HistoriaArchive for the '' Category

Nov 10 2017

Artigo en QPC (XXXVIII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)»


(Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921. Premer na imaxe para a lectura deste número completo)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)

Xesús Torres Regueiro no seu artigo «A prensa corcubionesa» (Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5) sinala que a primeiros de século xurdiron dúas publicacións La Verdad (1903) e El Canta-Claro (1905) que define como «voceiros do deputado a Cortes polo distrito Ramón Sanjurjo Neira». Na política da época, que alternaba entre conservadores e liberais, este avogado e segundo Marqués da Casa Pardiñas chegou a ser deputado polo distrito de Corcubión nos anos 1901 (con 7768 votos de 8151 votantes nun censo de 10304 electores), 1903 (con 6689 votos de 6690 votantes nun censo de 10421 electores) e 1905 (con 3761 votos de 7333 votantes nun censo de 10350 electores), e xa a partir de 1907 e até 1919 polo distrito de Arzúa. A súa presenza no distrito de Corcubión, malia ser nado en Compostela e con ascendencia en terras de Vilagarcía da Arousa, estaba xustificada porque entre as súas propiedades naquela altura posuía pazos, terras e rendas anexas en Carrabete (Serantes, Laxe).

La Verdad (1903): A única información que manexamos sobre este xornal é a que ofrece Torres Regueiro e que reproducimos deseguida, depurando algunhas grallas.

«La Verdad subtitulábase “Periódico semanal defensor de los intereses del partido judicial”. Apareceu no 1903 e debeu ter curta vida. Dirixiuno Emilio Waldemar, que anos despois seria secretario dos concellos de Corcubión e Cee. A publicación mantiña enfrontamentos con El Eco de Mugia, que viña a ser o eco do bando político muxián dos López Abente, quen defendian neste intre os intereses do candidato Blanco Rajoy, adversario político de Sanjurjo.»

El Canta-Claro (1905): A información sobre esta revista tamén é escasa. O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia mesmo sinala que se trataba dun periódico, cando o seu formato e o propio subtítulo evidencian que esta publicación periódica tiña vocación de ser unha revista. Dise: «El Canta-Claro foi un periódico editado en Corcubión en 1905. Subtitulada Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales, apareceu en 1905. No número 9 (10 de decembro de 1905) apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.»

Torres Regueiro, despois de consultar o único exemplar conservado é máis explícito: «El Canta-Claro apareceu en 1905. Subtitulábase “Revista literaria e independente. Defensora de los intereses generales”. O número 9 -único que coñecemos- é unha total apoloxía, con fotografía e todo, do político liberal español Moret, que viña de ser nomeado Presidente do Goberno. Na cabeceira figuraban estas curiosas e contraditorias lendas: “Los pueblos libres y agradecidos á sus protectores progresan notablemente” (¿os povos libres necesitan protectores?) e esta outra: “Corcubión no tiene caciques, y los desvelos y laboriosidad de los gobernantes, lo harán ser grande y floresciente”.

Como curiosidade, tanto La Verdad como El Canta-Claro custaban 10 céntimos o exemplar, coas 4 páxinas e o formato típico da prensa da época.»

Nerio (1920): Reelaborando a información que ofrecía o mencionado artigo de Torres Regueiro e engadindo algúns datos a maiores eu propio achegueime un pouco máis a esta revista, cando fun bolseiro de investigación no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra, sendo un dos redactores que elaborou as fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). No primeiro volume o artigo sobre Nerio é da miña autoría, aínda que por decisión editorial, que moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega:

«Nerio. Inicialmente tiña como subtítulo “Revista quincenal independente. Órgano defensor de los intereses de la comarca” e despois, en plena campaña pro-ferrocarril A Coruña-Carballo-Corcubión pasaría a chamarse “Órgano de defensa. Corcubión-Muros”, ó se interesaren tamen os muradáns polo proxecto. De feito, foi un intento de prensa comarcal que serviu de axitador desta e, en menor medida, doutras reivindicacións. O primeiro número apareceu o 1 de xullo de 1920 e durou ata setembro de 1921, saíndo un total de dezasete. A publicación era quincenal, figurando como director Segundo Rey Fernández, se ben a alma mater era o mozo Pepe Miñones, que chegaría a ser deputado na II República. Nun principio constaba de dez páxinas que foron aumentando despois. Na derradeira comparecencia do periódico anunciaba a súa ampliación no número de páxinas, con aparición circunstancial cando así o demandasen as necesidades da zona, sen embargo este desexo non se converteu en realidade. Contaba con correspondentes en toda a comarca e entre os emigrantes, na Arxentina e en Cuba. Eran colaboradores habituais coñecidos personaxes da comarca como Esmorís Recamán, Lastres Carrera, Juan Díaz Fernández e Evaristo Vázquez Mouzo, ou escritores de prestixio no país como o xornalista Roberto Blanco Torres. Ademais das noticias de actualidade comarcal, sociedade, marítimas, agrícolas, traballos históricos e literatura, tiña abundante publicidade. No tocante á literatura galega, nas súas páxinas reproducíronse poemas en galego de clásicos como Rosalía de Castro e Curros Enríquez ou de escritores da zona como Gonzalo López Abente, Víctor Castro Rodríguez ou Emilio Waldemar, ademais dunha serie de coplas das históricas “parrandas de san Xoán e de san Pedro”. Finalmente, tamén se debe mencionar o serial, en castelán, “La costa poética en la pos-guerra” de X. Campos Núñez”.»

Da cumprida información ofrecida por Torres Regueiro nesa altura deixei fóra esta curiosidade: «Non faltaba a autopropaganda: “Lea usted Nerio. Es la mejor revista de pueblo que se edita en España. Selecta colaboración”.»

Novamente, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, dedica as 32 páxinas do capítulo 1. 4. «La revista Nerio», alén dos datos máis esenciais sobre a publicación e de incluír o seu primeiro editorial, a citar e mesmo nalgúns casos reproducir por completo os artigos de Pepe Miñones, con chamados á emigración galega en América, coa defensa da Terra fronte ao poder central, e de maneira central a reivindicación do denominado «Ferrocarril dos tres C» (Coruña – Carballo – Corcubión), como tamén a avogar pola unión das vilas de Cee e Corcubión nunha única entidade pobocional que se denominaría Neria.

Malfadadamente, máis unha vez, os exemplares que se conservan da revista Nerio están en diversas mans privadas, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia

(http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do)

tan só posúe un único exemplar dixitalizado: Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921, ao que corresponden as imaxes que acompañan esta anotación.

(ha continuar)

No responses yet

Nov 09 2017

Manifesto: «Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes»


Un Manifesto que partillamos e facemos noso:

LA GENT DEL LLIBRE

Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes

Des del món del llibre, els sotasignats ens manifestem a favor de:

1. Els valors democràtics

Defensem la legitimitat de les urnes i no acceptem inhabilitacions ni empresonaments per motius polítics. Per altra banda, demanem que s’actuï amb contundència contra les agressions perpetrades per grups feixistes.

