TeatroArchive for the '' Category

Xuñ 01 2016

Lanzamento do libro Homenaxe a Olimpio Arca Caldas. Un mestre do pobo (A Estrada, mañá, 2 de xuño ás 20:30 h.)

OlimpioArcaCaldas
(Cartaz da presentación. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Na tardiña de mañá, xoves 2 de xuño, contra as 20:30 h. andaremos polo Museo do Moble e da Madeira d’A Estrada no acto de lanzamento do libro Homenaxe a Olimpio Arca Caldas. Un mestre do pobo, que publica Edicións Fervenza, baixo a coordinación do editor Manuel Núñez Espiño.

A miña achega a este volume colectivo que xunta máis de medio cento de colaboracións é este soneto inédito en papel e que divulguei nesta anotación de bitácora no seu primeiro cabodano.

Olimpio Arca Caldas

in memoriam

Escoito a voz do mestre. Canda ela a nobre Dama,
vén limpa e transparente, mineral, sandadora,
desde a vila do Baño, onde naceu noutrora
como lume fulxente de poderosa chama.

Tabeirós éche a Terra que agora se proclama
na lingua que sementa froito espora a espora.
Escoito a voz do mestre. Canda ela nova flora
reverdece, xermolan follas dun libro en rama.

Como na primavera xa os merlos cantaruxan
para daren a nova de que vai fóra inverno,
chama o seu xentil eco nas fiestras da comarca

e entran mil bolboretas, palabras que babuxan
a lentura da terra, fértil no amor fraterno.
Escoito a voz do mestre, do amigo Olimpio Arca.

Comentarios desactivados en Lanzamento do libro Homenaxe a Olimpio Arca Caldas. Un mestre do pobo (A Estrada, mañá, 2 de xuño ás 20:30 h.)

Mai 18 2016

Gonzalo López Abente, «o poeta do mar» das Irmandades da Fala

Abente01

A pedimento de Miguel Anxo Seixas Seoane, coordinador do proxecto «Álbum das Irmandades da Fala» para o Consello da Cultura Galega, elaborei a entrada relativa a Gonzalo López Abente, que polo de agora aínda non se viu publicou na rede. A día de hoxe tan só viron a luz as anotacións sobre Antón Villar Ponte, Ramón Villar Ponte (as dúas elaboradas por Emilio Xosé Ínsua López), Ramón Fernández Mato (elaborada por Prudencio Viveiro), Roberto Blanco Torres e Asun Sóñora (estas dúas últimas elaboradas por Juan Luis Blanco).

Hoxe, no centenario no nacemento da primeira «Hirmandá de Amigo da Fala» na Coruña, aproveito para adiantar a miña colaboración nese «Álbum das Irmandades da Fala».

GONZALO LÓPEZ ABENTE, O POETA DO MAR

Resumo:

Biobliografía de Gonzalo López Abente (Muxía, 24 de marzo de 1878 – 23 de xullo de 1963), coñecido polos seus coetáneos como «o poeta do mar», con especial relevo na súa relación coas Irmandades da Fala.

Gonzalo Francisco López Abente naceu en Muxía segundo confesa en carta a seu curmán Horacio Bermúdez Abente, que a reproduce no limiar á obra póstuma Decrúa (1966): “… un día coma hoxe 24 de marzal do ano 1878 ás catro da serán, que cadrou en domingo, con feira en San Isidro, abrín os ollos á vida e pola fiestra da casa do Cabo da Grixa en que moraban meus pais, ollei craramente un outo cruceiro e que no seu cume agoniaba un mártir cos brazos en crús. Aquel día escoitei a rapsodia máis subrime e fíxeme segrel. Pillei un laúde e con ele ao lombo boteime a cantare polo mundo adiante…”. Seu pai, Francisco López García, foi alcalde de Muxía e xefe local do Partido Liberal. E súa nai, Xulia Abente Lago, era filla do médico Leandro Abente Chans, irmán da nai de Eduardo Pondal.

Estuda en Santiago, como conta Otero Pedrayo: “ós nove anos levárono a Compostela a se dispór pra o Bacherelato que enteirou ós 15 anos o 22 do san Xoán do 1893”, e remata Dereito con 21 anos, o 20 de xuño de 1899. Regresa a Muxía para traballar nunha entidade bancaria e a súa sinatura faise habitual na prensa comarcal e local, El Celta de Corcubión e El Eco de Mugía. Periódico independiente, defensor de los intereses generales del partido judicial de Corcubión, do que foi director-propietario.

Casou o 20 de setembro de 1909 coa súa curmá Balbina Abente Myszkovski, filla de Victorino Abente Lago, que emigrou ao Paraguai onde é considerado poeta nacional. Enviuvou ao ano no primeiro parto da súa muller, que falece, con 26 anos, o 12 de setembro de 1910.

Na altura principiou a colaborar con moitas revistas e xornais da prensa galega e da emigración (Arxentina, Cuba, Uruguai…), con versos que farán parte de Escumas da ribeira (1911?) e Alento da raza (1917?). Tamén publica as novelas O diputado por Beiramar (1919), que foi primeiro premio do certame de narrativa convocado por A Nosa Terra, editada como primeiro volume da “Bibrioteca Galeguista” das Irmandades da Fala, O escándalo (1920) e O novo xuez (1922).

O 11 de marzo de 1917 participa no enterro multitudinario de Eduardo Pondal Abente, presidindo o dó xunto aos representantes da RAG, o seu presidente Murguía e os académicos Martínez Salazar, Riguera Montero e Ponte y Blanco, e o alcalde coruñés, Manuel Casás.

