Estudos literariosArchive for the '' Category

Nov 10 2017

Artigo en QPC (XXXVIII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)»


(Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921. Premer na imaxe para a lectura deste número completo)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)

Xesús Torres Regueiro no seu artigo «A prensa corcubionesa» (Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5) sinala que a primeiros de século xurdiron dúas publicacións La Verdad (1903) e El Canta-Claro (1905) que define como «voceiros do deputado a Cortes polo distrito Ramón Sanjurjo Neira». Na política da época, que alternaba entre conservadores e liberais, este avogado e segundo Marqués da Casa Pardiñas chegou a ser deputado polo distrito de Corcubión nos anos 1901 (con 7768 votos de 8151 votantes nun censo de 10304 electores), 1903 (con 6689 votos de 6690 votantes nun censo de 10421 electores) e 1905 (con 3761 votos de 7333 votantes nun censo de 10350 electores), e xa a partir de 1907 e até 1919 polo distrito de Arzúa. A súa presenza no distrito de Corcubión, malia ser nado en Compostela e con ascendencia en terras de Vilagarcía da Arousa, estaba xustificada porque entre as súas propiedades naquela altura posuía pazos, terras e rendas anexas en Carrabete (Serantes, Laxe).

La Verdad (1903): A única información que manexamos sobre este xornal é a que ofrece Torres Regueiro e que reproducimos deseguida, depurando algunhas grallas.

«La Verdad subtitulábase “Periódico semanal defensor de los intereses del partido judicial”. Apareceu no 1903 e debeu ter curta vida. Dirixiuno Emilio Waldemar, que anos despois seria secretario dos concellos de Corcubión e Cee. A publicación mantiña enfrontamentos con El Eco de Mugia, que viña a ser o eco do bando político muxián dos López Abente, quen defendian neste intre os intereses do candidato Blanco Rajoy, adversario político de Sanjurjo.»

El Canta-Claro (1905): A información sobre esta revista tamén é escasa. O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia mesmo sinala que se trataba dun periódico, cando o seu formato e o propio subtítulo evidencian que esta publicación periódica tiña vocación de ser unha revista. Dise: «El Canta-Claro foi un periódico editado en Corcubión en 1905. Subtitulada Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales, apareceu en 1905. No número 9 (10 de decembro de 1905) apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.»

Torres Regueiro, despois de consultar o único exemplar conservado é máis explícito: «El Canta-Claro apareceu en 1905. Subtitulábase “Revista literaria e independente. Defensora de los intereses generales”. O número 9 -único que coñecemos- é unha total apoloxía, con fotografía e todo, do político liberal español Moret, que viña de ser nomeado Presidente do Goberno. Na cabeceira figuraban estas curiosas e contraditorias lendas: “Los pueblos libres y agradecidos á sus protectores progresan notablemente” (¿os povos libres necesitan protectores?) e esta outra: “Corcubión no tiene caciques, y los desvelos y laboriosidad de los gobernantes, lo harán ser grande y floresciente”.

Como curiosidade, tanto La Verdad como El Canta-Claro custaban 10 céntimos o exemplar, coas 4 páxinas e o formato típico da prensa da época.»

Nerio (1920): Reelaborando a información que ofrecía o mencionado artigo de Torres Regueiro e engadindo algúns datos a maiores eu propio achegueime un pouco máis a esta revista, cando fun bolseiro de investigación no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra, sendo un dos redactores que elaborou as fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). No primeiro volume o artigo sobre Nerio é da miña autoría, aínda que por decisión editorial, que moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega:

«Nerio. Inicialmente tiña como subtítulo “Revista quincenal independente. Órgano defensor de los intereses de la comarca” e despois, en plena campaña pro-ferrocarril A Coruña-Carballo-Corcubión pasaría a chamarse “Órgano de defensa. Corcubión-Muros”, ó se interesaren tamen os muradáns polo proxecto. De feito, foi un intento de prensa comarcal que serviu de axitador desta e, en menor medida, doutras reivindicacións. O primeiro número apareceu o 1 de xullo de 1920 e durou ata setembro de 1921, saíndo un total de dezasete. A publicación era quincenal, figurando como director Segundo Rey Fernández, se ben a alma mater era o mozo Pepe Miñones, que chegaría a ser deputado na II República. Nun principio constaba de dez páxinas que foron aumentando despois. Na derradeira comparecencia do periódico anunciaba a súa ampliación no número de páxinas, con aparición circunstancial cando así o demandasen as necesidades da zona, sen embargo este desexo non se converteu en realidade. Contaba con correspondentes en toda a comarca e entre os emigrantes, na Arxentina e en Cuba. Eran colaboradores habituais coñecidos personaxes da comarca como Esmorís Recamán, Lastres Carrera, Juan Díaz Fernández e Evaristo Vázquez Mouzo, ou escritores de prestixio no país como o xornalista Roberto Blanco Torres. Ademais das noticias de actualidade comarcal, sociedade, marítimas, agrícolas, traballos históricos e literatura, tiña abundante publicidade. No tocante á literatura galega, nas súas páxinas reproducíronse poemas en galego de clásicos como Rosalía de Castro e Curros Enríquez ou de escritores da zona como Gonzalo López Abente, Víctor Castro Rodríguez ou Emilio Waldemar, ademais dunha serie de coplas das históricas “parrandas de san Xoán e de san Pedro”. Finalmente, tamén se debe mencionar o serial, en castelán, “La costa poética en la pos-guerra” de X. Campos Núñez”.»

Da cumprida información ofrecida por Torres Regueiro nesa altura deixei fóra esta curiosidade: «Non faltaba a autopropaganda: “Lea usted Nerio. Es la mejor revista de pueblo que se edita en España. Selecta colaboración”.»

Novamente, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, dedica as 32 páxinas do capítulo 1. 4. «La revista Nerio», alén dos datos máis esenciais sobre a publicación e de incluír o seu primeiro editorial, a citar e mesmo nalgúns casos reproducir por completo os artigos de Pepe Miñones, con chamados á emigración galega en América, coa defensa da Terra fronte ao poder central, e de maneira central a reivindicación do denominado «Ferrocarril dos tres C» (Coruña – Carballo – Corcubión), como tamén a avogar pola unión das vilas de Cee e Corcubión nunha única entidade pobocional que se denominaría Neria.

Malfadadamente, máis unha vez, os exemplares que se conservan da revista Nerio están en diversas mans privadas, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia

(http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do)

tan só posúe un único exemplar dixitalizado: Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921, ao que corresponden as imaxes que acompañan esta anotación.

(ha continuar)

No responses yet

Out 27 2017

«La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua



(Ms. 923. Bonaventura Carles Aribau. Oda a la pàtria. Fonte: Biblioteca de Catalunya)

Benvinguda, República Catalana!

