Lendas e mitosArchive for the '' Category

Xuñ 29 2016

Artigo en QPC (VIII): #Efeméride «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario»

Cam
(Cartaz do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte celebrado na Fundación Fernando Blanco de Cee)

Na nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, evoco unha efeméride importante na creación literaria costeira no texto intitulado «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario», que tamén xa se pode ler nesta ligazón. Este texto foi artellado con notas tiradas dos arquivos de prensa da época e tamén da memoria dos poetas fisterráns Alexandre Nerium e Modesto Fraga, quen foron presidente e secretario da entidade nalgún momento da súa existencia, e da miña propia. Velaquí.

A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario

1. A previa

Nun tempo de efervescencia cultural prodúcense dous acontecementos que van resultar definitivos para a posterior creación do Batallón Literario da Costa da Morte. Dunha banda, en marzo de 1996, a asociación «Arre-Sentelha» organizou un recital de poesía no Castelo de Vimianzo. Na convocatoria participaron os irmáns Rafael e Xosé Manuel Lema, Modesto Fraga, Rafa Villar, Xandra Tedín, Abel Mendes, Xavier Rodrigues Fidalgo, Alberto Lema Suárez, César Carracedo, Manuel López Martínez (hoxe, Alexandre Nerium) e Roberto Traba Velay. Aínda que non todos, unha boa parte deles entraría a formar parte do Batallón Literario. Doutra banda, a publicación dun caderno poético en abril de 1996, organizado por membros do colectivo antimilitarista «Último Reemprazo», que levaba por título As armas da solidaridade, no que se incluían textos de autores da Costa da Morte, tamén afortalou a idea que se podían realizar moitas actividades en común. Recolle textos de César Carracedo, David Creus, Estevo Creus, Modesto Fraga, Frederico López Santalla, Xavier Rodrigues Fidalgo, Xandra Tedín, Miro Villar e Rafa Villar e Roberto Traba Velay, poeta fisterrán e único dos últimos citados que nunca participaría do espírito do Batallón.

2. A constitución formal

Deste xeito, o Batallón Literario da Costa da Morte vai quedar formalmente constituído nun data simbólica, o 1 de Maio de 1996, logo dunha longa reunión nunha cafetería de Cee, á que asistiron unha vintena de autoras e autores. O nome suxeriuno o poeta Frederico L. Santalla, inspirándose na inscrición que ocupa as pedras da Quintana, onde se fai referencia ao histórico Batallón Literario santiagués. A súa primeira xunta directiva, ou xestora, pois a entidade aínda non estaba legalizada nin contaba con estatutos, estivo formada por Miro Villar, presidente; Frederico L. Santalla, secretario; e Rafa Villar, Xandra Tedín, Modesto Fraga, Xavier Rodrigues Fidalgo e Estevo Creus. Como se pode observar varios dos seus membros proviñan ben do desaparecido colectivo ceés «Un medio», ben da aínda activa agrupación soneirá «Arre Sentelha». A única premisa era que os autores fosen nados ou tivesen unha forte vinculación coa Costa da Morte, franxa costeira que vai de Malpica de Bergantiños ata Fisterra (aínda que de maneira circunstancial chegaron a colaborar co BLCM autores de Carnota, de Muros ou de Noia). Xurdiu co obxectivo de dar a coñecer as súas actividades e inclúe narradores, investigadores e, sobre todo, poetas. Configurouse como un movemento cultural asembleario, de carácter democrático e non elitista, que buscaba a comunicación directa cos lectores, ata o punto de que os poetas teñen realizado ducias de recitais en locais pechados ou en espacios abertos, como o palco da Festa das Carrilanas de Esteiro.

3. O I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte

A primeira das actividades que programou o Batallón Literario da Costa da Morte foi o «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte». Unha rolda de prensa, realizada o martes 25 de xuño do 1996 na cafetería Rúa Nova de Santiago de Compostela e que foi amplamente recollida polos medios, serviu como presentación pública do BLCM e deste primeiro encontro literario que se ía celebrar co lema Reescrevendo a Costa da Morte. Os organizadores propuxeron os seguintes temas de debate:

a) Poesía, narrativa e investigación na Costa da Morte.

b) O negocio das editoriais, alternativas.

c) A lingua arma fundamental da creación, identidade e normalización.

d) A política cultural das institucións e dos movementos alternativos.

e) Resolucións e futuro.

O sábado 29 de xuño, ás 10.00 h. da mañá, tivo lugar, no Café-bar Macondo de Cee, que rexentaba o poeta fisterrán Modesto Fraga, a recepción previa na que estaban varios membros da corporación do Concello de Cee, entre eles o edil de Cultura, directivos e membros do Batallón e outros convidados, para pasar pouco despois á sala magna do Instituto da Fundación Fernando Blanco de Cee, onde diferentes autoras e autores foron expoñendo os seus relatorios.

Rafa Villar, de Cee, falou das súas experiencias para sacar á luz os seus traballos como a edición de autor, publicación en revistas como Dorna ou a de presentarse a premios e ter a sorte de que cho concedan e recordou que en 1995 soamente se publicaron cen libros en galego.

Un dos convidados foráneos, o poeta compostelán, de orixe arxentina, Eduardo Estévez falou tamén das súas experiencias editoriais na Arxentina e en Venezuela. Alí tan só publicaban textos de clásicos coma Borges, Pizarnik… Explicou coma un grupo de escritores novos puxeron uns cartos conxuntos e publicaron un libro dun deles, cos cartos que ían sacando publicaban outro e así sucesivamente. Esta foi a maneira de que as súas obras viran a luz. Curiosamente, anos máis tarde, desta idea xurdirá en Galiza a editorial «Letras de Cal» cun sentido aínda máis altruísta, pois o que fixo esta cooperativa foi principiar por editar textos de xente nova que non tiña nada publicado ou que tiña dificultades para o facer.