2. La llibertat d’expressió

Reivindiquem el dret a la informació i la llibertat d’expressió de les persones, i explícitament la dels professionals del món del llibre, dels escriptors i dels il·lustradors. Sense llibertat d’expressió no només no podem fer la nostra feina, sinó que la societat en què vivim s’empobrirà i veurà minvat el seu accés a una cultura lliure, responsable i crítica.

3. La llengua i la cultura catalanes

Defensem la llengua catalana com defensem totes les maneres de veure, d’entendre, de narrar i de pensar el món. Estem resolts a treballar en la plena normalització de la llengua i en garantir el correcte desenvolupament i la vitalitat de la cultura pròpia com a base de la convivència social.

4. La defensa de les nostres institucions

Constatem que la intervenció de la Generalitat, primer, i l’aplicació de l’article 155 i de les mesures que se’n deriven, després, han provocat un bloqueig institucional que afecta greument els creadors i les indústries culturals. Reclamem la suspensió de totes les mesures d’intervenció econòmica i política del legítim Govern de Catalunya per tal de tornar al lliure desenvolupament de la vida cultural del país.

Com a escriptors, com a il·lustradors, com a traductors, com a agents literaris, com a editors, com a llibreters o bé com a distribuïdors, des del nostre compromís amb la cultura, reivindiquem que torni a ser l’ús de la paraula, i no el de la violència o el de la judicialització, l’eina que ens permeti resoldre els problemes del món en què vivim.

Les associacions i gremis que signem aquest text ho fem en el marc en què desenvolupem la nostra defensa de les llibertats més bàsiques. Valgui, doncs, com a resposta a qualsevol acció que les contravingui.

Associació d’Escriptors en Llengua Catalana

Escrivim. Associació Professional d’Escriptores i Escriptors de Literatura

PEN Català

Associació Professional d’Il·lustradors de Catalunya

Il·lustra. Professionals de la Il·lustració Catalana Associats

Associació d’Editors en Llengua Catalana

Llegir en Català. Associació d’Editorials Independents

Gremi de Llibreters de Catalunya

Gremi de Distribuïdors de Publicacions de Catalunya,

i les agències literàries:

IMC Agència Literària

MB Agencia Literaria

SalmaiaLit

The Foreign Office

Pontas Agency

Sandra Bruna Agencia Literaria

International Editors’ Co

Asterisc Agents

Cristina Mora Literary & Film Agency

#IdeesPerLaLlibertat

No responses yet

Out 27 2017

«La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua



(Ms. 923. Bonaventura Carles Aribau. Oda a la pàtria. Fonte: Biblioteca de Catalunya)

Benvinguda, República Catalana!

A obra poética do noso Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953) tan só inclúe unha única tradución á nosa lingua da obra doutros poetas. Trátase dun texto patriótico do catalán Bonaventura Carles Aribau, intitulado «La Pàtria» («A Patria»), que se publica na revista Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 460, 22 de marzo de 1936, introducido pola seguinte Nota da Redacción: «Traduito do idioma catalán ô idioma galego, por A. Zapata García, como relembro e honoranza ô precursor do aitual Rexurdimento Literáreo Catalán, Boaventura Calros Aribau, ôs 102 anos d-habérese publicado tan outo e nobre poema pol-a ves primeira, no mes d-Agosto de 1833». Ademais, aparece datado polo autor: «Bôs Aires, 1936» e despois do seu nome aparece a palabra (traduitor).

Bonaventura Carles Aribau i Farriols (1798-1862) escribiu este poema en Madrid para felicitar ao banqueiro Gaspar de Remisa (1784-1847). Apareceu publicado o ano 1833 no diario barcelonés El Vapor. É un canto de añoranza de Catalunya e de exaltación da lingua. Foi considerado como o iniciador do ‘Romanticisme’ catalán e do fenómeno cultural e literario de ‘La Renaixença’.

No longo poema, Bonaventura Carles Aribau tamén amosa o seu amor pola lingua dos seus devanceiros, nunha estrofa así traducida na versión na versión de Zapata: Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos / qu-encheron o universo de seus costuns e leis, / d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis, / defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

E fala de cantar na Língoa lemosina, ou lemosín, un termo que se utilizou desde o século XVI para designar a lingua catalá, inspirándose no seu parentesco co occitano, usando o nome dun dos seus dialectos, o da rexión noroccidental de Limoges. No século XIX, cando Bonaventura Carles Aribau escribiu a oda La Pàtria (1833) o termo estendeuse tamén ás Illes Balears e Valencia, popularizándose durante a Renaixença. Significaba unha denominación unitaria para a lingua sen referencias xeográficas para evitar susceptibilidades, porén, a mediados do XIX, os especialistas en literatura trobadoresca consideraron inadecuada ea denominación e, nos Jocs Florals de 1862, Marià Aguiló y Fuster reivindicou a recuperación da denominación “catalán”.

Deseguida reproduzo o texto orixinal e a tradución do noso Antón Zapata García para saudar a proclamación nesta data histórica da República Catalá.

LA PÀTRIA

(Trobes)

A Déu siau, turons, per sempre á Déu siau;
O serras desiguals, que allí en la patria mia
Dels nuvols é del cel de lluny vos distingia
Per lo repos etrern, per lo color mes blau.

Adéu tú, vell Montseny, que dés ton alt palau,
Com guarda vigilant cubert de boyra é neu,
Guaytats per un forat la tomba del Jueu,
E al mitg del mar immens la mallorquina nau.

Jo ton superbe front coneixia llavors,
Com coneixer pogués lo front de mos parents;
Coneixia també lo só de los torrents
Com la veu de ma mare, ó de mon fill los plors.

Mes arrancat després per fals perseguidors
Ja no conech ni sent com en millors vegadas:
Axi d´arbre migrat á terras apartadas
Son gust perden los fruits, é son perfum las flors.

¿ Qué val que m´haja tret una enganyosa sort
A veurer de mes prop las torres de Castella,
Si l´cant dels trovadors no sent la mia orella,
Ni desperta en mon pit un generos recort ?

En va á mon dels pais en als jo m´trasport,
E veig del Llobregat la platja serpentina;
Que fora de cantar en llengua llemosina
No m´queda mes plaher, no tinch altre conort.

Pláume encara parlar la llengua d´aquells sabis
Que ompliren l´univers de llurs costums é lleys,
La llengua d´aquells forts que acatáren los Reys,
Defenguéren llurs drets, venjáren llurs agravis.

Muyra, muyra l´ingrat que al sonar en sos llabis
Per estranya regió l´accent natiu, no plora;
Que al pensar en sos llars no s´consum ni s´anyora,
Ni cull del mur sabrat las liras dels seus avis.

En llemosí soná lo meu primer vagit,
Quant del mugró matern la dolça llet bebia;
En llemosí al Senyor pregaba cada dia,
E cántichs llemosins somiaba cada nit.

Si quant me trobo sol, parl ab mon esperit,
En llemosi li parl, que llengua altra no sent,
E ma boca llavors no sap mentir, ni ment,
Puix surten mas rahons del centre de mon pit.

Ix, doncs, per a expressar l’afecte més sagrat
Que puga d’home en cor gravar la mà del cel,
Oh llengua a mos sentits més dolça que la mel,
Que em tornes les virtuts de ma innocenta edat.

