ManifestosArchive for the '' Category

Xan 23 2018

Recensión a Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía, de Xosé Luís Axeitos, en Grial 216

No mesmo último número, 216 (outubro, novembro, decembro do 2017) de Grial, Revista Galega de Cultura, e tamén na sección intitulada «O espello das letras» aínda asino unha outra recensión intitulada «Unha biografía alicerzada nunha abondosa documentación» para dar conta do libro Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía, de Xosé Luís Axeitos.

Velaquí a miña devandita recensión ao completo:

Unha biografía alicerzada nunha abondosa documentación

Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía

Xosé Luís Axeitos

Vigo: Xerais, 2017, 304 páxinas

O profesor Xosé Luís Axeitos ten consagrado boa parte do seu concienciudo labor investigador a profundar na breve, e ben intensa, obra e vida do poeta Manuel Antonio (Rianxo, 1900-1930). De feito foi o editor literario da súa Poesía galega completa (Sotelo Blanco, 1992), na que exhumaba textos inéditos e corrixía grallas, vinte anos despois, da anterior edición do doutor García-Sabell (Galaxia, 1972), e tamén na colección Clásicos da Academia, que publicou a Fundación Barrié en convenio coa RAG, emprendeu a tarefa de compilar, anotar e editar toda a produción en tres volumes: Obra completa. Prosa (2012), Obra completa. Poesía (2014) e Obra completa. Epistolario (2015).

Alén doutros artigos e monografías da súa autoría, como unha guía de lectura poética, a ese proxecto totalizador hai que engadirlle esta biografía Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía que procurou o acubillo dunha editorial máis comercial (Xerais, na súa colección Crónica) co obxectivo de acadar unha maior divulgación entre o público lector e que amplía de maneira considerable os datos que o propio Axeitos dera a coñecer en Manuel Antonio (A Nosa Memoria, Xunta de Galicia, 2000).

O volume, con fotografía do poeta na cuberta, tirada en 1922 polo seu curmán Xosé Pérez González, está estruturado en oito capítulos, cada un deles seguido de varias páxinas con reproducións fotográficas e documentais, alén dunha Introdución e tres apéndices: Bibliografía, Crono-bio-bibliografía de Manuel Antonio e un Índice onomástico.

No limiar Axeitos narra o seu primeiro “encontro fuxidío debaixo da luz difusa dunha bombilla pública da estrada de Rianxo a Asados” coa obra do poeta, unha copia mecanoscrita do poemario De catro a catro realizada por Xosé Romero Bravo, aló nos anos sesenta. E prosegue o relato de como foi medrando nas décadas posteriores o seu interese na obra e na vida de Manuel Antonio, así como vai dando conta das fontes documentais e hemerográficas que foron consultadas, pois o poeta gardou papeis de todo tipo, algúns deles reproducidos nestas páxinas, que fan parte na súa maioría dun fondo que custodia a Fundación Barrié. Por parte, xustifica a escolla do título, pola “rebeldía” de militar no nacionalismo das Irmandades da Fala, minoritario na época fronte aos dous grandes partidos conservador e liberal, e pola “rebeldía” de procurar na súa poesía unha nova dirección experimental e innovadora fronte á estética dominante.

«Fervor de Rianxo» relata a mocidade do poeta no concello mariñeiro e nos dez anos que viviu en Padrón antes de que súa nai, dona Pura Sánchez, fose destinada como mestra en propiedade á aldea rianxeira de Asados en 1916. Axeitos descóbrenos toda a actividade económica, cultural, social e política do Rianxo da época, onde mesmo existiron catro periódicos, con datos de interese sobre moitas outras personalidades locais, entre as que salientan Castelao e Rafael Dieste. Na altura, Manuel Antonio como sobriño e afillado do alcalde e cacique local Manuel Pérez, desenténdese das liortas políticas localistas e principia a súa formación intelectual á sombra do ambiente cultural que latexaba e que o vai levar desde unha idade moi temperá a se achegar ao galeguismo.

«A familia e outros ancoradoiros sentimentais» revela unha completa xenealoxía sobre as persoas máis próximas a Manuel Antonio, de primeiras con dúas anotacións máis xenéricas, quer sobre a familia paterna, quer sobre a familia materna, antes de focalizar a atención na súa nai, Purificación Sánchez Vázquez, coa que mantivo unha intensa e complexa relación como testemuña o parágrafo final: “Ela, sempre en castelán; el, sempre en galego, como nas cartas intercambiadas. Ela católica e beata; el, descrido e afastado das prácticas relixiosas”. Deseguida son analizados o seu tío sochantre Xosé Sánchez Vázquez; o seu tío Valentín Losada Vázquez, párroco e moi conservador e o seu curmán Roxelio Pérez González, con quen mantivo unha relación moi estreita e con quen coincidiu na temperá vocación literaria e nos posicionamentos galeguistas, malia seren máis radicalizados no arredismo de Manuel Antonio. Outros amigos e familiares completan este percorrido que se pecha coa breve relación sentimental que mantivo coa súa veciña de Asados, Mercedes Rodríguez Pimentel, “coa que se carteou durante un ano”. Axeitos sinala a doenza que causará a morte do poeta como a causa principal que provocou o seu distanciamento.

