Lendas e mitosArchive for the '' Category

Set 05 2016

Poemas para os megálitos (IV): A Arca da Piosa no poema «Á hora en que o doce luceiro», de Eduardo Pondal

ArcadaPiosa
(Fotografía tirada da galería sobre a Arca da Piosa no sitio web do Concello de Zas e a Deputación da Coruña)

A Arca da Piosa foi outra das antas que visitamos. O amigo Xosé Mª Lema Suárez, historiador e presidente do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, na súa guía Polas antas e mámos da Costa da Morte (Vimianzo: Semescom, 2006), alén de describir as súas principais características, sinalaba:

«O poeta Eduardo Pondal personificaba nas súas poesías os ancentrais topónimos das comarcas da Costa da Morte converténdoos en heroes. Así, o bardo bergantiñán transformou os nomes de tres parroquias do val do río Xallas en tres heroicos guerreiros celtas: a moza Maroñas —intrépida virxe guerreira—, Brandoñas —o forte— e o valente Brandomil. No estro pondaliano, o heroe Brandomil caería morto loitando contra o invasor romano, e tería na Arca da Piosa o seu moimento: un rudo mausoleo construído con grandes pedras».

Así, que entre os poemas escollidos tampouco non podía faltar o poema «Á hora en que o doce luceiro», en realidade sen título e coñecido polo primeiro verso, que se inclúe na obra Queixumes dos pinos de Eduardo Pondal. Velaquí o poema que eu citarei pola versión orixinal de 1886 e non polas sucesivas que reescriben a grafía pondaliá:

[A hora en q’ o doce luceiro]

A hora en q’ o doce luceiro,
Coménzase de fundir;
As ben cornudas cabras montesías,
Levando diante de sí,
O pastor celta Temunde,
Volvía o doce redil;
Sóo, cantando pol-a gandra
De Xallas, d’ uces nutriz;
E estremecendo a vaga soedade,
Seu cantar decía así:

—Arca antiga da Pïosa,
O vento q’ he triste oir,
Funga nas esquivas uces,
Q’ están o redor de tí;
E pasa antr’ elas bruando,
Con un dorido gemir:
Debaixo das tuas antes,
‘Stá o valente Brandomil;
Non no olvido, mais nos brazos
Do eterno e doce dormir:
Ten o seu lado dereito,
O elmo dourado e gentil,
O’ escudo, e a dura lanza
Ond’ o sol, soía ferir;
E con pracer os celtas contempraban,
De Xallas no ermo confin.

Ou valente fillo d’ Ogas,
E da doce e nobre Eiriz;
Para sempre quedará,
Longa memoria de tí:
E cando o fillo dos celtas,
No tempo que está por vir,
Pensativo camiñante,
Pase quezáis por aquí;
Cando no tempo en que gia,
Se vexa a luna lucir,
Dirá ó verte desde longe:

O valente Brandomil,
Saído da gentil e boa raza
Dos celtas, repousa alí.

Comentarios desactivados en Poemas para os megálitos (IV): A Arca da Piosa no poema «Á hora en que o doce luceiro», de Eduardo Pondal

Set 02 2016

Poemas para os megálitos (III): «Dolmen», de Lorenzo Varela

Dolmen-Varela-Seoane
Dolmen-LorenzoVarela1Dolmen-LorenzoVarela2
(Gravado de Luís Seoane que acompañou o poema na súa edición e manuscritos autógrafos de Lorenzo Varela).

No centenario de Lorenzo Varela era ben lembrarmos no II Simposio do Megalitismo da Costa da Morte o seu poema «Dolmen», publicado no poemario Lonxe (Bos Aires: Botella al Mar, 1954, con prólogo de Arturo Cuadrado e ilustrado con dez xilografías de Luís Seoane.

Os manuscritos foron tirados do artigo de Gregorio Ferreiro Fente, «“Lonxe”, “Dolmen” e “Compañeiros da miña xeneración mortos ou asasiñados”: os seus textos autógrafos». Boletín da RAG, nº 366, que se publicou logo de se lle dedicar o Día das Letras Galegas en 2005. Deseguida reproducimos os versos de Lorenzo Varela.

DOLMEN

Camiño do tempo vello,
camiño do tempo novo:
pedra dos tempos sin tempo,
pedra dun ollar sin ollos.

Semente do azar primeiro,
centella inmóvel da terra:
si latexara o teu peito,
ou si te voltaras de herba.

Si voaras, si tiveras
estrelados aguiares.
Si te romperas, penedo,
e deras a luz que sabes.

Feixe de raios ou dolmen,
lume gardado no ren,
tes xeito i alma de home
cun día quixo nascer.

É sagrado o teu silenzo:
Ao pé de ti fala a choiva,
sobor de ti canta o vento
e dentro de ti, ti escoitas.

Camiño do tempo vello,
camiño do tempo novo:
pedra dos tempos sin tempo
pedra dun ollar sin ollos.