Ix, e crida pel món que mai mon cor ingrat
Cessarà de cantar de mon patró la glòria
E passe per ta veu son nom e sa memòria
Als propis, als estranys, a la posteritat.

Fonte: ARIBAU i FARRIOLS, Bonaventura. «La Pàtria (Trobes) ». El Vapor. Barcelona, 24 de Agosto de 1833. p. 3.

A PATRIA

(De B. C. ARIBAU)

Adéus, sexades montes; por sempre adéus, comarca;
ouh, serras desemellas que aló na patria miña,
das nubens e do ceo, lonxán, bô ollar vos tiña,
pol-o eternal repouso e pol-a côr máis zarca.

Adéus, vello Montseny, que, en pazo de monarca,
câl garda abesullante que croben bruma e neve,
por un furado a foxa ben vês que o xudéu teve
e, ô médeo ô mar imenso, a mallorquina barca.

Eu túa ergueita fronte coñescía a loubores
câl coñescer poidera a fronte ôs meus parentes;
coñescía tamén o son dos teus torrentes
coma a voz da ña nai ou do meu fillo as dôres.

Mais, dempóis arrincado pol-os fados traidores,
xa non conozo e sinto câl nos millores días;
eisí, d-árbor migrado a terras lonxanías,
seu gosto os fruitos perden e seu arume as frores.

¿Qué vâl que me trouxera unha enganosa sorte
pra máis de preto ollar as terras de Castela,
se a cántiga do bardo non sinte a miña orela,
nin no meu peito esperta lembranza abonda e forte?

Condúzme ô meu país n-un máxico trasporte,
e do Llobregat vexa a praia en serpentina,
que fora de cantar na língoa lemosina
non teño máis pracer nin teño outro conforte.

Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos
qu-encheron o universo de seus costuns e leis,
d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis,
defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

¡Morra, morra o mal fillo que ô soar nos seus lábeos
por eistrana rexión o tôn nadal, non chora,
que, ô lembrar o seu lar, non se consome e añora,
nin do sagro altar colle a lira dos abáveos!

No lemosín sonóu o meu primal xemir,
cando da nai no seo a leite doz bevía;
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cántigas soñaba ô me durmir.

Se cando fico soio, pr-ô meu esprito ouvir,
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cantigas soñaba ô me durmir,
pois xurden no meu peito razóns do meu decir.

Vai, logo, pra eispresal o amore máis verdá
que poida en corazón pôr d-home a man d-Aquel,
ouh, língoa ôs meus sentidos docîsma máis que a mel,
que tórnasme âs virtus da miña tenra edá.

Vai, e berra pl-o mundo que ingrato non será
meu corazón cantando do meu patrón a grórea;
e diga túa voz seu nome e súa memórea,
ôs própeos, ôs eistranos e â posteridá.

Comentarios desactivados en «La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua

Out 23 2017

Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)

A conmemoración da primeira década do xornal dixital Que pasa na Costa, a quen parabenizamos, é un bo momento para realizar unha lembranza dos diferentes xornais que foron publicados desde a pequena e nobre vila de Corcubión, como capitalidade de Partido Xudicial, e que por esta razón tiveron como unha das súas liñas de actuación a defensa dos intereses da nosa comarca.

Está por realizar un profundo estudo sobre esta prensa histórica corcubionesa, malia as sempre interesantes achegas de historiadores como Luís Lamela García, Xesús Torres Regueiro ou Manuel Vilar Álvarez. Porén, aínda hai outra eiva máis grande, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia (http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do) aínda non posúe ningún exemplar dixitalizado das cabeceiras que imos mencionar. E é unha tarefa que se debería realizar antes de que desaparezan os escasos exemplares que se conservan a día de hoxe en mans de particulares.

O historiador betanceiro Xesús Torres Regueiro, que foi mestre no Sardiñeiro e que nesa altura residía en Corcubión, escribiu unha primeira aproximación no seu artigo «A prensa corcubionesa», que viu a luz en Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5. Neste texto fala de catro cabeceiras: El Adelanto (1890, que por grallas no artigo aparece referenciado como El Adelantado e datado en 1980?); La Verdad (1903), El Canta-Claro (1905) e Nerio (1920), alén de citar a revista Alborada da ABC de Corcubión realizada en Bos Aires polos emigrantes, publicación e entidade que aínda subsisten hoxe en día, e tamén cita o único número doutra revista denominada Perrachica que apareceu en 1982. Torres Regueiro non tiña constancia nesa altura de ningunha outra cabeceira e non cita El Celta (1901).

Deseguida, por orde cronolóxica, vai unha compilación informativa sobre estes xornais e revistas de Corcubión.

El Adelanto (1890): Pouco se sabe desta tentativa xornalística, da que non se debeu conservar ningún número e só está rexistrada en fontes documentais polos testemuños dos seus protagonistas. O propio Torres Regueiro escribe no seu interesante artigo: «Así, podémonos enterar através do Nerio que xa en 1980 (gralla por 1890) apareceron en Corcubión 3 números da publicación. Os “manuscritores” eran Antonio Porrúa e Jerónimo Figueroa Domenech, que ademais dunha chea de paciéncia debian ter boa letra. Figueroa contou anos despois no Nerio a extraña e precursora aventura periodística. Ao parecer o periódico iase facer con “policopy” e tiñan as planchas a secar nun tellado. Choveu e… molláronse, a xelatina disolveuse e a plancha ficou derramada. Un inglés mandarialles desde Londres unha pequena imprensa que non se usou por descoñecer o funcionamento. Mais estaba visto que os fallos técnicos non facian recuar a estes homes.»

Pouco sabemos dos contidos e da orientación deste xornal, aínda que recentes artigos do historiador Luís Lamela García sinalan que Jerónimo Figueroa Domenech sería natural d’O Pindo e que publicou os dous volumes da Guía general descriptiva de la República Mexicana (México: Ramón de S. N. Araluce, 1899); así como La revolución y sus héroes; crónica de los sucesos politicos ocurridos en México desde octubre de 1910 á mayo de 1911 (México, Herrero hermanos, 1911) e Veinte meses de anarquía: segunda parte de “La revolución y sus héroes.” Crónica de los sucesos políticos ocurridos en México desde julio de 1911 a febrero de 1913; el interregno político, la administración Maderista, D. Félix Díaz y la decena trágica (México, Herrero hermanos, 1913).

E tamén polo infatigable labor de pescuda e de divulgación histórica do propio Luís Lamela sábese que Antonio Porrúa, hoxe no rueiro corcubionés, foi médico da vila e mesmo chegou a ser alcalde entre 1863 e 1865.

El Celta (1901-1902): O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia lévanos a esta información:

Foi un semanario publicado en Corcubión entre 1901 e 1902.

Apareceu no verán de 1901. Dirixido por Salvador Ramón Carrera. Mantivo polémicas con El Eco de Mugía.