Desde o punto de vista literario é obvio que o capítulo «Formación e lecturas» é o máis interesante, salientando que é moi autodidacta e que “a súa bagaxe intelectual é debedora da biblioteca, dos libros e dos faladoiros máis que das escolas”. Alén da súa lectura de centos de contos infantís de coleccións populares en castelán, Axeitos percorre a vida estudantil de Manuel Antonio, que non se caracteriza pola brillantez, pola súa aversión cara ao Latín e a Química. Esta inadaptación levouno a non poder continuar carreira universitaria, como boa parte dos seus compañeiros, e a derivar os seus estudos cara á formación como piloto na Escola Náutica de Vigo. Porén, o curso 1919-1920 vai converterse en fundamental na creación literaria, principia as colaboracións nos suplementos literarios da prensa da época e escribe moitos poemas, algúns deles que se integrarán na obra Cos anacos d’o meu interior. E as prácticas de navegación requiridas para o título de piloto han se revelar fundamentais á hora de escribir De catro a catro. O capítulo péchase cunha exhaustiva análise dos títulos de libros e publicacións periódicas da biblioteca persoal do poeta, que desde a súa heterodoxia axudan a comprender a súa poética. Tradutor de autores como Baudelaire, Poe, Rimbaud ou Verlaine, coñecedor profundo do modernismo e das revistas e dos manifestos de vangarda e lector de diversidade lingüística, con obras en galego, portugués, castelán, francés e inglés, tamén atesouraba centos de recortes de textos literarios ou de copias manuscritas, ás veces destinadas a circular entre as amizades e que o acreditan como un afervoado letraferido.

En «Navegante» descubrimos o capítulo náutico da vida de Manuel Antonio no pailebote Constantino Candeira, transportando mercadorías a peiraos mediterráneos; no paquebote holandés Gelria, que lle permitiu coñecer Río de Janeiro e Bos Aires, así como a diáspora galega, e no pesqueiro Arosa. Axeitos reproduce as anotacións diarias autógrafas dos seus cadernos de navegación en prácticas no Constantino Candeira, fundamentais á hora de entendermos De catro a catro (Follas d’un diario d’abordo). Por mor da fatalidade da súa doenza non chegaría a acadar o título de piloto.

«Os compromisos éticos de Manuel Antonio» céntrase en explicar a súa militancia política, desde as súas dúbidas adolescentes ata o seu arredismo, ideario que Axeitos sintetiza como antiimperialista e anticolonial. Así, con dezaoito anos, xa milita na sociedade anticaciquil e agrarista rianxeira Acción e publica tres artigos no voceiro agrarista padronés La Redención, con pseudónimo para non se enfrontar ao ideario conservador da súa familia. Porén, en 1918 reparte o Manifesto da Asembleia Nazonalista de Lugo, en 1919 principia unha correspondencia con Vicente Risco e desde 1920 vai militar na Xuventude Nazonalista de Santiago e un ano despois na Mocedade Galeguista de Vigo. Participará de xeito activo nos debates do galeguismo e asiste á IV Asemblea Nacionalista de Monforte. Prodúcelle desalento o enfrontamento fratricida entre o sector de Villar Ponte e o de Risco, aínda que está moito máis próximo ao primeiro.

Toda esta actividade política, como tamén a cultural, vai estar condicionada polos avatares que se relatan no capítulo «Marcado pola enfermidade», que principia así: “Arrecadei entre os papeis de Manuel Antonio un notable monllo de noticias relacionadas coa tuberculose” e no que Axeitos nos fala dos antecedentes familiares, de toda a súa conciencia e preocupación polos avances médicos e tamén dos episodios máis graves, como o que provocou a morte do poeta o 28 de xaneiro de 1930.

«Post mortem: infortunios e adversidade na transmisión da obra de Manuel Antonio» é a única parte que pode levantar poeira nesta biografía. Despois de sinalar que a recepción e a crítica do seu tempo non estiveron á altura da súa obra, debido á polémica que suscitou o manifesto Máis alá!, asinado con Álvaro Cebreiro, e de explicar que foi bastante marxinado pola cultura oficial, Axeitos teima en explicar as diferentes e frustradas tentativas de compilar a súa poesía completa, que só chegaron a cristalizar coa edición do doutor García-Sabell en 1972. E aquí é onde critica que non se lle permitiu consultar os manuscritos do poeta para a edición da súa Poesía galega completa e cualifica o suceso de “secuestro”, apoiando esta denuncia co seu propio epistolario, sempre sen resposta. Non remata aquí a acusación, xa que tamén se laia de non poder consultar en datas recentes o manuscrito da obra De catro a catro. Talvez sirvan estes dous episodios para evidenciar certo patrimonialismo que ás veces atranca os avances na investigación histórica ou literaria.

A obra remata cun «Final prescindible», que non o é tanto, onde se realiza unha exposición sumaria e conclusiva dunhas páxinas nas que Manuel Antonio é definido como: “observador, galego da costa, grande amigo, valente, destemido, boa persoa, arroutado, teimoso, firme, nacionalista comprometido, tabernario, conversador brillante, revolucionario, heterodoxo, solitario, bohemio, etc.” e a lectura confirma que Axeitos non fixo uso de ningún deses trazos caracterizadores sen que houbese un testemuño escrito ou oral que así o puidese documentar. Se hai biografías que optan pola ficción novelada, esta obra escolle a explicación rigorosa e a precisión nos datos, os máis deles do valioso fondo documental da Fundación Barrié, mais tamén de novidosas pescudas en arquivos dos familiares e veciños do poeta. Abofé que non é pouco.

Miro Villar

No responses yet

Nov 09 2017

Manifesto: «Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes»


Un Manifesto que partillamos e facemos noso:

LA GENT DEL LLIBRE

Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes

Des del món del llibre, els sotasignats ens manifestem a favor de:

1. Els valors democràtics

Defensem la legitimitat de les urnes i no acceptem inhabilitacions ni empresonaments per motius polítics. Per altra banda, demanem que s’actuï amb contundència contra les agressions perpetrades per grups feixistes.