Comentarios desactivados en Poemas para os megálitos (III): «Dolmen», de Lorenzo Varela

Set 02 2016

Poemas para os megálitos (II): «O dolmen de Dombate (D-unha costume danzal celta: a roldanza)», de Antón Zapata García

Dombate-Zapata

Co poema de Eduardo Pondal mentado na anterior anotación tamén ten moito que ver o soneto «O dolmen de Dombate (D-unha costume danzal celta: a roldanza)», de Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953), onde novamente aflora o celtismo histórico-lendario e onde se fala dunha estraña compaña, que a xente ve polas noites arredor do monumento megalítico: “baixo o craror da lúa, en roldas ben tecidas, / as celtas virxinaes bailaban a roldanza”.

Malia o evidente diálogo intertextual co poema de Eduardo Pondal, que xa se intitulaba da mesma maneira, desta volta a forma e o contido se afastan completamente e aquí o poeta de Laxe non se limita a imitar os versos do vate pontecesán, senón que se atreve cunha composición inspirada nese texto mais ben diferente.

O soneto publicouse por vez primeira na revista Céltiga, Bos Aires, nº 32, 25 de abril de 1926, precedido dunha fotografía co seguinte pé: «Lage: Dolmen de Dombate», indica «Para “Céltiga”» e reproduce en autógrafo a sinatura A. Zapata García. A revista está dixitalizada e dispoñibilizada para o público no portal do Consello da Cultura Galega, de onde tiramos a imaxe superior.

Posteriormente, unha copia mecanografada con algunhas pequenas variantes lingüísticas foille enviada a Filgueira para a súa Escolma fanada de 1936 (como se detalla en Xosé Filgueira Valverde. Os poetas galegos (1936). Antoloxía consultada. Estudo preliminar de Xesús Alonso Montero e edición de Ana Acuña e Xesús Alonso Montero. Pontevedra: Museo de Pontevedra, 2008). No mecanoscrito o subtítulo foi aparentemente borrado polo autor e despois da rúbrica engade «1926». Ademais, tampouco aparece na versión da revista Céltiga.

Reproducimos o poema na versión que Antón Zapata García incluíu no seu único libro, en edición de autor e imprentado na Coruña polo betanceiro Roel, A roseira da soidade (1954). Pódese ler tamén na miña tese de doutoramento , dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero, cuxo título foi A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo, en acceso libre nesta páxina de poesiagalega.org, proxecto dirixido polo poeta e profesor Arturo Casas e no que traballa arreo o seu equipo do GAAP (Grupo Alea de Análise Poética). O traballo académico xa estaba a dispór de quen tivese interese na propia USC, aínda que nun espazo escasamente divulgado. E tamén en googlebooks, porén neste caso con moitas páxinas en branco como adoita suceder neste buscador. Velaquí:

O DOLMEN DE DOMBATE

(D-UNHA COSTUME DANZAL CELTA: A ROLDANZA)

AO sôn das graves arpas dos bardos de Briganza,
e darredor do dolmen cinguido de druídas,
baixo o craror da lúa, en roldas ben tecidas,
as celtas virxinaes bailaban a roldanza.

As súas cantareas d-arela, fide e espranza,
voaban pol-a gandra, câl pombas tremecidas;
e, brancas e lanzales, finxían margaridas
brandéndose cô sopro da bris da venturanza.

D-aqueles nobres tempos —¡ouh, dolmen de Dombate!—,
sô tí quedache ergueito, dempóis do fero embate
que os lobicóns de Roma levano ao teu solar;

mais, se de nuite a lúa tece seu albo sayo
cabo de tí, dí a xente que vái pra LAXE ou Bayo,
que vío bultos brancos ao teu redor bailar!

Comentarios desactivados en Poemas para os megálitos (II): «O dolmen de Dombate (D-unha costume danzal celta: a roldanza)», de Antón Zapata García

Set 01 2016

Poemas para os megálitos (I): «O dolmen de Dombate», de Eduardo Pondal

Megalitismo2016

Mañá venres principia en Vimianzo o II Simposio do Megalitismo da Costa da Morte, coordinado polo catedrático da Universidade de Santiago de Compostela Antón Abel Rodríguez Casal, e que xuntará os maiores especialistas neste eido dez anos despois da primeira edición destas xornadas de estudo e divulgación.

A pedimento Xosé Mª Lema Suárez, presidente do  Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM), que analizará as antas da Costa da Morte, realizarei unja lectura de textos escolleitos no roteiro que se celebrará o domingo. Entre a restra de poemas escollidos non podía faltar o poema «O dolmen de Dombate», de Eduardo Pondal. Velaquí:

O dolmen de Dombate

Aínda recordo, aínda
Cand´eu era estudiante
Garrido rapacete
Que ben regerse sabe,
Cand´iba pr´a Nemiña
A estudiar o arte
Do erudito Nebrija
E do boo Villafañe,
E iba a cabalo, ledo,
Cal soen os rapaces.

