EntrevistasArchive for the '' Category

Dec 02 2016

A experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte na voz da poeta María Lado

Published by under Entrevistas,Poesía

MaríaLado

Xa teño afirmado noutras ocasións que é ben digna de loanza a sección «Encontros coa cultura» que se publica no xornal dixital noticieirogalego, pois no que atinxe á literatura xa leva moito máis de medio cento de interesantes e longas entrevistas a autoras e autores de noso. En xuño de 2014, como xa se contou aquí, publicouse a que me realizou a xornalista Úrsula Lorenzo Ruibal, que tamén se pode ler nesta ligazón.

Desde hai tempo é o escritor e profesor estradense Carlos Loureiro quen adoita realizar as entrevistas, como a realizada hai agora un ano ao poeta e libreiro fisterrán Modesto Fraga, conversa que nestoutra ligazón pódese ler ao completo.

Da autoría de Carlos Loureiro é tamén a última, desta volta coa poeta María Lado, que tamén nos acompañou na aventura do Batallón Literario da Costa da Morte nos seus dous anos longos de vida. Nesta ligazós pódese ler ao completo, mais desguida recupero os fragmentos da mesma nos que fai memoria do Batallón Literario da Costa da Morte, unha experiencia de hai vinte anos que partillamos entre os anos 1996 e 1998.

Velaquí ese fragmento das respostas de María Lado:

(…)

Claro que tamén nesa biografía se fai moito fincapé en dous espazos moi importantes: Cee e Santiago de Compostela…

Si, Cee porque eu son de alí e alí vivín ata que fun estudar a Compostela, onde pasei anos de estudante moi importantes para min. Alí ademais escribín tres libros (moi diferentes) Casa atlántica casa cabaret, Berlín e Nove.

Na maior parte de escritoras e escritores aparece algo no seu percorrer vital que lles supón ese pulo cara á arte literaria… Será en María Lado o “Batallón Literario da Costa da Morte” ese pulo?

Claro, eu tiven a sorte de atoparme coas xentes do “Batallón” nun bar que rexentaba en Cee Modesto Fraga, o poeta, e con eles comecei a escribir poemas e, sobre todo, a ir de recital en recital. Era unha época moi activa, na que recitabamos moito (festas, bares, homenaxes literarias…) e foi unha escola moi importante para min.

E aquí achamos a unha moi moi nova María Lado, con dezasete ou dezaoito anos, dando a coñecer os seus poemas ao carón doutros dunha xa consagrada Marilar Aleixandre, dos irmáns Villar… Desde logo que aqueles comezos deberon ser para ti un reto con múltiples caras, non?

Eu recordo como unha época moi fermosa, nunca coma un reto senón como algo moi divertido. Para nós lernos as cousas que escribiamos, facer poemas colectivos ou ir recitar a calquera vila era unha festa, algo que faciamos porque nos divertía moito. E creo que era tanto para min como para os Villar, ou para os Creus, Modesto, Suso Bahamonde… que eran dos máis activos no colectivo.

“A poesía é un lume arrebatado aos deuses, e logo inzado polas mans e os corazóns das xentes, pero nunca concedido por aqueles.” Para comezar non estaba nada mal este concepto de poesía que vós presentastes naquel “manifesto”(?)… unha poesía desligada do divino nas mans humanas…

Nin sequera recordaba esa frase… O que si recordo era que para todos aqueles poetas que estabamos no día a día do “Batallón Literario” a poesía era algo que tiña que estar entre a xente, a pé de rúa, non consagrada nunha columna para adorala catro iluminados. Eu sigo pensando exactamente o mesmo vinte anos despois.

(…)

Comentarios desactivados en A experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte na voz da poeta María Lado

Xul 12 2016

Adeus emocionado e lembranza do mestre Agustín Fernández Paz

Recibín con inmensa tristura a mala nova do pasamento esta mañá do mestre Agustín Fernández Paz, con quen nos últimos tempos dialogaba a través da rede social twitter pois partillamos moitos temas en común. E nesta lembranza de urxencia quero deixar un testemuño da súa enorme entrega e xenerosidade á causa da literatura infanto-xuvenil.