2. La llibertat d’expressió

Reivindiquem el dret a la informació i la llibertat d’expressió de les persones, i explícitament la dels professionals del món del llibre, dels escriptors i dels il·lustradors. Sense llibertat d’expressió no només no podem fer la nostra feina, sinó que la societat en què vivim s’empobrirà i veurà minvat el seu accés a una cultura lliure, responsable i crítica.

3. La llengua i la cultura catalanes

Defensem la llengua catalana com defensem totes les maneres de veure, d’entendre, de narrar i de pensar el món. Estem resolts a treballar en la plena normalització de la llengua i en garantir el correcte desenvolupament i la vitalitat de la cultura pròpia com a base de la convivència social.

4. La defensa de les nostres institucions

Constatem que la intervenció de la Generalitat, primer, i l’aplicació de l’article 155 i de les mesures que se’n deriven, després, han provocat un bloqueig institucional que afecta greument els creadors i les indústries culturals. Reclamem la suspensió de totes les mesures d’intervenció econòmica i política del legítim Govern de Catalunya per tal de tornar al lliure desenvolupament de la vida cultural del país.

Com a escriptors, com a il·lustradors, com a traductors, com a agents literaris, com a editors, com a llibreters o bé com a distribuïdors, des del nostre compromís amb la cultura, reivindiquem que torni a ser l’ús de la paraula, i no el de la violència o el de la judicialització, l’eina que ens permeti resoldre els problemes del món en què vivim.

Les associacions i gremis que signem aquest text ho fem en el marc en què desenvolupem la nostra defensa de les llibertats més bàsiques. Valgui, doncs, com a resposta a qualsevol acció que les contravingui.

Associació d’Escriptors en Llengua Catalana

Escrivim. Associació Professional d’Escriptores i Escriptors de Literatura

PEN Català

Associació Professional d’Il·lustradors de Catalunya

Il·lustra. Professionals de la Il·lustració Catalana Associats

Associació d’Editors en Llengua Catalana

Llegir en Català. Associació d’Editorials Independents

Gremi de Llibreters de Catalunya

Gremi de Distribuïdors de Publicacions de Catalunya,

i les agències literàries:

IMC Agència Literària

MB Agencia Literaria

SalmaiaLit

The Foreign Office

Pontas Agency

Sandra Bruna Agencia Literaria

International Editors’ Co

Asterisc Agents

Cristina Mora Literary & Film Agency

#IdeesPerLaLlibertat

Comentarios desactivados en Manifesto: «Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes»

Out 02 2017

Comunicado do PEN Catalá e de Escriptors AELC sobre a violencia policial do 1 de outubro

Published by under Manifestos,Política


Comunicat conjunt de @PENCatala i @EscriptorsAELC sobre la violència policial d’ahir.

Fago miña esta comunicación da AELG, da que fago parte.

Prezada Socia, prezado Socio,

Comunicámosche que a AELG vén de facer público a súa adhesión ao comunicado da AELC e Pen Català sobre a violencia policial do día 1 de outubro en Cataluña.

Á vista dos feitos acontecidos o día 1 de outubro en Cataluña, a AELG mostra a súa solidariedade e apoio ao comunicado emitido o día de onte pola PEN Català e Associació d’Escriptors en Llengua Catalana (AELC) que acompañamos traducido e cuxa versión orixinal se pode consultar en https://www.escriptors.cat/.

A AELG exprésalles o seu apoio ás e aos colegas da Associació d’Escriptors en Llengua Catalana e do PEN Català na súa denuncia desta intervención inxustificábel.

Os estatutos da AELG recollen que esta entidade se adhire á Declaración Universal dos Dereitos Humanos, comprometéndose a loitar pola xustiza social e as liberdades individuais, especialmente con respecto aos escritores e escritoras, e as linguas e culturas nacionais minorizadas.

O Consello Directivo da AELG

3 de outubro de 2017

Comunicado do PEN Català e da Associació d’Escriptors en Llengua Catalana sobre a violencia policial de onte en Cataluña

2 de outubro de 2017

Diante dos feitos de represión vividos onte en Cataluña durante a xornada do referendo convocado polo President do Govern catalán, como organizacións de escritores que velamos pola liberdade de expresión, queremos denunciar a vulneración de moitos dos dereitos humanos fundamentais, como son o da liberdade de expresión, de información e de reunión.

Onte, ante unha sociedade pacífica que quería exercer o dereito democrático e inalienable a participar nun referendo de autodeterminación, as forzas policiais do Estado español actuaron contra a poboación inerme de maneira indiscriminada e impune, tal como o reflectiron os principais medios de todo o mundo.

Unha vez máis, as autoridades españolas renunciaron a empregar a política para resolver conflitos territoriais e, unha vez esgotada a vía xudicial en beneficio político, acabaron utilizando tamén a vía represiva. A violencia, e máis aínda se é gratuíta, é sempre inaceptable e nunca é proporcional. Onte a intención era acabar de ofender a todo un pobo, despois de días de vulnerar dereitos adquiridos e de menosprezar as súas institucións democráticas.

Queremos denunciar estas actuacións ante a comunidade internacional e pedimos a solidariedade de todas aquelas entidades que traballan pola defensa dos Dereitos Humanos.