O estudoso e escritor corcubionés Luís Lamela, especialista en temas históricos, falou do seu labor de investigación e sobre as súas recentes Crónica de una represión en la Costa da Morte (Edicións do Castro, 1995) e tamén de que había que recuperar moitos dos documentos que pertencían a esta zona e que estaban en organismos nos que era case imposible ou moi dificultoso acceder a eles.

O historiador de Bamiro (Vimianzo) Xosé María Lema Suárez centrou a súa intervención na necesidade da formación duns arquivos que tiñan que estar a disposición daqueles que os quixeran utilizar para a súa posterior investigación.

Finalmente, os poetas do Batallón, Frederico L. Santalla, de Lires (Cee), e Xavier Rodrigues Fidalgo, de Castrelo (Vimianzo) fixeron senllas análises sobre a política institucional referida á literatura e á cultura en xeral e sobre os atrancos que as autoras e os autores teñen por escribiren en normativas diferentes da norma oficial do idioma galego.

Alén do poeta Eduardo Estévez, tamén foron convidados a ese «I Encontro» Yolanda Castaño, Olga Novo, Chus Pato e Paco Souto. Tamén asistiron ao acto a crítica literaria, Teresa Seara, e outros escritores e investigadores como o antropólogo muxián Manolo Vilar ou o filólogo malpicán Xosé Manuel Varela.

O «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte» finalizou ás 20:00 h. do serán cun recital poético a cargo de todos membros do Batallón Literario e dos poetas convidados.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (VIII): #Efeméride «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario»

Xuñ 23 2016

«Neria e o Museo da Pesca», a opinión do poeta fisterrán Modesto Fraga

NeriumeueFraga
(Na foto de Xesús Búa para La Voz de Galicia, de esquerda a dereita, Alexandre Nerium, eu, e Modesto Fraga nun Recital de Poesía que se celebrou en Muxía no nadal de 2011)

Continúa a fervenza de opinións da xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra, desta volta faino a autorizada voz do poeta fisterrán Modesto Fraga (a quen aproveitamos para parabenizar porque a súa obra Devalar sen pel resultou gañadora do XIX Certame de Poesía “Concello de Carral”) co artigo intitulado «Neria e o Museo da Pesca» na súa sección de opinión «A luz da fin do mundo» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo. Velaquí.

Neria e o Museo da Pesca

Despois de varios meses mareando a perdiz con dimes e diretes, resulta que agora a Asociación Neria decide volver abrir ao público o Museo da Pesca de Fisterra pero dunha maneira miserable, propia das formas e dos modos de actuar deste ente supracomarcal.

Pretender, así de boas a primeiras e pola porta de atrás, tomarnos o pelo con esta pantomima chabacana é ignorar a historia deste pobo, a súa dignidade e os valores que forman parte esencial do noso ADN. Fisterra non precisa mingallas de ninguén, nin moito menos que catro salvadores de patrias, chámense Neria ou o que sexa, pretendan vir aquí precarizar a nosa cultura, o noso patrimonio, a nosa identidade.

Levamos varias semanas asistindo a un debate público no que se levan vertido opinións de todo tipo e no que se amosou un contundente posicionamento a prol da necesaria posta en marcha do Museo por parte de relevantes sectores da nosa cultura que transcende os lindes, non só da Costa da Morte e de Galicia, senón doutros lugares do mundo. En apenas tres semanas ergueron a súa voz para apoiar incondicionalmente a continuidade do Museo da Pesca notables escritores, artistas, investigadores, poetas e académicos de grande prestixio. E non é para menos.

O Museo da Pesca de Fisterra e Alexandre Nerium que, ademais do seu guía é un dos poetas de referencia da poesía galega, son indisociables. Só a un necio lle ocorrería pensar que con poñer un «voluntario» para abrir e pechar a porta do Museo coma quen abre e pecha o portal dun garaxe se logrará solucionar este asunto. Isto, ademais dunha supina estupidez, é absolutamente inútil. Calquera persoa que visitase o Museo da Pesca ao longo destes anos e tivese o privilexio de escoitar de viva voz as luminosas explicacións de Manolo poderá, con coñecemento de causa, acreditar en todo o que estou a referir aquí.

Por outra banda, non acabo de entender moi ben que pretende Neria con iso de abrir as portas do Museo cun voluntario con horarios propios da actividade laboral profesional. Acaso se trata Neria dunha ONG como Médicos sen fronteiras ou Unicef? Acaso queren facernos pensar agora que traballar de once da mañá a oito da tarde todos os días da semana como informadores turísticos é cousa de persoas ociosas que viven do aire? Xa empeza a cheirar un pouco esa estratexia tan manida coma innecesaria de facer da dignidade laboral e do traballo humano pouco menos que unha tarefa de escravos. É este o turismo e a cultura que queremos impulsar na Costa da Morte? Debe seguir xestionando esta xente o noso rico patrimonio histórico e cultural? Eu penso que non. É máis, o concello de Fisterra faría ben en abandonar canto antes a Asociación Neria. Non ten ningún sentido seguir formando parte dunha entidade que se nega por activa e por pasiva a dar solucións adecuadas a un patrimonio que lexitimamente é noso por moito que o xestionen mans alleas e insensibles.

