XornalismoArchive for the '' Category

Feb 09 2018

Artigo en QPC (XLII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (3ª parte)»

(Nerio. Boletín informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985. Premer na imaxe para a lectura deste número completo)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (3ª parte)». Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (3ª parte)

Resulta sorprendente que desde setembro de 1921, cando Nerio deixa de editarse, até o ano 1982 non aparecese en Corcubión ningunha outra publicación periódica, nomeadamente despois de termos falado nas anteriores entregas dunha feraz prensa local.

Descoñecemos as verdadeiras razóns que provocaron este longo silencio, porén poderían sinalarse dúas hipóteses. Pola banda de arca, o encarecemento do papel que se produciu naquelas décadas e a convulsa situación política: ditadura de Primo de Rivera (1923-1930), a denominada ditabranda do xeneral Berenguer (1930-1931), II República (1931-1936), Guerra Civil (1936-1939) e ditadura do xeneral Franco (1939-1975), coa súa longa noite de pedra.

E pola banda de couso, Pepe Miñones, que era un mozo cando lle daba azos a aquela revista Nerio, vai estar envorcado na súa campaña para acadar a acta de deputado republicano, como así sucedeu e conta moi ben o investigador Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991). Por parte, nesa década dos trinta a prensa coruñesa xa lle dedicaba moito máis espazo ás novas que se producían nas localidades da Costa da Morte e xa principiaban a ter colaboradores especiais e, andando tempo, tamén correspondentes.

Máis unha vez, Xesús Torres Regueiro no seu artigo «A prensa corcubionesa» (Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5) sinala «o último intento -fallido- de prensa comarcal, PERRACHICA, da que soio saiu un número no 1982».

A día de hoxe non puidemos localizar aínda ese número da revista Perrachica, aínda que sabemos que a alma mater do proxecto foi o mestre Ramón Vázquez Vale, quen daquela tamén estaba detrás dunha espléndida revista escolar chamada Carromeiro que se editaba no colexio público de EXB e hoxe CEIP «Eugenio López», aínda co nome dun sobranceiro franquista. O activismo cultural de Ramón Vázquez Vale «Monchente» tamén tiña moito que ver coa actividade teatral.

Nerio (1985): Recuperando a vella cabeceira dos anos vinte, en marzo de 1985 nace a última experiencia xornalística en papel, antes do dixital Que pasa na Costa. A publicación foi posta en andamento polo goberno municipal de Corcubión, que presidía o nacionalista Rafael Xosé Mouzo Lago (BNG), no ecuador da lexislatura 1983-1987, na que o BNG obtivera 8 actas de concelleiros/as e a Coalición Popular as 3 restantes.

Da miña autoría é a ficha sobre esta segunda etapa de Nerio no proxecto do Dicionario da Literatura Galega. Tomo II. Publicacións periódicas (1997), que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra. Velaquí a miña achega:

«Nerio. “Boletín informativo do Concello”, editado polo goberno muncipal de Corcubión con periodicidade mensual, aínda que irregular. Engade “Segunda época” porque toma a cabeceira da anterior publicación, que saíu co mesmo nome nos anos 1920 e 1921. Sen embargo, foron totalmente diferentes. O número 0 desta nova etapa apareceu en marzo de 1985, prolongándose ata 0 7, de decembro do devandito ano. Estaba coordinada por X. M. Currás Rúa que, ademias, redactaba boa parte das seccións. Sen dúbida, a máis interesante delas é a que se titula “Nerio hai 65 anos”, de Xesús Torres Regueiro, onde se compila abundante información sobre aquela primeira época, con moitas referencias literarias. Polo demais, a maioría das páxinas están dedicadas a información sobre as diferentes actividades programadas polo concello de Corcubión. Artigos de historia local, ecoloxía, antimilitarismo, festas ou tradicións, conforman o contido habitual da revista. De cando en vez aparece algún texto de tema literario como o que glosa a Losada Diéguez, nas Letras Galegas dese ano, un artigo de Francisco Rodríguez sobre Rosalía de Castro e os textos sobre esta escritora de Xosefina López de Serantes, Manuel Iglesias Nimo, Rafa Villar e Artur Trillo, premiados nun certame do concello para lembrar o centenario da súa morte. Os artigos históricos de Francisco Carballo e do coordenador sobre Castelao completan o interese desta publicación que se redactaba integramente en galego, agás nos fragmentos tirados da súa anterior época nos que se respecta o orixinal.»

Así remataba a miña anotación, lembrando o carácter monolingüe en galego da revista, tal e como este 7 de febreiro conmemoraba a AMEGA o Día dos Medios en Galego, porque hai 142 anos en Ourense saíu o primeiro número de O Tío Marcos d’a Portela.

Malfadadamente, máis unha vez, os exemplares que se conservan desta Segunda época da revista Nerio tamén están en diversas mans privadas (eu propio posúo unha colección á que lle falta un número), pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia (http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do) non dispón de ningún exemplar dixitalizado. Sorprende que só dispoña dun único exemplar da primeira etapa de Nerio, cando a Hemeroteca da Real Academia Galega garda nos sus fondos: N. 1, 3; 1921: N. 9-13, 13 (erro nº), 15-17.

De Nerio (1985) sabemos que a Biblioteca Xeral da Universidade de Santiago de Compostela atesoura un exemplar do número 2 e a Biblioteca da viguesa Fundación Penzol outro exemplar do número 5. As imaxes que acompañan esta anotación proveñen do meu fondo persoal e recollen a totalidade do número 1, de abril de 1985, aínda que houbo un anterior número cero.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XLII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (3ª parte)»

Dec 28 2017

Artigo en QPC (XL): «Unha obra teatral contra a lesbofobia no distrito de Corcubión en 1901»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta un artigo para lembrar os dereitos civís neste remate dun ano especialmente grave na involución e no retroceso de moitos avances sociais conquistados. Velaquí este texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Unha obra teatral contra a lesbofobia no distrito de Corcubión en 1901

A historia rescatouna o catedrático de Teoría e Historia da Educación Narciso de Gabriel Fernández, quen tamén é o autor do artigo «Marcela e Elisa» no Álbum das Mulleres do Consello da Cultura Galega, onde narra a fermosa e dura relación de amor perseguido entre María Elisa Carmen Sánchez Loriga (8/9/1862, A Coruña – ?) e Marcela Gracia Ibeas (27/6/1867, Burgos – ?) e a súa andaina como mestras en diversas parroquias dos concellos de Coristanco, Vimianzo e Dumbría. Denunciadas polo crego desta última parroquia, sofren denuncias e vexacións que as levan a fuxir a Porto, mais na cidade portuguesa son detidas e xulgadas e, malia seren absoltas, a solicitude de extradición por parte das autoridades españolas fará que fuxan de novo, desta volta a Bos Aires, onde tampouco lles foi doado manter o seu amor.

Unha das primeiras homenaxes públicas a estas dúas afoutas mulleres veu da man dos xornalistas Antón Lopo e Montse Dopico, quen coordinaron un número extra da Revista das Letras (Núm 757. 19 de febreiro de 2009) que editaba semanalmente o xornal Galicia Hoxe e que se pode descargar de balde aquí.

Hai algúns outros artigos e traballos de interese sobre a súa historia, mais hai unhas semanas tivemos ocasión de presenciar a excelente representación do espectáculo teatral que artellou a compañía A Panadaría, co patrocinio do Centro Dramático Galego e os concellos d’A Coruña, de Rianxo e de Vimianzo. A obra, adozada como comedia musical mais así a todo ben reivindicativa, debería ser de obrigada asistencia como vacina para as persoas intolerantes, unha actitude que non mudou moito a pesar de ter transcorrido máis dun século da historia real de Marcela e Elisa.