PEN Català e Associació d’Escriptors en Llengua Catalana

Comentarios desactivados en Comunicado do PEN Catalá e de Escriptors AELC sobre a violencia policial do 1 de outubro

Set 21 2017

Asinamos o Manifesto «Temos dereito a decidir»

Published by under Manifestos,Política

Un grupo de galegas e galegos, diante da deriva autoritaria do Estado respecto aos dereitos democráticos e nacionais de Catalunya e, destarte, do resto dos pobos do Estado, acordamos elaborar un manifesto público que poder á ser subscrito por calquera cidadá. Este manifesto ten dous principais eixos:

1. POLO DEREITO A DECIDIR

2. NA DEFENSA DAS LIBERDADES DEMOCRÁTICAS

Perante a convocatoria, polo Govern de la Generalitat de Catalunya, co apoio da maioría parlamentar, dun referendo o vindeiro 1 de outubro, dirixido a todas as persoas residentes en Catalunya e ás catalás residentes no estranxeiro, coa formulación da seguinte pregunta: Quere que Cataluña sexa un Estado independente en forma de república?, as e os abaixo asinantes manifestamos o seguinte:

O apoio á celebración desta consulta é un clamor entre a cidadanía catalá, segundo se ven amosando nas multitudinarias mobilizacións e actos desde a celebración da consulta do 9 de novembro de 2014.

Consoante o dereito a decidir, unha comunidade debe poder tomar decisións colectivas e poder decidir sobre calquera ámbito que lle atinxir, sen restricións previas ou alleas.

Este dereito está vinculado a un inalienábel principio de carácter democrático, o dereito de participación nas decisións políticas e na vida pública. Desta maneira tense recoñecido en casos como os de Escocia ou Quebec.
O dereito a poder celebrar este referendo ten como alicerce ser a canle de expresión da vontade do pobo catalán sobre o futuro político-territorial de Cataluña. Así, o pobo catalán debe poder exercer este dereito sen coaccións e atrancos que o limiten ou o impidan.

Defendemos o dereito a que este referendo se poida celebrar libre e pacificamente ao mesmo tempo que rexeitamos calquera tipo de medidas ou decisións que obstaculicen a realización do mesmo, xa que isto atropelaría os valores que deben presidir unha sociedade democrática.

As persoas impulsoras desta iniciativa, chamamos á cidadanía galega a subscribir este manifesto, asemade a participar en todas as mobilizacións que se convocaren, segundo os principios democráticos enunciados no mesmo.

Adherirse ao manifesto nesta ligazón:

http://dereitoadecidir.gal/

Comentarios desactivados en Asinamos o Manifesto «Temos dereito a decidir»

Mar 21 2017

Mensaxe da Directora Xeral da UNESCO, Irina Bokova, co gallo do Día Mundial da Poesia, 2017 (Versión galega)

Published by under Manifestos,Poesía


(Henry Wadsworth Longfellow no seu estudio)

Neste 21 de marzo do 2017, Día Mundial da Poesía, declarado pola UNESCO en 1999, tampouco atopei por ningures a versión galega da mensaxe da súa Directora Xeral, Irina Bokova. E como tamén fixen noutros anos anteriores, polo seu indubidable interese reproduzo novamente nesta bitácora esa mensaxe (a versión que publico é de elaboración propia), que na miña opinión resulta de lectura obrigada. Os subliñados en negra son da miña autoría.

We have not wings, we cannot soar;
But we have feet to scale and climb
By slow degrees, by more and more,
The cloudy summits of our time.

(Non temos ás, non podemos elevarnos,
mais temos pés para gabear e escalar
paso a paso, máis e máis,
os nubosos cumios dos nosos tempos).

Nunha época na que os retos aos que nos enfrontamos, desde o cambio climático, a desigualdade e a pobreza ata o extremismo violento, semellan tan inxentes, as palabras do poeta Henry Wadsworth Longfellow achégannos esperanza.

Composta de palabras, corada con imaxes, tanxida coa métrica perfecta, a poesía ten un poder singular. O poder de arrincarnos da vida cotiá e de lembrarnos a beleza que nos rodea e a resilencia do espírito humano que compartimos.

A poesía é unha fiestra á diversidade excepcional da humanidade. Na Listaxe Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade da UNESCO inclúense decenas de formas de expresión oral e poesía, desde o desafío poético Tsiattista de Chipre ou a poesía cantada Ca trù de Viet Nam ata Al-Taghrooda, a poesía cantada tradicional dos beduinos dos Emiratos Árabes Unidos e Omán. A poesía é tan antiga como a linguaxe, e nos períodos turbulentos é máis necesaria que nunca, como fonte de esperanza, como maneira de partillar o que significa vivir neste mundo.

O poeta Pablo Neruda escribiu que «la poesía es siempre un acto de paz». A poesía é única pola súa capacidade de falar a través do tempo, o espazo e a cultura, de chegar directamente aos corazóns das persoas de todo o mundo. Nun manancial de diálogo e entendemento e foi sempre unha forza para desafiar a inxustiza e promover a liberdade.

Como dixo Deeyah Khan, Embaixadora de Boa Vontade da UNESCO para a liberdade e a creatividade, todas as formas de arte, incluída a poesía, «teñen a capacidade extraordinaria de expresaren resistencia e rebelión, protesta e esperanza».

A poesía non é un luxo.

A poesía é unha parte esencial de quen somos en canto que mulleres e homes que vivimos xuntos no presente, valémonos do patrimonio das xeracións pasadas e somos custodios do mundo para os nosos fillos/as e netos/as.