Modesto Fraga

Comentarios desactivados en «Neria e o Museo da Pesca», a opinión do poeta fisterrán Modesto Fraga

Xuñ 21 2016

«Castelo de San Carlos», unha asisada anotación de Francisco Fernández Naval

maribel longueira
(A escritora mexicana Elena Poniatowska, que chegou a Fisterra na compaña de Francisco Fernández Naval, escoita a Alexandre Nerium, Fotografía de ©Maribel Longueira. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval é a nova voz que se vén de engadir á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa anotación intitulada «Castelo de San Carlos» na súa bitácora A noite branca (que recolle o nome da súa fermosa novela co mesmo título). Velaquí:

«Castelo de San Carlos»

Díxomo a semana pasada Alexandre Nerium. Este ano (con Alexandre Nerium) non abrirá o Museo do Castelo de San Carlos de Fisterra. Museo ou centro de interpretación da pesca que, con tanto amor, Alexandre amosou durante anos.

O Castelo, construído durante o reinado de Carlos III e situado sobre a praia da Ribeira, é un dos que mellor se conservan, de entre todos aqueles pensados para defender as vilas do litoral e hoxe case desaparecidos. Foi doado á vila por Plácido Castro del Río, fillo de Plácido Castro, quen llo mercara ao estado. A doazón expresaba o desexo do propietario de facer nel un museo. Ese destino chegoulle 58 anos despois da doazón, cando no ano 2006 abría as portas como Centro de Interpretación da Pesca, nunha vila de tanta tradición pesqueira como Fisterra. Ese momento coincidiu coa inauguración da lonxa nova, proxecto de Covadonga Carrasco e Juan Creus. A Confraría de Pescadores recibiu a encarga de xestionar os dous centros.

Porén, coa chegada da crise, a Confraría non foi quen de manter a xestión do Castelo, cedéndolla a Asociación Neria. Hoxe, Neria está en bancarrota, circunstancia que castiga de maneira particular o Museo.

Non son moitas as pezas que se expoñen no interior, pero son suficientes para que o visitante marche cunha idea do que é e foi a vida do mar. Alexandre Nerium ou Manolo de Fisterra, poeta e mariñeiro retirado, é quen de explicar con cariño os misterios das ondas, o valor das buguinas nos días de borraxeira, o funcionamento das nasas, a práctica do xeito. El fala das augas tintas, dos cetáceos, de naufraxios ou de versos, deses miles de versos, de poetas de todas as latitudes, que falan de Fisterra e que el se ocupou de recompilar. Nesta imaxe eu poso diante da caixa onde cada mes el expoñía un poema. Coincidiu na visita con Elena, que dentro estaba o meu Mar de Lira, no que son varios os poemas que falan do Cabo.

Conta, tamén, como dende as rochas que serven de base á pequena fortaleza, os nenos facían a guerra ao mar.
De visita ao Museo fun moitas veces, algunhas como guías a persoas ilustres, como cando levamos a Elena Poniatowska, ou ao escritor hindú Sudeep Sen, ou ao senegalés Abdoulaye Bilal Traoré. Tamén acompañamos a Yolanda Castaño, ao fotógrafo Francesc Torres, a artista norteamericana Terry Berkowitz. O resultado foi sempre o mesmo, unha revelación, a de escoitar a Alexandre contar con paixón o seu mundo, sen lle importar a lingua, porque el sabe que hai linguaxes que transcenden a fala, o corpo, e forman parte da emoción compartida.

Este verán os turistas italianos, franceses, alemás, ingleses, portugueses ou de calquera das comunidades do estado, ou de calquera provincia ou vila de Galicia, atoparán pechada a porta do Castelo. É mágoa, porque o Centro de Interpretación da Pesca e o seu guía, formaban parte, xa, do noso patrimonio, dese que amosamos con orgullo.
Eu confío en que o concello sexa quen de asumir e facer posible a apertura desta referencia principal da vila e da Costa da Morte.

Francisco Fernández Naval

Comentarios desactivados en «Castelo de San Carlos», unha asisada anotación de Francisco Fernández Naval

Xuñ 15 2016

«O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

RibeirasdeSalitre01
RibeirasdeSalitre02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

O escritor muxián Xosé Henrique Rivadulla Corcón vén de engadirse á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa reivindicación intitulada «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo.

Precisamente este pasado domingo o programa da TVG que o propio Rivadulla Corcón dirixe e guioniza, Ribeiras de salitre, dedicaba o seu espazo a Fisterra e iniciábase cunha entrevista a Alexandre Nerium que non se debe perder (velaquí a ligazón). E deseguida reproducimos polo seu interese o mentado artigo de opinión co que concordamos absolutamente.

O Museo da Pesca / Alexandre Nerium

Museo da Pesca de Fisterra anda, por enfermidade, no pensamento de moita xente. Podemos comparalo cun enfermo agardando a que os doutores lle propoñan un tratamento, pero sen que cheguen a ver claro que tratamento, e mentres o enfermo empeorando. Non me plantexo de que xeito a Confraría de Fisterra, a Asociación Neria, e o Concello deberían chegar a un acordo no tratamento, aínda que si deberían atopar ese tratamento.

A cuestión que me importa é que nun pais tan falto de elementos con capacidade para crear sentimentos colectivos de unidade, para crear sentimentos de apego ao territorio, con forza para tecer confraternidades e construír orgullo do propio, o Museo da Pesca de Fisterra, sendo un elemento moi apropiado para crear todos estes sentimentos, parece condenado a ser unha ilusión que se perda na borraxeira como un pesqueiro á deriva que desaparece no mar.