Pasado Vilaseco,
Lugar batido do aire,
No alto da costa d.´Ures,
Da montesía canle;
Pasado Vilaseco,
Indo p´la gandra adiante,
Ja vía desde longe
O dolmen de Dombate.

Deixando Fonte-Fría
Cara o lado de Lage,
E levando o camiño
De San Simón de Nande,
Polo chan do Borneiro
De cativo pinales,
Cuase pasaba a rentes
Do Dolmen de Dombate.

Quedaba o misterioso
Fillo doutras edades
C´a súa antiga mesa,
C´as súas antigas antes,
No seu monte de terra,
Non alto e ben roldante,
Poboado en redondo
De montesío estrame,
De pequenas queiroas
E de tojos non grandes,
Como calada esfinge
Que, sublime, non fale,
Como náufrago leño
De soberbio cruzamen,
Lanzado sobr´a praia
Por potente oleage,
Que de pasada rota
Mostre rudas señales,
E mostre aberto o flanco
Por glorioso combate,
E con linguage mudo
Das súas glorias fale.
¡Canto, ai, mudar pode
longa e vetusta edade!

Entonces eu deixando
Ambas rendas flotantes,
Pensoso iba cuidando,
P´la Viqueira salvage,
Nos nosos ja pasados ,
Nos celtas memorabres,
Nas súas antigas glorias,
Nos seus duros combates,
Nos nosos vellos dolmens
E castros verdejantes.

E despois a Nemiña,
Ou que fose ou que tornase,
Ó velo desde longe,
Indo p´la gandrea adiante,
Sempre ledo escramaba:
“¡O dolmen de Dombate!”

Agora que pasano
Meus anos jogorales,
Agora que só vivo
De tristes suidades,
Que cumpro con traballo
Meu terrenal viage
E qu´a miña cabeza
Branquea a grave edade,
Aínda recordo, aínda
O dolmen de Dombate.

(Imaxe de Dombate antes das escavacións. Fonte: Concello de Cabana de Bergantiños)
Dombate01

(Imaxe de Dombate en marzo deste ano cando acompañaños ao poeta maltés Stephen Cachia, nesta foto feita con dispositivo móbil)

One response so far

Xuñ 29 2016

Artigo en QPC (VIII): #Efeméride «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario»

Cam
(Cartaz do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte celebrado na Fundación Fernando Blanco de Cee)

Na nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, evoco unha efeméride importante na creación literaria costeira no texto intitulado «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario», que tamén xa se pode ler nesta ligazón. Este texto foi artellado con notas tiradas dos arquivos de prensa da época e tamén da memoria dos poetas fisterráns Alexandre Nerium e Modesto Fraga, quen foron presidente e secretario da entidade nalgún momento da súa existencia, e da miña propia. Velaquí.

A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario

1. A previa

Nun tempo de efervescencia cultural prodúcense dous acontecementos que van resultar definitivos para a posterior creación do Batallón Literario da Costa da Morte. Dunha banda, en marzo de 1996, a asociación «Arre-Sentelha» organizou un recital de poesía no Castelo de Vimianzo. Na convocatoria participaron os irmáns Rafael e Xosé Manuel Lema, Modesto Fraga, Rafa Villar, Xandra Tedín, Abel Mendes, Xavier Rodrigues Fidalgo, Alberto Lema Suárez, César Carracedo, Manuel López Martínez (hoxe, Alexandre Nerium) e Roberto Traba Velay. Aínda que non todos, unha boa parte deles entraría a formar parte do Batallón Literario. Doutra banda, a publicación dun caderno poético en abril de 1996, organizado por membros do colectivo antimilitarista «Último Reemprazo», que levaba por título As armas da solidaridade, no que se incluían textos de autores da Costa da Morte, tamén afortalou a idea que se podían realizar moitas actividades en común. Recolle textos de César Carracedo, David Creus, Estevo Creus, Modesto Fraga, Frederico López Santalla, Xavier Rodrigues Fidalgo, Xandra Tedín, Miro Villar e Rafa Villar e Roberto Traba Velay, poeta fisterrán e único dos últimos citados que nunca participaría do espírito do Batallón.