Para lembrar a lesbofobia que as perseguiu velaquí o artigo, sen asinar, porque até niso hai covardía, que publicou o xornal coruñés El Noroeste e do que ofrezo a reprodución que do mesmo facía o xornal El Diario de Pontevedra. Periódico liberal (AnoXVIII. Num. 5125. 21-junio-1901), que viña a contradicir a cerna da palabra “liberal” da súa propia cabeceira.

Velaquí esta mostra de xornalismo lixo:

DE LA CORUÑA
NOTAS PARA UNA NOVELA DE PAUL DE KOCK

Leemos en El Noroeste:

«Lugar del suceso, una parroquia del distrito de Corcubión.
Personajes: la maestra de la escuela y una prima suya. (Aldeanas y aldeanos, señoras, señoritas y señores de aldea. Coro general)
La maestra, joven y bien parecida, vive en la mejor armonía con la primitiva, y ambas se profesan al parecer, un gran cariño.
Muchas veces va la primita á diferentes parroquias de los alrededores, y pernocta en las casas de familias amigas, todo lo cual, hasta ahora, no tiene nada de particular.
Pero un dia la maestra empieza á sentirse mal, y todos los síntomas de su enfermedad parecen ser, á juicio de un tal Mantiñobre y Repolleira, sabio observador de la localidad, reveladoras de una dolencia que tiene su plazo fijo de curación.
La prima, sin duda para no ver desgracias, determinó partir para las Américas, y al efecto arregló la documentación necesaria, y se vino á la Coruña, donde, según dijo, pensaba embarcar el dia 20 del mes pasado.
A los pocos dias anunció la maestra un viaje, también á la Coruña, invocando el plauxible pretexto de que iba á contraer matrimonio, cosa que á nadie extrañó, y mucho menos á Repolleira, que es un lince atroz…
Ello es que la maestra se casó en la Coruña el 8 del corriente, según consta.
A los pocos dias regresó á su casa en compañía de su esposo.
Este era y es un jovencito barbilampiño, bastante bonito —no encontramos otro adjetivo— simpático, etc., etc.
Lo único que extrañó á mucha gente es que el co maestro, llamémosle así, se parecía extraordinariamente á la primita que se había ido á la Coruña para embarcar con rumbo á América.
Desde este momento Repolleira comenzó á suponer…

Y con motivo de las suposiciones de nuestro observador, se armó un guirigay de mil demonios.
La gente comenzó á decir que hubo una transformación milagrosa, ó sea que la prima de la maestra no era prima, ni tampoco primo, sino que se convirtió de buenas á primeras en varón y luego en marido de la encargada de ilustrar á la infancia de la parroquia.
Las familias en cuyas casas había pernoctado en diferentes ocasiones la prima, antes de la maravillosa metamórfosis, se escamaron hasta el último extremo, y hubo padre que exclamó como los personajes de aquellas comedias que hacían furor por los años de cincuenta y tantos:
—¡Ahora me lo explico todo!
El caso es que el marido de la maestra tuvo que salir del lugar á uña de caballo, y venir á la Coruña, donde se encuentra «á disposición de las empresas».
Es aquí lo malo del caso que por consecuencia de las pernoctaciones, muchas familias piensan procesar al gentil mancebo por usurpación de estado civil… y por otras usurpaciones que no son del caso.
Y es lo que dice Repolleira, escandalizado:
—¿Será cierto lo del espiritismo y la transmigración?… ¿Se habrá metido el espíritu de Boccacio en el marido de la maestra?…

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XL): «Unha obra teatral contra a lesbofobia no distrito de Corcubión en 1901»

Nov 10 2017

Artigo en QPC (XXXVIII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)»


(Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921. Premer na imaxe para a lectura deste número completo)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta segunda parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)

Xesús Torres Regueiro no seu artigo «A prensa corcubionesa» (Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5) sinala que a primeiros de século xurdiron dúas publicacións La Verdad (1903) e El Canta-Claro (1905) que define como «voceiros do deputado a Cortes polo distrito Ramón Sanjurjo Neira». Na política da época, que alternaba entre conservadores e liberais, este avogado e segundo Marqués da Casa Pardiñas chegou a ser deputado polo distrito de Corcubión nos anos 1901 (con 7768 votos de 8151 votantes nun censo de 10304 electores), 1903 (con 6689 votos de 6690 votantes nun censo de 10421 electores) e 1905 (con 3761 votos de 7333 votantes nun censo de 10350 electores), e xa a partir de 1907 e até 1919 polo distrito de Arzúa. A súa presenza no distrito de Corcubión, malia ser nado en Compostela e con ascendencia en terras de Vilagarcía da Arousa, estaba xustificada porque entre as súas propiedades naquela altura posuía pazos, terras e rendas anexas en Carrabete (Serantes, Laxe).

La Verdad (1903): A única información que manexamos sobre este xornal é a que ofrece Torres Regueiro e que reproducimos deseguida, depurando algunhas grallas.

«La Verdad subtitulábase “Periódico semanal defensor de los intereses del partido judicial”. Apareceu no 1903 e debeu ter curta vida. Dirixiuno Emilio Waldemar, que anos despois seria secretario dos concellos de Corcubión e Cee. A publicación mantiña enfrontamentos con El Eco de Mugia, que viña a ser o eco do bando político muxián dos López Abente, quen defendian neste intre os intereses do candidato Blanco Rajoy, adversario político de Sanjurjo.»

El Canta-Claro (1905): A información sobre esta revista tamén é escasa. O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia mesmo sinala que se trataba dun periódico, cando o seu formato e o propio subtítulo evidencian que esta publicación periódica tiña vocación de ser unha revista. Dise: «El Canta-Claro foi un periódico editado en Corcubión en 1905. Subtitulada Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales, apareceu en 1905. No número 9 (10 de decembro de 1905) apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.»

Torres Regueiro, despois de consultar o único exemplar conservado é máis explícito: «El Canta-Claro apareceu en 1905. Subtitulábase “Revista literaria e independente. Defensora de los intereses generales”. O número 9 -único que coñecemos- é unha total apoloxía, con fotografía e todo, do político liberal español Moret, que viña de ser nomeado Presidente do Goberno. Na cabeceira figuraban estas curiosas e contraditorias lendas: “Los pueblos libres y agradecidos á sus protectores progresan notablemente” (¿os povos libres necesitan protectores?) e esta outra: “Corcubión no tiene caciques, y los desvelos y laboriosidad de los gobernantes, lo harán ser grande y floresciente”.

Como curiosidade, tanto La Verdad como El Canta-Claro custaban 10 céntimos o exemplar, coas 4 páxinas e o formato típico da prensa da época.»

Nerio (1920): Reelaborando a información que ofrecía o mencionado artigo de Torres Regueiro e engadindo algúns datos a maiores eu propio achegueime un pouco máis a esta revista, cando fun bolseiro de investigación no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra, sendo un dos redactores que elaborou as fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). No primeiro volume o artigo sobre Nerio é da miña autoría, aínda que por decisión editorial, que moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega:

«Nerio. Inicialmente tiña como subtítulo “Revista quincenal independente. Órgano defensor de los intereses de la comarca” e despois, en plena campaña pro-ferrocarril A Coruña-Carballo-Corcubión pasaría a chamarse “Órgano de defensa. Corcubión-Muros”, ó se interesaren tamen os muradáns polo proxecto. De feito, foi un intento de prensa comarcal que serviu de axitador desta e, en menor medida, doutras reivindicacións. O primeiro número apareceu o 1 de xullo de 1920 e durou ata setembro de 1921, saíndo un total de dezasete. A publicación era quincenal, figurando como director Segundo Rey Fernández, se ben a alma mater era o mozo Pepe Miñones, que chegaría a ser deputado na II República. Nun principio constaba de dez páxinas que foron aumentando despois. Na derradeira comparecencia do periódico anunciaba a súa ampliación no número de páxinas, con aparición circunstancial cando así o demandasen as necesidades da zona, sen embargo este desexo non se converteu en realidade. Contaba con correspondentes en toda a comarca e entre os emigrantes, na Arxentina e en Cuba. Eran colaboradores habituais coñecidos personaxes da comarca como Esmorís Recamán, Lastres Carrera, Juan Díaz Fernández e Evaristo Vázquez Mouzo, ou escritores de prestixio no país como o xornalista Roberto Blanco Torres. Ademais das noticias de actualidade comarcal, sociedade, marítimas, agrícolas, traballos históricos e literatura, tiña abundante publicidade. No tocante á literatura galega, nas súas páxinas reproducíronse poemas en galego de clásicos como Rosalía de Castro e Curros Enríquez ou de escritores da zona como Gonzalo López Abente, Víctor Castro Rodríguez ou Emilio Waldemar, ademais dunha serie de coplas das históricas “parrandas de san Xoán e de san Pedro”. Finalmente, tamén se debe mencionar o serial, en castelán, “La costa poética en la pos-guerra” de X. Campos Núñez”.»