E na Costa da Morte, e en Galiza, precisamos de sentimentos de orgullo, de confraternidade, de formar parte do territorio e de unidade. Pero Alexandre Nerium? Alexandre Nerium? Quería escribir o Museo da Pesca e o subconsciente traizooume e escribín Alexandre Neirium, ou sexa Manolo. Pero realmente traizooume o subconsciente? Pois non, o meu subconsciente foi fiel á verdade. O Museo da Pesca é Alexandre Nerium, Manolo. Así é, este Museo sen o poeta mariñeiro seguiría sendo un museo, claro, pero xa non tería a forza simbólica que transmite, porque o Museo da Pesca de Fisterra simboliza o espírito de supervivencia das xentes mariñas da Costa da Morte. Alexandre Nerium é un poeta desta costa que foi ao mar, traballou o mar, e segue co pensamento no mar, e a unión das dúas cuestións, poesía e mar, fan del un home exemplar para levar a diante a labor de dignificar o traballo da familia mariñeira que se pretende facer dende este Museo, porque el fala sempre cunha sensibilidade poética sustentada na paixón mariña. Se todos os homes e mulleres que amamos o mar e a Costa da Morte temos no Museo da Pesca un referente do que significa a cultura mariñeira é porque Alexandre Nerium nos fala do seu Museo e nos contaxia o seu amor polo que se conserva no Castelo de San Carlos, lugar físico do Museo, que é o pouso de séculos de duro esforzo de homes e mulleres que arrincaron do mar o xeito de construír a vida deles e das súas familias. E os que temos a costume de viaxar cada certo tempo a Fisterra e achegarnos ao Museo, ao que realmente imos é a pasar un tempo agradable de conversa con Alexandre Neirum, poeta salgado e mariñeiro de fonda sensibilidade.

Agora por el, por Alexandre Nerium, polo noso amigo Manolo, temos que movernos, abrazarnos con forza e facer todo o que nas nosas mans estea, axudando aos doutores para que este Museo siga coas súas portas e xanelas abertas a todos os ventos mariños durante máis anos que os que nos quedan a nós. A pervivencia do espírito da Costa da Morte despende tamén disto. E temos a obriga de ir visitar a o poeta ao seu Museo, aberto, durante moitos anos.

Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Comentarios desactivados en «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Mar 30 2016

Convocatoria de textos literarios éditos ou inéditos para o Pico Sacro

PicoSacro
(Fotografía tirada do sitio web da A. C. Mestre Manuel Gacio)

Santiago de Compostela, 30 de marzo de 2016

Estimada/o amiga/o:

A través deste escrito convídamoste a participar nun proxecto editorial que xorde por iniciativa da Asociación Cultural “Mestre Manuel Gacio” (http://www.aaccmestremanuelgacio.gal/) e que coordinamos os escritores Xosé Manuel Lobato, presidente da entidade, e Miro Villar.

O noso obxectivo vai ser a publicación dunha antoloxía literaria, cuxos beneficios económicos (se os houber) serán integramente destinados ás campañas da devandita entidade para a divulgación do patrimonio do Pico Sacro.

A achega de cada escritor/a será un texto literario (poema ou relato) xa publicado ou orixinal e inédito que mencione ou se inspire no Pico Sacro. Se se tratar dunha novela débese extractar un fragmento significativo.

Xa temos compilado algúns textos literarios, mais cómpre agrandarmos o volume para crearmos una obra importante na cantidade e na calidade textual.

A extensión e a forma dos textos ten absoluta liberdade, porén recomendamos que a colaboración non exceda da páxina nas narracións e dos 100 versos nos poemas e a poder ser escritos en caracteres Times New Roman a tamaño 12.

E cada autor/a debe ceder todos os dereitos de reprodución do texto literario para esta edición, o que non será impedimento para que poida dispoñer do texto da súa autoría para o publicar noutro libro propio ou colectivo.

A fin de irmos organizando todo o material que integrará o volume, cómpre que nos fagas chegar, o antes que che sexa posíbel, a túa creación. Se desexas participar neste proxecto, o prazo de envío remata o vindeiro 30 de xuño.

Os textos literarios (publicados ou orixinais e inéditos) deben enviarse a calquera destes dous enderezos:

codinaenxebre@gmail.com

ou

mirovillar@gmail.com

Adiantando a nosa gratitude por colaborares nesta antoloxía, recibe unha aperta atlántica.

Xosé Manuel Lobato e Miro Villar (coordinadores)

PS.: É posible que recibas este convite duplicado, se así fose desculpa os incomodos.

Comentarios desactivados en Convocatoria de textos literarios éditos ou inéditos para o Pico Sacro

Nov 13 2015

A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

grial_207

Grial, Revista Galega de Cultura, 207 (xullo, agosto, setembro do 2015), que xa anda desde hai uns días polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, dedica o corpo deste último volume á publicación de varios artigos e documentos baixo o título común «Construír Galicia. No centenario de Xaime Isla Couto».

No último artigo da serie, o profesor de Filosofía e Antropoloxía Social da USC, Xosé Luís Pastoriza Rozas, que coordinou esta sección, exhuma «Dous documentos de Xaime Isla», e nós imos referenciar o primeiro por se centrar nunha visita do Seminario de Estudos Galegos á zona sur da Costa da Morte.

Pastoriza Rozas escribe como preámbulo: «Na primeira quincena de xullo de 1936, Xaime Isla participa como alumno bolseiro do Seminario de Estudos Galegos na xeira de Fisterra, encadrado na sección de Xeografía dirixida por Ramón Otero Pedrayo. Os días 9, 10 e 15 de xullo El Pueblo Gallego de Vigo publica tres das catro crónicas enviadas desde a Costa da Morte por un Xaime Isla que se define como un “pioneer” do xornalismo. O golpe de estado do 18 de xullo sorprende o equipo do Seminario en Fisterra, onde a intervención do crego do grupo, Xesús Carro, evita que un grupo de falanxistas tome medidas de forza contra eles. Por mor do levantamento militar, unha cuarta crónica enviada a Vigo ficaría sen publicar e perdida para sempre. A partir de agosto El Pueblo Gallego converterase no diario da Falanxe de Vigo».