A obra poética do noso Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953) tan só inclúe unha única tradución á nosa lingua da obra doutros poetas. Trátase dun texto patriótico do catalán Bonaventura Carles Aribau, intitulado «La Pàtria» («A Patria»), que se publica na revista Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 460, 22 de marzo de 1936, introducido pola seguinte Nota da Redacción: «Traduito do idioma catalán ô idioma galego, por A. Zapata García, como relembro e honoranza ô precursor do aitual Rexurdimento Literáreo Catalán, Boaventura Calros Aribau, ôs 102 anos d-habérese publicado tan outo e nobre poema pol-a ves primeira, no mes d-Agosto de 1833». Ademais, aparece datado polo autor: «Bôs Aires, 1936» e despois do seu nome aparece a palabra (traduitor).

Bonaventura Carles Aribau i Farriols (1798-1862) escribiu este poema en Madrid para felicitar ao banqueiro Gaspar de Remisa (1784-1847). Apareceu publicado o ano 1833 no diario barcelonés El Vapor. É un canto de añoranza de Catalunya e de exaltación da lingua. Foi considerado como o iniciador do ‘Romanticisme’ catalán e do fenómeno cultural e literario de ‘La Renaixença’.

No longo poema, Bonaventura Carles Aribau tamén amosa o seu amor pola lingua dos seus devanceiros, nunha estrofa así traducida na versión na versión de Zapata: Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos / qu-encheron o universo de seus costuns e leis, / d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis, / defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

E fala de cantar na Língoa lemosina, ou lemosín, un termo que se utilizou desde o século XVI para designar a lingua catalá, inspirándose no seu parentesco co occitano, usando o nome dun dos seus dialectos, o da rexión noroccidental de Limoges. No século XIX, cando Bonaventura Carles Aribau escribiu a oda La Pàtria (1833) o termo estendeuse tamén ás Illes Balears e Valencia, popularizándose durante a Renaixença. Significaba unha denominación unitaria para a lingua sen referencias xeográficas para evitar susceptibilidades, porén, a mediados do XIX, os especialistas en literatura trobadoresca consideraron inadecuada ea denominación e, nos Jocs Florals de 1862, Marià Aguiló y Fuster reivindicou a recuperación da denominación “catalán”.

Deseguida reproduzo o texto orixinal e a tradución do noso Antón Zapata García para saudar a proclamación nesta data histórica da República Catalá.

LA PÀTRIA

(Trobes)

A Déu siau, turons, per sempre á Déu siau;
O serras desiguals, que allí en la patria mia
Dels nuvols é del cel de lluny vos distingia
Per lo repos etrern, per lo color mes blau.

Adéu tú, vell Montseny, que dés ton alt palau,
Com guarda vigilant cubert de boyra é neu,
Guaytats per un forat la tomba del Jueu,
E al mitg del mar immens la mallorquina nau.

Jo ton superbe front coneixia llavors,
Com coneixer pogués lo front de mos parents;
Coneixia també lo só de los torrents
Com la veu de ma mare, ó de mon fill los plors.

Mes arrancat després per fals perseguidors
Ja no conech ni sent com en millors vegadas:
Axi d´arbre migrat á terras apartadas
Son gust perden los fruits, é son perfum las flors.

¿ Qué val que m´haja tret una enganyosa sort
A veurer de mes prop las torres de Castella,
Si l´cant dels trovadors no sent la mia orella,
Ni desperta en mon pit un generos recort ?

En va á mon dels pais en als jo m´trasport,
E veig del Llobregat la platja serpentina;
Que fora de cantar en llengua llemosina
No m´queda mes plaher, no tinch altre conort.

Pláume encara parlar la llengua d´aquells sabis
Que ompliren l´univers de llurs costums é lleys,
La llengua d´aquells forts que acatáren los Reys,
Defenguéren llurs drets, venjáren llurs agravis.

Muyra, muyra l´ingrat que al sonar en sos llabis
Per estranya regió l´accent natiu, no plora;
Que al pensar en sos llars no s´consum ni s´anyora,
Ni cull del mur sabrat las liras dels seus avis.

En llemosí soná lo meu primer vagit,
Quant del mugró matern la dolça llet bebia;
En llemosí al Senyor pregaba cada dia,
E cántichs llemosins somiaba cada nit.

Si quant me trobo sol, parl ab mon esperit,
En llemosi li parl, que llengua altra no sent,
E ma boca llavors no sap mentir, ni ment,
Puix surten mas rahons del centre de mon pit.

Ix, doncs, per a expressar l’afecte més sagrat
Que puga d’home en cor gravar la mà del cel,
Oh llengua a mos sentits més dolça que la mel,
Que em tornes les virtuts de ma innocenta edat.

Ix, e crida pel món que mai mon cor ingrat
Cessarà de cantar de mon patró la glòria
E passe per ta veu son nom e sa memòria
Als propis, als estranys, a la posteritat.

Fonte: ARIBAU i FARRIOLS, Bonaventura. «La Pàtria (Trobes) ». El Vapor. Barcelona, 24 de Agosto de 1833. p. 3.

A PATRIA

(De B. C. ARIBAU)

Adéus, sexades montes; por sempre adéus, comarca;
ouh, serras desemellas que aló na patria miña,
das nubens e do ceo, lonxán, bô ollar vos tiña,
pol-o eternal repouso e pol-a côr máis zarca.

Adéus, vello Montseny, que, en pazo de monarca,
câl garda abesullante que croben bruma e neve,
por un furado a foxa ben vês que o xudéu teve
e, ô médeo ô mar imenso, a mallorquina barca.

Eu túa ergueita fronte coñescía a loubores
câl coñescer poidera a fronte ôs meus parentes;
coñescía tamén o son dos teus torrentes
coma a voz da ña nai ou do meu fillo as dôres.

Mais, dempóis arrincado pol-os fados traidores,
xa non conozo e sinto câl nos millores días;
eisí, d-árbor migrado a terras lonxanías,
seu gosto os fruitos perden e seu arume as frores.

¿Qué vâl que me trouxera unha enganosa sorte
pra máis de preto ollar as terras de Castela,
se a cántiga do bardo non sinte a miña orela,
nin no meu peito esperta lembranza abonda e forte?

Condúzme ô meu país n-un máxico trasporte,
e do Llobregat vexa a praia en serpentina,
que fora de cantar na língoa lemosina
non teño máis pracer nin teño outro conforte.

Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos
qu-encheron o universo de seus costuns e leis,
d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis,
defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

¡Morra, morra o mal fillo que ô soar nos seus lábeos
por eistrana rexión o tôn nadal, non chora,
que, ô lembrar o seu lar, non se consome e añora,
nin do sagro altar colle a lira dos abáveos!