2. A constitución formal

Deste xeito, o Batallón Literario da Costa da Morte vai quedar formalmente constituído nun data simbólica, o 1 de Maio de 1996, logo dunha longa reunión nunha cafetería de Cee, á que asistiron unha vintena de autoras e autores. O nome suxeriuno o poeta Frederico L. Santalla, inspirándose na inscrición que ocupa as pedras da Quintana, onde se fai referencia ao histórico Batallón Literario santiagués. A súa primeira xunta directiva, ou xestora, pois a entidade aínda non estaba legalizada nin contaba con estatutos, estivo formada por Miro Villar, presidente; Frederico L. Santalla, secretario; e Rafa Villar, Xandra Tedín, Modesto Fraga, Xavier Rodrigues Fidalgo e Estevo Creus. Como se pode observar varios dos seus membros proviñan ben do desaparecido colectivo ceés «Un medio», ben da aínda activa agrupación soneirá «Arre Sentelha». A única premisa era que os autores fosen nados ou tivesen unha forte vinculación coa Costa da Morte, franxa costeira que vai de Malpica de Bergantiños ata Fisterra (aínda que de maneira circunstancial chegaron a colaborar co BLCM autores de Carnota, de Muros ou de Noia). Xurdiu co obxectivo de dar a coñecer as súas actividades e inclúe narradores, investigadores e, sobre todo, poetas. Configurouse como un movemento cultural asembleario, de carácter democrático e non elitista, que buscaba a comunicación directa cos lectores, ata o punto de que os poetas teñen realizado ducias de recitais en locais pechados ou en espacios abertos, como o palco da Festa das Carrilanas de Esteiro.

3. O I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte

A primeira das actividades que programou o Batallón Literario da Costa da Morte foi o «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte». Unha rolda de prensa, realizada o martes 25 de xuño do 1996 na cafetería Rúa Nova de Santiago de Compostela e que foi amplamente recollida polos medios, serviu como presentación pública do BLCM e deste primeiro encontro literario que se ía celebrar co lema Reescrevendo a Costa da Morte. Os organizadores propuxeron os seguintes temas de debate:

a) Poesía, narrativa e investigación na Costa da Morte.

b) O negocio das editoriais, alternativas.

c) A lingua arma fundamental da creación, identidade e normalización.

d) A política cultural das institucións e dos movementos alternativos.

e) Resolucións e futuro.

O sábado 29 de xuño, ás 10.00 h. da mañá, tivo lugar, no Café-bar Macondo de Cee, que rexentaba o poeta fisterrán Modesto Fraga, a recepción previa na que estaban varios membros da corporación do Concello de Cee, entre eles o edil de Cultura, directivos e membros do Batallón e outros convidados, para pasar pouco despois á sala magna do Instituto da Fundación Fernando Blanco de Cee, onde diferentes autoras e autores foron expoñendo os seus relatorios.

Rafa Villar, de Cee, falou das súas experiencias para sacar á luz os seus traballos como a edición de autor, publicación en revistas como Dorna ou a de presentarse a premios e ter a sorte de que cho concedan e recordou que en 1995 soamente se publicaron cen libros en galego.

Un dos convidados foráneos, o poeta compostelán, de orixe arxentina, Eduardo Estévez falou tamén das súas experiencias editoriais na Arxentina e en Venezuela. Alí tan só publicaban textos de clásicos coma Borges, Pizarnik… Explicou coma un grupo de escritores novos puxeron uns cartos conxuntos e publicaron un libro dun deles, cos cartos que ían sacando publicaban outro e así sucesivamente. Esta foi a maneira de que as súas obras viran a luz. Curiosamente, anos máis tarde, desta idea xurdirá en Galiza a editorial «Letras de Cal» cun sentido aínda máis altruísta, pois o que fixo esta cooperativa foi principiar por editar textos de xente nova que non tiña nada publicado ou que tiña dificultades para o facer.

O estudoso e escritor corcubionés Luís Lamela, especialista en temas históricos, falou do seu labor de investigación e sobre as súas recentes Crónica de una represión en la Costa da Morte (Edicións do Castro, 1995) e tamén de que había que recuperar moitos dos documentos que pertencían a esta zona e que estaban en organismos nos que era case imposible ou moi dificultoso acceder a eles.

O historiador de Bamiro (Vimianzo) Xosé María Lema Suárez centrou a súa intervención na necesidade da formación duns arquivos que tiñan que estar a disposición daqueles que os quixeran utilizar para a súa posterior investigación.

Finalmente, os poetas do Batallón, Frederico L. Santalla, de Lires (Cee), e Xavier Rodrigues Fidalgo, de Castrelo (Vimianzo) fixeron senllas análises sobre a política institucional referida á literatura e á cultura en xeral e sobre os atrancos que as autoras e os autores teñen por escribiren en normativas diferentes da norma oficial do idioma galego.

Alén do poeta Eduardo Estévez, tamén foron convidados a ese «I Encontro» Yolanda Castaño, Olga Novo, Chus Pato e Paco Souto. Tamén asistiron ao acto a crítica literaria, Teresa Seara, e outros escritores e investigadores como o antropólogo muxián Manolo Vilar ou o filólogo malpicán Xosé Manuel Varela.