Pastoriza Rozas recupera esa inédita crónica de Xaime Isla Couto co título «O Seminario de Estudos Galegos en Fisterra», que ocupa seis páxinas do Grial, 207. O autor principia por detallar quen fai parte da expedición, entre os que están á fronte Otero Pedrayo, presidente da entidade, coa súa sección de Xeografía; Parga Pondal á fronte da Xeoquímica; Xesús Carro e Filgueira Valverde na de Arte e Arqueoloxía; Vicente Risco na de Etnografía e Folklore ou Luís Iglesias, na de Ciencias, entre outros membros do SEG, que enchen o ómnibus tamén con numeroso material para o estudo e a investigación.

A viaxe atravesa as terras de Negreira, Barcala e A Baña, antes de entar en Terras de Zas e de Soneiras (sic), no que eles denominan terra de Xallas. A primeira estación vai ser a ponte Arantón e a Arca de Ougas (sic, por Arca de Ogas), pois «Eiquí -ergueito castro de forteza racial- está o repouso eterno de Breogán, conductor dos pobos célticos». Fan pausa en Vimianzo para poñer ritmo no apetito e pola noite chegan a Cee, hospedándose no «Nuevo H. París», hoxe desaparecido.

A primeira xornada é unha saída a Fisterra, onde os equipos de cada sección se poñen a traballar en cadansúa investigación, que Xaime Isla Couto describe case ao miúdo. E conta tamén a visita que lle fan ao erudito local, o médico Esmorís Recamán, que os acompaña até o val de Duio («Duyo, a Babilonia galega»), percorrendo os lugares, Denle, Escaselas…, e falando de Duguin (sic, por Duggium), cidade prehistórica asolagada, ao que seguirá un xantar campestre fronte ás batentes do océano. E regresan ao Gran Hotel París, sinala Isla Couto con retranca, de Cee a cearen e a descansaren, alén de transcribiren apuntamentos da xornada de estudo.

Ao día seguinte visitan A Pereiriña, tiran fotos, filman películas documentais e entrevistan a dúas mulleres moi velliñas, antes de viaxaren cara á ría de Lires e o río Castro, tomando o café na casa do señor Vinagre, o cura da parroquia.

Até aquí o documento está en galego e a derradeira páxina está en castelán, principiando por relatar unha «Exploración del monte Pindo»:

«Mientras que los miembros de la sección de Psicotecnia trabajaban en las escuelas de Ameixenda y Brens, los miembros de las demás secciones escalaron el Monte Pindo. Los resultados de esta difícil exploración no fueron tan completos como sería de esperar porque el temporal del miércoles sorprendió a los miembros del Seminario en los picos de Penafiel y les obligó a suspender sus trabajos. Sin embargo, la exploración ha tenido un gran interés y el monte Pindo justificaría hoy por sí solo una campaña de investigaciones».

Novamente regresan a Cee e son agasallados cun concerto da Coral Polifónica no «magnífico colegio de la Fundación Blanco (sic, por Fernando Blanco)».

A mañá do xoves dedicárona integramente á vila de Corcubión e á tarde, pasando por Dumbría visitaron o pazo de Berdeogas e o Castrelo de Villaseco (sic, por Vilaseco), para logo de se deter en San Isidro de Quintán (sic, por Quintáns) antes de seguir cara a Muxía, por Ozón e Moraime, cuxas igrexas tamén son estudadas: «Moraime, tan lleno de problemas, y tan necesitado de que una restauración lo incorpore al número de los monumentos gallegos que han sido devueltos en estos últimos tiempos a todo su esplendor primitivo».

Fan noite en Muxía e ao día seguinte rematan a xeira nos momumentos da vila e no santuario da Barca «la piedra ‘abaló’ aquel día», na igrexa parroquial e, xa de volta, novamente en Moraime.

Até aquí a deliciosa crónica inédita que Xaime Isla Couto realizou da xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra.

Comentarios desactivados en A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

Xuñ 01 2015

Galería fotográfica da presentación de Elos de cinza de Xosé Manuel Lobato

Elosdecinza29-05-15(1)
Elosdecinza29-05-15(2)
Elosdecinza29-05-15(3)
Elosdecinza29-05-15(4)
Elosdecinza29-05-15(5)
(Fotografías de ©Alba Rodríguez. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Este último venres 29 de maio presentamos Elos de cinza (Ezaro edicións, 2015), a nova entrega narrativa do amigo Xosé Manuel Lobato, na libraría Á lus do candil de Arteixo, que gobernan o poeta fisterrán Modesto Fraga e a súa compañeira Alba Rodríguez. Precisamente da súa autoría son as imaxes que conforman a galería fotográfica que testemuña o acto literario, con selecta concorrencia, entre quen puidemos saudar ao poeta Alfredo Ferreiro.

Non fixemos unha presentación ao uso e optamos por unha modalidade máis dinámica, a entrevista, na que eu fun o xornalista incómodo que lle realizou un cuestionario de dez preguntas ao autor. E Xosé Manuel Lobato non eludiu ningunha das preguntas e saíu airoso coas súas respostas, nas que desvelou moitos das pulsións nas que se alicerzou a materia narrativa da súa última obra.

Falouse das lembranzas e do que hai de autobiografía nese avó que conversa co seu neto dende os pousos da memoria. Falouse tamén da dialéctica narrativa entre personaxes reais, personaxes históricos e personaxes de ficción que percorrer as páxinas do libro. Falouse, e moito, da paisaxe e da natureza como elemento identificador na prosa de Xosé Manuel Lobato. E falouse, entre outras cousas, tamén do herdo que deixamos aos que veñen detrás nosa.

E como non todo vai ser literatura, ao remate aínda lle fomos mollar a palleta coa cervexa e a escoitar a música ao vivo na taberna A Baíuca, onde o temoeiro (aínda que seica andaba de concerto) vén sendo o Bieito Romero (acordeón diatónico, gaitas e zanfona) de Luar na Lubre e onde fomos cadrar co poeta oceánico Xosé Iglesias.