En 1918 a RAG vaino nomear académico correspondente, como figura no título exposto na Casa das Beiras de Muxía, sé da Fundación López Abente, e que di: “Esta corporación en sesión del día 20 de Diciembre de 1918 nombró Académico Correspondiente a D. Gonzalo López Abente. Y en vista de este acuerdo se le expide el presente título en la ciudad de La Coruña a los 22 días del mes de Enero de 1919”. Asinan o presidente accidental, Francisco Tettamancy, e o secretario, Eugenio Tarel.

Participa nos movementos nacionalistas políticos e culturais, uníndose á acta de constitución da “Hirmandá de Amigos da Fala” (A Coruña, 18 de maio de 1916) e colabora no seu órgano de expresión, A Nosa Terra. López Abente representa á bisbarra nas Asembleas Nazonalistas, sendo un dos asinantes das conclusións da I Asemblea (Lugo, 17-18 de novembro de 1918). Nas publicacións galeguistas aparece como representante en Muxía da Irmandade Nazonalista Galega (ING) constituída en 1922. Está entre os “irmáns galeguistas” que colaboran economicamente para a creación de futuras «Escolas do Insiño Galego» (A Nosa Terra, 192, 12-9-1923) ou para crear unha biblioteca galeguista: “O notabre poeta López Abente, enviounos tamén os seus preciados tomos de versos «Escumas da Riveira» e «Alento de Raza»” («Biblioteca da Irmandade», A Nosa Terra, 194, 1-11-1923).

Na ditadura primorriverista atopa refuxio na creación, cos relatos Buserana (1925), Fuxidos (1926) e Vaosilveiro (1929), anunciado na derradeira páxina de Alento da raza co título Os fidalgos de Vaosilveiro, así como os poemarios Do Outono (1924), anunciado co título Froles d’Outono. Sonetos, ademais de Nemancos (1929) e a obra de teatro María Rosa (1928), subtitulada “Comedia en dous pasos”, escrita moito antes, pois foi estreada o 20 de febreiro do 1921 polo grupo teatral do “Cadro de Declamación” das Irmandades da Fala da Coruña.

Ingresa no Seminario de Estudos Galegos (SEG) con Ramón Cabanillas, Noriega Varela e Victoriano Taibo, nunha cerimonia que relata así Otero Pedrayo: “O ingreso de López Abente no Seminario de Estudos Galegos fíxose co de os outros xa nomeados grandes poetas o 14 de marzal de 1926 no vello e simpático salón de aítos da Sociedade Económica de aquila aínda istalado no Colexio San Clemente. Non poideron concorrirre Cabanillas, nin Noriega. Lembramos cada intre de aquila sesión. Hastra o efeito nalgús espritos de poemas de López Abente cecáis pra iles soantes ó metal panteista de Lucrecio”.

Vicente Risco en 1928 facía este retrato: “É un home estraño, calado e serio, cunha cortesía exquisita de gran señor. Ten viajado moito, estivo na América e percorreu case todo o Norte da Europa. Poida que aínda teña estado en máis sitios, mais non se sabe, pois il raramente fala dos seus viajes. Vive en Mugia, frente ao imenso Atlántico, e é o millor poeta do mar”.

Participa na VI Asemblea das Irmandades na Coruña, coa delegación de Muxía, segundo informa El Orzán (27-IV-1930) e meses despois figura entre os asinantes da creación do Partido Galeguista o 5 e 6 de decembro do 1931 en Pontevedra.

No Día da Patria Galega, 25 de xullo, do 1934 asiste á recepción de Castelao como membro da RAG, e o 24 de xullo de 1935 á homenaxe a Curros Enríquez perante o seu monumento n’A Coruña, na que falaron Plácido Castro, Antón Villar Ponte, Núñez Búa, Bóveda, Castelao, Suárez Picallo, Víctor Casas, Álvarez Gallego, Otero Pedrayo, Iglesia Alvariño, Lugrís Freire, Sebastián González, Gómez Román, López Abente e Carballo Calero.

O 29 de marzo de 1936, no salón de sesións do Concello de Santiago, cedido polo alcalde republicano Ánxel Casal, Gonzalo López Abente foi elexido presidente da Asociación de Escritores de Galicia, nunha lista única elexida por aclamación.

O fotógrafo muxián Ramón Caamaño, cronista gráfico da historia da Costa da Morte, fotografouno arengando aos seus veciños no Cabo da Vila na campaña a prol do Estatuto de Autonomía de 1936.

A sublevación militar contra o goberno democrático da II República provoca a depuración do poeta da súa vida laboral. Este documento foi exhumado por Luís Lamela García en Estampas de injusticia. La guerra civil del 36 en A Coruña y los documentos originados en la represión (1998).

O franquismo silenciou durante varios anos a López Abente que se refuxia, coma outros galeguistas, na creación literaria. Otero Pedrayo escribe “Tiña amor pola Academia pra a que foi eleito o 8 do Nadal de 1940. Tomou posesión o 27 do Sant-Iago de 1941 e correspondeulle a cadeira 16 dinantes ocupada por un ilustre devanceiro de semellantes afinidades poéticas e de parexa terra mariñeira. Don Manuel Lugrís Freire finado o 15 do febreiro do 1940”. O seu discurso de ingreso como académico numerario, presentado no paraninfo da Universidade Literaria de Santiago, titulouse A terra e a poesía de Pondal e foi publicado póstumo pola RAG en 1965.