O «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte» finalizou ás 20:00 h. do serán cun recital poético a cargo de todos membros do Batallón Literario e dos poetas convidados.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (VIII): #Efeméride «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario»

Xuñ 23 2016

«Neria e o Museo da Pesca», a opinión do poeta fisterrán Modesto Fraga

NeriumeueFraga
(Na foto de Xesús Búa para La Voz de Galicia, de esquerda a dereita, Alexandre Nerium, eu, e Modesto Fraga nun Recital de Poesía que se celebrou en Muxía no nadal de 2011)

Continúa a fervenza de opinións da xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra, desta volta faino a autorizada voz do poeta fisterrán Modesto Fraga (a quen aproveitamos para parabenizar porque a súa obra Devalar sen pel resultou gañadora do XIX Certame de Poesía “Concello de Carral”) co artigo intitulado «Neria e o Museo da Pesca» na súa sección de opinión «A luz da fin do mundo» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo. Velaquí.

Neria e o Museo da Pesca

Despois de varios meses mareando a perdiz con dimes e diretes, resulta que agora a Asociación Neria decide volver abrir ao público o Museo da Pesca de Fisterra pero dunha maneira miserable, propia das formas e dos modos de actuar deste ente supracomarcal.

Pretender, así de boas a primeiras e pola porta de atrás, tomarnos o pelo con esta pantomima chabacana é ignorar a historia deste pobo, a súa dignidade e os valores que forman parte esencial do noso ADN. Fisterra non precisa mingallas de ninguén, nin moito menos que catro salvadores de patrias, chámense Neria ou o que sexa, pretendan vir aquí precarizar a nosa cultura, o noso patrimonio, a nosa identidade.

Levamos varias semanas asistindo a un debate público no que se levan vertido opinións de todo tipo e no que se amosou un contundente posicionamento a prol da necesaria posta en marcha do Museo por parte de relevantes sectores da nosa cultura que transcende os lindes, non só da Costa da Morte e de Galicia, senón doutros lugares do mundo. En apenas tres semanas ergueron a súa voz para apoiar incondicionalmente a continuidade do Museo da Pesca notables escritores, artistas, investigadores, poetas e académicos de grande prestixio. E non é para menos.

O Museo da Pesca de Fisterra e Alexandre Nerium que, ademais do seu guía é un dos poetas de referencia da poesía galega, son indisociables. Só a un necio lle ocorrería pensar que con poñer un «voluntario» para abrir e pechar a porta do Museo coma quen abre e pecha o portal dun garaxe se logrará solucionar este asunto. Isto, ademais dunha supina estupidez, é absolutamente inútil. Calquera persoa que visitase o Museo da Pesca ao longo destes anos e tivese o privilexio de escoitar de viva voz as luminosas explicacións de Manolo poderá, con coñecemento de causa, acreditar en todo o que estou a referir aquí.

Por outra banda, non acabo de entender moi ben que pretende Neria con iso de abrir as portas do Museo cun voluntario con horarios propios da actividade laboral profesional. Acaso se trata Neria dunha ONG como Médicos sen fronteiras ou Unicef? Acaso queren facernos pensar agora que traballar de once da mañá a oito da tarde todos os días da semana como informadores turísticos é cousa de persoas ociosas que viven do aire? Xa empeza a cheirar un pouco esa estratexia tan manida coma innecesaria de facer da dignidade laboral e do traballo humano pouco menos que unha tarefa de escravos. É este o turismo e a cultura que queremos impulsar na Costa da Morte? Debe seguir xestionando esta xente o noso rico patrimonio histórico e cultural? Eu penso que non. É máis, o concello de Fisterra faría ben en abandonar canto antes a Asociación Neria. Non ten ningún sentido seguir formando parte dunha entidade que se nega por activa e por pasiva a dar solucións adecuadas a un patrimonio que lexitimamente é noso por moito que o xestionen mans alleas e insensibles.

Modesto Fraga

Comentarios desactivados en «Neria e o Museo da Pesca», a opinión do poeta fisterrán Modesto Fraga

Xuñ 21 2016

«Castelo de San Carlos», unha asisada anotación de Francisco Fernández Naval

maribel longueira
(A escritora mexicana Elena Poniatowska, que chegou a Fisterra na compaña de Francisco Fernández Naval, escoita a Alexandre Nerium, Fotografía de ©Maribel Longueira. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval é a nova voz que se vén de engadir á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa anotación intitulada «Castelo de San Carlos» na súa bitácora A noite branca (que recolle o nome da súa fermosa novela co mesmo título). Velaquí:

«Castelo de San Carlos»

Díxomo a semana pasada Alexandre Nerium. Este ano (con Alexandre Nerium) non abrirá o Museo do Castelo de San Carlos de Fisterra. Museo ou centro de interpretación da pesca que, con tanto amor, Alexandre amosou durante anos.