No curso 2011/2012 quixemos que estivese connosco no CPI Viaño Pequeno de Trazo, naquela altura xa estaba ferido pola doenza que o levou mais sempre amosou toda a súa vontade e como non podía deslocarse até o noso centro combinamos para lle facer unha entrevista vía Skype, pois o alumnado que daquela cursaba 1º da ESO (a maioría xa no bacharelato) viña de ler o seu libro Lúa do Senegal. Foi unha experiencia magnífica e o alumnado quedou fascinado coa súa palabra. A calidade de son non é boa, mais é perfectamente intelixible, e na páxina do proxecto interdisciplinar «A feira das Nacións», o alumnado elaborou a entrada que presentaba este video, fermoso documento do seu agarimo e da súa sempre amena e instrutiva conversa.

Adeus, mestre! Sit tibi Terra levis!

VIDEOCONFERENCIA CON AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ

No Club de lectura limos un libro titulado Lúa do Senegal, que trataba dunha nena senegalesa que vén de Senegal para vivir a Vigo.

Despois, na clase de galego, dixéronnos que íamos falar co autor do libro e elaboramos unhas preguntas para lle facer.

O día de 10 de Marzo tivemos unha videoconferencia con Águstín Fernandez Paz mediante o programa Skype. Tivemos algunhas complicacións técnicas, pero ao final todo saíu ben.

Durante a conversa Agustín contounos que o seu libro iase chamar Cartas do Senegal. Aprendemos moito escoitándoo.

Púxolle unha pipa de fumar á avoa Feriane porque lle quedaba ben.

Tivo que utilizar o Google Earth para coñecer máis do país e a súa xeografía.

Non sabe Wólof pero si escoitou persoas que o cantaban e o falaban.

Quería situar a historia en Vigo porque na cidade hai moitos senegaleses e el ten moita documentación sobre eles e sobre a cidade.

Púxolle Khoedi á nena porque en senegalés significa lúa.

Este libro traduciuse ao castelán e ao catalán.

Os contos que hai polo medio da historia algúns pertencen a Senegal, e outros inventounos.

E durante a entrevista recomendounos unha película chamada “Moolaade“. Tamén nos recomendou outra película que xa viramos: “Binta e a gran idea“.

Contounos moitas máis cousas, que xa escoitaredes no video. Foi unha actividade moi interesante e gustounos moito.

¡¡ATENCIÓN!!: UTILIZADE AURICULARES PARA ESCOITAR O VIDEO POIS O SON NON É DE BOA CALIDADE

One response so far

Xuñ 15 2016

«O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

RibeirasdeSalitre01
RibeirasdeSalitre02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

O escritor muxián Xosé Henrique Rivadulla Corcón vén de engadirse á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa reivindicación intitulada «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo.

Precisamente este pasado domingo o programa da TVG que o propio Rivadulla Corcón dirixe e guioniza, Ribeiras de salitre, dedicaba o seu espazo a Fisterra e iniciábase cunha entrevista a Alexandre Nerium que non se debe perder (velaquí a ligazón). E deseguida reproducimos polo seu interese o mentado artigo de opinión co que concordamos absolutamente.

O Museo da Pesca / Alexandre Nerium

Museo da Pesca de Fisterra anda, por enfermidade, no pensamento de moita xente. Podemos comparalo cun enfermo agardando a que os doutores lle propoñan un tratamento, pero sen que cheguen a ver claro que tratamento, e mentres o enfermo empeorando. Non me plantexo de que xeito a Confraría de Fisterra, a Asociación Neria, e o Concello deberían chegar a un acordo no tratamento, aínda que si deberían atopar ese tratamento.

A cuestión que me importa é que nun pais tan falto de elementos con capacidade para crear sentimentos colectivos de unidade, para crear sentimentos de apego ao territorio, con forza para tecer confraternidades e construír orgullo do propio, o Museo da Pesca de Fisterra, sendo un elemento moi apropiado para crear todos estes sentimentos, parece condenado a ser unha ilusión que se perda na borraxeira como un pesqueiro á deriva que desaparece no mar.