No lemosín sonóu o meu primal xemir,
cando da nai no seo a leite doz bevía;
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cántigas soñaba ô me durmir.

Se cando fico soio, pr-ô meu esprito ouvir,
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cantigas soñaba ô me durmir,
pois xurden no meu peito razóns do meu decir.

Vai, logo, pra eispresal o amore máis verdá
que poida en corazón pôr d-home a man d-Aquel,
ouh, língoa ôs meus sentidos docîsma máis que a mel,
que tórnasme âs virtus da miña tenra edá.

Vai, e berra pl-o mundo que ingrato non será
meu corazón cantando do meu patrón a grórea;
e diga túa voz seu nome e súa memórea,
ôs própeos, ôs eistranos e â posteridá.

Comentarios desactivados en «La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua

Out 27 2017

«O inverno do corazón» e «Soneto», os dous primeiros poemas de Gonzalo López Abente publicados na prensa


No Limiar da compilación da Poesía completa de Gonzalo López Abente, publicada por Espiral Maior en coedición coa Fundación López Abente, expliquei polo miúdo que deixando á parte os poemas en castelán, a obra poética en galego de Gonzalo López Abente (1878-1963) foi escrita durante 63 anos da súa vida. Así, con tan só 22 anos xa publica na prensa os primeiros poemas na nosa lingua que localizamos (sen que iso queira dicir que algún día poidan aparecer outros).

O primeiro texto poético de Gonzalo López Abente, até hoxe coñecido, apareceu publicado postumamente dentro do libro Decrúa (1966) nun apartado final de «Recobrados» que inclúe «Un velorio nunha aldea», datado en 1899, cando o poeta tiña 21 anos e aínda non estaba plenamente incorporado á escrita monolingüe en galego que o ía caracterizar andando o tempo. Co título «Un velatorio n-unha aldea» publicouse na Revista Gallega, núm. 340, do 22 de setembro do 1901.

Porén, os dous primeiros poemas publicados na prensa tamén viron a luz nesa mesma Revista Gallega, son «O inverno do corazón» (núm. 293, do 28 de outubro do 1900) e «Soneto» (núm. 298, do 2 de decembro do 1900) e tamén un relato breve pouco coñecido «A romería da Barca» (núm. 288, 23 de setembro do 1900. Ambos e dous poemas levan a indicación final «Muxía, Outono de 1900», que como é sabido nesa época nomeaba o décimo mes do ano e non só a estación. Daquela hai 117 anos destes dous poemas que máis unha vez reproducimos deseguida.

O INVERNO DO CORAZÓN

N-o xardín mais fermoso d’esta terra,
onde as cores das frores refrexadas
n-as augas trasparentes e pousadas
do manso lago que o verxel encerra,
producen á ilusión o qu’o admira,
da soberba mansión en onde as Diosas,
fadas e musas gardan misteriosas,
a doce emanación que o bardo inspira.
Onde o trinar constante dos paxaros
qu’antre os albres de cote están voando
e-as folliñas das froles peteirando,
cal biquiños que danse sin reparos,
eleva, cal si fose en doce sono,
a nosa fantasía a tal recreo,
que os paxaros son anxeles do Ceo
y-e d’eles o cantar celestial tono.
Onde a brisa o pasar pol-as folliñas
que n-as ponlas dos albres se suspenden,
en lugar de marmulos se desprenden
divinas armonias moi quediñas.
N-aquel campo cuberto en verde alfombra,
antre cores, cantares e armonías,
antre sonos de doces fantasías,
venturas e pracer qu’o ánimo asombra.
¡Ah! n-o paradiso feiticeiro
que n-outros tempos os meus ollos vino,
os nosos corazós ¡aí sí! Sentino
os efeutos ¡muller! do amor primeiro.
¿Non te lembras cando en tan venturoso
achegando os meus beizos a tua frente,
queimando o noso peito amor vehemente,
n-ela imprimía un bico tembroroso?
¿Non te lembras, ingrata, das parolas
que cheas de pasión tan verdadeira,
deciame á tua boca feiticeira
sentadiños n-o campo os dous á solas?
¡Canta felicidá, canta ventura
n-aquela primaveira disfrutamos!
n-os nosos corazós fogo encerramos
qu’o mesmo sol lle dábamos quentura.

***
Mais todo se pasou, todo fuxiu,
non queda d’eso xa, mais que a lembranza
e atras mais queda canto mais avanza
o tempo, outro tempo que morriu.
Hoxe o xardin cuberto está de neve,
as froles d’aquel tempo, xa morreno,
xa n-hai cores, xa n-hai lago sereno
nin nada a soñar con musas leves.
Calano os paxariños c’o seu canto,
dos albres xa parano as armonías,
deixano d’eisistil-as fantasías,
cubreu todo a tristura c’o seu manto.
Xa o inverno apagou co a sua friura,
aquel fogo d’amor que n-o teu peito
tan nobre e mais tan puro nacía a eito
e qu’en min producia tal dozura.
Pasou todo de tempo tan dichoso,
todo tapou co-as brétemas o inverno
e pra facer mais grande o meu inferno,
no meu peito deixou fogo amoroso.

***
Virá outro vran, con el á fermosura
as froles y-os paxaros lucirán,
pr’o meu peito coitado n-ese vran,
terá do inverno a mesma desventura.

Muxía, Outono de 1900.

SONETO

Ao que en vida foi Lorenzo
Pugalovich Méndez, dedíco-
lle esta derradeira proba de
amistade n-a sua morte.

Deixaste á carga d’esta triste vida
que sobre ti sin compasión pesaba,
o gran disgusto que o vivir che daba
fixoche a pena de morrer querida.
Nave pequena pol-o mar perdida
qu’en loita sin igoal ch’atormentaba,
antre os tombos da dor que t’afogaba
quedaba sempre a y-alma mal ferida.
Sin vista os ollos teus, xa nunca viron
a leda craridá do sol da dita,
de cote antre negruras, foise á calma.
As doce ilusions de ti fuxiron,
e marchando de terra tan maldita
a mais nobre rexión subeu tua y-alma.

Muxía, Outono de 1900.

Comentarios desactivados en «O inverno do corazón» e «Soneto», os dous primeiros poemas de Gonzalo López Abente publicados na prensa

Out 23 2017

Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)

A conmemoración da primeira década do xornal dixital Que pasa na Costa, a quen parabenizamos, é un bo momento para realizar unha lembranza dos diferentes xornais que foron publicados desde a pequena e nobre vila de Corcubión, como capitalidade de Partido Xudicial, e que por esta razón tiveron como unha das súas liñas de actuación a defensa dos intereses da nosa comarca.