En efecto, así debeu ser, pois El Correo Gallego. Diario político de la mañana. Año XXIV. Número 7771, do 27 de agosto de 1901 na súa segunda páxina publica o seguinte breve: «Hemos recibido el núm. 1 de El Celta, periódico semanal que empezó a publicarse en Corcubión.» e algo semellante publica La idea moderna. Diario democrático en Lugo. Num. 3208 (28/08/1901) tamén na segunda páxina: «Ha empezado á publicarse en Corcubión un periódico semanal titulado El Celta

E na emigración bonaerense, El Eco de Galicia. Órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas. Num. 358 (Buenos Aires, 30/09/1901) tamén dá conta da súa aparición: «Ha comenzado á publicarse en Corcubión un periódico semanal con el título de El Celta

Por parte, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, páx. 49), de obrigada lectura como moitos outros traballos que levan o aval da súa sinatura, engade: «En el “miñonismo” hay un precedente en 1902 cuando el patriarca de la familia funda un periódico independiente, llamado El Eco de Mugía, defensor también de los intereses generales del partido judicial de Corcubión. Manuel Miñoñes, aunque oriundo del ayuntamiento de Muxía, ya residía en Corcubión. Sin embargo, el periódico tenía su Redacción y Administración en Muxía. La publicación era quincenal y en octubre de 1903 ya había salido el número 25. Sin lugar a dudas era éste un instrumento para contrarrestar la influencia del periódico semanal El Celta, dirigido por el conservador Salvador Ramón Carrera, en el que, también, como objetivo, figuraba el de “defensor de los intereses de este Distrito.»

(ha continuar)

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Out 14 2017

Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Teño devoción polos roteiros literarios que vén argallando nos últimos tempos na Formación do Profesorado do CAFI (Centro Autonómico de Formación e Investigación) o caro amigo e compañeiro de angueiras Carlos Rodríguez Pérez. E velaquí as dúas próximas convocatorias nas que imos andar, nunca mellor dito.

Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor con Manuel Ferreiro – da Coruña a Ponteceso o 28-10-17 (Código en fprofe G1703008)

Roteiro literario Miguel Hernández en Orihuela con Aitor Luis Larrabide Achuátegui – Orihuela, 02-12-17 (Código en fprofe G1703011)

Comentarios desactivados en Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Out 11 2017

Artigo en QPC (XXXVI): «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García»

Published by under Historia,Poesía,Política

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para dar a coñecer «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García». Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García

Unha das liñas que define o estro poético de Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953) é o seu antifranquismo, alicerzado no seu galeguismo (de inicio arredista) e no seu compromiso republicano antes e despois do golpe militar do xeneral Francisco Franco.

E entre todos os seus poemas coa devandita temática salienta «¡¡¡Cristialobos!!!…», na miña opinión un dos mellores textos antifranquistas da Literatura Galega. Publicouse hai agora 80 anos no xornal Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 535, 12 de setembro de 1937, precedido dun debuxo sen asinar, que representa a dous lobos enfrontados a unha cruz. De aquí foi compilado por Fernández Rodríguez, Manuel (2006). Poemas pola memoria (1936-2006). Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Nos versos do poema fálase da xénese do día festivo ou feriado do 12 de outubro, que despois da lectura lévanos a reflexionar se na actualidade debería manterse esta data conmemorativa. «¡¡¡Cristialobos!!!…» está cheo de moitas referencias que cómpre explicar para a súa adecuada comprensión lectora e a súa contextualización.

Deseguida van unhas notas introducidas polo número do verso ao que remiten, antes de reproducir o longo poema de Antón Zapata García, que obviamente non se compilou no seu único libro A Roseira da Soidade (1954).

(v. 8) Referencias aos fascistas italianos e aos nazis alemáns que colaboraron con Franco. Rómulo e Remo: Irmáns xemelgos fundadores da cidade de Roma, que de pequenos foron amamantados por unha loba. Isto explica a alusión aos “lobos” que realiza Zapata.

(v. 10) Abisinia. Nome da actual Etiopía, que nunca fora colonizada, mantendo a súa independencia durante toda a repartición de África, agás un período de 1930 a 1941, cando estivo baixo a ocupación italiana. Lembremos que Zapata publica o poema en 1937, en plena ocupación de Abisinia.
Bélxica. Porén, a ocupación de Bélxica pola Alemaña nazi produciuse en maio de 1940, tres anos despois do poema de Zapata, polo que debe estar facendo referencia á ocupación alemana da Primeira Guerra Mundial, cando o 4 de agosto de 1914, unha semana despois do inicio da contenda, as tropas alemanas cruzaron a fronteira belga, ignorando o seu estatuto de neutralidade, nunha ocupación que rematou coa ofensiva aliada de setembro de 1918 que fixo asinar un armisticio aos alemáns.

(v. 16) Vaticán > Vaticano. Estado da Cidade do Vaticano, que alberga a Santa Sé, máxima institución de goberno da igrexa católica. O Vaticano apoiou o rexime de Franco, pois a guerra fora cualificada como «cruzada», e foi o primeiro estado en o recoñecer e instaurar relacións diplomáticas.

(v. 44) Guernica – Gernika, en éuscaro. A súa destrución inspiroulle o poema en castelán «Elegía a la Maite Guernica». Cidade que simboliza a identidade basca, foi destruída por unha chuvia de bombas o luns 26 de abril de 1937, entre las 16: 15 e as 19: 30 horas. A tese máis probable indica que a operación, ideada polo bando franquista, foi realizada pola Luftwaffe, a aviación da Alemaña nazi. Nesa altura, agás Cataluña e unha parte de Aragón, Euskadi era o único territorio do Norte que gardaba fidelidade á IIª República, nunha zona rica en mineral de ferro, fábricas siderúrxicas e asteleiros de importancia militar e estratéxica para os franquistas. A destrución de Guernica inspirou unha das pinturas máis célebres de Pablo Picasso.

(v. 47) A toma de Badajoz (Extremadura) foi un dos peores episodios da guerra civil. Centos de personas foron represaliadas en xullo, agosto e setembro de 1936. O historiador Hugh Thomas afirma que os lexionarios mataron a todo o que levaba armas, incluídos uns milicianos refuxiados no altar maior da catedral, que a cidade quedou sementada de cadáveres e que a praza de touros se converteu en campo de concentración, mais dubida da versión do masacre na época: «El 27 de octubre de 1936, en La Voz, de Madrid, se publicó una versión completamente falsa de esta matanza, en la que se acusaba a Yagüe de haber organizado una fiesta en la que se había fusilado a los prisioneros ante la flor y nata de la sociedad de Badajoz, y que tuvo efectos desastrosos, pues provocó represalias en Madrid».

(v. 48) A defensa de Madrid foi un suceso moi poetizado, velaí por exemplo este “serventesio épico” de Antonio Machado [1936]: ¡Madrid! ¡Madrid! ¡Qué bien tu nombre suena, / rompeolas de todas las Españas! / La tierra se desgarra, el cielo truena; / tú sonríes con plomo en las entrañas.
José Luis Abellán sinala «La revista Madrid nos testimonia la existencia de toda una épica surgida en torno a la defensa de la ciudad. Surge en aquel ambiente del primer ataque frontal el inolvidable cuarteto de Antonio Machado [é un serventesio que reproduce]. O el extraordinario poema “Ciudad sitiada”, de Emilio Prados: Entre cañones me miro, / entre cañones me muevo: / castillos de mi razón /y fronteras de mi sueño, /¿dónde comienza mi entraña / y dónde termina el viento? / ¿Dónde comienzas, Madrid, / o es, Madrid, que eres mi cuerpo?».