One response so far

Abr 01 2015

Rememorando un espazo da infancia: a Cova dos Mouros, Toba-Cee

CovadosMouros1
CovadosMouros2
(Boca de entrada da Cova dos Mouros, Toba-Cee, e interior. Fotografías de Modesto García Quintáns. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Días atrás o dixital QuepasanaCosta publicou na súa sección «Recunchos da Costa» un artigo sobre a Cova dos Mouros, ubicada na parroquia de Toba, no concello de Cee, que me fixo retornar ao terriorio da infancia, pois visitei este espazo en diferentes camiñadas polo monte d’O Son e con diferentes cans que tiven neses anos (Cusqui, July, Trotski ou Trece, non lles puxen eu ningún dos nomes) ou na compaña de meu irmán máis novo, o escritor Rafa Vilar, e dalgúns amigos e viciños da nosa idade no lugar d’A Granxa onde estaba daquela a casa familiar da miña nai.

No texto, que se pode ler nesta ligazón e que reproduzo máis abaixo, descríbese moi ben a súa ubicación e cóntase a súa historia, con feitos que podo testemuñar, como cando se di «hai anos que os cativos da zona a usaban para cazar morcegos pola súa abundancia pero na actualidade está baldeira». En efecto, lembro coma algúns de nós poñiamos unha rede na entrada e con esta trasnada demos cazado algún morcego (muriseghos, para nós), que nos parecían animais moi estraños que definimos como «ratos con ás».

Porén na historia da cova, hai un erro de vulto que calquera coñecedor da nosa atnografía advertirá de contado. Dise: «Ninguen sabe a súa orixe e tampouco a súa aplicación. Uns dín que foi feita polos moros cando chegaron á comarca…», cando é ben sabido que non hai razón histórica, xa que nunca aquí chegaron os musulmáns.

Cando na nosa nación milenaria se fala de mouros e mouras (e hai ducias de topónimos que o demostran) estamos a falar de seres lendarios, dun pobo de criaturas sobrenaturais que protagonizan lendas, mitos e relatos estendidos por todo o norte da península (Asturies, Galiza e Norte de Portugal), relacionados ás veces con tesouros ocultos, tal e como recollen Xoán Ramiro Cuba, Xosé Miranda e Antonio Reigosa no seu Dicionario dos seres míticos galegos (Xerais, 1999, magnífica obra que xa vai na 5ª edición, con ilustracións de Lázaro Enríquez) ou no sitio galiciaencantada que dirixe o último dos citados, onde a procura no seu buscador da palabra mouros ofrece ducias de resultados, mesmo unha Cova dos Mouros na Fonsagradaoutra en Arcos de Vilamartín de Valdeorras, outra en Candeda de Carballeda de Valdeorras, outra en Cervás de Ares e outra en Ermelo de Bueu, sen teren noticia da nosa e máis aínda que haberá pola nosa Terra.

De quitado deste lapsus, as fotografías e o texto (coas dúbidas que poida haber na mención histórica de ser usada como refuxio na acometida francesa) son un magnífico testemuño para coñecer esta paraxe que tanto visitei na cada vez máis afastada nenez. Parabéns, pois, a Modesto García Quintáns pola súa achega. Velaquí:

O Recuncho

Temos a sorte de volver a contar coa aportación de Modesto García Quintáns para seguir recuperando recunchos agochados pola comarca de Fisterra. Xa nos descubríu ducias de tesouros por Dumbría, e hoxe achégase ata Cee para, arriba, no Monte do Son, amosarnos a Cova dos Mouros.

É una cova con forma de túnel situada na ladeira oeste do Monte de Guimareu (Cee). Está a uns 100 metros separada da estrada de Toba a Guimareu, nunha finca a monte cuberta de maleza coñecida como Prado de Pazos. Ten uns 18 m. de largo por uns 1,30 m. de ancho e un alto entre

1,3 m. e 1,6 m. Ninguen sabe a súa orixe e tampouco a súa aplicación. Uns dín que foi feita polos moros cando chegaron á comarca e outros que foi feita polos lugareños para agochar cousas de valor cando chegaron os franceses a Corcubión. Tamén hai quen opina que era unha mina de auga.

Tamén a relacionan cos escapados da Guerra Civil, como os agochados no Monte Pindo que nos descubríu Luís Lamela. Na actualidade, esta cova, está totalmente cuberta de maleza pero pódese entrar nela e chegar ata o fondo. Hai anos que os cativos da zona a usaban para cazar morcegos pola súa abundancia pero na actualidade está baldeira.

Hai unha anécdota relacionada con outra cova cercana a esta paraxe. Contaba unha persoa maior, que no ano 1936, dous veciños de Cee, que formaban parte da banda de música, determinaron de agocharse para non ir á guerra. Dacordo cos familiares, fixeron unha cova no Prado de Cambeiro, a escasos metros da Fonte Parromero. O problema xurdiu cando un veciño do Son, subido a un pino para recoller pinas, viu un bicho raro asomar a cabeza polo furado desa cova. Asustado deo a voz de alarma no lugar e os familiares, temerosos de que ía participar a Garda Civil, convencérenos de que se entregasen.

Cómo chegar

Cóllese na estrada AC-552 o ramal que vai a Estorde pola igrexa de Toba. Pasada a fonte, a un quilómetro antes de coller a pista que sube ao mirador do Son existe unha portela cerrada con rexa metálica onde se pode aparcar á dereita. Nada máis cruzar a estrada existe unha pequena rampa de terra que sube a unha finca limpa de maleza. Xírase a esquerda para saltar un muro de pedra cuberto cuns troncos bellos. Dentro encontramos moita maleza e subindo por un carreiro uns 60 metros encontramos o burato da cova. Debe levarse unha linterna para poder entrar. Pódese localizar nas coordenadas UTM(29ED50): X = 483370; Y = 4756348.