Da cumprida información ofrecida por Torres Regueiro nesa altura deixei fóra esta curiosidade: «Non faltaba a autopropaganda: “Lea usted Nerio. Es la mejor revista de pueblo que se edita en España. Selecta colaboración”.»

Novamente, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, dedica as 32 páxinas do capítulo 1. 4. «La revista Nerio», alén dos datos máis esenciais sobre a publicación e de incluír o seu primeiro editorial, a citar e mesmo nalgúns casos reproducir por completo os artigos de Pepe Miñones, con chamados á emigración galega en América, coa defensa da Terra fronte ao poder central, e de maneira central a reivindicación do denominado «Ferrocarril dos tres C» (Coruña – Carballo – Corcubión), como tamén a avogar pola unión das vilas de Cee e Corcubión nunha única entidade pobocional que se denominaría Neria.

Malfadadamente, máis unha vez, os exemplares que se conservan da revista Nerio están en diversas mans privadas, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia

(http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do)

tan só posúe un único exemplar dixitalizado: Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921, ao que corresponden as imaxes que acompañan esta anotación.

(ha continuar)

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVIII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)»

Ago 09 2017

Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»


(Pdf do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). Premer no centro para ollar na pantalla completa)

Reproduzo deseguida a entrevista realizada pola xornalista Rocío Castro Tarrío (@rcastrotarrio ) para falarmos publicada na edición edixital do Sermos Galiza, para falarmos da experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte ao se facer o vinte aniversario da publicación do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997).

MIRO VILLAR, DO BATALLÓN LITERARIO DA COSTA DA MORTE

“O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa”

R. CASTRO. 08 AGOSTO 2017

Este ano cúmprense 20 anos da publicación do primeiro número de Feros corvos, a revista do Batallón Literario da Costa da Morte que se fundara un ano antes. E quixemos lembrar aqueles tempos de axitación poética cun dos seus protagonistas, o poeta Miro Villar, que ademais foi tamén presidente da primeira xunta directiva da asociación.

– Como xurdiu o Batallón?

– Xa había un humus, un caldo de cultivo, unha serie de colectivos que xa funcionaban na Costa da Morte, entre eles o colectivo “Un Medio” de Cee e o “Arre Sentelha” da Terra de Soneira, que estaban a funcionar de maneira autónoma. En determinado momento viuse que podiamos confluír e ampliar a base destes colectivos. E así naceu o Batallón Literario da Costa da Morte en maio de 1996.

– E a idea de crear un medio de expresión como Feros corvos?

Os primeiros meses de vida do Batallón eran moi intensos. Faciamos recitais en lugares de todo tipo, mesmo campos das festas, en bares ou alí en onde se nos convidase, en festivais antimilitaristas, onde cadrase naqueles momentos… E vimos unha necesidade de potenciar todo isto e dotarnos dun medio de expresión, polo que creamos un díptico, con catro páxinas, feito con escasos medios, en multicopia, a cor, que se distribuía de balde alá por onde iamos e nos bares da Costa da Morte. Esa era a nosa intención, chegar á maior xente posible, porque o obxectivo último do Batallón era levar a poesía a pé de rúa. Basicamente a poesía, porque a maioría eramos poetas, aínda que tamén había narradores. E aí confluiamos xente que xa tiñamos publicado, como eu mesmo, o meu irmán Rafa ou Marilar Aleixandre,  con xente que non tiña nada na rúa e que, curiosamente, anos despois ten libros publicados. Fáloche de Modesto Fraga, os irmáns Creus -Estevo e David-, Alexandre Nerium, Xaime Trillo…

– O Batallón trouxo un esplendor da poesía en movemento.

– Si, aquela era unha época -a mediados dos 90- no que non era doado publicar poesía. Era un momento similar ao de hoxe, pecháranse coleccións e non era doado conseguilo, fóra de Espiral Maior. Entón aquela era unha maneira de levar a poesía a outros lugares onde nós criamos que tiña que estar, máis a pé de rúa. Pero non era algo que inventasemos nós. Collemos experiencias anteriores doutras épocas para buscar un maior contacto co público lector.

– Coa perspectiva que dan os anos, cal cres que foi a incidencia do Batallón na vida cultural galega de hoxe?

–   Non creo que teña que ser eu quen calibre iso. Deberían ser persoas que non participaran da experiencia. Hai varios traballos sobre o Batallón que o calibran, pero na miña opinión serviu para dar voz a moita xente que estaba empezando a publicar os seus textos en follas voandeiras que con posterioridade se incorporaron ao discurso literario galego. E despois a darlle unha maior visibilidade á poesía cara ese público lector. Eu creo que eses son os dous principais éxitos do Batallón. Eu, desde logo, considérome satisfeito con que varias das persoas que participaron chegasen a ter unha obra propia consolidada. Para min iso xa xustifican os esforzos que tivemos nesta angueira.

– E como ves o estado actual da poesía na Costa da Morte?

– Nin mellor nin peor que noutras zonas do país. Hai iniciativas igual que noutros lugares e a poesía tamén está na rúa, como no Festival do Condado. É unha experiencia que é exportable e que hoxe podería ter un sentido tamén. De todas formas, eu observo que están a xurdir proxectos dun tempo a esta parte moi interesantes, como editoriais como Apiario ou Chan da Pólvora, que son pequenos pero teñen xa unha traxectoria e creo que un futuro de moita forza. Penso que é un momento moi bo para a creación poética no país, a pesar de que as grandes editoriais lle continúen a dar as costas. Por exemplo, Sotelo Blanco desapareceu do mapa e Xerais e Galaxia publican a ‘contagotas’. Pero hai xermolos de actividades, outra vez, en lugares pouco habituais coma naquela época. Por tanto, eu son optimista neste momento.

Comentarios desactivados en Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»

Ago 08 2017

«O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

O 8 de agosto de 1939 tamén cadrou en martes, tal día coma hoxe, e nesa data o poeta Antón Zapata García publicaba no xornal bonaerense Noticias gráficas o artigo intitulado «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal».

No volume Os últimos carballos do Banquete de Conxo, da autoría de Henrique Alvarellos, Xurxo Martínez González, Francisco Singul e Martín Souto (Santiago de Compostela: Alvarellos Editora / Consorcio de Santiago, 2016). O propio editor Quique Alvarellos escribe o texto «Banquete para 1500 en Buenos Aires», no que sintetiza algunhas pegadas do Banquete de Conxo na colectividade da diáspora, salientando que o Iº Congreso da Emigración Galega de 1956 escollera a data do centenario para as súas xornadas, coa celebración dun novo banquete con novos brindes como o proferido por Xosé Neira Vilas, mais tamén a súa anterior presenza nun artigo que o poeta Antón Zapata García asina en 1939 no xornal Noticias gráficas.