E na Costa da Morte, e en Galiza, precisamos de sentimentos de orgullo, de confraternidade, de formar parte do territorio e de unidade. Pero Alexandre Nerium? Alexandre Nerium? Quería escribir o Museo da Pesca e o subconsciente traizooume e escribín Alexandre Neirium, ou sexa Manolo. Pero realmente traizooume o subconsciente? Pois non, o meu subconsciente foi fiel á verdade. O Museo da Pesca é Alexandre Nerium, Manolo. Así é, este Museo sen o poeta mariñeiro seguiría sendo un museo, claro, pero xa non tería a forza simbólica que transmite, porque o Museo da Pesca de Fisterra simboliza o espírito de supervivencia das xentes mariñas da Costa da Morte. Alexandre Nerium é un poeta desta costa que foi ao mar, traballou o mar, e segue co pensamento no mar, e a unión das dúas cuestións, poesía e mar, fan del un home exemplar para levar a diante a labor de dignificar o traballo da familia mariñeira que se pretende facer dende este Museo, porque el fala sempre cunha sensibilidade poética sustentada na paixón mariña. Se todos os homes e mulleres que amamos o mar e a Costa da Morte temos no Museo da Pesca un referente do que significa a cultura mariñeira é porque Alexandre Nerium nos fala do seu Museo e nos contaxia o seu amor polo que se conserva no Castelo de San Carlos, lugar físico do Museo, que é o pouso de séculos de duro esforzo de homes e mulleres que arrincaron do mar o xeito de construír a vida deles e das súas familias. E os que temos a costume de viaxar cada certo tempo a Fisterra e achegarnos ao Museo, ao que realmente imos é a pasar un tempo agradable de conversa con Alexandre Neirum, poeta salgado e mariñeiro de fonda sensibilidade.

Agora por el, por Alexandre Nerium, polo noso amigo Manolo, temos que movernos, abrazarnos con forza e facer todo o que nas nosas mans estea, axudando aos doutores para que este Museo siga coas súas portas e xanelas abertas a todos os ventos mariños durante máis anos que os que nos quedan a nós. A pervivencia do espírito da Costa da Morte despende tamén disto. E temos a obriga de ir visitar a o poeta ao seu Museo, aberto, durante moitos anos.

Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Comentarios desactivados en «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

Xan 07 2016

Estela Suárez Recouso: «Acordeime de miña avoa cando dicía que hai que deixar as cousas levedar, porque saben moito mellor. E levaba razón»

EstelaSuárezRecouso(F-XoánSoler)
(Fotografía de ©Xoán A. Soler. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O lanzamento da primeira obra narrativa de Estela Suárez Recouso, Non quero xogar ás agachadas coa lúa (Edicións Fervenza, 2015), da que falamos aquí, continúa con esta entrevista que lle realizan á autora na edición local de La Voz de Galicia – Santiago e que tamén reproduzo deseguida, aínda que para a miña anotación escollín como título outra das cousas que di e que tamén dixo nas presentacións en Sigüeiro e en Cuntis, porque creo que é moito máis fermosa a súa lembranza.

Estela Suárez: «Escribín o conto con 15 anos e tomei a broma o anuncio da publicación»

La escritora apuesta por la convivencia del papel y los soportes audiovisuales

EMMA ARAÚJO. SANTIAGO / LA VOZ, 07 de enero de 2016

Estela Suárez Recouso tiene 27 años y ya acumula varios premios como escritora en el formato clásico del cuento y también en su faceta como productora de animación con la empresa Seica Animación. Pero si uno de sus proyectos llama la atención es su primer libro publicado, Non quero xogar ás agachadas coa lúa, un cuento que escribió cuando tenía tan solo 15 años y que casi había olvidado. Tanto que cuando Xoana, su compañera de Seica Animación, recibió el correo electrónico de que querían ponerse en contacto con su compañera ninguna de las dos daba crédito. «Tiven que atopar o conto nun ordenador vello», explica con gesto incrédulo.

Esta anécdota no es nada si se compara con la historia de este trabajo. Escribió el cuento cuando estudiaba ESO en el instituto de Oroso porque se lo encargó una profesora, que quería regalárselo a su hija. Cuando lo leyó, la docente le planteó la idea de presentarlo a varios concursos y se puso en contacto con Miro Villar, un antiguo profesor de Estela. Como Villar ya conocía la maña de Estela con las letras, le sugirió la idea de publicar el trabajo. También habló con un ilustrador amigo suyo, Héitor Picallo, para completar la obra. A este le gustó la historia, pero antes de decidirse a participar en el proyecto le leyó el cuento a su sobrino. Y así despejó cualquier duda.

El trabajo estuvo listo para imprenta cuando Estela Suárez tenía 19 años, pero quedó aparcado. «Dixéronme que era moi nova e que ninguén me coñecía», recuerda. «E eu contaba como anécdota que tiña un conto ilustrado que quixeron publicar cando tiña 19 anos, por iso, cando se puxeron en contacto comigo despois de tanto tempo tomeime a broma a publicación», añade.