Está por realizar un profundo estudo sobre esta prensa histórica corcubionesa, malia as sempre interesantes achegas de historiadores como Luís Lamela García, Xesús Torres Regueiro ou Manuel Vilar Álvarez. Porén, aínda hai outra eiva máis grande, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia (http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do) aínda non posúe ningún exemplar dixitalizado das cabeceiras que imos mencionar. E é unha tarefa que se debería realizar antes de que desaparezan os escasos exemplares que se conservan a día de hoxe en mans de particulares.

O historiador betanceiro Xesús Torres Regueiro, que foi mestre no Sardiñeiro e que nesa altura residía en Corcubión, escribiu unha primeira aproximación no seu artigo «A prensa corcubionesa», que viu a luz en Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5. Neste texto fala de catro cabeceiras: El Adelanto (1890, que por grallas no artigo aparece referenciado como El Adelantado e datado en 1980?); La Verdad (1903), El Canta-Claro (1905) e Nerio (1920), alén de citar a revista Alborada da ABC de Corcubión realizada en Bos Aires polos emigrantes, publicación e entidade que aínda subsisten hoxe en día, e tamén cita o único número doutra revista denominada Perrachica que apareceu en 1982. Torres Regueiro non tiña constancia nesa altura de ningunha outra cabeceira e non cita El Celta (1901).

Deseguida, por orde cronolóxica, vai unha compilación informativa sobre estes xornais e revistas de Corcubión.

El Adelanto (1890): Pouco se sabe desta tentativa xornalística, da que non se debeu conservar ningún número e só está rexistrada en fontes documentais polos testemuños dos seus protagonistas. O propio Torres Regueiro escribe no seu interesante artigo: «Así, podémonos enterar através do Nerio que xa en 1980 (gralla por 1890) apareceron en Corcubión 3 números da publicación. Os “manuscritores” eran Antonio Porrúa e Jerónimo Figueroa Domenech, que ademais dunha chea de paciéncia debian ter boa letra. Figueroa contou anos despois no Nerio a extraña e precursora aventura periodística. Ao parecer o periódico iase facer con “policopy” e tiñan as planchas a secar nun tellado. Choveu e… molláronse, a xelatina disolveuse e a plancha ficou derramada. Un inglés mandarialles desde Londres unha pequena imprensa que non se usou por descoñecer o funcionamento. Mais estaba visto que os fallos técnicos non facian recuar a estes homes.»

Pouco sabemos dos contidos e da orientación deste xornal, aínda que recentes artigos do historiador Luís Lamela García sinalan que Jerónimo Figueroa Domenech sería natural d’O Pindo e que publicou os dous volumes da Guía general descriptiva de la República Mexicana (México: Ramón de S. N. Araluce, 1899); así como La revolución y sus héroes; crónica de los sucesos politicos ocurridos en México desde octubre de 1910 á mayo de 1911 (México, Herrero hermanos, 1911) e Veinte meses de anarquía: segunda parte de “La revolución y sus héroes.” Crónica de los sucesos políticos ocurridos en México desde julio de 1911 a febrero de 1913; el interregno político, la administración Maderista, D. Félix Díaz y la decena trágica (México, Herrero hermanos, 1913).

E tamén polo infatigable labor de pescuda e de divulgación histórica do propio Luís Lamela sábese que Antonio Porrúa, hoxe no rueiro corcubionés, foi médico da vila e mesmo chegou a ser alcalde entre 1863 e 1865.

El Celta (1901-1902): O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia lévanos a esta información:

Foi un semanario publicado en Corcubión entre 1901 e 1902.

Apareceu no verán de 1901. Dirixido por Salvador Ramón Carrera. Mantivo polémicas con El Eco de Mugía.

En efecto, así debeu ser, pois El Correo Gallego. Diario político de la mañana. Año XXIV. Número 7771, do 27 de agosto de 1901 na súa segunda páxina publica o seguinte breve: «Hemos recibido el núm. 1 de El Celta, periódico semanal que empezó a publicarse en Corcubión.» e algo semellante publica La idea moderna. Diario democrático en Lugo. Num. 3208 (28/08/1901) tamén na segunda páxina: «Ha empezado á publicarse en Corcubión un periódico semanal titulado El Celta

E na emigración bonaerense, El Eco de Galicia. Órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas. Num. 358 (Buenos Aires, 30/09/1901) tamén dá conta da súa aparición: «Ha comenzado á publicarse en Corcubión un periódico semanal con el título de El Celta

Por parte, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, páx. 49), de obrigada lectura como moitos outros traballos que levan o aval da súa sinatura, engade: «En el “miñonismo” hay un precedente en 1902 cuando el patriarca de la familia funda un periódico independiente, llamado El Eco de Mugía, defensor también de los intereses generales del partido judicial de Corcubión. Manuel Miñoñes, aunque oriundo del ayuntamiento de Muxía, ya residía en Corcubión. Sin embargo, el periódico tenía su Redacción y Administración en Muxía. La publicación era quincenal y en octubre de 1903 ya había salido el número 25. Sin lugar a dudas era éste un instrumento para contrarrestar la influencia del periódico semanal El Celta, dirigido por el conservador Salvador Ramón Carrera, en el que, también, como objetivo, figuraba el de “defensor de los intereses de este Distrito.»

(ha continuar)

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Out 14 2017

Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Teño devoción polos roteiros literarios que vén argallando nos últimos tempos na Formación do Profesorado do CAFI (Centro Autonómico de Formación e Investigación) o caro amigo e compañeiro de angueiras Carlos Rodríguez Pérez. E velaquí as dúas próximas convocatorias nas que imos andar, nunca mellor dito.

Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor con Manuel Ferreiro – da Coruña a Ponteceso o 28-10-17 (Código en fprofe G1703008)

Roteiro literario Miguel Hernández en Orihuela con Aitor Luis Larrabide Achuátegui – Orihuela, 02-12-17 (Código en fprofe G1703011)

Comentarios desactivados en Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Set 08 2017

Artigo en QPC (XXXIV): «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense»


(Peregrinaxe de Cee pola Romaría da Barca. Muxía, 1929. Fotografía de Ramón Caamaño)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para rememorar no texto intitulado «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense», na ollada do poeta muxián Xervasio Paz Lestón. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense

O poeta Xervasio Paz Lestón naceu o 23 de outubro de 1898 en Serantes, parroquia de San Xulián de Moraime (Muxía). Seus pais, Benito Paz Pérez e Rosa Lestón Quintáns, tiveron nove fillos, dos cales tres morren a pouco de naceren. Formaban unha familia labrega relativamente próspera, xa que neses anos posuían un casal de pedra, con tres cabaceiras e bastante terra de labor, segundo datos achegados polo fillo do poeta Juan Gervasio Paz, confirmados no poema autobiográfico «Pequena Historia». Daquela a presión tributaria foral era aínda a causa principal pola que emigraban os labregos, mesmo cando se trataba de familias en certa maneira pudentes. De feito, sabemos que seu pai, Benito Paz, viaxara á Arxentina antes da fin do século e tal vez en máis dunha ocasión.