(v. 57) Pouco antes de Zapata publicar este poema prodúcese a consagración de España á Virxe do Pilar (Zaragoza) o 13 de maio de 1937, representando ao Estado ilexítimo o xeneral Miguel Ponte y Manso de Zúñiga, que desde o primeiro momento era vocal da Junta de Defensa Nacional, presidida por Miguel Cabanellas Ferrer, na que tamén era vocal Franco. Ao remate da guerra, o 12 de outubro de 1939, tivo lugar en Zaragoza a celebración oficial do “Día de la Raza”, presidida polo ditador Francisco Franco, que instaura a devoción á Virxe do Pilar como “Día de la Hispanidad” e o 29 de decembro de 1939 declara o Pilar “Templo Nacional y Santuario de la Raza”.

(v. 61) Tomás de Torquemada (Torquemada, Palencia, 1420 – Ávila, 1498). Primeiro “Inquisidor General del Tribunal del Santo Oficio” dos reis de Castela e Aragón no século XV. Dise que puxo o decreto de expulsión dos xudeus a sinatura dos Reis Católicos, malia non existir a certeza. O cronista español desa época, Sebastián Olmedo, defíneo como «el martillo de los herejes, la luz de España, el salvador de su país, el honor de su orden». O nome de Torquemada, como parte da lenda negra da Inquisición española, converteuse en alcume para a crueldade e o fanatismo ao servizo da relixión.

(v. 80-81) Espartaco (Tracia, 113 a.de C. – Lucania, 71 a.de C.). Gladiador tracio que encabezou a rebelión dos escravos contra Roma, sendo derrotado na batalla de Apulia (en italiano Puglia). Non se puido localizar o seu cadáver entre os miles de mortos. Os romanos decidieron dar unha lección ao mundo e todos os escravos prisioneiros foron crucificados ao longo do tramo da Via Apia entre Capua e Roma.
O Cirineo, segundo A Biblia, era unha persoa que “viña do campo”, de Cirene, unha poboación ao norte de África. O Cirineo axuda a Xesús a cargar a Cruz (Mt. 27, 32; Mc. 15, 21).

¡¡CRISTIALOBOS!!…

I
Ando buscando sempre unha parola
que teña máis valer que decir: ¡monstro!
unha parola que non sexa: ¡crime!,
unha parola que non diga: ¡noxo!…

Unha parola busco —¡xa fai tempo!—
pra condenal-os crimes dos faiciosos,
pra condenal-os fillos d-unha lumia:
¡os Rómul-Remos —lobos— i-os teutónicos

os que invadindo a Hespaña, traicioneiros,
—¡na Abisinia e na Bélxica vils dougos!—,
non pensaron, côs Xudas Iscariotes,
que os Imperos non campan dos histriónicos!

II
Non é, ¡non é!, a verba qu-eu arelo,
poider decir, berrándolle: —¡Petouto!—
a quen, poidendo, moito ben facere
fala do vaticán, e… ¡siga o choio!

Ê un algo terríbel que non hacho
no lenguaxe varil dos bardos nosos,
algo máis forte que, a Xehová, chamarlle
—¡Fillicida!, ¡protervo!, ¡paranoico!…

Un algo formidábel, despiadado:
Un ¡ACUSO! ferós, teratolóxico,
como a verba trenante de Isaías
restalando lostregos apostróficos!…

III
Eu fálovos do crime máis horribre
que non tên comparanza en ningún povo.
¡Algo eisí como un negro catacrismo
sideiral, de espanto mitolóxico!

Algo eisí como o istinto neroniano
que ollar quixo na entrana que enxendróu,
algo eisí como Herodes degolando
ôs probes inoscentes… ¡por un solio!

Algo eisí como cando Xesucristo
sofréu as vils cuspidas sobr-ô rostro:
¡As gárgolas desfeitas, dos empireos
e dos mares galgantes o balbordo,

soio poden falar de tal vileza,
furacando nos tímpanos dos xordos!:
¡Tornarán as cuspidas da inominia
âs faces espantadas dos seus donos!…

¿A pánica pavura apocalíutica?;
¿o Dioivo enxendrando maremoltos?;
¿o fogo devourando ôs numantiños?;
¡O feixismo, en Guernica, superóunos!…

¡Superóuse o feixismo, asesiñando
de Galiza ôs seus fillos lumiñosos!
¡superóuse na rexa Eistremadura
i en Madride invencíbel dos heroicos!…

IV
Non son de Atila os homes bestizados
oubeando, na Europa, como lobos:
¡Aquéles inda tiñan varonía!:
¡Son os mouros!, ¡os mouros!, ¡¡son os mouros!!

Son os fillos de… ¡Alá!, ôs que Sant-Iago
—o Nobre Pelengrino, o Dolce Apóstolo—
escorrentóu d-Hespaña, con parábolas,
e, agora, ¡os seus verdugos!, fan arrolos

e as Pilaras espúreas, desleigadas,
que visten de feixistas —¡marimonos
e mulas do pesebre contra Cristo!—,
soio arelan seus brazos impetosos…

Son os fillos de Franco e Torquemada
alcendendo as fogueiras dos oprobios:
¡a ruíña d-Hespaña diante ô mundo,
benzoada cô cuspe dos hisopos!.

V
¡Xurdiron, co-a traición, os Anti-Cristos
pra trocar Libertade en Manicomio!:
¡non pensar nin siquera que s-ê xente,
nin gruñar tan siquera como os cochos!

Non ser xente: ¡ser besta de espelunca!…
Non têr verbas nos beizos: ¡sô ferrollos!…
¡A calar!, ¡a calar!, ¡como as Esfinxes!:
¡C-ô silenzo das pedras e dos mortos!…

¡A calar!, ¡a calarse!… ¡que non ouzen!:
—¡Xa volve o Santo Oficio, c-ôs faiciosos!…—
¡Non chorar pol-os deudos, ¡tan siquera!,
nin axuda prestarlle ós probes horfos!…

Non ollar que a Alborada vai chegando
dos Dereitos Demócratas do Povo,
que a Hespaña oferdarán como tributo
os Novos Espartacos xenerosos!…

Mentras chega —¡xa van os Cirineos
co-a Crus da Libertá ceibando promo!—,
¡¡vel-haí têndes a verba que arelaba
pra máis ametrallarvos!! ¡¡¡CRISTIALOBOS!!!…

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVI): «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García»

Set 19 2017

Artigo en QPC (XXXV): «Novos testemuños do franquismo de Eugenio López López»

Published by under Historia,Política


(ABC, 13 de xaneiro de 1957)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para ofrecer novos testemuños do filofranquismo de Eugenio López, nome que aínda recibe o CEIP público de Cee. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Novos testemuños do franquismo de Eugenio López López

Esta semana principiou o novo curso escolar 2017 / 2018 e a cidadanía democrática aínda está na obriga de aturar que o CEIP Eugenio López de Cee continúe a honrar a memoria dun destacado dirixente que sempre estivo na elite dos cadros do ditador Francisco Franco, como xa denunciamos hai ano e medio na nosa primeira colaboración no dixital Que Pasa Na Costa.