O texto de Zapata, que reproduzo, está recuperado na miña Tese de Doutoramento, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero, cuxo título foi A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo. Este traballo académico xa estaba a dispór de quen tivese interese na propia USC, aínda que nun espazo escasamente divulgado que se pode consultar nesta ligazón.

Sobre o xornal Noticias gráficas recollo un parágrafo da obra de Quijada Mouriño, Mónica (1991): Aires de República, aires de cruzada: la guerra civil española en Argentina, Barcelona: Sendai Ediciones, no que salienta que os dous diarios arxentinos máis identificados coa defensa da república española foron Crítica e Noticias Gráficas.

«En general, puede decirse que los diarios de ámbito nacional proclives a la República expresaron su definición de manera más contundente y abierta que los simpatizantes de Franco, identificados estos últimos con la postura oficial del gobierno, respaldada en la posición de Gran Bretaña y la Sociedad de Naciones a cuya influencia eran especialmente sensibles los dos grandes matutinos La Nación y La Prensa, por lo que intentaban con mayor o menor fortuna revestirse de una pátina de neutralidad desapasionada. A diferencia de estos diarios y del vespertino La Razón [más abiertamente franquista que los anteriores], los periódicos pro republicanos eran públicos y entusiastas gubernistas. Entre ellos, los más notorios e influyentes eran Crítica y Noticias Gráficas. [Enumera unha longa recensión das actividades do primeiro] (…) En los medios de la colonia española, eran afectos a los gubernistas las publicaciones Galicia, Noticiero Español y El Correo de Asturias, editados todos por diversos grupos de la colectividad».

Por parte, o artigo de Antón Zapata que vira a luz en Noticias Gráficas, Bos Aires, martes, 8 de agosto de 1939, foi reproducido posteriormente en Opinión Gallega, Bos Aires, nº 31, 19 de xaneiro de 1946. Velaquí o seu contido ao completo:

O BANQUETE DA LIBERTÁ EN CONXO, E PONDAL

Denantes d’aquel sonado banquete que se dou baixo da mesta carballeira de Conxo, onde, en irmandada amistade, estudiantes, artesáns e labregos, mariñantes e peixeiros, honoraron o abrente d-un risoño porvir galego —banquete no que o anfitrión era o cumial Pico Sagro, abesullante na lonxanía, cal un xigante Polifemo—, o vidente de Ponte-Ceso, esto é, Edoardo Pondal, xa tiña logrado un refulxente nome, non lle faltando nas súas tempas o aro de lus inicial d-unha futura santidade laica.

Mais, o verdadeiro sofrimento —aquel que se sinte na propia i-alma e no propio corpo ¡anque non deixe de sel-o aquelo outro que se refrexa en nós, escoado n-outras persoas!; o verdadeiro sofrimento, voltamos a eispresar, aínda non se afincare, adentrándose nos miolos e xemas do corazón de Pondal, deica despóis d-ese memorábel día de esgrevo rexurdimento galego.

Porque a door, a door democrática do povo, a door coscente, poucos son, verdadeiramente, os que a sinten, soio os elexidos pol-a natureza saben interpretal-a, logo de ser fideles testigos das inxustizas cometidas con aquel polos soxusgadores coma lle sucedéu e segue sucedéndolle a Galiza baixo a gadoupa insaciábel do Centralismo Unitario.

Foi, vendo cometer tamañas inxustizas contra do povo galego, que Pondal sintiuse poeta, irmán dos martirizados irmáns, poñéndose da súa veira có duro e afiado aceiro dos seus isaíacos versos revindicantes. Soio un nobre corazón como o do Solitario de Ponte-Ceso poido facer tan outo, tan fondo sacrifizo, pois fillo de nobre casa pudente, e con tíduo universitario de médeco, a regalada vida xamáis lle negaba, se quixese, os seus ridentes e mólidos favores. Mais él non quixo, que líu por aquelo que din uns seus versos do seu sucoscente:

“Tal do meu ser no fondo
levo unha lus lanzal
que d-un orixen grande
me dixen que fun xa…”

Os que o conoceron na seneitude —nós, por raís consanguiña, tuvemos esa grande e impagábel sorte—, cicáis poidan espricare o fondoso agarimo que Pondal sentía pol-o erguemento de Galiza. Refugaba ás cidades e vilas siñoriteiras, porque estas semellábanlle seren un encannamento do poider centralista. Ademáis, nado n-unha terra farturenta anque emprobecida pol-os foros e outros trabucos, vía acotío que aquela non progresaba ren, apesares dos esforzos e boa administración dos seus irmán labregos e peixeiros no pouco que o Estado lles devoltaba dos aportes, coma oprobiosa esmola.

E había algo máis na i-alma de Pondal que lle non consintíu acougamento: era o mandato da lus lanzal que, afondadamente, faláballe do seu grande orixen, da súa improrrogábel obriga de aituar como tipo representativo d-unha raza nobre e forte, a prol do melloramento da Nai Terra, pois eisí ll-o ordeaban os numens dos seus antenados dende o fondo do mais fondo do além.

El foi poeta galego, por aquelo que tan maxistralmente eispresou, refiríndose á fadal lei do canto; foi poeta pra facer restralar os seus broncíneos versos escontra dos que queren que Galiza lle sigan cantando cantos brandos, e pra que os seus fillos non desperten do seu no céltico carballal.

Mais a semente xa foi, nobre e acertadamente, ceibada n-os agros da concenza galega, a contar dende aquel día de groria do Banquete de Conxo, no cal o poeta, xunto con Aurelio Aguirre, Alfredo Brañas e outros arriscados e rebertes irmáns, estuveron preto de irse a dar c-ós seus corpos no presido hespañol de Fernando Póo, por mor —¡sabia culpa!— de unhas oitavas que, encumiando a libertade, recitóu Pondal.

Tan fondo, outo i-estenso enraigaron, fruitificando, os graus de aquela sementeira na miazosa e xogoral terra de Briganza —!a redimida anima galega xa oficiaba diante do fisterrán Ara-Solis consagratorio!— que non houbo nin hai cornecho un pouco civilizado no mundo onde non se falase e fale do rexurdimento galego. Non embargantes, o corpo da Terra Nai siguéu e segue estando aferrollado como no século XV.

Soiamentes faltaba o sacrifizo humán pra costrinxir máis avencelladamente os fruitos da xuntanza de Conxo c-ós fruitos dos simbólicos pinos do Bardo:

“Cando os duros machados
feren os altos pinos
e caen con estrondo
no chan de Bergantiños,
non caen non, en vano,
cal xigantes erguidos
sin groria e sin renome
n-os seus eidos nativos…”

Agora os seus fillos —os fillos dos homes, os fillos dos pinos— soldados da nobre causa da redenzón galega,

“… non caerán en vano
en oprobioso olvido…”

Agardemos, serea e afincadamente, o novo fruito, pois o humán sacrifizo xa se fixo e os mártires nosos, dende os Fisterras do além, dín na saudosa brétema como os pinos:

“…¡Ese… non pode, non, o duro ferro
nin a morte estinguilos!…”

(De “Noticias Gráficas”) Antón Zapata García

Comentarios desactivados en «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

Mai 26 2017

Artigo en QPC (XXVII): «Os artigos literarios de Baldomero Cores no diario vespertino La Noche»



[Fragmento do artigo «Leyendo a los buenos» (04/07/1953), onde lembra o cheiro a balea podre da factoría baleeira de Caneliñas, e «La tradición jacobea en el Finisterre. Duyo, la ciudad asulagada, y Mugía con su barca de piedra» (31-12-1953)]

Veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para falar sobre «Os artigos literarios de Baldomero Cores no diario vespertino La Noche», unha anotación que tamén fixo parte do meu relatorio «O mundo literario de Baldomero Cores Trasmonte», nas Xornadas que coordinou o amigo bibliotecario José Ramón Rey Senra en Cee. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Os artigos literarios de Baldomero Cores no diario vespertino La Noche

Entre os anos 1946 e 1967 publicouse en Santiago de Compostela o diario vespertino La Noche, que durante un breve período (de outubro de 1949 a xaneiro de 1950) tivo un dos mellores suplementos semanais na historia da prensa galega. De preponderancia literaria, aínda que abríndose a outras temáticas relacionadas cos intereses da sociedade galega, chamouse La Noche. Suplemento del sábado e a súa dirección e coordinación estivo nas mans de Salvador Lorenzana (pseudónimo de Francisco Fernández del Riego) e de Santiago Fernández (pseudónimo de Xaime Isla Couto), dous homes que habían ser fundamentais na fundación da Editorial Galaxia o 25 de xullo de 1950.