Anos máis tarde, Xervasio Paz Lestón desembarca en Bos Aires con tan só 12 anos, pois alí chegou o 1º de xaneiro de 1911. De inmediato foi vivir e traballar nun almacén e despacho de bebidas que rexentaban seu pai e algúns dos seus irmáns. Na década de 1920 a 1930 o negocio prosperou e isto permitiulle regresar a Galiza entre xullo de 1925 e marzo de 1926. Esta estadía tiña como obxectivo visitar os seus proxenitores, pois o pai xa retornara, na casa familiar de Serantes. Foi a única vez que o poeta regresou, falecendo en Bos Aires o día que facía 79 anos, o 23 de outubro de 1977.

Malia o pouco tempo que pasou en Galiza, nos seus case 250 poemas hai sete composicións nas que o poeta lle canta á Virxe da Barca, coma se fose un romeiro máis. Son os poemas «Nosa Señora da Barca», publicado en 1930, «Sábado da Barca» (1945), «Domingo da Barca» (1948), «¡Qué festa a da Barca!» (1949), outro «Nosa Señora da Barca» (1956), e dous máis tamén cos títulos «Sábado da Barca» e «Domingo da Barca» que figuran nos mecanoscritos sen data de publicación. Todos amosan a devoción mariana enraizada na tradición popular. De feito, canta esta relixiosidade, intimamente unida á tradición, como parte fundamental do folclore popular. Ora ben, sempre aproveita os textos para evidenciar o seu agnosticismo. Así, no poema «Nosa Señora da Barca» (1930) fai unha fermosa e detallada descrición dos romeiros que acoden á ermida e dos santos fervores e as ansias místicas que os moven, para logo lembrar a aqueloutros que chegan ás romaxes de maneira pagá:

Cubertos de polvo dos vellos camiños / arriban a ermida da Virxen da Barca / devotos que veñen cumprindo promesas / que, acaso, fixeron en horas amargas.(…) / Y ao par dos romeiros que traen acesas / no fondo do peito as místecas lampras, / arriban aqueles que van ás romaxes / buscando o rebumbio das festas paganas.

Curiosamente, será no poema «No corpiño», publicado en 1949, pero datado polo autor en 1925, onde se pode observar mellor a reafirmación no desexo humanista de se reencontrar co santuario chantado nas pedras da brava costa e tamén como se afasta dos que acoden para atoparen consolo, movidos pola devoción:

¡Catorce anos lonxe da terra adourada, / da terra que un día, de neno, deixara, / grabáronme a fogo no cerne da i-alma / o ardente deseo de verme na Barca! / (…) Ao estar cabo de ela, con fogo na ialma, / pensei n-esas xentes iñaras ou sabias / pra quenes lle foron consolo i espranza / a vista i o tacto das pedras sagradas.

Sobre o tema da paganía volve insistir novamente en «Sábado da Barca» (1945), outro magnífico texto etnográfico que se abre coa reprodución dunha copla popular e que logo describe as condicións nas que se fai a romaxe nos primeiros anos da posguerra:

Hoxe non locen as roupas / dos tempos de Rosalía (…) / e quizás tampouco traen / as mesmas arelas místicas: / (…) Tampouco veñen a pé, / camiña que te camiña, (…)

A crítica antifranquista que xa se intúe no anterior poema vaise facer moito máis evidente en «Domingo da Barca» (1948), que relata a romaxe dese ano. Aquí, a voz poética aínda incide na dualidade existente entre as persoas que celebran a festa relixiosa e a profana, só que agora tamén aparece outra idea cimeira que ten a súa cerna na situación de sometemento na que se atopa a Terra baixo a dictadura de Franco:

Doce de setembro corenta oito, / domingo da Barca. / Pras xentes que creen, festa relixiosa; / pras outras, profana. / Pero para todos, creintes i ateos, / festa renomada, / festa lexendaria. (…) Hai pranto nos ollos; / hai fame nas caras. /¡Agochan os peitos sanguentes rencores / i hai odio nas almas!

Moito máis incisivo aínda é no outro texto máis curto que tamén se titula «Domingo da Barca» e que remata:

Esquécese a fame / i a vil tiranía, / somente se pensa / na gran romeiría. / ¡Ai! cómo quixera / chegar a Muxía / un día da Barca… / ¡sin a tiranía!

Velaquí, en resumo, a visión sobre a romaxe da Barca nun dos nosos poetas que máis textos lle dedicou. Unha ollada, a de Paz Lestón, dunha persoa agnóstica que quedou fascinado pola intensidade do movemento humano xerado arredor da pedra abalatoria e do santuario.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXIV): «A romaxe da Barca desde a emigración bonaerense»

Ago 31 2017

«Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo


(Ramón Suárez Picallo nun mitín en 1933)

A «Asociación Benéfica y Cultural del Partido de Corcubión» de Bos Aires, máis coñecida como a ABC de Corcubión e que aínda pervive hoxendía, acolleu e organizou entre as súas actividades ducias de palestras de contido galeguista, republicano e antifranquista, como entidade que facía parte da Federación de Sociedades Gallegas (FSG).

O verbo de Ramón Suárez Picallo, que xa se escoitara no local da entidade na preguerra, volveu ser escoitado o 26 de agosto de 1956, a quen antecederon no uso da palabra o poeta muxián Xervasio Paz Lestón, como director da revista Alborada e o presidente da ABC de Corcubión. Na súa intervención, Suárez Picallo lembra que o último discurso societario que pronunciara na Arxentina, antes de partir para Galiza para tomar parte na propaganda a prol do Estatuto de Autonomía, fora precisamente no local da ABC. Un ano despois, o 31 de agosto de 1957, Suárez Picallo recunca a esta palestra.

Na Memoria ou Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, dirixida por Xesús Alonso Montero e lida e defendida o 29 de xullo de 1997, da que boa parte do seu contido publicouse co mesmo título posteriormente pola finiquitada Edicións do Castro (1998), (re)compilei un poema do muxián que se titula «Vinte anos» e que no final indica:

Envío: A Ramón Suárez Picallo. “En lembranza, irmán Ramón, / da mañífica oración / dita no Centro Orensán, / antre bágoas de emoción, / aos mortos do sagro chan”.

«Vinte anos» apareceu publicado na revista da ABC de Corcubión, Alborada, nº 166, decembro de 1956. Non se conserva manuscrito nin mecanoscrito, coma sucede coa maioría dos poemas de Xervasio Paz Lestón, e está datado polo autor «31-8-1956».