Hoxe, ao celebrar a poesía, celebramos tamén a nosa capacidade de unirnos nun espíritu de solidariedade para gabear e escalar «os nubosos cumios dos nosos tempos». Necesitamos facelo para levar adiante a Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible, para aplicar o Acordo de París sobre o Cambio Climático, para asegurármonos de que ningunha muller nin home fique atrás.

Irina Bokova

Comentarios desactivados en Mensaxe da Directora Xeral da UNESCO, Irina Bokova, co gallo do Día Mundial da Poesia, 2017 (Versión galega)

Nov 25 2016

Artigo en QPC (XVII): «Poesía (necesaria) contra os feminicidios»

obituario-rocioleira

Hoxe, 25 de novembro, é unha data sinalada pola asemblea xeral da ONU como Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller, que sempre nos debe levar á reflexión e á mobilización colectivas. Nese senso veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, co título «Poesía (necesaria) contra os feminicidios», na que realizo unha recensión do poemario [Obituario] de Rocío Leira. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Poesía (necesaria) contra os feminicidios

[Obituario]

Rocío Leira

Negreira: Concello de Negreira, 48 páxinas

A primeira obra poética individual de Rocío Leira (A Pereiriña, Cee, 1979), logo da súa novela curta Universo Pitágoras (Biblos, 2013) e do conto infantil O becho que quería comer á avoa (Galaxia, 2015), chega co aval de gañar o IV Premio de Poesía que leva o nome do poeta negreirés Xosé Manuel López «Ardeiro» e leva por título [Obituario].

O libro, con Limiar do crítico literario Ramón Nicolás e cuberta ilustrada por Héitor Picallo, está editado polo Concello de Negreira, co apoio da secretaría xeral de Política Lingüística, porén as bases do certame só contemplan unha tiraxe reducida, da que se lle fai entrega de 150 exemplares á gañadora. Este feito e a escasa visibilidade, por mor dunha inaxeitada distribución, converten este poemario en marxinal como adoito sucede con outras obras poéticas da nosa literatura. E abofé que é unha mágoa que isto aconteza, nomeadamente con esta obra que acolle un discurso poético contra os feminicidios, unha doenza de sempre dolorosa e triste actualidade.

A construción do libro alicérzase nun percorrido cronolóxico que vai dende o 12 de xaneiro de 2015 até o primeiro de novembro dese mesmo ano. Son 41 poemas que testemuñan con nome e apelidos (ás veces só co nome ou coas iniciais e en tres casos con datos descoñecidos) a outras tantas mulleres reais que morreron por violencia sexista no estado español durante eses dez meses, de maneira que a data do seu feminicidio, o seu nome, a súa idade (a máis vella de 71 anos e a máis nova de 22) e o lugar do seu asasinato conforman o encabezamento de cada poema, coa veracidade duns datos tirados da prensa e que poden semellar fríos mais que converten esa friaxe en desacougantes evidencias do terror exercido contra mulleres de calquera clase ou condición.

Na maioría dos textos a autora opta porque a voz poética sexa a primeira persoa das propias mulleres asasinadas, nun exercicio de se situar (e de nos situar) nos seus pensamentos e nas súas reflexións íntimas antes de seren vítimas das súas parellas, a quen se dirixen nun diálogo xordo, mesmo interpelándoos con preguntas retóricas sobre as sempre inexplicables razóns da violencia ou anticipando desde o medo un funesto final: «Caio dentro do sono, premeditando / o instante exacto / no que hei de morrer».

En moitos menos textos ese suxeito devén nunha voz colectiva feminina, aínda que o contido non se afaste dos anteriores. A única excepción á voz das mulleres prodúcese no poema datado o 3 de maio de 2015 no que a barbarie do asañamento contra a vítima fai que desta volta sexa un sarxento da garda civil quen narre en primeira persoa o macabro achado: «atopeina tendida, / moldeando un chan inmenso de leucocitos».

Son versos tinxidos de dramatismo que as máis das veces describen o espazo físico das agresións como casa violenta, fogar atravesado ou directamente un inferno, mais tamén relatan a angustia da espera «tratando de averiguar / que agocha o teu rostro de veleno» ou o sufrimento en silencio. E así mesmo a deriva psicolóxica de moitas desas mulleres, que en ocasións desvelan un prometedor pasado en parella axiña transformado en espertar da besta: «Eu que nacín aberta ó entusiasmo (…) non sei como cheguei ser / muller / es / cin / di / da / do teu corpo».

Neste senso son varios os poemas que amosan a metamorfose producida desde unha iniciática relación de amor, mesmo idealizada e chea dunha tópica romántica, até a progresiva deteriorización. O breve poema datado o 27 de agosto de 2015 é unha boa mostra:

O noso amor pensou en ser ceo,
incluso mar,
pero só alcanzou a ser unha
caduca,
murcha,
podre,
podre podrísima mazá.

Rocío Leira é quen de converter a violencia machista das frías cifras estatísticas nun exercicio literario que busca reivindicar e perpetuar a memoria das vítimas, a única maneira de combater(mos) esa sensación de efémero acto de denuncia, como esas concentracións pouco numerosas que se suceden despois de cada feminicidio ou como o recanto que ocupan, cada vez máis pequeno e máis lonxe dos titulares dos noticieiros e dos xornais: «Mañá os diarios deitarán letras sobre os feitos / e en poucos días sobreviviranos / coma sosa cáustica, o silencio».