O Castelo, construído durante o reinado de Carlos III e situado sobre a praia da Ribeira, é un dos que mellor se conservan, de entre todos aqueles pensados para defender as vilas do litoral e hoxe case desaparecidos. Foi doado á vila por Plácido Castro del Río, fillo de Plácido Castro, quen llo mercara ao estado. A doazón expresaba o desexo do propietario de facer nel un museo. Ese destino chegoulle 58 anos despois da doazón, cando no ano 2006 abría as portas como Centro de Interpretación da Pesca, nunha vila de tanta tradición pesqueira como Fisterra. Ese momento coincidiu coa inauguración da lonxa nova, proxecto de Covadonga Carrasco e Juan Creus. A Confraría de Pescadores recibiu a encarga de xestionar os dous centros.

Porén, coa chegada da crise, a Confraría non foi quen de manter a xestión do Castelo, cedéndolla a Asociación Neria. Hoxe, Neria está en bancarrota, circunstancia que castiga de maneira particular o Museo.

Non son moitas as pezas que se expoñen no interior, pero son suficientes para que o visitante marche cunha idea do que é e foi a vida do mar. Alexandre Nerium ou Manolo de Fisterra, poeta e mariñeiro retirado, é quen de explicar con cariño os misterios das ondas, o valor das buguinas nos días de borraxeira, o funcionamento das nasas, a práctica do xeito. El fala das augas tintas, dos cetáceos, de naufraxios ou de versos, deses miles de versos, de poetas de todas as latitudes, que falan de Fisterra e que el se ocupou de recompilar. Nesta imaxe eu poso diante da caixa onde cada mes el expoñía un poema. Coincidiu na visita con Elena, que dentro estaba o meu Mar de Lira, no que son varios os poemas que falan do Cabo.

Conta, tamén, como dende as rochas que serven de base á pequena fortaleza, os nenos facían a guerra ao mar.
De visita ao Museo fun moitas veces, algunhas como guías a persoas ilustres, como cando levamos a Elena Poniatowska, ou ao escritor hindú Sudeep Sen, ou ao senegalés Abdoulaye Bilal Traoré. Tamén acompañamos a Yolanda Castaño, ao fotógrafo Francesc Torres, a artista norteamericana Terry Berkowitz. O resultado foi sempre o mesmo, unha revelación, a de escoitar a Alexandre contar con paixón o seu mundo, sen lle importar a lingua, porque el sabe que hai linguaxes que transcenden a fala, o corpo, e forman parte da emoción compartida.

Este verán os turistas italianos, franceses, alemás, ingleses, portugueses ou de calquera das comunidades do estado, ou de calquera provincia ou vila de Galicia, atoparán pechada a porta do Castelo. É mágoa, porque o Centro de Interpretación da Pesca e o seu guía, formaban parte, xa, do noso patrimonio, dese que amosamos con orgullo.
Eu confío en que o concello sexa quen de asumir e facer posible a apertura desta referencia principal da vila e da Costa da Morte.

Francisco Fernández Naval

Comentarios desactivados en «Castelo de San Carlos», unha asisada anotación de Francisco Fernández Naval

Xuñ 15 2016

«O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

RibeirasdeSalitre01
RibeirasdeSalitre02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

O escritor muxián Xosé Henrique Rivadulla Corcón vén de engadirse á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa reivindicación intitulada «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo.

Precisamente este pasado domingo o programa da TVG que o propio Rivadulla Corcón dirixe e guioniza, Ribeiras de salitre, dedicaba o seu espazo a Fisterra e iniciábase cunha entrevista a Alexandre Nerium que non se debe perder (velaquí a ligazón). E deseguida reproducimos polo seu interese o mentado artigo de opinión co que concordamos absolutamente.

O Museo da Pesca / Alexandre Nerium

Museo da Pesca de Fisterra anda, por enfermidade, no pensamento de moita xente. Podemos comparalo cun enfermo agardando a que os doutores lle propoñan un tratamento, pero sen que cheguen a ver claro que tratamento, e mentres o enfermo empeorando. Non me plantexo de que xeito a Confraría de Fisterra, a Asociación Neria, e o Concello deberían chegar a un acordo no tratamento, aínda que si deberían atopar ese tratamento.

A cuestión que me importa é que nun pais tan falto de elementos con capacidade para crear sentimentos colectivos de unidade, para crear sentimentos de apego ao territorio, con forza para tecer confraternidades e construír orgullo do propio, o Museo da Pesca de Fisterra, sendo un elemento moi apropiado para crear todos estes sentimentos, parece condenado a ser unha ilusión que se perda na borraxeira como un pesqueiro á deriva que desaparece no mar.