Comentarios desactivados en Rememorando un espazo da infancia: a Cova dos Mouros, Toba-Cee

Mar 27 2015

Na presentación da 2ª edición de Costa do Solpor, a novela de Xosé Mª Lema Suárez

Lema26-03-15(1)
Lema26-03-15(2)
(Capturas de imaxes realizadas con dispositivo móbil. Premer para agrandar o tamaño)

Onte, na compostelá Libraría Pedreira, fixen parte do público que acompañou a Xosé Mª Lema Suárez na presentación da 2ª edición da súa novela Costa do Solpor (Xerais), que recentemente recibiuo recoñecemento á mellor obra na modalidade de Creación Literaria da Fundación Premios da Critica Galicia, da que o xurado salientou que «asume diversos modelos narrativos cunha ampla documentación histórica e un rexistro lingüístico rico, poñendo en valor os territorios literarios vinculados co mar».

Máis unha vez, o amigo Xosé Mª Lema Suárez debullou nunha amena e interesante intervención os antecedentes da novela, que se sitúan na coñecida obra intitulada A illa do tesouro, de Robert Louis Stevenson, e na que o escritor escocés deixou un portelo aberto ao final. Falounos de como este portelo xa foi continuado por algúns escritores e de que así tamén naceu Costa do Solpor, ao imaxinar que a tripulación no seu regreso a Bristol tivese novas aventuras e percances na costa atlántica galega que naquela altura non se podía denominar Costa da Morte, topónimo de pouco máis dun cento de anos e xurdido no xornalismo. Tamén deitou moita información sobre o escritor escocés Robert Louis Stevenson e a súa familia de fareiros, que serviu para falar da aparición destas estruturas arquitectónicas na nosa costa, décadas despois de que xa se construíran a centos nas costas británicas.

E deseguida debullou os itinerarios e os personaxes principais da súa propia novela, anunciando que a páxina web da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) vén de publicar a «Ruta Costa do Solpor», que se vén sumar a outros tres roteiros da zona xa existentes neste sitio: a «Rota pondaliana» (de Manuel Ferreiro), a «Costa da Morte» (de Francisco Fernández Naval) e «Fisterra» (de Modesto Fraga). Pódese acceder a ela de balde nesta ligazón e tamén desde a propia bitácora persoal de Xosé Mª Lema Suárez, tamén denominada costadosolpor.

Non vou sinalar polo miúdo unha información que a xenerosidade de Xosé Mª Lema Suárez puxo ao dispór de todo o lectorado da novela e do público en xeral, pois velaí está para quen queira debruzarse sobre ela, mais direi para dar cabo a esta anotación que as persoas presentes no acto acollimos con ledicia a posibilidade suxerida polo autor de que en breve o Seminario de Estudos Comarcais (SemEsCom) podería argallar unha xeira para facer o roteiro e contribuír á súa divulgación.

Ogallá a profecía se faga realidade e poidamos acompañar ao amigo Xosé Mª Lema Suárez polos espazos naturais e os escenarios nos que transcorre a súa excelente novela de aventuras Costa do Solpor, que agora chega á súa 2ª edición, todo un fito para a literatura da Costa da Morte.

Comentarios desactivados en Na presentación da 2ª edición de Costa do Solpor, a novela de Xosé Mª Lema Suárez

Dec 30 2014

Presenza da Costa da Morte nos Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto

ContosmardeIrlanda1
ContosmardeIrlanda2
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Unha versión deste texto publicouse no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo, o 3 de xaneiro de 2015.

«As cousas do mar non se contan na terra. A miña palabra queda no peito. Explicarme non sei…», dixo o Machín de Muxía. Así principia a listaxe de gratitudes coa que remata a fascinante narración de historias que Xurxo Souto intitulou Contos do mar de Irlanda (Xerais, 2014). E as persoas que amamos o mar temos que lle dar os nosos parabéns e o noso agradecemento a Xurxo Souto por contárnolas dun xeito delicioso. Estruturado en tres partes: «Ribeira», «Unha marea no Gran Sol» e «No outro lado do espello», son ducias de historias, que rebordan o anecdotario, por máis que algunhas delas a nós «terrícolas» nos parezan incribles. Mariñeiros de toda a costa galega, quer da banda do atlántico, quer da banda do cantábrico, convértense co enmalle do propio Xurxo Souto en narración coral e vivenciada destes contos do salitre. E non se trata de facer heroes, porque como ben afirma Xurxo, os naufraxios do mar as máis das veces revelan as inexistentes condicións de seguranza marítima na súa vida laboral. Heroes ou non, as súas historias teñen moito de epopeas.

Nesta anotación reducirei o amplo abano dos «sucedidos» aos que protagonizan os mariñeiros da Costa da Morte. Velaí os relatos do poeta mariñeiro de Cee, Xosé Iglesias (de quen xa falamos aquí ou acolá), autor do poemario Transfusión oceánica (Caldeirón, 2014), de quen se reproduce a xeito de limiar o poema que lle dá título a ese libro, mais tamén é importante a súa achega nos capítulos «Alén do gran Sol» e «Castelao en Galway»; de Xosé María, Razo, en «Aviso para navegantes»; de Santiago García Abelenda, Ponteceso, en «Grandes embarques do mar de Irlanda»; de Xosé Carrillo, Malpica, en «Unha noite na Viúva», que narra a fuxida dos cenetistas nun barco canda a guerra; de Tono de Pito, Malpica, en «Nordestazo», que na coda nos fala dun barco gransoleiro chamado Eduardo Pondal; de Pilocha Suárez Carril, Ponte do Porto, en «Ictioloxía emocional»; de Serafín Mourelle, Corme, en «Poesía atlántica» e noutros relatos de maneira máis tanxencial; de Selina Otero, Malpica, en «Dos gaiteiros do mar»; de Pepe Periscal, Malpica, en «Apresamento»; de Pía e Suso, en «O avó de Pía de Corcubión» ou de Belarmino Trillo, A Ponte do Porto, en «Dos portos do Oeste».