López Abente finou o 23 de xullo de 1963, aos 85 anos, na súa casa da rúa Virxe da Barca. Oito anos despois, o 17 de maio de 1971 a RAG dedícalle o Día das Letras Galegas e o acto académico en Muxía contou coa colaboración do Concello. No paseo do malecón, no xardín da Cruz, foi descuberto un monumento do escultor Andrés Barbazán, simbolizando unha muller mariñeira que leva un medallón coa efixie do poeta e a lenda “Ao esgrevio poeta Gonzalo López Abente. 1878-1963. Día das letras gallegas, 15-5-1971”. Tamén se presentou a publicación realizada pola Academia, con prólogo do seu presidente Sebastián Martínez-Risco e epílogo de Salvador Lorenzana (pseudónimo de Fernández del Riego), do libro de poemas inéditos Monza de frores bravas para Nosa Señora da Barca. Nesas datas, Galaxia reedita O novo xuez, cun breve limiar biobibliográfico. Carballo Calero e Otero Pedrayo escriben senllos artigos de homenaxe que publican a Universidade de Santiago e o Boletín da RAG.

Trinta anos despois, o 29 de xaneiro de 2011 naceu en Muxía a Fundación Gonzalo López Abente para divulgar a súa obra. De feito xa recuperou o seu libro inédito Bretemada (2011), mecanoscrito datado entre 1917-1922, reeditou a súa Narrativa mariña (2012) e compilou a súa Poesía Completa (2013), alén de convocar un Premio de Poesía co seu nome, realizar unidades didácticas, roteiros e outras actividades.

Comentarios desactivados en Gonzalo López Abente, «o poeta do mar» das Irmandades da Fala

Mai 18 2016

Artigo en QPC (IV): «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)»

ManuelMaríaOCouto1993b
ManuelMaríaOCouto1993(2)
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Máis unha vez reproduzo deseguida a nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, a primeira parte dun longo artigo que desta volta intitulei «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)» e que tamén xa se pode ler nesta ligazón.

«A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)

É de estrañar que, malia a manifesta fascinación abentiana da que falamos na anterior entrega, Manuel María non viaxou até a Costa da Morte até o verán de 1980, dezasete anos despois, como confesa no artigo «Viaxe a Fisterra», asinado co pseudónimo Manuel Hortas Vilanova e publicado no semanario A Nosa Terra, nº 126. 3/X/1980, na sección «Andando a Terra», na que colaborou toda unha década, desde o seu nacemento nos derradeiros días do setenta e sete e até o ano oitente e sete.

Foi unha longa viaxe pola costa, pois Saleta e Manuel viñan de visitar en Noia ao poeta Avilés de Taramancos na súa taberna e pasaron pola Serra de Outes, terra do poeta Francisco Añón, por Muros, Carnota, a fervenza do Ézaro (Dumbría), Cee e Corcubión, antes de chegaren ao solpor fisterrán. A descrición que fai destas terras é breve, mais sorprendente. Velaquí os tres derradeiros parágrafos do artigo:

«Non imos falar do viaxe de Noia a Fisterra. Unicamente decir que en Outes pódese ollar un busto que a Real Academia Gallega lle adicou ó poeta Añón, coa adicatoria en español. Que contempramos ó noso xeito o hórreo de Carnota que, como todo o mundo sabe, é o meirande de Galicia. Que intentamos ollar a desembocadura do Xallas, o río cantado por Pondal. Sabíamos que desembocaba facendo unha breixa ou fervenza, que en castelán lle chaman «catarata». Non poidemos ver nada. O único que se pode ollar é a canle do río, cun fío de auga, que non move nin a un muíño de talas, dos que facíamos cando eramos nenos pra poñer nos regos. En Cee as chimeneas da fábrica de carburos, meten medo.

Fisterra estaba chea de catalás. Lembrámonos da vella ermida de San Guillermo e dos ritos que alí se facín pra fecundar as mulleres que non tiñan familia. E tamén da Ara Solis, das lexiós romanas e de Borrow, que tan curiosas páxinas deixou sobre o lugar. Cousas estas que se poden lér en calqueira guía que se precie. Chamounos moito a atención ver a tódalas mulleres maduras e as vellas vestir de mouro. E as rapazas vestir de branco.

Voltamos a Santiago de Compostela pola estrada de Brens a Santa Comba. Todas estas terras, que non nos cansamos de contemprar, son como a poesía de Pondal. Ou a poesía de Pondal é como estas terras. Non o saberíamos con xusteza e si nos perguntan meteríamos nun apuro grande. Pra un chairego de nación, como este servidor que o é, estas paisaxes, grandiosas, sobrias e pedregosas, teñen un engado especial que ún non sabe esplicar ben».

Porén, a viaxe debeu deixar un pouso ben profundo e dous anos despois Manuel María publica o volume Versos do lume e do vaga-lume (Ourense: Galiza Editora, 1982), con dous poemas inspirados en lugares da Costa da Morte, «Dólmen de Dombate» (páxina 17) e «Fisterra» (páxina 20), alén das referencias ao Cristo de Fisterra e á muxiá Virxe da Barca que aparecen nos versos do poema «O Xistral» (páxina 14).

«Fisterra» recolle sen dúbida o solpor que puido ollar na viaxe referida nun fermoso poema que poetiza a fraxilidade da existencia, un sentimento ben comprensible na contemplación silenciosa da inmensidade oceánica. Cómpre lembrar que até entón Manuel María só visitara o mar como temática nas súas obras Mar maior (1963) e Versos florecidos en louvanza de Foz (1967), localidade á que acudía con asiduidade malia que como sinala nos seus artigos e como lembran moitas das súas amizades adoitaba estar afastado, na beira, e mesmo hai quen o lembra con traxe de verán nos areais focegos. E de resto, a presenza do mar é anecdótica na súa obra, aínda que teña un excelente poema sobre a dorna e algún outro sobre o oficio dos mariñeiros.