Sen unha linguaxe sobexo requintada, senón próxima do cotián, esta proposta poética necesaria que bate nas nosas conciencias incluso pode ser de moita utilidade para xerar actividades didácticas nos centros de ensino arredor, e non só, do 25 de novembro, data aprobada pola asemblea xeral da ONU como Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XVII): «Poesía (necesaria) contra os feminicidios»

Nov 17 2016

Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luis Cochón

arredordasirmandades

Desde hai uns días xa anda polas librarías (por máis que de maneira incomprensible aínda non chegase ás mans dos coautores e das coautoras) o volume de autoría colectiva intitulado Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luís Cochón e publicado por Xerais. Nas súas 360 páxinas recóllense trinta textos éditos e inéditos de diferente xorne e que analizan diversos aspectos relacionados coas Irmandades da Fala con motivo do centenario da creación da primeira destas entidades galeguistas na cidade coruñesa en 1916. Porén, o coordinador con bo criterio decidiu enmarcar este período histórico entre o inicio da Primeira Guerra Mundial en 1914 e o nacemento do Partido Galeguista en decembro de 1931, despois de se celebrar a VII Asemblea das Irmandades.

A obra ábrese cun «Prólogo» de X. L. Méndez Ferrín e unhas «Palabras limiares» do propio Luís Cochón, alén de dous textos introdutorios: «Sobre Nicolás Tenorio e La aldea gallega» de Carlos García Martínez e a recensión publicada en Grial, 57 (1977) «El levantamiento gallego de 1846 y el nacimiento del galleguismo, por X. R. Barreiro Fernández» por Álvaro Cunqueiro.

Deseguida o apartado intitulado «Pensamento» recolle estes nove traballos: «Os irmandiños da fala na Galicia Sur (dos Anciles a Castelao)» de José Antonio Durán; «O precedente inmediato das Irmandades da Fala. A revista Estudios Gallegos de Aurelio Ribalta» de Xosé R. Barreiro Fernández; «61 Mestres do galeguismo: Xohán Vicente Viqueira. Vida, personalidade, pensamento» de Luís Veiga do Campo, pseudónimo de Ramón Piñeiro; «Recordo dos Villar Ponte: Antón e Ramón» de Xurxo Martínez González; «Risco, teórico do nacionalismo» de Justo Beramendi; «Lois Peña Novo, o estratego do nacionalismo das Irmandades da Fala» de Xosé González Martínez; «Nós e as Irmandades» de Xosé Ramón Pena; «O ensino no tempo das Irmandades. A “escola galega” como proxecto» de Antón Costa Rico e «Isidro Parga Pondal e a ciencia en galego» de Francisco Díaz-Fierros Viqueira.

No segundo apartado intitulado «Política» aparecen estes sete textos: «As Irmandades da Fala en Compostela» de Justo Beramendi; «A Irmandade Nacionalista Galega de Vigo e a loita pola simboloxía nacionalista: Manuel Antonio» de Xosé L. Axeitos; «As formas da patria. Castelao e Camilo Díaz na creación do universo simbólico das Irmandades da Fala» de Pepe Barro; «Laudatio de don Manoel Gómez Román» de Isidoro Millán González-Pardo; «Víctor Casas «1900-1936», a enerxía dunha causa viva» de Arturo Casas; «A prensa nacionalista en Galicia (1916-1931)» de Clodio González Pérez e «A prensa nacionalista da Galicia alén mar na etapa das Irmandades (1916-1931)» de Luís Alonso Girgado.

Por último, na terceira parte intitulada «Poesía» os outros dez textos: «Karl Mannheim e Mikhail Bakhtín como fundamentos renovadores da periodoloxía literaria: aplicacións á poesía galega dos anos 1916-1931» de Arturo Casas; «O Cabanillas irmandiño» de Emilio Xosé Ínsua; «A crise de 1916 e Ramón Cabanillas» de Manuel Forcadela; «Cabanillas, a contemplación dun mar con ribeiras, dornas e barcas, e Sálvora na boca da ría» de Francisco Fernández Rei; «Ramón Cabanillas e a lingua» de Antón Santamarina; «Gonzalo López Abente, o “poeta do mar” das Irmandades da Fala» que asino eu propio; «Victoriano Taibo e as Irmandades da Fala» de Armando Requeixo; «Cabanillas / Manuel Antonio. Notas sobre unha oposición dialéctica» de Darío Xohán Cabana; «Maside e Colmeiro» de Rafael Dieste e «A dedicatoria: Os nenos» de Xosé Filgueira Valverde.

A miña achega a este volume colectivo, centrada no poeta muxián Gonzalo López Abente e na súa implicación persoal e literaria no proxecto das Irmandades da Fala, recolle tamén os dous poemas que lle dedicou ao irmandiño Lois Porteiro Garea, cuxa prematura morte conmocionou a todos, e que xa reproducín nesta anterior anotación:

Lois Porteiro Garea en dúas elexías do poeta Gonzalo López Abente

E un outro poema que lle dedica a Ramón Villar Ponte e que reproduzo deseguida:

A LEMBRANZA AMORTALLADA

A Ramón Villar Ponte,
amigo e irmán inesquecido.

Pensaba en tí, meu vello amigo; en tí,
ao pe da nosa Catedral mareira
e frente ao fero gardador da terra,
escumante e baril.

Orvallo de luar, longas aréas,
beixos de estrelas a brilar no mato
do Ártabro sonado;
e a voz fonda e têbrosa do misterio
que te recrama a tí, meu vello amigo.

Duggio enterrado, o Ara-Solis druído
e o vieiro enimático por onde
naus pantasmas innúmeras cruzaron,
e por onde chegaron
os anxos c’unha Virxen mariñeira.