Naquela altura exhumamos documentación sobre o seu nomeamento como «Director General de Enseñanza Primaria» no que se revelaban todos os seus antecedentes de militancia na administración franquista desde os anos sesenta, cando xa era responsable da Delegación Nacional del Frente de Juventudes.

O seu curriculum de servizo ao franquismo é enorme e prolongouse ata a súa última hora. Nesta nova colaboración exhumamos novos datos sobre esa colaboración co réxime, para escarnio e vergonza das e dos concelleiros da corporación de Cee que se opuxeron ao cambio de nome do colexio público, mais tamén para vergonza allea das persoas responsables desta área na Consellaría de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria.

Desta volta escollín dous acontecementos da súa biografía que amosan ben ás claras o seu afervoado compromiso coa causa franquista e que están moi separados no tempo, para que a diacronía sexa testemuña de que esa filiación e esa entrega entusiasta ao réxime nunca minguou.

O primeiro documento data do 13 de xaneiro de 1957 e foi tirado da hemeroteca dixital do diario madrileño ABC, que desde hai algúns anos ofrece acceso libre a toda a súa colección a través desta ligazón:

http://hemeroteca.abc.es/A imaxe que reproducimos correspóndese a unha noticia breve intitulada «CONCESIÓN DE CONDECORACIONES» e o seu primeiro parágrafo sinala:

«Por un decreto de la Jefatura del Estado, que publicó ayer el Boletín Oficial, se concede la Encomienda sencilla de la Orden Imperial del Yugo y las Flechas a los señores D. Luis Martínez de la Ossa, D. José Aguilar Espinosa, D. Guzmán Zamorano Ruiz, D. Ciríaco Elvira, D. Pedro Godoy, D. Antonio Avendaño Porrúa, D. Antonio Rodríguez, D. Juan Ramírez Filosia, don Leonardo Albert Espí y D. Eugenio López López.»

O segundo testemuño documental, ben afastado no tempo, é do domingo 18 de xullo de 1971, data que conmemoraba o Alzamiento Nacional, ou o que é o mesmo o golpe militar contra a democrática II República, e está extraído do Diario Oficial del Ministerio del Ejército, ano LXXXII, nº 160. (Tomo III, páx. 273-274) que na sección «DECRETOS» sinala:

«En atención a los méritos y circunstancias que concurren en don Eugenio López y López,

Vengo en concederle a propuesta del Ministro del Ejército, la Gran Cruz de la Orden del Mérito Militar, con distintivo blanco.

Así lo dispongo por el presente Decreto, dado en Madrid a diecisiete de julio de mil novecientos setenta y uno.

FRANCISCO FRANCO

El Ministro del Ejército
Juan Castañón de Mena.»

De 1957 a 1971 Eugenio López recibe dúas condecoracións do réxime franquista. Toda a súa vida de entrega xenerosa nestes testemuños que demostran, máis unha vez, o seu colaboracionismo coa ditadura. A Lei da Memoria Histórica segue a ser papel mollado en Cee. Alemaña ou Italia nunca permitirían que un cadro dirixente do nazismo de Hitler e do fascismo de Mussolini gozasen dun recoñecemento público e menos aínda nun colexio onde se debería formar e educar en valores democráticos.


Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXV): «Novos testemuños do franquismo de Eugenio López López»

Set 08 2017

Artigo en QPC (XXXIV): «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense»


(Peregrinaxe de Cee pola Romaría da Barca. Muxía, 1929. Fotografía de Ramón Caamaño)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para rememorar no texto intitulado «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense», na ollada do poeta muxián Xervasio Paz Lestón. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense

O poeta Xervasio Paz Lestón naceu o 23 de outubro de 1898 en Serantes, parroquia de San Xulián de Moraime (Muxía). Seus pais, Benito Paz Pérez e Rosa Lestón Quintáns, tiveron nove fillos, dos cales tres morren a pouco de naceren. Formaban unha familia labrega relativamente próspera, xa que neses anos posuían un casal de pedra, con tres cabaceiras e bastante terra de labor, segundo datos achegados polo fillo do poeta Juan Gervasio Paz, confirmados no poema autobiográfico «Pequena Historia». Daquela a presión tributaria foral era aínda a causa principal pola que emigraban os labregos, mesmo cando se trataba de familias en certa maneira pudentes. De feito, sabemos que seu pai, Benito Paz, viaxara á Arxentina antes da fin do século e tal vez en máis dunha ocasión.

Anos máis tarde, Xervasio Paz Lestón desembarca en Bos Aires con tan só 12 anos, pois alí chegou o 1º de xaneiro de 1911. De inmediato foi vivir e traballar nun almacén e despacho de bebidas que rexentaban seu pai e algúns dos seus irmáns. Na década de 1920 a 1930 o negocio prosperou e isto permitiulle regresar a Galiza entre xullo de 1925 e marzo de 1926. Esta estadía tiña como obxectivo visitar os seus proxenitores, pois o pai xa retornara, na casa familiar de Serantes. Foi a única vez que o poeta regresou, falecendo en Bos Aires o día que facía 79 anos, o 23 de outubro de 1977.

Malia o pouco tempo que pasou en Galiza, nos seus case 250 poemas hai sete composicións nas que o poeta lle canta á Virxe da Barca, coma se fose un romeiro máis. Son os poemas «Nosa Señora da Barca», publicado en 1930, «Sábado da Barca» (1945), «Domingo da Barca» (1948), «¡Qué festa a da Barca!» (1949), outro «Nosa Señora da Barca» (1956), e dous máis tamén cos títulos «Sábado da Barca» e «Domingo da Barca» que figuran nos mecanoscritos sen data de publicación. Todos amosan a devoción mariana enraizada na tradición popular. De feito, canta esta relixiosidade, intimamente unida á tradición, como parte fundamental do folclore popular. Ora ben, sempre aproveita os textos para evidenciar o seu agnosticismo. Así, no poema «Nosa Señora da Barca» (1930) fai unha fermosa e detallada descrición dos romeiros que acoden á ermida e dos santos fervores e as ansias místicas que os moven, para logo lembrar a aqueloutros que chegan ás romaxes de maneira pagá:

Cubertos de polvo dos vellos camiños / arriban a ermida da Virxen da Barca / devotos que veñen cumprindo promesas / que, acaso, fixeron en horas amargas.(…) / Y ao par dos romeiros que traen acesas / no fondo do peito as místecas lampras, / arriban aqueles que van ás romaxes / buscando o rebumbio das festas paganas.