Así e todo, a Costa da Morte e os seus principais poetas tampouco podían estar ausentes no texto da súa conferencia A presencia do mar na poesía galega, separata da Revista Internacional de los Estudios Vascos, ano 39, tomo XXXVI, nº 2 (1991). Donostia: Editorial Eusko Ikaskuntza, S.A., xullo-decembro, 1991, pp. 313-338.

Rosalía de Castro e os seus coñecidos versos sobre a romaría da Barca de Muxía, unha ampla escolla de versos pondalianos e, novamente, as referencias a Centileos nas ondas de Gonzalo López Abente integran o corpus que Manuel María utiliza na súa asisada e documentada disertación.

O 16 maio de 1993 prodúcese outro dos acontecementos que máis achegou a Manuel María ao territorio da Costa da Morte ao ser escollido como o primeiro poeta en ser homenaxeado pola activa asociación cultural e veciñal O Couto, desta parroquia da Ponteceso. Nesa data descobre a primeira das placas, realizada polo escultor Anxo Cousillas, con nome de escritor que desde aquela e de xeito anual foron colocadas na Casa dos Veciños. Alén do seu discurso e da súa recitación, estivo acompañado por Xosé Agrelo Hermo que dirixiu unha peza teatral da súa autoría e polo cantautor Suso Vaamonde que interpretou varios poemas do disco que en 1978 realizou sobre os Soños na gaiola (1968), aínda que no acto os exemplares do libro pertencían á 8ª edición (Xerais, 1992) pois antes houbo outras noutros selos editoriais.

(continuará)

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (IV): «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)»

Abr 27 2016

Breve galería fotográfica da Semana do Libro do CEIP Santa Eulalia de Dumbría

Dumbría18-04-2016(1)
Dumbría18-04-2016(2)
Dumbría18-04-2016(3)
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

«O que pasa no cole!» é o nome do blogue do CEIP Santa Eulalia de Dumbría no que se referencian boa parte das actividades que se realizan no colexio e tamén na súa biblioteca. E entre elas está a súa Semana do Libro, creada por iniciativa do mestre de Educación Física, Dani Mato, coa colaboración dos demais mestres e que veñen celebrando todos os anos por volta da efeméride do Día Internacional do Libro.

A semana pasada, como informa o seu blogue e tamén o dixital Quepasanacosta, celebraron a sexta edición e tiven o pracer de aceptar o convite de Dani Mato para os acompañar, como xa fixera tamén en 2011 nunha das primeiras Semanas, pois sempre botan man das autoras e dos autores da Costa da Morte que completan con alguén de fóra.

Abrimos esta VI Semana o luns 18 o muxián X. H. Rivadulla Corcón, quen aproveitou para presentar o seu último libro Soños de mar (Xerais, 2014) ao alumnado de 5º e 6º, e eu propio que lles presentei xa pola tarde A pantasma da casa da matanza (Biblos, 2013), ilustrado por Xosé Cobas, para o que tiveran que facer previamente unha actividade de achegamento ao poema coñecido como Negra sombra, malia non ter título, de Rosalía de Castro.

Concha Blanco estivo o martes co alumnado de 3º e 4º curso para presentarlles a súa obra Luces, bicos e cores (Embora, 2012). E o mércores foi a quenda das contadas con María da Pontragha e co actor da compañia Talía Teatro e vello amigo Artur Trillo que estiveron co alumnado de Educación Infantil, 1º e 2º.

Nais, pais e mestres colaboraron para lles faceren contadas na xornada do xoves e, finalmente, o venres Rocío Leira estivo coa rapazada de 4º curso, realizando xogos matemáticos ou de lóxica como os que aparecen no seu libro Universo Pitágoras (Biblos, 2013).

As imaxes deixan testemuño da miña estadía (no blog «O que pasa no cole!» pódese ollar o resto), mais aínda que en todas elas estou a falar o certo é que todo o alumnado tivo que participar e así o fixo, con moita ilusión, agás un rapazolo que se fixo máis lacazán, aínda que ao final tamén entrou no xogo da actividade.

E máis unha vez hai que parabenizar a eses mestres que nos seus colexios lle crean un espazo á nosa literatura. Beizóns sempre!

Comentarios desactivados en Breve galería fotográfica da Semana do Libro do CEIP Santa Eulalia de Dumbría

Xan 11 2016

A obra de Valle-Inclán sen versión galega até 2017. Unha brincadeira

Valle-Inclán01
Valle-Inclán02
(Portada da 1ª edición de La Cabeza del dragón (Farsa), de Valle-Inclán. Viñetas de Joseph Moja, 1914. E portada da edición de Austral que lin e manexei)

A prensa galega e estatal chamaba a atención que o 80 aniversario do pasamento do escritor Ramón Mª del Valle-Inclán ía propiciar tamén a súa tradución á nosa lingua, vetada até a actualidade. Porén, como sinala o semanario Sermos Galiza este feito só será posible en 2017: «O pasado 5 de xaneiro fixéronse 80 anos do pasamento de Ramón Valle-Inclán, pero a súa obra non se libera, segundo a lei, até o 1 de xaneiro do ano seguinte. Cóntanolo o actor, director e dramaturgo Cándido Pazo, quen afirmou que este será o ano da “desamortización valleinclanesca”, aludindo á prohibición dos seus descendentes de representalo en galego, euskara e catalán.