En un primer momento dudó de que aquel trabajo le convenciese, pero tras revisarlo le vino a la memoria lo que su abuela le decía cuando hacía el pan. Mientras ella preparaba la masa y calentaba el horno, a Estela le encantaba probarlo antes de que estuviese listo. «Acordeime dela cando dicía que hai que deixar as cousas levedar, porque saben moito mellor. E levaba razón», dice.

Tras darle el visto bueno, y aunque tiene muchos más cuentos en cartera, el pasado 18 de diciembre presentó su libro, publicado por Edicións Fervenza con la colaboración del Concello de Oroso, en el centro sociocultural de Sigüeiro y acompañada por Miro Villar y Héitor Picallo.

Con su primer cuento en las librerías, Estela Suárez sigue muy vinculada al mundo de la creación y la literatura, pero desde un ámbito diferente. Con su pequeña empresa Seica Animación se dedica con su compañera Xoana a crear productos audiovisuales . Estela se encarga de los guiones y Xoana, licenciada en Belas Artes, de la parte artística. «A animación e a escritura son dúas cousas que me interesan moito. Estudei Filoloxía Galega porque me gustaba escribir, pero cos anos vas facendo outras cousas, como maquetación e deseño dixital», señala sobre sus actuales ocupaciones.

Con este bagaje profesional es una de las defensoras de la convivencia del papel y el soporte digital, sobre todo cuando se trata de formar a los niños, un mundo que conoce gracias a su trabajo educativo con Seica Animación. Por eso combina la redacción de cuentos con su trabajo de guionista. Y aunque le gustaría dedicarse a este campo, su meta actual son las oposiciones para secundaria. «Se as saco, seguirei escribindo», dice.

Formación. Estela Suárez estudió en el IES de Sigüeiro y Filoloxía Galega en la USC.

Trayectoria. Ganó su primer concurso literario en 1999. Con SeicaAnimación logró el premio al mejor corto de la Asociación Pedagóxica Galega, otro convocado por Adega y un tercer premio de Xuventude Crea.

Comentarios desactivados en Estela Suárez Recouso: «Acordeime de miña avoa cando dicía que hai que deixar as cousas levedar, porque saben moito mellor. E levaba razón»

Nov 05 2015

A experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte na voz do poeta Modesto Fraga


(Cartaz do I Encontro de Escritores/as da Costa da Morte «Reescrevendo a Costa da Morte», que se celebrou en Cee o 29 de xuño de 1996 e onde agromou o Batallón Literario da Costa da Morte. Premer na imaxe para agrandar o seu tamaño)

É ben digna de loanza a sección «Encontros coa cultura» que se publica no xornal dixital noticieirogalego, pois no que atinxe á literatura xa leva máis de medio cento de interesantes e longas entrevistas a autoras e autores de noso. En xuño de 2014, como xa se contou aquí, publicouse a que me realizou a xornalista Úrsula Lorenzo Ruibal, que tamén se pode ler nesta ligazón.

Desde hai tempo é o escritor e profesor estradense Carlos Loureiro quen adoita realizar as entrevistas e a última polo de agora ten como protagonista ao noso amigo o poeta e libreiro fisterrán Modesto Fraga. Nestoutra ligazón pódese ler ao completo, porén recupero deseguida os fragmentos da mesma nos que fai memoria do Batallón Literario da Costa da Morte (cuxo Manifesto é da autoría de meu irmán Rafa Vilar), unha experiencia que partillamos entre os anos 1996 e 1998, do seu voceiro, a folla voandeira Feros corvos e doutras publicacións do extinto colectivo literario.

Velaquí as respostas de Modesto Fraga:

(…)
E neste espazo vai nacer un grupo literario que adoita aparecer en letras maiúsculas na nosa literatura contemporánea: o “Batallón Literario da Costa da Morte” conformado por xoves plumas nadas nos anos sesenta e setenta -se exceptuamos á mestra Marilar, claro-… Que supuxo para ti este novo faro desta costa, neste caso un faro literario?

A aparición do BLCM a comezos da década dos 90 supuxo unha boa oportunidade de dar a coñecer as nosas inquedanzas, pero non só desde o punto de vista literario –que tamén- senón como acción directa impulsada por un movemento cultural cívico comprometido coa sociedade na que nos tocou vivir (reivindicación da nosa lingua, restauración e dignificación da Memoria Histórica, promoción e difusión das novas voces da literatura galega, etc).