Canda eles aparecen outros personaxes secundarios tamén da Costa da Morte que sería prolixo enumerar, entre os que salientan o home dos contos, o finado Carlos Díaz O’Xestal, o pintor e poeta vencellado a Malpica, Urbano Lugrís, ou o poeta fisterrán Alexandre Nerium (cabo doutros poetas como Eduardo Pondal, Antón Avilés de Taramancos, Uxío Novoneyra, Manuel María, Lois Pereiro, Claudio Rodríguez Fer, Manuel Rivas ou Martín Veiga, o noiés enraizado na cidade irlandesa de Cork).

Por se aínda non fose dabondo, entre a bibliografía de «Libros que mollan estes lances» figura a excelente novela de aventuras de Xosé María Lema Suárez, Costa do Solpor (Xerais, 2013); aínda aparece como inédito, pois saíu pouco despois, Transfusión oceánica (Caldeirón, 2014), de Xosé Iglesias e, finalmente, outro inédito que ben sería que non o fose, o singular Naquela cociña con xardín e tamén con vistas ao mar, no que Pía Lago rememora os moitos anos que a súa familia rexeitou a casa de xantares As Hortensias, de Corcubión, que nós sempre coñecimos popularmente como o Camping de Corcubión, porque tamén existiu unha zona de acampamento á beira, hoxe substituída por apartamentos. Unha historia na que sobrancea o seu avó Benigno Lago.

E como saudaría Xurxo Souto: Medre o mar! Saúde e Oceáno!

A xeito de sobremesa, agradézolle moito a xenerosa achega de Xurxo Souto para nos dar licenza a reproducir deseguida a Coda do seu capítulo «O avó de Pía de Corcubión», que inclúe ademais unha anotación elaborada pola propia Pía Lago, hai hoxe exactamente cinco anos, e tirada do seu libro aínda inédito. Velaí:

Coda

Pía participa desde nena desta mesma elegancia vital. E puido desenvolver o seu talento sen saír da casa dos avós:

«Naquela cociña con xardín e tamén con vistas ao mar», así se titula o libro que anda a rematar. Receitario onde tamén agroman, por suposto, as crónicas gorentosas de Benigno na Patagonia e de Juanito Liracho a tapar buratos pola parte de Irlanda. Reclámolle un adianto. Ela cumpre. Uns días despois envíame este petisco.

É a despedida das Hortensias, o hostal-restaurante que creara e decorara o avó coa propia madeira dos seus barcos. Unha crónica triste que a alquimia culinaria vai transformar na prodixiosa receita das agullas en escabeche. Se es de Marín tamén han valer alcriques e patajullos.

(Respecto absoluto á grafía orixinal):

Hola: Xa estou eiquí. Hoxe día 30 de decembro de 2009, a piques de acabar o ano. Recollín todo no noso restaurante e quedou pechado; todo recollido, todo no baúl dos recordos (como decía Karina).

Pero sejimos, sejimos adiante.

Chejei á miña casa dos Muños, fun ó Pataca a mercar unha cerveja, alí atopeime cun rejeifeiro; iso decía, pero nin rejeifa nin nada. Falamos. Falamos da cea de fin de ano, il viúvo, tirándome os tellos i eu falando de cocinha. O peixe azul saíu na conversa, como bo viúvo ía ceñar so. Prejunteille ¿o que? E díxome con unha mirada lasciva, Xarda ó Forno.

Invitoume a tomar aljo, non dixen que non; aceitei a súa invitación, e Gina serviume unha birrita.

Falamos, eu rejeifei, pero sen resposta. Mesas de xente xojando ó truco, nenos berrando con cochiños (carricoches) e monecos calvos, sen ollos, inda non chejaron os resises para traeren o mellor de Toysaras.

Peixe azul, esquecido, peixe de probes, peixe mal parido. Pero peixe; peixe rebuldeiro e cando foi do Casón os merjulladores decían que había xardas sen carne, que vían espiñas de xarda e de robalo, coma ese lojotipo de modernidade estampado nas camisetas, que nadaban a corrente do mar da Costa da Morte. Non esquezo o rejeifeito (sin selo). Nin o peixe azul. E para rematar o ano vai ista receta.

AJULLA ESCABECHADA

Injredientes: ajulla, cebola, cenoira, allo, loureiro, aceite de oliva (virxe), vinajre (non Procer), pementón doce, sal e romeiro.

Cortamos a ajulla, despois de limpala,
uns graos de pementa, ben enfariñada.
Fretimos a ajulla, que está enfariñada,
en un bo aceite, e antes salghada.
Cando esté fritida, pasámola a un prato,
sin que nos refríe, cantámoslle un rato.
Picamos cebola, cenoira e mais allo,
poñemos tixola con aceite a esjallo (serve o aceite de fritir a ajulla).
Todiña a xuliana, xunto co loureiro,
vai para a tixola, tamén o romeiro.
Deixamos fritir, todo a mojollón,
poñemos vinajre tamén pementón (mellor da Vera).
Bañamos a ajulla, con iste fritido,
deixámola un día nun sitio ben frío (cazola de barro).
Pasado ese día, poden ser tres máis,
comémola ajulla, xunto cos demais.

Comentarios desactivados en Presenza da Costa da Morte nos Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto

« Prev - Next »