Así que teremos que agardar a 2017 para ver un Valle en galego. Xa se tentara en 1984 nada máis fundarse o CDG cando o albacea e fillo do dramaturgo se negou en rotundo a permitirlle representar en galego Divinas Palabras, segundo Luís Álvarez Pousa, daquela director xeral de Cultura».

Persoalmente lembro ben cando por volta de 1998 o Centro Dramático Galego (CDG) achantou ou capitulou e contra o seu mandato estatutario de promoción da lingua galega levou á escena a Valle-Inclán en español e lembro tamén ter acudido ao chamado do sector teatral galego que naquela altura se manifestou na rúa e con diferentes actos alternativos como a lectura de fragmentos da súa obra versionados á nosa lingua.

Naquela época fixen miña aquela transgresión cando estaba a escribir a primeira versión da miña novela infanto-xuvenil O nariz de Fiz (Deputación de Ourense, 2008), que andando o tempo chegaría a recibir o V Premio de Literatura Infantil e Xuvenil “Pura e Dora Vázquez”, convocado anualmente pola Deputación de Ourense, e que na súa publicación ilustrou a alacantina Lola Lorente.

Nese texto hai unha brincadeira, pois o grupo teatral Talía visita a vila do protagonista e representa unha peza de Valle-Inclán na nosa lingua. A obra era La Cabeza del dragón (Farsa), na edición de Austral que había na Biblioteca Pública Municipal “Francisco Mayán” de Cee. E a miña narración inclúe unha escena versionada en galego. Velaquí:

Un pregoeiro do concello anunciou dende o estrado que ao remate habería un espectáculo de títeres. O grupo Talía ía poñer en escena cos seus monicreques a obra de teatro A cabeza do dragón. Fiz escoitou que era dun señor chamado don Ramón, mais non sabía que se trataba de don Ramón María del Valle-Inclán.

Fiz e Gus fixéronxe chiscadelas de complicidade e o primeiro mirou de esguello se os seus pais escoitaran o anuncio. O acontecemento era a ceo aberto, na praza e non custaba nin un patacón. Por un acaso, Fiz comentou en voz alta.
― ¡Cacholos! ¡Hai cacholos!
­― Está ben, rapaz. Está ben. Xa sei o que queredes mais primeiro imos mercarvos todo o que vos vai facer falta para o inverno.
(…)

COMO SON ESPECTADORES DA PEZA DE DON RAMÓN
A CABEZA DO DRAGÓN
E PARA ENCHER A MAÑÁ DE DOMINGO ESPLENDOROSA
OS PAIS COÑECEN A ROSA

Na praza de Vilancosta existía moita expectación diante do primeiro acontecemento teatral que se producía na localidade dende había polo menos unha década. O ruxe-ruxe dos nenos non agachaba a curiosidade e a tensa espera pola actuación do grupo Talía que ía poñer en escena a obra A cabeza do dragón de don Ramón María del Valle-Inclán.

Non se esaxeraría un pisco ao dicir que estaban todos os nenos de Vilancosta e moitos outros de fóra que viñeran á feira cos seus pais. Diante do escenario das marionetas colocaran a lona máis grande que se atopara no concello para sentar aos espectadores miúdos, mais abofé que non abondaba e había aínda moitos de pé. Detrás deles estaban as nais, os pais ou os avós.

Gus deulle co cóbado a Fiz e sinalou cara ao outro extremo. Aló estaban Rosa e unha das súas amigas a lles faceren acenos coa man. Miraron que houbera sitio e andaron lixeiros cara a aquela zona. No percorrido escoitaron rosmidos e non eran outros que Xosé, Lois e outros membros da súa cuadrilla. Fiz tirou do brazo de Gus. Non era tempo de lle facer caso ás picadas provocativas. Saudaron con alegría ás dúas rapazas.
― ¡Ola! ¿Cómo estades?
― ¡Psssssssss!

Rosa pregoulles silencio. O telón principiaba a abrirse. Sentaron deseguida no oco que lles gardaran. A primeira escena deu comezo. Os monicreques, manexados por fíos de cordel apenas visibles, cobraron vida.

Tres príncipes xogaban á pelota no patio de armas dun castelo de torres grandes. Os diálogos foron acompañando os movementos dos personaxes.

Os murmurios dos cativos acaláronse axiña. Moitas bocas abertas e todas as olladas espertas eran testemuño do interese cara ao espectáculo.

O príncipe Axonxolí, o príncipe Verdemar e o príncipe Pompóm son interrompidos polo Trasno que lles retén a pelota para lles pedir que lle devolvan a súa liberdade.

As escenas vanse sucedendo unhas a outras entre sorpresas, risos e tamén, ás veces, rostros de desacougo e preocupación da miúda concorrencia.

O Bufón, cos seus andares e reviravoltas cómicas pola corte do rei. O rei Micomicón, coas súas longas melenas do cento de anos que levaba habitando no reino, é un xigantón de sabias palabras. A Infantina, filla do rei, máis fermosa ca unha rosa, encantadora coma un cisne branco no azul dun lago. A Duquesa, o Mestre de Cerimonias e outros personaxes van aparecendo e mesturándose na historia e facendo as delicias do público infantil.

Sen dúbida a escena que máis gustou aos cativos foi o enfrontamento do Príncipe Verdemar co Dragón.