Na reprodución de La Noche. Suplemento del sábado (Edición facsímile do Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Piñeiro. Santiago de Compostela: 1996), Baldomero Cores Trasmonte asina, co título «A codificación da galeguidade en anos difíciles (1949-1950)», unha excelente crónica do mundo cultural e literario dos anos cincuenta, de lectura imprescindible para coñecermos que non todo era un ermo no ecuador do franquismo e que o galeguismo estaba a rearmarse desde as trincheiras culturais.

Baldomero Cores era moi novo, aínda estudante, e a súa sinatura non aparece no Suplemento, mais foi un asiduo colaborador do diario vespertino La Noche, onde publicou varios artigos de temática diversa, de feito o primeiro que localizamos versa sobre un tema deportivo «Juego duro y su represión» (28/03/1953), que analiza desde o punto de vista legal. Entre os artigos, alén dos de música, de arquitectura (Salamanca, Alacante…) ou dos de arte que lle dedica a pintores como Maside, no que atinxe ao mundo cultural e literario cómpre salientar:

«Biografía perenne» (11/04/1953) centrado nas biografías de Zweig aborda as dificultades do xénero.

«Rodembach y Viqueira» (30/05/1953) de interese por relacionar a poética do simbolista francés Georges Rodenbach e do galego Xohán Vicente Viqueira, filósofo e pedagogo a quen se lle dedicou o Día das Letras Galegas en 1974, e do que falará en posteriores traballos como nun amplo artigo publicado no Xornal electrónico da USC, no que tamén hai referencias a unha moi pouco coñecida revista de vida efémera que dirixiu denominada Atenea.

«Leyendo a los buenos» (04/07/1953), unha recensión de Anilina e Átomo, dúas obras de Karl Aloys Schenzinger, onde lembra o cheiro a balea podre da factoría baleeira de Caneliñas.

«En torno a “Mujeres Soñadas”. Genio e ingenio de René Clair» (10/07/1953),unha análise da mentada obra do cineasta e escritor francés, cuxo título orixinal era Les belles de nuit.

«La tradición jacobea en el Finisterre. Duyo, la ciudad asulagada, y Mugía con su barca de piedra» (31-12-1953).

«”Filosofía de la existencia”. Un libro revelador» (27/11/1954), recensión da obra do filósofo alemán Otto F. Bollnow.

«Envío supersónico» (03/03/1954), sobre a película La barrera del sonido (The sound barrier), dirixida por David Lean e producida por A. Korda.

«Del libro al hombre» (27/03/1954), centrado no mundo das bibliotecas e dos bibliotecarios.

«Existencias inexistentes. Para Castroviejo y Cunqueiro» (07/05/1954), onde para falar da Santa Compaña relata unha experiencia persoal que lle acontece onda a Fábrica de Carburos.

«Gestación de un arte visual» (10/06/1954), sobre a primeira película en cor de Jean Renoir El río (The river), que relata un drama dunha moza inglesa nunha India aínda colonial.

«Radiografía de la tienda» (06/09/1954), describe a curiosa tenda zamorana que denominan «O Pazo da Saudade» e bota man dos versos de Rosalía de Castro.

«Sociología de la elocuencia. I. El discurso» (07/04/1955) e «Sociología de la elocuencia. I. La conferencia» (15/04/1955), que dedica a dous magníficos oradores, Ramón Otero Pedrayo e Domingos García-Sabell.

«Influencia de Concepción Arenal sobre la Pardo Bazán. Posibilidad de una ciencia galaica» (16/03/1956) ou «El ensayo de Concepción Arenal» (24/11/1956).

«”Iglesias fisterranas”. Estudiadas por José Ramón y Fernández» (09/03/1957), unha recensión da mentada obra de Fernández Oxea, onde Baldomero Cores reivindica os estudos de Esmorís Recamán. Hai unha interesante resposta de Juan Romero un mes e medio despois (24/04/1957) sobre San Marcos de Corcubión (cita o médico de Toba Juan López Bermúdez).

«Homenajes sentimentales y homenajes prácticos» (19/04/1957), unha crítica sobre a realización dalgunhas homenaxes literarias, con especial mención a Rosalía de Castro.

«La Costa de la Muerte en el Arte» (20/07/1957), onde analiza os cadros de Garabal (Manuel López Garabal) e de Concha Vázquez. Garabal era colaborador tamén do Suplemento e no nº 8 (sábado, 3 de decembro de 1949) publica «Mozas de Fisterra» (Ilustración e texto).

Tamén é de sumo interese outro moito máis breve, co epígrafe «Incunables futuristas», no que reivindica a publicación dun libro inédito de Juan Pernas Leira, do que sinala que publicou os seus primeiros poemas en castelán precisamente en Nemancos e os primeiros en galego na revista Vamos. Artigo no que fala da poesía de Rosalía, de López Abente ou dos “vangardistas” Manuel Antonio e Amado Carballo. (31-12-1953)

Nos anos posteriores, por circunstancias biográficas, a súa feraz colaboración con La Noche vaise facer máis esporádica, porén quixera rematar coa lembranza do seu artigo «La poesía y el mar» (29.09.1963), no que cita a presenza do mar en escritores de diferentes épocas, desde Martín Códax até Amado Carballo ou Manuel Antonio. Nun parágrafo cita os nosos poetas entre os autores que refliten nos seus versos a Costa da Morte:

La Costa de la Muerte, que tiene poca novelística, posee, en cambio, una gran aportación poética. Pondal nos da una versión muy sugerente del mar en la parte septentrional de la Costa de la Muerte. Antón García Zapata [sic], un poco más abajo, también insiste en lo mismo, pero con un sentido marinero más amplio, por lo que convendría reconocer con mucho cuidado la presencia de este magnífico y sutil poeta. Y ya en pleno corazón de la Costa de la Muerte, entre Vilán y Finisterre, está López Abente, el mejor cantor del mar gallego.

[Fragmento do artigo «Existencias inexistentes. Para Castroviejo y Cunqueiro» (07/05/1954), onde para falar da Santa Compaña relata unha experiencia persoal que lle acontece onda a Fábrica de Carburos e «”Iglesias fisterranas”. Estudiadas por José Ramón y Fernández» (09/03/1957)]

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXVII): «Os artigos literarios de Baldomero Cores no diario vespertino La Noche»

Mai 18 2017

Artigo en QPC (XXVI): Nemancos (1953-1954), a revista dirixida por Baldomero Cores Trasmonte

Veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para (re)lembrar a revista Nemancos (1953-1954), unha anotación que fixo parte do meu relatorio «O mundo literario de Baldomero Cores Trasmonte», nas Xornadas que coordinou o amigo bibliotecario José Ramón Rey Senra en Cee. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Nemancos (1953-1954), a revista dirixida por Baldomero Cores Trasmonte

Hai vinte anos, por volta de 1997, fixen unha análise da revista Nemancos cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (xa rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora Dolores Vilavedra. Naquela altura traballaba nas fichas do volume II. Publicacións periódicas (Galaxia, 1997) e, a través do antropólogo muxián Manuel Vilar, co que tiña moita amizade, Baldomero Cores Trasmonte fíxome chegar copia dos tres exemplares que publicou a revista Nemancos en 1953 e 1954, unha publicación local que promoveu e dirixiu. As copias dos números 2 e 3 levan unha dedicatoria autógrafa ao escritor e sacerdote Paulino Pedret (1899-1969), que foi académico da RAG, e están depositados no fondo co seu nome na Biblioteca Xeral da USC.