Que lembras daquel digamos bautismo poético chamado De mar e vento (1997)?

Teño un magnífico recordo daquel bautismo poético, coma ben dis. Ten en conta que nese poemario, editado por Espiral Maior en colaboración co concello de Fisterra, participamos por primeira vez cinco poetas da localidade: Alexandre Nerium, Mónica Góñez, Xoán Alberte Moure, Roberto Traba Velay e un servidor, prologados por un amigo, un irmán, como é Rafa Villar. Polo tanto, hai un antes e un despois da publicación de De mar e vento. Cinco poetas de Fisterra.

E estas plumas seguiron despois alumando a nosa poesía… Que supuxo a desaparición dese nó que vos unía ou é que ese espírito vos seguiu a marcar?

A desaparición do Batallón Literario da Costa da Morte coma colectivo organizado non supuxo ningún problema para que algúns de nós continuásemos compartindo singradura poética, amais dunha estreita amizade persoal nalgúns casos inquebrantable. Afortunadamente, a vida vainos brindando novas oportunidades e, nese senso, cada quen escolle o seu camiño da maneira que mellor estima oportuno.

Posibelmente tamén fose daquela cando os recitais poéticos cobraron un máis que forte pulo… foron estes recitais aquel impulso que necesitaba a nosa poética para o seu espallamento?

Sen dúbida, un dos grandes logros que se lle poden atribuír ao Batallón Literario –e a moitas outras persoas e colectivos que colaboraron connosco neses anos- é o impulso que se lle deu a todo o relacionado coa creación literaria: os recitais de poesía abandonaron as cómodas butacas dos salóns de actos e empezaron a deixarse sentir nos bares, nos pubs ou nos palcos das festas; o discurso poético aparcou de lado o seu “eu” para espallar un “nós” colectivo moito máis comprometido social e culturalmente. A poesía, en definitiva, optou por abandonar momentaneamente o reino das musas na procura dun reto moito maior: a calor humana.

No último cuarto de século pasado foron abondas as revistas poéticas que viron a luz (Dorna, a vosa Feros corvos…) Non se botan algo de menos hoxe esas iniciativas poéticas e moitas e moitos poetas dependen as máis das veces de premios…?

As follas voandeiras cumpriron, abofé, un importantísimo labor de difusión da creación literaria. A modo orientativo direiche que o noso boletín Feros corvos, órgano oficial do BLCM, que enviabamos de balde a todas as persoas interesadas, axiña se converteu nunha lectura obrigada para centos de persoas amantes da literatura. En canto anunciabamos a saída dun novo número era tal a demanda que en apenas tres días esgotabamos a edición. Aqueles “Feros corvos” do Xallas voaron a lugares tan diversos e distantes da nosa xeografía coma Catalunya, Euskadi, Canarias, Arxentina ou Cuba.
(…)

Entrevista completa nesta ligazón.

Comentarios desactivados en A experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte na voz do poeta Modesto Fraga

Mai 11 2015

Roque Dalton, memoria do poeta e guerrilleiro salvadoreño

O corenta aniversario da morte do poeta e guerrilleiro salvadoreño Roque Dalton, nun asasinato aínda a día de hoxe non totalmente esclarecido, suscitou moitos artigos de interese (coma este en El Universal de México). Porén, quero salientar o programa realizado polo narrador Paco Ignacio Taibo II para a canle venezolana TeleSur. En tan só media hora, imprescindible, o programa intitulado «Los Nuestros, Roque Dalton el poeta guerrillero» percorre a súa biografía e a súa obra e ofrece testemuños inéditos. Recomendo moito a visión deste programa.

En abril de 2012 nesta bitácora xa falamos do poeta salvadoreño na anotación «Poetas de grafiti: Roque Dalton, Lois Pereiro…», da que rescato os seguintes parágrafos:

A min o nome de Roque Dalton acompáñame desde hai moitísimos anos, coñecino através dun texto que acompañaba a canción de Silvio Rodríguez «Unicornio», incluída no LP co mesmo título de 1982. Silvio dicía daquela: «Todo empezó por un amigo muy querido que tuve, un salvadoreño llamado Roque Dalton, quien además de haber sido un magnífico poeta fue un gran revolucionario, compromiso que le hizo perder la vida cuando era combatiente clandestino. El caso es que Roque tuvo varios hijos; entre ellos Roquito —el que hace tiempo se encuentra prisionero, y del que no se sabe suerte—, y Juan José, que jovencito y delgado como es fue guerrillero, herido, capturado y torturado. A este último fue a quien encontré hace poco y me contó que allá, en las montañas de El Salvador, andando con la aguerrida tropa de los humildes, trotaba un caballito azul con un cuerno».