PRÍNCIPE VERDEMAR: ― Princesa dos meus soños, son un namorado da túa fermosura, e veño de afastadas terras para vencer ao Dragón.

A INFANTINA: ― O Dragón é invencible, nobre cabaleiro.

PRÍNCIPE VERDEMAR: ― Se fose como dis, abondaría para a miña gloria dar a vida na túa defensa. ¡Velaí xa o Dragón!

(Escóitase o voo do Dragón rompendo as pólas das árbores e metendo medo aos paxaros. É un monstro que ten herdanza da serpe e do cabalo, coas ás dun morcego).

A INFANTINA: ― Eu non quero que tan nobre vida se aventure a unha morte certa. Fuxide, xeneroso paladín.

PRÍNCIPE VERDEMAR: ― Son irmáns o teu destino e mailo meu. Sexa unha a nosa sorte, e que a estrela da tarde, que agora nace no ceo, vexa a nosa desgraza ou a nosa ventura.

(O PRÍNCIPE VERDEMAR pelexa co DRAGÓN. A boca do monstro descobre sete fileiras de dentes. Hai un intre no que o paladín sente esmorecer o seu empuxe. Mais animouno o seu sentimento divino do amor, e erguendo a dúas mans a súa espada, que semella unha raiola de sol, dálle morte ao DRAGÓN).

Con esta escena aínda non rematou a historia. A Infantina reclama ao belo paladín e hai unha competencia para sabermos quen matou o dragón, pois ese cabaleiro ten o dereito de amar á princesa. Acoden varios candidatos, o cortello das vodas entra na sala dos banquetes e ao final…

O final non o imos contar aquí. Mellor que leades o libro de don Ramón.

Comentarios desactivados en A obra de Valle-Inclán sen versión galega até 2017. Unha brincadeira

Nov 25 2015

No cabodano do mestre Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014)

OlimpioArca
(Retrato de Olimpio Arca, da autoría de Héitor Picallo. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Cúmprese o cabodano do escritor, historiador e mestre (nomeado Mestre Exemplar polo Museo de Pontevedra en 1993) Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014), quen nos deixou á idade de 86 anos na súa casa estradense.

Xa relatei nesta anotación como coñecín a Olimpio a finais da década dos noventa debido á amizade que me une desde esa época á súa filla Maka Arca Camba, coa que temos coincidido en moitos sarillos culturais e literarios. E agora fago público este soneto de homenaxe para un volume colectivo que o vai lembrar e que xa está no prelo.

Olimpio Arca Caldas

in memoriam

Escoito a voz do mestre. Canda ela a nobre Dama,
vén limpa e transparente, mineral, sandadora,
desde a vila do Baño, onde naceu noutrora
como lume fulxente de poderosa chama.

Tabeirós éche a Terra que agora se proclama
na lingua que sementa froito espora a espora.
Escoito a voz do mestre. Canda ela nova flora
reverdece, xermolan follas dun libro en rama.

Como na primavera xa os merlos cantaruxan
para daren a nova de que vai fóra inverno,
chama o seu xentil eco nas fiestras da comarca

e entran mil bolboretas, palabras que babuxan
a lentura da terra, fértil no amor fraterno.
Escoito a voz do mestre, do amigo Olimpio Arca.

Comentarios desactivados en No cabodano do mestre Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014)

Out 09 2015

Na presentación de Moraime, pequena vila con mar, de X. H. Rivadulla Corcón

Corcón2015
Created with Nokia Smart Cam
(Na primeira imaxe sinatura autógrafa e na segunda o autor asina o meu exemplar de pé, ás portas da taberna. Foto realizada con dispositivo móbil e pouca luz. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Onte á tardiña, na taberna da casa de xantar compostelá María Castaña, acompañamos ao poeta e narrador de estirpe muxiá X. H. Rivadulla Corcón na presentación do seu novo volume de relatos, intitulado Moraime, pequena vila con mar (Positivas, 2015).

Arredor duns viños de uva mencía e duns tapiñas de callos, que nun principio ían ser só para as persoas que lesen algún dos relatos, transcorreu a agradable e diivertida velada que autor e editor argallaron para presentaren o libro. De primeiras saudou á concorrencia o sempre lacónico e agudo Paco Macías e deseguida o propio X. H. Rivadulla Corcón deu lectura a «Moraime», o relato que abre este volume dun cento de contos e logo explicou a súa xénese, o feito de naceren como colaboracións diarias no programa radiofónico «Un día por diante» da Radio Galega. A voz de Corcón leu sempre os relatos nun microespazo que foi emitido entre os anos 2008 e 2009.

A vida dos habitantes dunha ficcional vila mariñeira chamada Moraime é a cerna duns relatos con grande dose de humorismo e de fina retranca que teñen a particularidade de conformaren unha serie, malia poderen ser lidos de xeito illado, e de estaren protagonizados por máis de medio centos de amigas e amigos do propio escritor, nas que hai artistas (Correa Corredoira, Paco Pestana…), moita xente do mundo do teatro e do audiovisual galego (Anabel Gago, Elina Luaces, Manuel Manquiña, Josito Porto…), da música (o tamén literato Xurxo Souto, Pazos de Merexo, Tino Baz…), da nosa literatura (Novoneyra, García-Bodaño, Xavier R. Baixeras, Teresa Moure, Xavier Seoane, María do Cebreiro…), con moita presenza de autoras e autores da Costa da Morte (Modesto Fraga, María Lado, Alexandre Nerium, Paco Souto convertido en taberneiro) mais tamén a crítica literaria Chus Nogueira, o libreiro Antón Pedreira ou o editor Manuel Bragado, que fai as veces dun doutor que sanda aos habitantes da vila, entre moitas outras sorprendentes caracterizacións.