Curiosamente, será no poema «No corpiño», publicado en 1949, pero datado polo autor en 1925, onde se pode observar mellor a reafirmación no desexo humanista de se reencontrar co santuario chantado nas pedras da brava costa e tamén como se afasta dos que acoden para atoparen consolo, movidos pola devoción:

¡Catorce anos lonxe da terra adourada, / da terra que un día, de neno, deixara, / grabáronme a fogo no cerne da i-alma / o ardente deseo de verme na Barca! / (…) Ao estar cabo de ela, con fogo na ialma, / pensei n-esas xentes iñaras ou sabias / pra quenes lle foron consolo i espranza / a vista i o tacto das pedras sagradas.

Sobre o tema da paganía volve insistir novamente en «Sábado da Barca» (1945), outro magnífico texto etnográfico que se abre coa reprodución dunha copla popular e que logo describe as condicións nas que se fai a romaxe nos primeiros anos da posguerra:

Hoxe non locen as roupas / dos tempos de Rosalía (…) / e quizás tampouco traen / as mesmas arelas místicas: / (…) Tampouco veñen a pé, / camiña que te camiña, (…)

A crítica antifranquista que xa se intúe no anterior poema vaise facer moito máis evidente en «Domingo da Barca» (1948), que relata a romaxe dese ano. Aquí, a voz poética aínda incide na dualidade existente entre as persoas que celebran a festa relixiosa e a profana, só que agora tamén aparece outra idea cimeira que ten a súa cerna na situación de sometemento na que se atopa a Terra baixo a dictadura de Franco:

Doce de setembro corenta oito, / domingo da Barca. / Pras xentes que creen, festa relixiosa; / pras outras, profana. / Pero para todos, creintes i ateos, / festa renomada, / festa lexendaria. (…) Hai pranto nos ollos; / hai fame nas caras. /¡Agochan os peitos sanguentes rencores / i hai odio nas almas!

Moito máis incisivo aínda é no outro texto máis curto que tamén se titula «Domingo da Barca» e que remata:

Esquécese a fame / i a vil tiranía, / somente se pensa / na gran romeiría. / ¡Ai! cómo quixera / chegar a Muxía / un día da Barca… / ¡sin a tiranía!

Velaquí, en resumo, a visión sobre a romaxe da Barca nun dos nosos poetas que máis textos lle dedicou. Unha ollada, a de Paz Lestón, dunha persoa agnóstica que quedou fascinado pola intensidade do movemento humano xerado arredor da pedra abalatoria e do santuario.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXIV): «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense»

Ago 31 2017

«Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo


(Ramón Suárez Picallo nun mitín en 1933)

A «Asociación Benéfica y Cultural del Partido de Corcubión» de Bos Aires, máis coñecida como a ABC de Corcubión e que aínda pervive hoxendía, acolleu e organizou entre as súas actividades ducias de palestras de contido galeguista, republicano e antifranquista, como entidade que facía parte da Federación de Sociedades Gallegas (FSG).

O verbo de Ramón Suárez Picallo, que xa se escoitara no local da entidade na preguerra, volveu ser escoitado o 26 de agosto de 1956, a quen antecederon no uso da palabra o poeta muxián Xervasio Paz Lestón, como director da revista Alborada e o presidente da ABC de Corcubión. Na súa intervención, Suárez Picallo lembra que o último discurso societario que pronunciara na Arxentina, antes de partir para Galiza para tomar parte na propaganda a prol do Estatuto de Autonomía, fora precisamente no local da ABC. Un ano despois, o 31 de agosto de 1957, Suárez Picallo recunca a esta palestra.

Na Memoria ou Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, dirixida por Xesús Alonso Montero e lida e defendida o 29 de xullo de 1997, da que boa parte do seu contido publicouse co mesmo título posteriormente pola finiquitada Edicións do Castro (1998), (re)compilei un poema do muxián que se titula «Vinte anos» e que no final indica:

Envío: A Ramón Suárez Picallo. “En lembranza, irmán Ramón, / da mañífica oración / dita no Centro Orensán, / antre bágoas de emoción, / aos mortos do sagro chan”.

«Vinte anos» apareceu publicado na revista da ABC de Corcubión, Alborada, nº 166, decembro de 1956. Non se conserva manuscrito nin mecanoscrito, coma sucede coa maioría dos poemas de Xervasio Paz Lestón, e está datado polo autor «31-8-1956».

Trátase dun poema que fai un exercicio da autocrítica, na que o noso poeta tan só estivo acompañado por Xosé Conde a quen se lle coñecen textos nese sentido, e reproba o papel xogado pola colectividade galega cara ao exilio, e tamén se recrimina con forza o escaso protagonismo e a fragmentación dos propios exiliados galegos á hora de xuntaren esforzos co obxectivo de derrubar o sistema. E do mesmo xeito temos palabras fondamente críticas co papel que xogaron na altura as «democracias» europeas e americana do momento con respecto á censura internacional do réxime de Franco –denominado lobizón do Pardo–. Velaquí o texto ao completo:

Vinte anos

¡Vinte anos sin xusticia
baixo silentes campas!
¡Na espera, en tanto afoga
tombal silencio o chau da pátrea!…
Catro lustros
na agarda,
rilando nos sartegos
a impodencia dos xustos contra a infamia.
¡Catro lustros clamando
castigo pra canalla!
______

¡Catro lustros, sí, levan nosos mortos
sofrindo vil estafa!
Seus sagros cadaleitos, na soedade,
quizáis sintan o mollo de unhas bágoas,
que das cuncas baldeiras
xurdan pol-a Terra, inda aldraxada,
si dende o alén os mortos
enxergan a dôr pátrea
côs ollos
da i-alma.
Quizáis, de vel-a, guinden
as bocas descarnadas
a dura eixecración de mudos berros
contra un mundo de farsa.
¡Contra o xogo dos cínicos tartufos
de concenzas retortas e lixadas!
¡Contra os pazos con sombras de tobeiras
onde con impudor trunfa a trapalla!…
______

O lobizón do Pardo
limpa as botas do khan da dólarcracia
e no tobo sinistro dos tahures
xogan a rexurdir o clan da swástica.
¡Como se aburan pra cebar de novo
a besta apocalíptica xermana!
¡Que pouco siñifican
pras falsas democracias
os milleiros de márteres galegos
e tamén os demáis de toda Hespaña!
Nin siquera parecen importarlles
os millóns de caídos na matanza…
¡Que teria de ser a derradeira,
asegún pregonaban!
¡Que falla de vergonza!
¡Que sinistra estafa!
______

¡Vinte anos! ¡Catro lustros
coa xusticia en tardanza!
(O xusto na cadea,
o marter baixo campa,
o eispatriado no eisilio…
¡I o criminal de garda!)
¿E que fixemos nôs, irmáns galegos,
pra adiantarlla?
Hastra eiquí,
cuases nada!
Todos somos culpables de egoismo,
de malgastal-o tempo vendo a palla
nos ollos do veciño,
e de ter esquecido a dôr da Pátrea.
Que non suceda máis
despóis da acesa, fradernal xuntanza,
i avencellemos forzas
sin eiscrusións inxustas i antipáticas.
Que tan acesas verbas
e tantas esperanzas
non sean convertidas
en fume de borralla.
Matinemos, irmáns, nos nosos mortos,
nos que na carce agardan,
nos fogares desfeitos…
¡nas liberdades pátreas!
¡Unión por Galicia!
¡Unión con toda Hespaña!
¡Ai de quenes a estorben, imprudentes!
¡Na frente han de levar siñal de infamia!