Silvio Rodríguez sempre tivo interese pola aínda non esclarecida desaparición do poeta salvadoreño, como explicou aquí unha e outra vez, e mesmo compuxo un novo poema que publicou na súa bitácora segundacita.

A miña aproximación á obra poética de Roque Dalton non se fixo agardar, mais o certo é que nunca o citei na miña escrita, como si fixo en varias ocasións meu irmán Rafa Vilar, quen o tivo presente nun poema que fai parte do seu libro Migracións (Espiral Maior, 2008).

como non confundir, pequeno roque dalton,
as cóxegas dos teus poemas de azucre,
coa lima-estrataxema dunha revolución sen mares?
dixeron que escribías
nesas noites de marionetas caprichosas
en que os grilos beben o seu canto triste
sospeito que escribías
porque un fusil ás veces pesa demasiado
ou porque non tiñas onde meter tanta bala torpe
porque, se cadra, pequeno roque dalton,
os versos escorados que axitabas e exhibías
só eran vagalumes en ringleira pintando de máis verde
as montañas e as vermellas árbores
dun país en miniatura

E tamén moito antes nun artigo da súa autoría datado o 14 de abril do 2003 e publicado un día despois na revista Avantar da CIG baixo o título «Sen embargo, viva Cuba (ou Saramago ou Roque Dalton)», que máis tarde foi reproducido en castelán en La Jiribilla. Revista de cultura cubana.

«Mentres o imperialismo segue a invadir países e esperanzas (Iraq hoxe é só unha cruz máis no plano da hexemonía mundial ianque), algo pasa en Cuba: a revolución resístese á dominación… e Saramago di (El País, 14 de abril) que xa non pode máis, que disinte, que ata aquí chegou, que xa non vai seguir o ronsel da revolución cubana. Os últimos feitos acontecidos, marcados pola acedume da represión sobre a disidencia pro-ianque, afastan ao premio Nobel portugués de Cuba.

E un lembra que un poeta –e guerrilleiro– salvadoreño, de nome Roque Dalton, morto por cousa do imperialismo ianque, dixo unha vez algo así como que estaba moi ben morrer pola Revolución (xustiza social, igualdade, liberdade…) pero que tamén, chegado o caso, había que saber matar por esa mesma Revolución (xustiza social, igualdade, liberdade…). Case nada.

Así as cousas, é triste estar na tesitura de ter que sucumbir ás palabras de Saramago ou ás de Roque Dalton, mais tal día como hoxe hai que optar. A miña elección é por Cuba, polo pobo cubano e a súa Revolución, e contra o imperialismo. Se fose posíbel, hoxe querería parecerme a un home que se chamou Roque Dalton».

Finalmente, quero rematar reproducindo a letra do poema-canción do poeta Mario Benedetti e do cantautor Daniel Viglietti «Daltonica – A Roque» e deseguida o video onde pode escoitar o recitado musical a dúo:

Mario Benedetti:
Llegaste temprano al buen humor
al amor cantado
al amor decantado

llegaste temprano
al ron fraterno
a las revoluciones

Daniel Viglietti:
Pulgarcito de poeta
que se escapa y me cosquilla,
tan alegre, tan sin silla,
tan de amores torrenciales,
tan sin fin.

Alegría de una tierra
que se quita las fronteras,
se desnuda las caderas,
las volcánicas centrales
de una luz.

Mario Benedetti:
cada vez que te arrancaban del mundo
no había calabozo que te viniera bien
asomabas el alma por entre los barrotes
y no bien los barrotes se afojaban turbados
aprovechabas para librar el cuerpo

usabas la metáfora ganzúa
para abrir los cerrojos y los odios
con la urgencia inconsolable de quien quiere
regresar al asombro de los libres

Daniel Viglietti:
Yo lo vi,
yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.
El año treinta y dos
él no vivía y yo lo vi
contando sus historias
de futuro, iba entre mil.
Yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.