De feito, na presentación algunhas destas persoas que tamén estaban entre o público fixeron unha lectura dalgún dos contos nos que aparecían, como a actriz Mónica Caamaño, os actores Pepe Soto e Pepe Penabade, o libreiro Pedreira ou a traballadora editorial Chelo Carreira, no que promete ser unha norma a seguir en vindeiras presentacións do volume.

O tempo botóusenos enriba e houbo que deixar a taberna na que aínda ecoaban os personaxes fabulados por X. H. Rivadulla Corcón, que agardan a nosa visita coma lectoras e lectores cheos de curiosidade.

Comentarios desactivados en Na presentación de Moraime, pequena vila con mar, de X. H. Rivadulla Corcón

Xul 10 2015

A Costa da Morte na obra Semente galega en América de Xosé Neira Vilas

Semente01
Semente02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Unha versión deste texto publicouse na edición dixital e tamén en papel no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo, o 11 de xullo de 2015, con este título: A Costa da Morte na obra «Semente galega en América» de Xosé Neira Vilas. (Premer na cabeceira para acceder á versión dixital)

Onte á tardiña estivemos no lanzamento da última obra de Xosé Neira Vilas, intitulada Semente galega en América (Santiago de Compostela: Bolanda Ediciones, 2015), que tivo lugar no Hotel Monumento San Francisco, e cuxa presentación literaria realizaron o presidente do Consello da Cultura Galega, Ramón Villares, e o secretario da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo, alén do director de Edicións Bolanda, Antonio Couto, quen coincidiron á hora de salientar a pulsión memorialística que percorre o volume. Unha completa crónica do acto pódese ler no dixital Noticiero Galego e pódese escoitar ao autor nesta reportaxe da CRTVG.

Moito nos alegrou que Xosé Neira Vilas estivo coma sempre, animado e falangueiro, malia a evidente deteriorización física dunha doenza que o tivo varias semanas ingresado nun hospital compostelán. E incluso fixo chanzas sinalando as moitas obras que aínda lle quedan por escribir. Nesta recollen as semblanzas dun cento de persoas de estirpe galega que deixaron a súa pegada, a súa semente (como di no título) en terras de América, nomeadamente en Arxentina, en Cuba e no Golfo de México, mais tamén no Brasil, Chile, Estados Unidos, Guatemala, Nicaragua, Perú, Perú, Porto Rico, Uruguai ou Venezuela. Unha galería de cen personaxes, algúns colectivos, aínda que se nomean moitos máis, entre os que hai artistas (pintores, músicos, fotógrafos…), científicos (naturalistas, cartógrafos….), escritores (dramaturgos, narradores, poetas, xornalistas…) mestres, precursores e inventores, sindicalistas…, que teñen en común a súa orixe galega, case sempre rural. Non chegan a unha ducia as semblanzas de mulleres, o que testemuña as súas dificultades na promoción social, tamén en terras americanas, e o feito de constituíren unha porcentaxe migratoria moito menor.

A Costa da Morte, malia ser territorio de forte emigración, só está representada por tres persoeiros ou catro de engadirmos un bergantiñán, aínda que noutras semblanzas son citados outros como o avogado corcubionés Xosé Porrúa Valdivieso, que fundou co compostelán Domingo Campío Devesa Naveiro o semanario El avisador galaico, que tivo nove meses de vida en Cuba.

«A andaina de Cristóbal Colón e As tartarugas do Orinoco» narra a historia do Xosé María Mosqueira Manso (Corme 1886 – Caracas, 1968), un exiliado da Guerra Civil, oceanólogo e ictiólogo, que escribiu senllos libros sobre os temas que se enuncian no epígrafe da semblanza.

«Aquel célebre gaucho da escena arxentina era galego» presenta a Enrique Muíño (A Laracha, 1881 – Buenos Aires, 1956) como gran e recoñecido actor de cine e de teatro na cidade porteña.

«O fisterrán que fabricou en Guatemala o xogo que inventara» sintetiza a biografía de Alexandre Campos Ramírez, Alejandro Finisterre, que ncaeu na estación Marconi de Fisterra, onde seu pai era telegrafista. Alén de salientar a súa proxección como inventor do futbolín, tamén se retrata o seu compromiso republicano e o seu inesgotable labor intelectual como escritor e como editor en México, así como o feito de presidir a Fundación León Felipe e de ser albacea dos bens do poeta.

E, finalmente, a derradeira semblanza do volume, «Un médico de Muxía, poeta nacional do Paraguai» que se centra na biobibliografía de Victorino Abente Lago (Muxía, 1846 – Asunción, 1935), na súa breve obra poética en galego e na súa monumental obra en castelán que lle outorgou un lugar de honra na historia da literatura paraguaia.

(Pódese ler premendo na imaxe superior)

One response so far

Xuñ 29 2015

Xela Arias, Carvalho Calero ou Manuel María no Día das Letras Galegas 2016

CarvalhoCalero
(Diario de Ferrol, 23 de marzo do 2008)

Anoxado aínda coa decisión da Real Academia Galega (RAG) que homenaxeou o franquista Filgueira Valverde no Día das Letras Galegas 2015, recibo con entusiasmo e con interese a nova feita pública pola RAG sobre a terna de candidatos para o Día das Letras Galegas 2016.