Trátase dun poema que fai un exercicio da autocrítica, na que o noso poeta tan só estivo acompañado por Xosé Conde a quen se lle coñecen textos nese sentido, e reproba o papel xogado pola colectividade galega cara ao exilio, e tamén se recrimina con forza o escaso protagonismo e a fragmentación dos propios exiliados galegos á hora de xuntaren esforzos co obxectivo de derrubar o sistema. E do mesmo xeito temos palabras fondamente críticas co papel que xogaron na altura as «democracias» europeas e americana do momento con respecto á censura internacional do réxime de Franco –denominado lobizón do Pardo–. Velaquí o texto ao completo:

Vinte anos

¡Vinte anos sin xusticia
baixo silentes campas!
¡Na espera, en tanto afoga
tombal silencio o chau da pátrea!…
Catro lustros
na agarda,
rilando nos sartegos
a impodencia dos xustos contra a infamia.
¡Catro lustros clamando
castigo pra canalla!
______

¡Catro lustros, sí, levan nosos mortos
sofrindo vil estafa!
Seus sagros cadaleitos, na soedade,
quizáis sintan o mollo de unhas bágoas,
que das cuncas baldeiras
xurdan pol-a Terra, inda aldraxada,
si dende o alén os mortos
enxergan a dôr pátrea
côs ollos
da i-alma.
Quizáis, de vel-a, guinden
as bocas descarnadas
a dura eixecración de mudos berros
contra un mundo de farsa.
¡Contra o xogo dos cínicos tartufos
de concenzas retortas e lixadas!
¡Contra os pazos con sombras de tobeiras
onde con impudor trunfa a trapalla!…
______

O lobizón do Pardo
limpa as botas do khan da dólarcracia
e no tobo sinistro dos tahures
xogan a rexurdir o clan da swástica.
¡Como se aburan pra cebar de novo
a besta apocalíptica xermana!
¡Que pouco siñifican
pras falsas democracias
os milleiros de márteres galegos
e tamén os demáis de toda Hespaña!
Nin siquera parecen importarlles
os millóns de caídos na matanza…
¡Que teria de ser a derradeira,
asegún pregonaban!
¡Que falla de vergonza!
¡Que sinistra estafa!
______

¡Vinte anos! ¡Catro lustros
coa xusticia en tardanza!
(O xusto na cadea,
o marter baixo campa,
o eispatriado no eisilio…
¡I o criminal de garda!)
¿E que fixemos nôs, irmáns galegos,
pra adiantarlla?
Hastra eiquí,
cuases nada!
Todos somos culpables de egoismo,
de malgastal-o tempo vendo a palla
nos ollos do veciño,
e de ter esquecido a dôr da Pátrea.
Que non suceda máis
despóis da acesa, fradernal xuntanza,
i avencellemos forzas
sin eiscrusións inxustas i antipáticas.
Que tan acesas verbas
e tantas esperanzas
non sean convertidas
en fume de borralla.
Matinemos, irmáns, nos nosos mortos,
nos que na carce agardan,
nos fogares desfeitos…
¡nas liberdades pátreas!
¡Unión por Galicia!
¡Unión con toda Hespaña!
¡Ai de quenes a estorben, imprudentes!
¡Na frente han de levar siñal de infamia!

En lembranza, irmán Ramón,
da mañífica oración
dita no Centro Orensán,
antre bágoas de emoción,
aos mortos do sagro chan.

Envío: A Ramón Suárez Picallo.

Xervasio Paz Lestón

Comentarios desactivados en «Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo

Ago 29 2017

Dous poemas en The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I (2017)


(Faculdade de Letras da UC homenageia Maria Irene Ramalho Santos. Fala a professora Isabel Caldeira)

The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I-II, organização de Isabel Caldeira, Graça Capinha e Jacinta Matos (Imprensa da Universidade de Coimbra, 2017) é a obra, disposta en dous volumes, con máis de 900 páxinas, coa que a Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra (FLUC) homenaxea a Prof. Doutora Maria Irene Ramalho dos Santos.

O título é un verso de Thirteen Ways of Looking at a Blackbird, de Wallace Stevens, poeta estudado e traducido por Maria Irene Ramalho, en concreto tirado deste fragmento:

IX
When the blackbird flew out of sight,
It marked the edge
Of one of many circles.

E a obra, como se sinala no sitio web da FLUC, compila «artigos na sua maior parte de consagrados/as especialistas nas diversas áreas – estudos anglo-americanos; estudos comparados; poética; estudos feministas; estudos pessoanos –, para além de uma secção com poemas de poetas de várias nacionalidades, que estiveram presentes nos Encontros Internacionais de Poetas, organizados pelos Estudos Anglo-Americanos da Faculdade de Letras da UC, e de uma secção de testemunhos em honra da homenageada».

Hai unha década, fun convidado a particpar no «VI Encontro Internacional de Poetas», que decorreu entre o 24 – 27 de Maio de 2007, nunha edición na que a representación galega foi numerosa, xa que aló estivemos o finado Ramiro Fonte, Alexandre Nerium, Xesús Rábade Paredes e Helena Villar Janeiro. Dentro do das «Leituras de Poesia» a min cadroume ler na 2ª sessão do 26 de Maio no fermoso Jardim da Sereia, con Roxana Crisólogo (Perú), João Rasteiro (Portugal) e Joan Retallack (EUA).

Por esta razón recibín o convite para participar nesta Homenagem a Irene Ramalho Santos, pois Maria Irene era unha das nosas atentas anfitrioas. Non sei a razón, mais son o único poeta galego que figura nesta obra e enviei dous poemas que fan parte do libro As crebas (Espiral Maior, 2011), merecedor do XIII Premio de poesía «Concello de Carral». Curiosamente o apartado de «Poemas / Poems» ábrese cun texto de Ana Luísa Amaral, a quen cito no segundo dos meus. Velaquí:

Para Maria Irene, mestra de saberes

Misión pedagóxica

A misión pedagóxica, e non se fala agora de Machado, de Lorca, de María Zambrano ou de Miguel Hernández, só pretende o reflexo no espello dunha nai que aleitou con tenrura a túa fame de ollos pechados no alimento, esa nai que aprendeu das raíces os nomes que designan as plantas para que fosen teus.

E cando ti regresas sabes que espera o tacto e a revelación fértil de exóticas raíces que traen outros nomes aprendidos nos libros que lle foron negados.

Os seus dedos mirrados tiñan como destino enfiar as agullas nunha máquina Singer e coser para fóra.

Con razón o teu tacto cose as súas feridas.