En lembranza, irmán Ramón,
da mañífica oración
dita no Centro Orensán,
antre bágoas de emoción,
aos mortos do sagro chan.

Envío: A Ramón Suárez Picallo.

Xervasio Paz Lestón

Comentarios desactivados en «Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo

Ago 30 2017

Recensión a Galicia, o galego e os galegos, de Fernando Cabeza Quiles, en Grial 214

No último número, 214 (abril, maio, xuño do 2017) de Grial, Revista Galega de Cultura, que desde hai uns días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» unha recensión intitulada «Combatendo os prexuízos sociolingüísticos» para saudar o libro de breves ensaios Galicia, o galego e os galegos (Toxosoutos, 2016), de Fernando Cabeza Quiles.

Por outra banda, este número, 214, está centrado en «Novas achegas a Carlos Casares», asinadas por Xosé Manuel Dasilva, Ricardo Gurriarán, Camiño Noia e Xosé Ramón Quintana. Do meu interese tamén son outros artigos como «As fadas modernas. Primeiras autoras, infancia e literatura», de Carlos Lema, «A invención de si. Jane Harrison e o feminismo vitoriano», de Aurora Ballesteros Fernández,«Sobre as cubertas dos libros», de Víctor F. Freixanes ou «Compostela xeoliteraria. Humanidades espaciais e comunicación á sociedade», de María López Sández, así como a «Andaina co poeta de Augas Santas, José Ángel Valente», que asina Xoán Anllo, sen desmerecer outros contidos da revista.

Velaquí a miña devandita recensión ao completo:

Combatendo os prexuízos sociolingüísticos

 

Galicia, o galego e os galegos

Fernando Cabeza Quiles

Noia: Toxosoutos, 2016. 152 páxinas

As angueiras a prol da nosa lingua de Fernando Cabeza Quiles (Ponferrada, 1953), berciano de nacenza mais enraizado dende hai moitos anos nas terras bergantiñás de Carballo, son ben coñecidas e as máis delas xiran derredor do comentario etimolóxico, sendo de obrigada consulta as súas obras de investigación Os nomes de lugar: topónimos de Galicia: a súa orixe e o seu significado (1992), Os nomes da terra: topónimos galegos (2000), Toponimia de Galicia (2008) e A toponimia celta de Galicia (2014), ás que aínda lle poderiamos engadir outro título que recolle as súas pescudas sobre a presenza, con rastros tamén na toponimia, de Galegos nas Alpujarras granadinas (2003).

Algunha pegada diso hai en Galicia, o galego e os galegos, que xunta unha miscelánea de doce textos con diferentes reflexións que teñen como elo común combater os prexuízos e os tópicos sobre a nosa identidade, a nosa lingua e o noso territorio, co obxectivo de fornecérmonos a nós propios dun sólido argumentario en favor do orgullo de sentírmonos galegos e aos alleos de poderen comprender mellor a nosa idiosincrasia como pobo.

O verso de Manuel María «Galicia é unha nai velliña» dálle título ao primeiro texto, no que as referencias aos topónimos serven para combater estereotipos recentes sobre nós ou para basear as nosas diferenzas culturais “como resultado e consecuencia da posición xeográfica excéntrica que na maior parte da súa historia ocupou Galicia, ao estar nunha fisterra”.

Un punto de vista máis etnográfico, adubado con contraste a referencias doutros autores, percorre «As mulleres que levaban o mundo na cabeza», parafraseando desta volta a Manuel Rivas, que pretende abrir un debate sobre a feminización do traballo desde antigo e se se pode falar ou non dunha sociedade matriarcal, que para Cabeza Quiles non se podería afirmar.

En sucesión cronolóxica histórica «De Breogán a Maeloc» defende as evidencias de sermos unha nación céltica con novos testemuños tirados da toponimia, «Unha utilísima inventio e a plenitude» céntrase nas pegadas que nos deixaron os repoboadores francos e os monxes de Cluny “quen trouxeron a Galicia, a través do Camiño Francés, manifestacións culturais tan importantes como o románico”, e «A humillación» dialoga coa visión negativa, mesmo ás veces coa galegofobia (nomeadamente na época dos Austrias, no chamado Siglo de Oro) e a animadversión contra as nosas manifestacións culturais. Neste capítulo fai unha análise de varias expresións pexorativas que aínda perviven no Dicionario da Real Academia Española.

Sen deixar os temas anteriores «A emigración» lembra máis unha vez as primeiras vagas migratorias do pobo galego, botando man do argumentario do seu libro Galegos nas Alpujarras granadinas (2003), mais tamén con outras referencias a episodios como a “Real Expedición Filantrópica de la Vacuna”, recentemente novelado por María Solar en Os nenos da varíola, e por suposto toda a épica da emigración transoceánica.

Unha ollada máis filosófica, e acaso sorprendente, aparece en «Éche unha agra aberta», pois aquí as numerosas referencias toponímicas serven para explicar a existencia de cancelas, portelas ou valados no noso territorio fronte ás inmensas agras abertas da paisaxe castelá, e tamén no texto «A curvofilia», onde asocia a topografía co noso carácter identitario en contraste con outros espazos e pobos, mesmo de lugares ben afastados como as chairas americanas, e sempre con alusións a outros autores que dunha maneira ou outra observaron esa posible relación.

«Agardade un momentiño» regresa ás cuestións lingüísticas, agora para analizar polo miúdo diversos circunloquios ou expresións perifrásticas que nos son propias e que tamén serían trazos da nosa especifidade, así como o uso afectivo dos diminutivos ou do pronome de solidariedade, recursos aos que non recorreu o castelán, e que para Cabeza Quiles crean unha “verdadeira marca de calidade da lingua galega, que lle dá a esta e á nosa cultura un sinal de identidade único e intransferible”.

Diversas anotacións históricas, como a ausencia de censura en temas sexuais ou as características propias do noso humor que estudou Celestino Fernández de la Vega dan pé ao autor para o texto intitulado «África remata no Cebreiro».

Finalmente, a confrontación ou dicotomía entre o mundo mariñeiro do noso litoral costeiro e o mundo labrego do interior alicerza os últimos capítulos, «Para mariñeiros nós», que trata de revelar a profanos a sociolingüística propia das comunidades que tiveron e teñen a pesca como actividade fundamental, e tamén «A vaquiña polo que valía» que o fai dos sectores agrario e gandeiro.

E despois de teimar en descubrir a nosa singularidade, mais tamén despois de facer autocrítica sobre a forza dos localismos, a nosa ambigüídade ou o o noso inmobilismo, de todo o escrito por Fernando Cabeza Quiles despréndese unha apelación á autoestima e á conciencia de sermos galegas e galegos no presente e no futuro.

Miro Villar

Comentarios desactivados en Recensión a Galicia, o galego e os galegos, de Fernando Cabeza Quiles, en Grial 214

Next »