Desta volta estaría ben feliz coa designación de calquera das tres persoas que se están a barallar), aínda que a antiga reivindicación do profesor Ricardo Carvalho Calero teña para min máis peso, xa que fixen pública a miña opción sobre a súa obra no texto (ollar imaxe superior) publicado no suplemento cultural Nordesía do Diario de Ferrol o 23 de marzo do 2008. Manteño aínda a mesma opinión e os mesmos argumentos que se poden ler nesa páxina. Non tiven trato persoal co vello profesor, mais nunca esquecerei unha conferencia súa sobre a obra de Rosalía de Castro proferida no Concello de Corcubión en 1985. Daquela eu tiña vinte anos (que lonxe!) e xa tiña inquedanzas literarias, lembro a cadencia da súa voz coma se fose hoxe e aquela tarde saín fascinado coa súa sabedoría e coa súa elocución. Un verdadeiro pracer. Moitos anos despois reivindiquei a súa obra poética no artigo intitulado «Poesía Galega de Ricardo Carvalho Calero», Ferrol Análisis 16, 2001. [ISSN 1576-4540]. 107-174.

Porén, tampouco recibiría de mal grao recoñecer a traxectoria poética e tradutora de Xela Arias (1962-2003). Pouco coincidín con ela na súa efervescencia creadora durante a década dos noventa e non tiñamos trato persoal, aínda que si coñecemento mutuo. Desfrutei, coma moitas e moitos, dos seus versos e tamén das súas traducións de obras fundamentais da literatura universal que ela anosou á nosa lingua de maneira brillante. Coma moitas e moitos tamén fiquei conmocionado polo temperán pasamento, con tan só 41 anos de idade. E coa súa designación a RAG podería incrementar a ben cativa porcentaxe de autoras recoñecidas nesta data.

E tamén estaría ben satisfeito de recoñeceren académicos e académicas a caudalosa obra de Manuel María (1929-2004), a quen tratei moito e que me honrou, como xa se contou nesta anotación, presentando en 1995 a Antoloxía poética de Gonzalo López Abente. Sería, pois, a proposta da RAG máis próxima no terreo emocional, sen que iso desmereza a estima e o respecto que teño por moitos títulos da súa obra, onde hai poemas que endexamais esquecerei e que moito contribuíron á miña formación literaria.

Benvida sexa a persoa e a obra a homenaxear o Día das Letras Galegas 2016!

Velaquí a nota feita pública pola RAG:

Convocado o Pleno da Real Academia Galega que decidirá sobre as Letras Galegas 2016

O vindeiro 4 de xullo reunirase o pleno da Real Academia Galega que decidirá sobre a figura dedicataria do Día das Letras correspondente ao ano 2016. As candidaturas presentadas oficialmente, co aval requirido de membros da Academia, son as seguintes:

Xela Arias Castaño

Ricardo Carballo Calero

Manuel María Fernández Teixeiro

O mesmo día 4 de xullo, ao remate do Plenario, farase pública a decisión da Academia.

Comentarios desactivados en Xela Arias, Carvalho Calero ou Manuel María no Día das Letras Galegas 2016

Abr 01 2015

«Moitas culturas, unha historia», de Marwa Obaid Rashid Al Aqroubi, mensaxe do Día Internacional do Libro Infantil en versión de Antía Marante e Sabela González

DiaInternacionalLIX2015
(O cartaz é da autoría da ilustradora Nasim Abaeian. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

A revista infanto-xuvenil dixital criaturas reproduce aquí o fermoso e poético texto intitulado «Moitas culturas, unha historia», de Marwa Obaid Rashid Al Aqroubi, a mensaxe do Día Internacional do Libro Infantil 2015, que chaman a conmemorar anualmente desde o IBBY (International Board on Books for Young people / Consello Internacional sobre Literatura para as/os Xoves) e que tamén se divulga desde a OEPLI, para conmemorar cada día 2 de abril, coincidindo coa data do natalicio (xa 210 anos) do escritor dinamarquês Hans Christian Andersen.

O texto vén acompañado do cartaz da ilustradora Nasim Abaeian, tamén dos Emiratos Árabes Unidos como a escritora, xa que este ano o seu País e a súa literatura foron os escollidos para a celebración desta efeméride.

A versión na nosa lingua é da autoría de Antía Marante e Sabela González. Deseguida reproduzo o texto, que tamén se pode ler en inglés nesta ligazón e na nosa lingua aquí mesmo.

Moitas culturas, unha historia

«Falamos diferentes linguas e vimos de diferentes orixes, mais compartimos as mesmas historias
Historias internacionais… historias tradicionais
É a mesma historia que se nos conta a todos
En diferentes voces
En diferentes cores
Pero permanece inmutábel…
Comezo…
Argumento…
E fin…
É a mesma historia que todos sabemos e amamos
Todos a escoitamos
En diferentes versións de diferentes voces
Mais sempre é a mesma
Hai un heroe… unha princesa… e un vilán
Non importa a súa lingua, nin os seus nomes,
Nin as súas caras
É sempre o mesmo comezo,
Argumento
E fin
Sempre ese heroe… esa princesa e ese vilán
Inmutábeis durante séculos
Acompáñannos
Murmúrannos nos nosos soños
Arrólannos para durmir
As súas voces marcharon hai tempo
Pero viven nos nosos corazóns para sempre
Pois únennos nun mundo de misterio e imaxinación
Para que todas as culturas se fundan nunha única historia».

Comentarios desactivados en «Moitas culturas, unha historia», de Marwa Obaid Rashid Al Aqroubi, mensaxe do Día Internacional do Libro Infantil en versión de Antía Marante e Sabela González

« Prev - Next »