E na Costa da Morte, e en Galiza, precisamos de sentimentos de orgullo, de confraternidade, de formar parte do territorio e de unidade. Pero Alexandre Nerium? Alexandre Nerium? Quería escribir o Museo da Pesca e o subconsciente traizooume e escribín Alexandre Neirium, ou sexa Manolo. Pero realmente traizooume o subconsciente? Pois non, o meu subconsciente foi fiel á verdade. O Museo da Pesca é Alexandre Nerium, Manolo. Así é, este Museo sen o poeta mariñeiro seguiría sendo un museo, claro, pero xa non tería a forza simbólica que transmite, porque o Museo da Pesca de Fisterra simboliza o espírito de supervivencia das xentes mariñas da Costa da Morte. Alexandre Nerium é un poeta desta costa que foi ao mar, traballou o mar, e segue co pensamento no mar, e a unión das dúas cuestións, poesía e mar, fan del un home exemplar para levar a diante a labor de dignificar o traballo da familia mariñeira que se pretende facer dende este Museo, porque el fala sempre cunha sensibilidade poética sustentada na paixón mariña. Se todos os homes e mulleres que amamos o mar e a Costa da Morte temos no Museo da Pesca un referente do que significa a cultura mariñeira é porque Alexandre Nerium nos fala do seu Museo e nos contaxia o seu amor polo que se conserva no Castelo de San Carlos, lugar físico do Museo, que é o pouso de séculos de duro esforzo de homes e mulleres que arrincaron do mar o xeito de construír a vida deles e das súas familias. E os que temos a costume de viaxar cada certo tempo a Fisterra e achegarnos ao Museo, ao que realmente imos é a pasar un tempo agradable de conversa con Alexandre Neirum, poeta salgado e mariñeiro de fonda sensibilidade.

Agora por el, por Alexandre Nerium, polo noso amigo Manolo, temos que movernos, abrazarnos con forza e facer todo o que nas nosas mans estea, axudando aos doutores para que este Museo siga coas súas portas e xanelas abertas a todos os ventos mariños durante máis anos que os que nos quedan a nós. A pervivencia do espírito da Costa da Morte despende tamén disto. E temos a obriga de ir visitar a o poeta ao seu Museo, aberto, durante moitos anos.

Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Comentarios desactivados en «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Mar 30 2016

Convocatoria de textos literarios éditos ou inéditos para o Pico Sacro

PicoSacro
(Fotografía tirada do sitio web da A. C. Mestre Manuel Gacio)

Santiago de Compostela, 30 de marzo de 2016

Estimada/o amiga/o:

A través deste escrito convídamoste a participar nun proxecto editorial que xorde por iniciativa da Asociación Cultural “Mestre Manuel Gacio” (http://www.aaccmestremanuelgacio.gal/) e que coordinamos os escritores Xosé Manuel Lobato, presidente da entidade, e Miro Villar.

O noso obxectivo vai ser a publicación dunha antoloxía literaria, cuxos beneficios económicos (se os houber) serán integramente destinados ás campañas da devandita entidade para a divulgación do patrimonio do Pico Sacro.

A achega de cada escritor/a será un texto literario (poema ou relato) xa publicado ou orixinal e inédito que mencione ou se inspire no Pico Sacro. Se se tratar dunha novela débese extractar un fragmento significativo.

Xa temos compilado algúns textos literarios, mais cómpre agrandarmos o volume para crearmos una obra importante na cantidade e na calidade textual.

A extensión e a forma dos textos ten absoluta liberdade, porén recomendamos que a colaboración non exceda da páxina nas narracións e dos 100 versos nos poemas e a poder ser escritos en caracteres Times New Roman a tamaño 12.

E cada autor/a debe ceder todos os dereitos de reprodución do texto literario para esta edición, o que non será impedimento para que poida dispoñer do texto da súa autoría para o publicar noutro libro propio ou colectivo.

A fin de irmos organizando todo o material que integrará o volume, cómpre que nos fagas chegar, o antes que che sexa posíbel, a túa creación. Se desexas participar neste proxecto, o prazo de envío remata o vindeiro 30 de xuño.

Os textos literarios (publicados ou orixinais e inéditos) deben enviarse a calquera destes dous enderezos:

codinaenxebre@gmail.com

ou

mirovillar@gmail.com

Adiantando a nosa gratitude por colaborares nesta antoloxía, recibe unha aperta atlántica.

Xosé Manuel Lobato e Miro Villar (coordinadores)

PS.: É posible que recibas este convite duplicado, se así fose desculpa os incomodos.

Comentarios desactivados en Convocatoria de textos literarios éditos ou inéditos para o Pico Sacro

Nov 13 2015

A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

grial_207

Grial, Revista Galega de Cultura, 207 (xullo, agosto, setembro do 2015), que xa anda desde hai uns días polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, dedica o corpo deste último volume á publicación de varios artigos e documentos baixo o título común «Construír Galicia. No centenario de Xaime Isla Couto».

No último artigo da serie, o profesor de Filosofía e Antropoloxía Social da USC, Xosé Luís Pastoriza Rozas, que coordinou esta sección, exhuma «Dous documentos de Xaime Isla», e nós imos referenciar o primeiro por se centrar nunha visita do Seminario de Estudos Galegos á zona sur da Costa da Morte.