A metamorfose

Cruzar olhares: uma tarefa curta.
(A outra:
a mais gramatical
forma de amar)

«Gramáticas do olhar», A Arte de Ser Tigre (2003), ANA LUÍSA AMARAL

Cruzar hoxe os ollares: unha tarefa curta, mais de todo imposible porque os teus iris baixan con présa as escaleiras, abandonan a escena, atrás queda o proscenio, atrás tamén o público e no medio da rúa blasfemas contra o vento, nada hai de bohemio, nin nada de impostura na explosión, no Big Bang que orixina o silencio.

Unha metamorfose convértete en anfibio, notas o sangue frío, a pel un tecido áspero que segrega veleno, respiras polas branquias e queres afondar na charca nausebunda.

Recordas «Axolotl», o conto de Cortázar, metáfora sublime do fascinio da ollada.

Pódese ser anfibio, non é literatura.



Comentarios desactivados en Dous poemas en The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I (2017)

Ago 09 2017

Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»


(Pdf do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). Premer no centro para ollar na pantalla completa)

Reproduzo deseguida a entrevista realizada pola xornalista Rocío Castro Tarrío (@rcastrotarrio ) para falarmos publicada na edición edixital do Sermos Galiza, para falarmos da experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte ao se facer o vinte aniversario da publicación do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997).

MIRO VILLAR, DO BATALLÓN LITERARIO DA COSTA DA MORTE

“O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa”

R. CASTRO. 08 AGOSTO 2017

Este ano cúmprense 20 anos da publicación do primeiro número de Feros corvos, a revista do Batallón Literario da Costa da Morte que se fundara un ano antes. E quixemos lembrar aqueles tempos de axitación poética cun dos seus protagonistas, o poeta Miro Villar, que ademais foi tamén presidente da primeira xunta directiva da asociación.

– Como xurdiu o Batallón?

– Xa había un humus, un caldo de cultivo, unha serie de colectivos que xa funcionaban na Costa da Morte, entre eles o colectivo “Un Medio” de Cee e o “Arre Sentelha” da Terra de Soneira, que estaban a funcionar de maneira autónoma. En determinado momento viuse que podiamos confluír e ampliar a base destes colectivos. E así naceu o Batallón Literario da Costa da Morte en maio de 1996.

– E a idea de crear un medio de expresión como Feros corvos?

Os primeiros meses de vida do Batallón eran moi intensos. Faciamos recitais en lugares de todo tipo, mesmo campos das festas, en bares ou alí en onde se nos convidase, en festivais antimilitaristas, onde cadrase naqueles momentos… E vimos unha necesidade de potenciar todo isto e dotarnos dun medio de expresión, polo que creamos un díptico, con catro páxinas, feito con escasos medios, en multicopia, a cor, que se distribuía de balde alá por onde iamos e nos bares da Costa da Morte. Esa era a nosa intención, chegar á maior xente posible, porque o obxectivo último do Batallón era levar a poesía a pé de rúa. Basicamente a poesía, porque a maioría eramos poetas, aínda que tamén había narradores. E aí confluiamos xente que xa tiñamos publicado, como eu mesmo, o meu irmán Rafa ou Marilar Aleixandre,  con xente que non tiña nada na rúa e que, curiosamente, anos despois ten libros publicados. Fáloche de Modesto Fraga, os irmáns Creus -Estevo e David-, Alexandre Nerium, Xaime Trillo…

– O Batallón trouxo un esplendor da poesía en movemento.

– Si, aquela era unha época -a mediados dos 90- no que non era doado publicar poesía. Era un momento similar ao de hoxe, pecháranse coleccións e non era doado conseguilo, fóra de Espiral Maior. Entón aquela era unha maneira de levar a poesía a outros lugares onde nós criamos que tiña que estar, máis a pé de rúa. Pero non era algo que inventasemos nós. Collemos experiencias anteriores doutras épocas para buscar un maior contacto co público lector.

– Coa perspectiva que dan os anos, cal cres que foi a incidencia do Batallón na vida cultural galega de hoxe?

–   Non creo que teña que ser eu quen calibre iso. Deberían ser persoas que non participaran da experiencia. Hai varios traballos sobre o Batallón que o calibran, pero na miña opinión serviu para dar voz a moita xente que estaba empezando a publicar os seus textos en follas voandeiras que con posterioridade se incorporaron ao discurso literario galego. E despois a darlle unha maior visibilidade á poesía cara ese público lector. Eu creo que eses son os dous principais éxitos do Batallón. Eu, desde logo, considérome satisfeito con que varias das persoas que participaron chegasen a ter unha obra propia consolidada. Para min iso xa xustifican os esforzos que tivemos nesta angueira.

– E como ves o estado actual da poesía na Costa da Morte?

– Nin mellor nin peor que noutras zonas do país. Hai iniciativas igual que noutros lugares e a poesía tamén está na rúa, como no Festival do Condado. É unha experiencia que é exportable e que hoxe podería ter un sentido tamén. De todas formas, eu observo que están a xurdir proxectos dun tempo a esta parte moi interesantes, como editoriais como Apiario ou Chan da Pólvora, que son pequenos pero teñen xa unha traxectoria e creo que un futuro de moita forza. Penso que é un momento moi bo para a creación poética no país, a pesar de que as grandes editoriais lle continúen a dar as costas. Por exemplo, Sotelo Blanco desapareceu do mapa e Xerais e Galaxia publican a ‘contagotas’. Pero hai xermolos de actividades, outra vez, en lugares pouco habituais coma naquela época. Por tanto, eu son optimista neste momento.

Comentarios desactivados en Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»

Ago 08 2017

«O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

O 8 de agosto de 1939 tamén cadrou en martes, tal día coma hoxe, e nesa data o poeta Antón Zapata García publicaba no xornal bonaerense Noticias gráficas o artigo intitulado «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal».

No volume Os últimos carballos do Banquete de Conxo, da autoría de Henrique Alvarellos, Xurxo Martínez González, Francisco Singul e Martín Souto (Santiago de Compostela: Alvarellos Editora / Consorcio de Santiago, 2016). O propio editor Quique Alvarellos escribe o texto «Banquete para 1500 en Buenos Aires», no que sintetiza algunhas pegadas do Banquete de Conxo na colectividade da diáspora, salientando que o Iº Congreso da Emigración Galega de 1956 escollera a data do centenario para as súas xornadas, coa celebración dun novo banquete con novos brindes como o proferido por Xosé Neira Vilas, mais tamén a súa anterior presenza nun artigo que o poeta Antón Zapata García asina en 1939 no xornal Noticias gráficas.

O texto de Zapata, que reproduzo, está recuperado na miña Tese de Doutoramento, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero, cuxo título foi A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo. Este traballo académico xa estaba a dispór de quen tivese interese na propia USC, aínda que nun espazo escasamente divulgado que se pode consultar nesta ligazón.