A día de hoxe tamén se pode consultar unha copia en papel no Fondo Local da Biblioteca Pública Municipal Francisco Mayán de Cee, que dirixe José Ramón Rey Senra. (E durante as Xornadas reivindicamos a súa dixitalización dentro do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia)

Actualizo agora con algúns novos datos a ficha que elaborei sobre esta publicación, ao tempo que engado un completo Índice de cada número.

NEMANCOS

“Hacia el Finisterre” era o subtítulo desta publicación que toma a súa cabeceira do arciprestado de Nemancos que, naquela altura, abranguía os concellos de Fisterra, Cee, Corcubión, Camariñas, Muxía e parte de Vimianzo, xa que pouco tempo despois a Igrexa faría unha división eclesiástica deste amplo territorio en dous, Nemancos e Duio. Aínda que a revista representaba os intereses da devandita comarca, o certo é que tiña a administración en Santiago e era impresa en Betanzos.

Estaba dirixida por Baldomero Cores Trasmonte nos seus anos de universitario. De feito, o enderezo da publicación (Entremurallas, 9) era onde a súa familia rexentaba un hostal e alí tiña o seu cuarto de estudante. Nunha entrevista que lle fai Xosé Manuel Cambeiro para La Voz de Galicia (1/11/2008) dise que seu pai, revisor dos autocares Guillén que facían o traxecto a Santiago de Compostela, mercou o pequeno hotel Comercio ao que denominou A Nosa Casa, lugar ao que o poeta Aquilino Iglesia Alvariño denominou «consulado xeral do Partido Xudicial de Corcubión» e onde mesmo atoparían refuxio algúns dos fuxidos do Monte Pindo na posguerra.

Unicamente saíron tres números, aínda de que hai constancia de que estaba preparado o cuarto que nunca viu a luz. Os dous primeiros apareceron no ano 1953 e o terceiro e último en 1954. A revista desapareceu por mor das obrigas militares do seu director, desprazado a Ferrol para facer o servizo militar. Oscilaba entre as vintecatro e as vinteoito páxinas, con unha ou dúas para a publicidade. Nelas tiña unha serie de seccións de artigos de defensa local, rumor popular, páxina social, páxinas deportivas ou bibliografía da comarca, sempre co obxectivo de atender os intereses comarcais, para o que dispuña de correspondentes nas principais vilas e tamén en Bos Aires, que recollían as novas das sociedades de emigrantes da zona na capital arxentina. Estaba redactada maioritariamente en castelán, aínda que o galego tamén tiña unha certa presenza, nomeadamente nas páxinas poéticas. No tocante ás colaboracións literarias, mantiña unha sección fixa chamada «Página poética» na que se publican catro poemas en galego de Gonzalo López Abente, un texto de Xosé Fernández Ferreiro e dous de Consuelo Domínguez Rodríguez, que é cualificada como “nuestra rosaliana poetisa sexagenaria”, definición na que hai moito de esaxero. A prosa galega está representada por artigos de diferente temática, con traballo do propio López Abente, Salvador Lorenzana (pseudónimo de Fernández del Riego), Ben-Cho-Shey, Otero Pedrayo e Ramón Costa Suárez, ademais doutros textos en castelán de Aquilino Iglesia Alvariño, Francisco Mayán Fernández e o propio director da revista. Deles, unicamente o artigo de Abente trata un tema literario, pois reproduce fragmentos do seu discurso de ingreso na RAG intitulado «A terra e a poesía de Pondal». Finalmente, na sección reivindicativa “Rumor popular” reclámase, entre outras cousas, que se organicen uns xogos florais na comarca e que se lle faga unha homenaxe ós grandes poetas da zona, Labarte Pose e López Abente.

BIBLIOGRAFÍA Cfr. CC, GEG

Barreiro, X. R., “La revista de Cee”, La Voz de Galicia, 21-X-1995.

SUMARIOS

Nº 1 (1953)

Páx. 3: Índice de colaboracións literarias, fotografías, colaboracións económicas.
Páxs. 5-6: Editorial. (Sen asinar, a autoría debe ser do propio Baldomero Cores, presenta os obxectivos da revista e a súa vocación comarcal. Ao pé unha foto da Alameda de Cee)
Páx. 7: Viajeros ilustres. Tierras que dan cuerda al narrador. Por Rabanal Álvarez.
Páx. 8: Temas da Mariña. Por Ramón Otero Pedrayo.
Páxs. 9-10: Descubriendo la tierra. Canto al Valle de Lires. Por Manuel Domínguez Rodríguez.
Páxs. 10-11-12: La ría de Corcubión y tierra de Nemancos (Una desconocida comarca natural). Por Francisco Mayán Fernández. (continuará)
Páxs. 13-14: Defensa local. Sus y a ellos. (Sen asinar, novamente debe ser do propio Baldomero Cores. Con fotografía da Fundación Fernando Blanco que se reivindica para crear un Instituto Laboral)
Páxs. 14-15: Rumor popular. (Sete textos breves sen asinar, catro en galego e tres en castelán, todos eles de carácter reivindicativo)
Páxs. 15-16: Apoliticismo vilán. Por Ramón Costa Suárez. Datado en Buenos Aires (14-02-1953).
Páx. 17: Hay un merlo. Poema de Gonzalo López Abente (Foto do primeiro recheo de Cee, a carón da vella casa do concello)
Páxs. 18-19-20: El mito de una ría. Por Baldomero Cores Trasmonte.
Páxs. 20-21-22: Dinamismo popular. Tipos populares de Corcubión. Por Juan Romero Canosa.
Páxs. 20-21: Página social. (Sen asinar)
Páx. 21. Página deportiva. (Sen asinar)
Páxs. 22-23-24: Publicidade de establecementos de Cee, Muxía, Zas, Santiago de Compostela e A Coruña.

Nº 2 (1953)

Páx. 3: Índice de colaboracións literarias, fotografías, colaboracións económicas. Por primeira vez aparece Baldomero Cores Trasmonte como Director e inclúe unha listaxe de seis colaboradores en diferentes concellos da comarca.
Páxs. 4: Editorial. (Sen asinar, a autoría debe ser do propio Baldomero Cores)
Páx. 5-6-7: Viajeros ilustres. Mugía, santuario célebre. La Costa de la Muerte. Por Victoriano García Martí. (Publícase coa seguinte nota a rodapé: «Por ignorar la dirección accidental de este gran escritor gallego, nos vemos obligados, por su enorme interés para esta tierra, a reproducir estas líneas publicadas en un gran diario hispánico.»)
Páx. 7-8: No confín do noroeste hispánico. Por Salvador Lorenzana.
Páxs. 9-10-11-12: Descubriendo la tierra. El Municipio de Cee. Por Baldomero Cores Trasmonte. (Fotografía da antiga praza do peixe, que nun atentado contra o patrimonio foi derrubada para construír o actual centro social da 3º idade)
Páx. 13-14: Turismo mal dirigido. Por Alfonso García Garea
Páxs. 14-15: Olvido imperdonable. Por Elías Toba Lema.
Páx. 16: Página poética. Por Consuelo Domínguez Rodríguez.
Páx. 17: Pregaria. A oferta. Dous poemas de Gonzalo López Abente (Con nota a rodapé: «Quisiera el poeta publicar esta magnífica poesía en los días de la Barca, pero a NEMANCOS no le fué posible complacerle»)
Páxs. 18-19-20-21: La ría de Corcubión y tierra de Nemancos (Una desconocida comarca natural). Por Francisco Mayán Fernández. (continuará)
Páxs. 22-23-24: Defensa local. El testamento de Fernando Blanco de Lema. (Sen asinar)
Páx. 25: Rumor popular. (Nove textos breves sen asinar, tres en galego e seis en castelán, todos eles de carácter reivindicativo. Fotografía da rúa Fernando Blanco, hoxe parte da súa avenida)
Páxs. 26-27: Página social. (Sen asinar)
Páx. 27. Página deportiva. (Sen asinar)
Páxs. 28: Publicidade de establecementos de Cee, Santiago de Compostela e A Coruña.