Pastoriza Rozas escribe como preámbulo: «Na primeira quincena de xullo de 1936, Xaime Isla participa como alumno bolseiro do Seminario de Estudos Galegos na xeira de Fisterra, encadrado na sección de Xeografía dirixida por Ramón Otero Pedrayo. Os días 9, 10 e 15 de xullo El Pueblo Gallego de Vigo publica tres das catro crónicas enviadas desde a Costa da Morte por un Xaime Isla que se define como un “pioneer” do xornalismo. O golpe de estado do 18 de xullo sorprende o equipo do Seminario en Fisterra, onde a intervención do crego do grupo, Xesús Carro, evita que un grupo de falanxistas tome medidas de forza contra eles. Por mor do levantamento militar, unha cuarta crónica enviada a Vigo ficaría sen publicar e perdida para sempre. A partir de agosto El Pueblo Gallego converterase no diario da Falanxe de Vigo».

Pastoriza Rozas recupera esa inédita crónica de Xaime Isla Couto co título «O Seminario de Estudos Galegos en Fisterra», que ocupa seis páxinas do Grial, 207. O autor principia por detallar quen fai parte da expedición, entre os que están á fronte Otero Pedrayo, presidente da entidade, coa súa sección de Xeografía; Parga Pondal á fronte da Xeoquímica; Xesús Carro e Filgueira Valverde na de Arte e Arqueoloxía; Vicente Risco na de Etnografía e Folklore ou Luís Iglesias, na de Ciencias, entre outros membros do SEG, que enchen o ómnibus tamén con numeroso material para o estudo e a investigación.

A viaxe atravesa as terras de Negreira, Barcala e A Baña, antes de entar en Terras de Zas e de Soneiras (sic), no que eles denominan terra de Xallas. A primeira estación vai ser a ponte Arantón e a Arca de Ougas (sic, por Arca de Ogas), pois «Eiquí -ergueito castro de forteza racial- está o repouso eterno de Breogán, conductor dos pobos célticos». Fan pausa en Vimianzo para poñer ritmo no apetito e pola noite chegan a Cee, hospedándose no «Nuevo H. París», hoxe desaparecido.

A primeira xornada é unha saída a Fisterra, onde os equipos de cada sección se poñen a traballar en cadansúa investigación, que Xaime Isla Couto describe case ao miúdo. E conta tamén a visita que lle fan ao erudito local, o médico Esmorís Recamán, que os acompaña até o val de Duio («Duyo, a Babilonia galega»), percorrendo os lugares, Denle, Escaselas…, e falando de Duguin (sic, por Duggium), cidade prehistórica asolagada, ao que seguirá un xantar campestre fronte ás batentes do océano. E regresan ao Gran Hotel París, sinala Isla Couto con retranca, de Cee a cearen e a descansaren, alén de transcribiren apuntamentos da xornada de estudo.

Ao día seguinte visitan A Pereiriña, tiran fotos, filman películas documentais e entrevistan a dúas mulleres moi velliñas, antes de viaxaren cara á ría de Lires e o río Castro, tomando o café na casa do señor Vinagre, o cura da parroquia.

Até aquí o documento está en galego e a derradeira páxina está en castelán, principiando por relatar unha «Exploración del monte Pindo»:

«Mientras que los miembros de la sección de Psicotecnia trabajaban en las escuelas de Ameixenda y Brens, los miembros de las demás secciones escalaron el Monte Pindo. Los resultados de esta difícil exploración no fueron tan completos como sería de esperar porque el temporal del miércoles sorprendió a los miembros del Seminario en los picos de Penafiel y les obligó a suspender sus trabajos. Sin embargo, la exploración ha tenido un gran interés y el monte Pindo justificaría hoy por sí solo una campaña de investigaciones».

Novamente regresan a Cee e son agasallados cun concerto da Coral Polifónica no «magnífico colegio de la Fundación Blanco (sic, por Fernando Blanco)».

A mañá do xoves dedicárona integramente á vila de Corcubión e á tarde, pasando por Dumbría visitaron o pazo de Berdeogas e o Castrelo de Villaseco (sic, por Vilaseco), para logo de se deter en San Isidro de Quintán (sic, por Quintáns) antes de seguir cara a Muxía, por Ozón e Moraime, cuxas igrexas tamén son estudadas: «Moraime, tan lleno de problemas, y tan necesitado de que una restauración lo incorpore al número de los monumentos gallegos que han sido devueltos en estos últimos tiempos a todo su esplendor primitivo».

Fan noite en Muxía e ao día seguinte rematan a xeira nos momumentos da vila e no santuario da Barca «la piedra ‘abaló’ aquel día», na igrexa parroquial e, xa de volta, novamente en Moraime.

Até aquí a deliciosa crónica inédita que Xaime Isla Couto realizou da xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra.

Comentarios desactivados en A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

« Prev - Next »