Os druídas acenaban cara tí,
no mesto piñeiral,
pra que en vida fixeses romaria
a este bravo corruncho fisterrán
que ademirar querías.

Polas gándaras de Xallas,
piñeirás de Bergantiños,
bicos das outas montanas
que guindan no mar co río…

A lembranza amortallada
vai no corazón dôrido
pregando a Deus o milagre
do San Andrés de Teixido.

Muxía, Nuiteboa do 1953.

Comentarios desactivados en Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luis Cochón

Ago 01 2016

«Contra a Inxustiza», unha autopoética antifranquista de Xervasio Paz Lestón

Published by under Historia,Manifestos,Poesía

XervasioPazLestón

O poeta Xervasio Paz Lestón (Moraime, Muxía, 1898 – Bos Aires, 1977) é autor de varios textos que se poden considerar autopoéticas por reflexionaren sobre o seu propio proceso de creación liletaria. Con todo, unha das autopoéticas máis impresionantes é o poema «Contra a Inxustiza», un texto ben significativo por dúas razóns, a primeira por estar datado en agosto de 1936 (moi pouco despois do triunfo do alzamento franquista), hai agora 80 anos, e a segunda polo seu significativo título.

O poema principia sinalando «Despóis de emudecer por algún tempo / vou tanxer novamente a homilde lira / que ficaba entre os trastos do alfaiado», para engadir que perante o ascenso do fascismo tivo que quitarlle o po e as arañeiras á lira que tiña tirada no faiado para convertela en fusil e teimar por arrincarlle as rexas e rebertes harmonías de Brañas, Pondal, Añón, Curros, Lamas Carvajal e Rosalía, e tamén dos poetas da xeración de Cabanillas, López Abente e Taibo, porque «Cada verso ha de ser coma un disparo / contra a fera e sangrenta tiranía».

Na miña Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, publicada pola desaparecida Edicións do Castro en 1998, recuperei o texto dun Manuscrito que lle fornecera a meu irmán Rafa Vilar o chorado e finado doutor Juan Gervasio Paz Narbaiz, fillo do poeta, quen nos acompañara na presentación da mentada obra na compostelá Galería Sargadelos en xuño de 1999.

No Manuscrito aparece, da man do autor, a data «Agosto de 1936». Anteriormente fora reproducido por Rafa Vilar en «Novas de América: a poesía de Paz Lestón», Revista das Letras, O Correo Galego, 2 / marzo/ 1995. Velaquí o poema:

Contra a Inxustiza

Despóis de emudecer por algún tempo
vou tanxer novamente a homilde lira
que ficaba entre os trastos do alfaiado
como cousas de máis, que non se estila.
______

Arrumbeina nun intre en que pensaba
que se foran os tempos da poesía
botado pol-o cheiro dos bandullos
arrotantes de afáns sensualistas.
______

En tal mundo fedente de podremias
culminou a maior da inomiñas:
o feixismo mundial fundío a Hispania
nos horrores da guerra “fratricida”,
______

e, único e feroz, chantoulle as poutas
entre verbas de gozo ou cobardía,
aloubando aos ministros “salvadores”
ou lixándoa con hordas asesiñas.
______

Arde agora en rencor a patria amada
e famenta entre ferros agoniza;
cumprindo meu deber de irlle en axuda
cantarei sen delor en agres rimas.
_______

Para elo fun buscar ao alfaiado,
entre telas de araña e polvo, a lira,
pois será meu fusil cando combata
pol-a causa sublime da xusticia.
______

¡Quén pudera arrincar das suas cordas
as rexas e rebertes armoñías
de Brañas e Pondal, de Añón e Curros,
de Lamas Carvajal, de Rosalía!…
______

Sí, quixera emular dos precursores
os cantos en defensa de Galicia,
dos tempos que aturaba de Castela,
noxenta i aldraxante tiranía.
______

E quixera emular tamen aos bardos
da gran xeneración de Cabanillas,
López Abente, Taibo e moitos outros
que honoran nosa patria nestes días…
______

Tal deseo, sei ben, é un imposible,
mais, con todo, terán as cousas miñas,
si non esa luz que irradia o xenio,
fervor de indiñación contra inxusticia.
______

Cada verso ha de ser coma un disparo
contra a fera e sangrenta tiranía;
cada estrofa de epítetos violentos,
andanada total de bateiría.

Comentarios desactivados en «Contra a Inxustiza», unha autopoética antifranquista de Xervasio Paz Lestón

Mai 14 2016

Artistas e poetas da Costa da Morte apoian a convocatoria da plataforma cidadá Queremos Galego co lema «O idioma é vida» (Alameda de Compostela, 17 de maio do 2016)

Published by under Lingua,Manifestos,Poesía






Varios artistas e poetas da Costa da Morte apoian a convocatoria da plataforma cidadá Queremos Galego co lema «O idioma é vida», tirado dun verso de Manuel María, e que terá lugar na Alameda de Compostela, ao mediodía deste martes 17 de maio do 2016. Na canle de youtube da devandita plataforma están dispoñibilizados moitos videos que chaman á participación da cidadanía consciente na manifestación nacional que percorrerá as rúas de Compostela ao mediodía do Día Das Letras Galegas.

Esta anotación vai acompañada dunha pequena escolma deses videos, a penas media ducia, nos que se poden escoitar as voces de poetas como David Creus Andrade, Rosalía Fernández Rial, Xosé Iglesias e Paco Souto ou de artistas como Viki Rivadulla ou a compañía Talía teatro, representada por Toño Casais, María Ordóñez e Artur Trillo.