Nº 3 (1954)

Páx. 3: Índice de colaboracións literarias, fotografías, colaboracións económicas. Baldomero Cores Trasmonte como Director e inclúe unha listaxe de dez colaboradores en diferentes concellos da comarca e o poeta Gervasio Paz Lestón como colaborador desde Buenos Aires. Nas colaboracións gráficas Ventura Cores Trasmonte, debuxo, e La Noche, fotografía)
Páxs. 4-5: Editorial. (Sen asinar, a autoría debe ser do propio Baldomero Cores)
Páxs. 5-6: Viajeros ilustres. Mis recuerdos de Cée, Corcubión y Finisterre. Por Paulino Pedret Casado.
Páx.6-7: Nemancos por testigo. Por Aquilino Iglesia Alvariño.
Páxs. 7-8: As sardiñas. Por Ben-Cho-Shey.
Páxs. 8-9-10-11: Descubriendo la Tierra. Do corruncho finisterrán. Cabos e piñeiros. Por Gonzalo López Abente. (No remate do artigo abentiano un debuxo do escudo de Corcubión coa seguinte nota a rodapé: «Las armas del escudo y la enseña hablan de su historia. El mar nos dice de una perenne dedicación. El mar y la historia siempre unidos»)
Páx. 12-13-14: Bibliografía referente a Nemancos. Por Baldomero Cores Trasmonte. (Realiza unha ampla listaxe de autores e publicacións con referencias a asuntos e temas comarcais)
Páxs. 15-16-17-18-19-20-21-22-23: La ría de Corcubión y tierra de Nemancos (Una desconocida comarca natural). Por Francisco Mayán Fernández. (continuará)
Páx. 24: Para los de Finisterre en América. Por Plácido Lizancos Santos.
Páx. 25: Defensa local. Senande aun no es Senande. Por Ángel M. Quintáns Bouza. (Fotografía de Corcubión)
Páx. 26: Página poética. Por Consuelo Domínguez Rodríguez.
Páx. 27: Vento mareiro. Poema de Xoxé (sic) Fernández Ferreiro (Datado: Nas miñas terras altas de Ramuin, 1953). Nocturno en aguas. Poema en castelán de Juan Pernas Leira.
Páx. 28: Rumor popular. (Fotografía da igrexa de Corcubión)
Páxs. 29-30: Página social. (Sen asinar)
Páx. 31. Página deportiva. (Sen asinar)
Páxs. 32: Publicidade de establecementos de Cee, Santiago de Compostela, A Coruña e Madrid.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXVI): Nemancos (1953-1954), a revista dirixida por Baldomero Cores Trasmonte

Mar 09 2017

Artigo en QPC (XXII): El Eco de Mugía (1902-1904). No 115 aniversario dunha cabeceira da prensa costeira


(As imaxes das cabeceiras proceden de exemplares fotocopiados do fondo documental do antropólogo Manuel Vilar Álvarez a quen moito lle agradezo a súa cesión)

Veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para facer unha lembranza dunhas das cabeceiras históricas da imprensa da Costa da Morte. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

El Eco de Mugía (1902-1904). No 115 aniversario dunha cabeceira da prensa costeira

Algún exemplar recuperado polo antropólogo muxián Manuel Vilar Álvarez foi o meu primeiro achegamento ao quincenario El Eco de Mugía, que naceu hai 115 anos, en 1902, e que deixou de se publicar en xullo de 1904. Foi todo o descubrimento que me había ser moi útil cando elaborei a Antoloxía Poética de Gonzalo López Abente (Espiral Maior: 1995).

Un par de anos despois tiven que profundar un pouco máis no estudo do devandito periódico, cando principiei a traballar como bolseiro de investigación (rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra, pois tiven a honra de ser un dos redactores que elaborou as fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). No primeiro volume o artigo sobre El Eco de Mugía é da miña autoría, aínda que por decisión editorial, que eu moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega:

«El Eco de Mugía. Periódico Independiente. Defensor de los intereses generales del partido judicial de Corcubión» así eran a cabeceira e o subtítulo deste xornal que apareceu en Muxía no ano 1902. Publicábase os días 15 e 30 de cada mes e o seu director-propietario era o poeta local Gonzalo López Abente. O último número do que temos constancia é o 42, do 15 de xullo de 1904, que se abre coa nova do falecemento de Xulia Abente Lago, nai do poeta, e unha esquela da redacción que cobren toda a portada. Gonzalo López Abente era o autor da maioría dos artigos, moitos deles asinados con pseudónimos. Con frecuencia o xornal publicaba contos ou poemas, cunha notable presenza da literatura en galego. Así, no número 21, do 13 de setembro de 1903, que sae canda as festas locais da Barca, hai numerosos poemas en galego asinados por Victorino Abente Lago, Aurelio Ribalta, Galo Salinas Rodríguez, Florencio Vaamonde, Francisco Tettamancy, Uxío Carré Aldao, Salvador Golpe e Víctor Castro Rodríguez. Ademais, reproducen o poema «A romaría da Barca» de Rosalía de Castro e publican un conto de Enrique Labarta Pose sobre o mesmo tema. Este relato vai suscitar unha interesante polémica nos números que seguen, pois é criticado polo párroco de Muxía que o consideraba difamatorio. Nos poucos exemplares conservados sobrancean as plumas de Víctor Castro Rodríguez e do propio director da publicación, que asina moitos poemas.

Malia non o precisar na anotación parece obvio que a desaparición de El Eco de Mugía coincide co pasamento da nai do poeta. Como datos a engadir a esa ficha, nomeadamente literaria, aínda se podería subliñar que foi o banqueiro e político muxián Manuel Miñones Barros (que anos despois foi alcalde de Corcubión e pai do deputado republicano José «Pepe» Miñones Bernárdez, asasinado en 1936) o principal mentor do periódico, malia que a alma mater como fundador, propietario e director foi como xa se comentou o poeta Gonzalo López Abente. E tamén se sabe que nos seus inicios mantivo algunhas polémicas por defenderen intereses políticos contrapostos ou diverxentes co periódico El Celta de Corcubión (1901-1902), como cita o noso investigador Luís Lamela na súa obra Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991), de obrigada lectura como moitos outros traballos que levan o aval da súa sinatura.