Sobre o xornal Noticias gráficas recollo un parágrafo da obra de Quijada Mouriño, Mónica (1991): Aires de República, aires de cruzada: la guerra civil española en Argentina, Barcelona: Sendai Ediciones, no que salienta que os dous diarios arxentinos máis identificados coa defensa da república española foron Crítica e Noticias Gráficas.

«En general, puede decirse que los diarios de ámbito nacional proclives a la República expresaron su definición de manera más contundente y abierta que los simpatizantes de Franco, identificados estos últimos con la postura oficial del gobierno, respaldada en la posición de Gran Bretaña y la Sociedad de Naciones a cuya influencia eran especialmente sensibles los dos grandes matutinos La Nación y La Prensa, por lo que intentaban con mayor o menor fortuna revestirse de una pátina de neutralidad desapasionada. A diferencia de estos diarios y del vespertino La Razón [más abiertamente franquista que los anteriores], los periódicos pro republicanos eran públicos y entusiastas gubernistas. Entre ellos, los más notorios e influyentes eran Crítica y Noticias Gráficas. [Enumera unha longa recensión das actividades do primeiro] (…) En los medios de la colonia española, eran afectos a los gubernistas las publicaciones Galicia, Noticiero Español y El Correo de Asturias, editados todos por diversos grupos de la colectividad».

Por parte, o artigo de Antón Zapata que vira a luz en Noticias Gráficas, Bos Aires, martes, 8 de agosto de 1939, foi reproducido posteriormente en Opinión Gallega, Bos Aires, nº 31, 19 de xaneiro de 1946. Velaquí o seu contido ao completo:

O BANQUETE DA LIBERTÁ EN CONXO, E PONDAL

Denantes d’aquel sonado banquete que se dou baixo da mesta carballeira de Conxo, onde, en irmandada amistade, estudiantes, artesáns e labregos, mariñantes e peixeiros, honoraron o abrente d-un risoño porvir galego —banquete no que o anfitrión era o cumial Pico Sagro, abesullante na lonxanía, cal un xigante Polifemo—, o vidente de Ponte-Ceso, esto é, Edoardo Pondal, xa tiña logrado un refulxente nome, non lle faltando nas súas tempas o aro de lus inicial d-unha futura santidade laica.

Mais, o verdadeiro sofrimento —aquel que se sinte na propia i-alma e no propio corpo ¡anque non deixe de sel-o aquelo outro que se refrexa en nós, escoado n-outras persoas!; o verdadeiro sofrimento, voltamos a eispresar, aínda non se afincare, adentrándose nos miolos e xemas do corazón de Pondal, deica despóis d-ese memorábel día de esgrevo rexurdimento galego.

Porque a door, a door democrática do povo, a door coscente, poucos son, verdadeiramente, os que a sinten, soio os elexidos pol-a natureza saben interpretal-a, logo de ser fideles testigos das inxustizas cometidas con aquel polos soxusgadores coma lle sucedéu e segue sucedéndolle a Galiza baixo a gadoupa insaciábel do Centralismo Unitario.

Foi, vendo cometer tamañas inxustizas contra do povo galego, que Pondal sintiuse poeta, irmán dos martirizados irmáns, poñéndose da súa veira có duro e afiado aceiro dos seus isaíacos versos revindicantes. Soio un nobre corazón como o do Solitario de Ponte-Ceso poido facer tan outo, tan fondo sacrifizo, pois fillo de nobre casa pudente, e con tíduo universitario de médeco, a regalada vida xamáis lle negaba, se quixese, os seus ridentes e mólidos favores. Mais él non quixo, que líu por aquelo que din uns seus versos do seu sucoscente:

“Tal do meu ser no fondo
levo unha lus lanzal
que d-un orixen grande
me dixen que fun xa…”

Os que o conoceron na seneitude —nós, por raís consanguiña, tuvemos esa grande e impagábel sorte—, cicáis poidan espricare o fondoso agarimo que Pondal sentía pol-o erguemento de Galiza. Refugaba ás cidades e vilas siñoriteiras, porque estas semellábanlle seren un encannamento do poider centralista. Ademáis, nado n-unha terra farturenta anque emprobecida pol-os foros e outros trabucos, vía acotío que aquela non progresaba ren, apesares dos esforzos e boa administración dos seus irmán labregos e peixeiros no pouco que o Estado lles devoltaba dos aportes, coma oprobiosa esmola.

E había algo máis na i-alma de Pondal que lle non consintíu acougamento: era o mandato da lus lanzal que, afondadamente, faláballe do seu grande orixen, da súa improrrogábel obriga de aituar como tipo representativo d-unha raza nobre e forte, a prol do melloramento da Nai Terra, pois eisí ll-o ordeaban os numens dos seus antenados dende o fondo do mais fondo do além.

El foi poeta galego, por aquelo que tan maxistralmente eispresou, refiríndose á fadal lei do canto; foi poeta pra facer restralar os seus broncíneos versos escontra dos que queren que Galiza lle sigan cantando cantos brandos, e pra que os seus fillos non desperten do seu no céltico carballal.

Mais a semente xa foi, nobre e acertadamente, ceibada n-os agros da concenza galega, a contar dende aquel día de groria do Banquete de Conxo, no cal o poeta, xunto con Aurelio Aguirre, Alfredo Brañas e outros arriscados e rebertes irmáns, estuveron preto de irse a dar c-ós seus corpos no presido hespañol de Fernando Póo, por mor —¡sabia culpa!— de unhas oitavas que, encumiando a libertade, recitóu Pondal.

Tan fondo, outo i-estenso enraigaron, fruitificando, os graus de aquela sementeira na miazosa e xogoral terra de Briganza —!a redimida anima galega xa oficiaba diante do fisterrán Ara-Solis consagratorio!— que non houbo nin hai cornecho un pouco civilizado no mundo onde non se falase e fale do rexurdimento galego. Non embargantes, o corpo da Terra Nai siguéu e segue estando aferrollado como no século XV.

Soiamentes faltaba o sacrifizo humán pra costrinxir máis avencelladamente os fruitos da xuntanza de Conxo c-ós fruitos dos simbólicos pinos do Bardo:

“Cando os duros machados
feren os altos pinos
e caen con estrondo
no chan de Bergantiños,
non caen non, en vano,
cal xigantes erguidos
sin groria e sin renome
n-os seus eidos nativos…”

Agora os seus fillos —os fillos dos homes, os fillos dos pinos— soldados da nobre causa da redenzón galega,

“… non caerán en vano
en oprobioso olvido…”

Agardemos, serea e afincadamente, o novo fruito, pois o humán sacrifizo xa se fixo e os mártires nosos, dende os Fisterras do além, dín na saudosa brétema como os pinos:

“…¡Ese… non pode, non, o duro ferro
nin a morte estinguilos!…”

(De “Noticias Gráficas”) Antón Zapata García

Comentarios desactivados en «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

Next »