E velaquí o Manifesto que nos convoca para esa data:

O idioma é a vida

A lingua é a maior creación colectiva dun pobo, a expresión máis clara da súa existencia e vontade de se desenvolver. A normalidade plena da lingua propia evidencia o desenvolvemento e a prosperidade do pobo que a fala.

Neste 2016 fanse cen anos da creación das Irmandades da Fala, cen anos de reivindicación da normalización para a lingua galega, de desenvolvemento de todas as capacidades do pobo galego co noso idioma como mellor mostra do que somos e do que queremos ser.

Todos os avances para a lingua galega, por mínimos que fosen, foron conquistas sociais e democráticas como demostraron a Irmandades da Fala ou hai 50 anos o profesor Carvalho Calero incorporando o galego, en condicións moi precarias, ao ensino universitario.

Nos últimos anos o goberno do Partido Popular na Xunta, que ten a obriga legal de promover e defender a lingua galega, foi o principal promotor do retroceso do noso idioma. As consecuencias son perfectamente observábeis nos datos estatísticos, na reducida ou nula presenza do galego na xustiza, administración e servizos públicos;  na desaparición das aulas de Educación infantil como antesala do proceso de extranxeirización da lingua galega no seu propio país, xunto co veto ao seu uso nas aulas en materias da área científico-técnica, ou no obxectivo de redución a 1/3 a súa presenza no ensino que establece o decretazo contra o galego 79/2010; na exclusión do galego de grande parte dos sectores económicos e na discriminación consentida a galego-falantes en servizos de atención á clientela por parte de empresas que ademais de prestaren servizos en Galiza, extraen grande parte dos seus recursos.

Esta situación foi denunciada publicamente mesmo ante a comunidade internacional, e foi  motivo dun apercibimento grave, por parte do Comité de expertos do Consello de Europa para a Carta Europea das Linguas, ao gobernos da Xunta e estatal.

A aprobación da Lei de normalización lingüística en 1983, sucedérona outros avances, mesmo acordos aparentemente asumidos por todas as forzas políticas (paralizados ou vulnerados polos gobernos do Partido Popular), como o Plan xeral de normalización da lingua galega de 2004 ou recentemente a Declaración de unidade a prol da normalización da lingua galega que, en xullo do 2015, impulsou a Mesa  pola Normalización Lingüística.
Malia os incumprimentos reiterados, todos estes pasos foron o resultado da acción da sociedade galega, case sempre en solitario, a favor da súa lingua.
Porén, sentenzas como a recente do TSXG contra a ordenanza de uso do galego en Lugo, someten a escasa lexislación favorábel ao galego a unha interpretación abertamente contraria a todos os acordos conseguidos pola mobilización da sociedade en democracia. Utilizan as poucas ferramentas que temos, para negaren a existencia do idioma galego por si mesmo como lingua propia e plenamente oficial en Galiza, sen subordinacións, sen límites, en condicións de mínima igualdade.

Fronte as 500 disposicións disposicións legais que amparan e mesmo obrigan ao uso do español, as poucas que permiten a utilización do galego son utilizadas por sentenzas como a do TSXG para atacar calquera tentativa normalizadora. Por isto, ademais de políticas activas que sitúen o galego en todos os espazos da vida cotiá onde está excluída, precisamos mudanzas lexislativas que garantan o dereito a vivir en galego e eviten a utilización do poder xudicial para negarnos o dereito e a liberdade de vivirmos sempre en galego.

O idioma é a vida, di o verso de Manuel María, poeta e activista da lingua. E a vida dános  a forza, o amor e a vontade de unidade  que amosamos na manifestación do17 de maio, pois como di  Manuel María : “O idioma é a patria/a esencia máis nosa,/ a creación común/ máis grande e poderosa.

Comentarios desactivados en Artistas e poetas da Costa da Morte apoian a convocatoria da plataforma cidadá Queremos Galego co lema «O idioma é vida» (Alameda de Compostela, 17 de maio do 2016)

Mai 05 2016

Nin Lomce, nin Reválidas!, coa Plataforma Galega en Defensa do Ensino Público

Published by under Manifestos

PlataformaEnsino4-05-2016
PlataformaEnsinomaio2016
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Onte mércores a media tarde estivemos nunha das concentracións convocadas pola Plataforma Galega en Defensa do Ensino Público, que agrupa a diferentes colectivos de nais, pais, profesorado e alumnado, para manifestarmos o noso rotundo rexeitamento á LOMCE e ás Reválidas que están previstas para os días 11,12 e 13 de maio.

Na concentración celebrada na coñecida como Praza Roxa compostelá estivemos acompañados de Mini e Mero que interpretaron tres pezas, entre elas o poema de Xosé María Díaz Castro intitulado «Penélope».

Un paso adiante i outro atrás, Galiza,
i a tea dos teus sonos non se move.
A espranza nos teus ollos se esperguiza.
Aran os bois e chove.

Un bruar de navíos moi lonxanos
che estrolla o sono mol como unha uva;
pro tí envólveste en sabas de mil anos
i en sonos volves a escoitar a chuva.

Traguerán os camiños algún día
a xente que levaron: Deus é o mesmo.
Suco vai, suco vén, Xesús-María!,
e toda cousa ha de pagar seu desmo.

Desorballando os prados coma sono
o tempo vai de Parga a Pastoriza.
Vaise enterrando, suco a suco, o Outono.
Un paso adiante i outro atrás, Galiza!

PlataformaEnsino2016

Comentarios desactivados en Nin Lomce, nin Reválidas!, coa Plataforma Galega en Defensa do Ensino Público

Next »