Aínda que o xornal coruñés La Voz de Galicia e o compostelán El Eco de Santiago saúdan a súa aparición durante os primeiros meses de 1903, temos varios testemuños de que o primeiro número (ata hoxe ilocalizable) do quincenario El Eco de Mugía debeu saír en novembro de 1902, pois así o recollen senllas anotacións breves de La Idea Moderna. Diario democrático de Lugo, no seu núm. 3576 (20-novembro-1902) e na emigración El Eco de Galicia. Órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas, no seu núm 402 (20-decembro-1902). Daquela será en novembro cando celebremos o 115 aniversario do xornal, do que por certo a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia (http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do) aínda non posúe ningún exemplar dixitalizado. E é unha tarefa que se debería realizar antes de que desaparezan os ben escasos que se conservan a día de hoxe.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXII): El Eco de Mugía (1902-1904). No 115 aniversario dunha cabeceira da prensa costeira

Nov 17 2016

Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luis Cochón

arredordasirmandades

Desde hai uns días xa anda polas librarías (por máis que de maneira incomprensible aínda non chegase ás mans dos coautores e das coautoras) o volume de autoría colectiva intitulado Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luís Cochón e publicado por Xerais. Nas súas 360 páxinas recóllense trinta textos éditos e inéditos de diferente xorne e que analizan diversos aspectos relacionados coas Irmandades da Fala con motivo do centenario da creación da primeira destas entidades galeguistas na cidade coruñesa en 1916. Porén, o coordinador con bo criterio decidiu enmarcar este período histórico entre o inicio da Primeira Guerra Mundial en 1914 e o nacemento do Partido Galeguista en decembro de 1931, despois de se celebrar a VII Asemblea das Irmandades.

A obra ábrese cun «Prólogo» de X. L. Méndez Ferrín e unhas «Palabras limiares» do propio Luís Cochón, alén de dous textos introdutorios: «Sobre Nicolás Tenorio e La aldea gallega» de Carlos García Martínez e a recensión publicada en Grial, 57 (1977) «El levantamiento gallego de 1846 y el nacimiento del galleguismo, por X. R. Barreiro Fernández» por Álvaro Cunqueiro.

Deseguida o apartado intitulado «Pensamento» recolle estes nove traballos: «Os irmandiños da fala na Galicia Sur (dos Anciles a Castelao)» de José Antonio Durán; «O precedente inmediato das Irmandades da Fala. A revista Estudios Gallegos de Aurelio Ribalta» de Xosé R. Barreiro Fernández; «61 Mestres do galeguismo: Xohán Vicente Viqueira. Vida, personalidade, pensamento» de Luís Veiga do Campo, pseudónimo de Ramón Piñeiro; «Recordo dos Villar Ponte: Antón e Ramón» de Xurxo Martínez González; «Risco, teórico do nacionalismo» de Justo Beramendi; «Lois Peña Novo, o estratego do nacionalismo das Irmandades da Fala» de Xosé González Martínez; «Nós e as Irmandades» de Xosé Ramón Pena; «O ensino no tempo das Irmandades. A “escola galega” como proxecto» de Antón Costa Rico e «Isidro Parga Pondal e a ciencia en galego» de Francisco Díaz-Fierros Viqueira.

No segundo apartado intitulado «Política» aparecen estes sete textos: «As Irmandades da Fala en Compostela» de Justo Beramendi; «A Irmandade Nacionalista Galega de Vigo e a loita pola simboloxía nacionalista: Manuel Antonio» de Xosé L. Axeitos; «As formas da patria. Castelao e Camilo Díaz na creación do universo simbólico das Irmandades da Fala» de Pepe Barro; «Laudatio de don Manoel Gómez Román» de Isidoro Millán González-Pardo; «Víctor Casas «1900-1936», a enerxía dunha causa viva» de Arturo Casas; «A prensa nacionalista en Galicia (1916-1931)» de Clodio González Pérez e «A prensa nacionalista da Galicia alén mar na etapa das Irmandades (1916-1931)» de Luís Alonso Girgado.

Por último, na terceira parte intitulada «Poesía» os outros dez textos: «Karl Mannheim e Mikhail Bakhtín como fundamentos renovadores da periodoloxía literaria: aplicacións á poesía galega dos anos 1916-1931» de Arturo Casas; «O Cabanillas irmandiño» de Emilio Xosé Ínsua; «A crise de 1916 e Ramón Cabanillas» de Manuel Forcadela; «Cabanillas, a contemplación dun mar con ribeiras, dornas e barcas, e Sálvora na boca da ría» de Francisco Fernández Rei; «Ramón Cabanillas e a lingua» de Antón Santamarina; «Gonzalo López Abente, o “poeta do mar” das Irmandades da Fala» que asino eu propio; «Victoriano Taibo e as Irmandades da Fala» de Armando Requeixo; «Cabanillas / Manuel Antonio. Notas sobre unha oposición dialéctica» de Darío Xohán Cabana; «Maside e Colmeiro» de Rafael Dieste e «A dedicatoria: Os nenos» de Xosé Filgueira Valverde.

A miña achega a este volume colectivo, centrada no poeta muxián Gonzalo López Abente e na súa implicación persoal e literaria no proxecto das Irmandades da Fala, recolle tamén os dous poemas que lle dedicou ao irmandiño Lois Porteiro Garea, cuxa prematura morte conmocionou a todos, e que xa reproducín nesta anterior anotación:

Lois Porteiro Garea en dúas elexías do poeta Gonzalo López Abente

E un outro poema que lle dedica a Ramón Villar Ponte e que reproduzo deseguida:

A LEMBRANZA AMORTALLADA

A Ramón Villar Ponte,
amigo e irmán inesquecido.

Pensaba en tí, meu vello amigo; en tí,
ao pe da nosa Catedral mareira
e frente ao fero gardador da terra,
escumante e baril.

Orvallo de luar, longas aréas,
beixos de estrelas a brilar no mato
do Ártabro sonado;
e a voz fonda e têbrosa do misterio
que te recrama a tí, meu vello amigo.

Duggio enterrado, o Ara-Solis druído
e o vieiro enimático por onde
naus pantasmas innúmeras cruzaron,
e por onde chegaron
os anxos c’unha Virxen mariñeira.

Os druídas acenaban cara tí,
no mesto piñeiral,
pra que en vida fixeses romaria
a este bravo corruncho fisterrán
que ademirar querías.

Polas gándaras de Xallas,
piñeirás de Bergantiños,
bicos das outas montanas
que guindan no mar co río…

A lembranza amortallada
vai no corazón dôrido
pregando a Deus o milagre
do San Andrés de Teixido.

Muxía, Nuiteboa do 1953.

Comentarios desactivados en Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luis Cochón

Nov 15 2016

«Máquinas pra coser d’a compañía fabril Singer»

Published by under Historia,Poesía,Xornalismo

singer

Un interesante artigo no diario dixital Galicia confidencial lembra que nestes días a publicidade en lingua galega vén de facer 140 anos, xa que o 5 de novembro de 1876 publicouse no semanario O Tío Marcos d’a Portela o primeiro anuncio na nosa lingua que daquela ofertaba «Máquinas pra coser d’a compañía fabril Singer».

E a publicidade debeu ter moito suceso nos anos posteriores porque as máquinas de coser Singer foron moi habituais nos fogares galegos. Tamén houbo unha Singer na casa de miña finada nai e a súa presenza no fogar materno inspirou uns versos cando escribín o poemario As crebas (Espiral Maior, 2011), onde incluín unha referencia a aquela máquina de coser no texto 26 intitulado «Misión pedagóxica». Velaquí:

Misión pedagóxica

A misión pedagóxica, e non se fala agora de Machado, de Lorca, de María Zambrano ou de Miguel Hernández, só pretende o reflexo no espello dunha nai que aleitou con tenrura a túa fame de ollos pechados no alimento, esa nai que aprendeu das raíces os nomes que designan as plantas para que fosen teus.

E cando ti regresas sabes que espera o tacto e a revelación fértil de exóticas raíces que traen outros nomes aprendidos nos libros que lle foron negados.

Os seus dedos mirrados tiñan como destino enfiar as agullas nunha máquina Singer e coser para fóra.

Con razón o teu tacto cose as súas feridas.

Comentarios desactivados en «Máquinas pra coser d’a compañía fabril Singer»

Next »