Mario Benedetti:
le tenías ojeriza a la pureza
porque sabías cómo somos de impuros
cómo mezclamos sueños y vigilia
cómo nos pesan la razón y el riesgo

por suerte eras impuro
evadido de cárceles y cepos
no de responsabilidades y otros goces
impuro como un poeta
que eso eras
además de tantas otras cosas

Daniel Viglietti:
Pobrecitos los poetas,
bendiciones son daltones,
donde hay huesos ven marrones
territorios prometidos
como un sol.

Tan bracito su poesía,
se levanta en los sensuales
laberintos marsupiales
y reparte polen rojo,
se abre en flor.

Mario Benedetti:
ahora recorro tramo a tramo
nuestros muchos acuerdos
y también nuestros pocos desacuerdos
y siento que nos quedan diálogos inconclusos
recícrocas preguntas nunca dichas
malentendidos y bienentendidos
que no podremos barajar de nuevo

pero todo vuelve a adquirir su sentido
si recuerdo tus ojos de muchacho
que eran casi un abrazo casi un dogma

Daniel Viglietti:

Yo lo vi,
yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.
Era el año dos mil,
ya él no vivía y yo lo vi.
La muerte equivocada lo llevó
y él anda aquí;
y yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.

Mario Benedetti:
el hecho es que llegaste
temprano al buen humor
al amor cantando
al amor decantado
al ron fraterno
a las revoluciones

pero sobre todo llegaste temprano
demasiado temprano
a una muerte que no era la tuya
y que a esta altura no sabrá que hacer
con tanta vida.

Daniel Viglietti:
Pulgarcito de poeta
que se escapa y me cosquilla,
tan alegre, tan sin silla,
tan de amores torrenciales,
tan sin fin.

Crece armado de esperanza,
desentierra lo perdido,
le hace un hijo de sonido
al silencio de ese pueblo
que es maestro de sus sueños.

Que se escapa y nos cosquilla,
tan sin miedo, tan sin silla,
tan amado, tan armado,
tan de todos, Salvador.

Comentarios desactivados en Roque Dalton, memoria do poeta e guerrilleiro salvadoreño

Abr 16 2015

Entrevista na bitácora cultural e gastronómica Bolboretas no bandullo

Bolboretasnobandullo
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Bolboretas no bandullo é unha ben interesante bitácora cultura e gastronómica desenvolvida na nosa lingua por dous filólogos mariñaos, Diana e David, un blogue que coñezo hai tempo e que moito me presta visitar, moi recomendable non só para persoas apaixonadas do «bo xantar» pois como subliñaban na entrada de presentación (30 de decembro do 2013):

«Nesta bitácora dixital tentarei plasmar a miña paixón pola cociña así como ofrecer a miña pequena contribución para a consolidación do galego na rede. Aínda que non son moitos, si coñecemos un pequeno número de magníficos cadernos dedicados a expor na nosa lingua unha serie de receitas tanto galegas como doutras partes do mundo. Procuraremos pois, contribuír ao seu apreciábel labor desde aquí. Con todo, este non será un blogue dedicado exclusivamente á cociña galega, aínda que si tentaremos achegarnos sempre a ela.

O compromiso co idioma estará sempre presente en Bolboretas no bandullo e apoiaremos todas aquelas medidas co obxectivo de elevar o galego ao posto correspondente, tratándomos neste caso unha disciplina en auxe como a cociña. Servirémonos tamén nalgunha ocasión das posibilidades gastronómicas da nosa rica literatura podéndomos traer aos nosos días algúns pratos mencionados polos nosos autores e autoras. Recordade por exemplo aqueles versos de Cantares gallegos: I aló no lar, ¡que fogo!, ¡que larada!, / ¡que rica e que ben feita frixolada!».

Pois ben, Diana e David convidáronme a participar na sección «Bolboroteando con…», pola que xa pasaron Helena Villar e Rosa Aneiros. Creo que nunca me fixeron unha entrevista con tantas preguntas. O caso é que fun contestando todas e saíu unha conversa moi longa, así que ocupa unha anotación enorme nesa magnífica bitácora.

Nesta ligazón pódese ler completa a entrevista, precedida dunha presentación biobibliográfica, e deseguida reproduzo a longa resposta á primeira da súa serie de preguntas ao tempo que testemuño aquí tamén a miña gratitude, xa que me serviu para remexer na memoria da infancia e iso xa é de agradecer. Velaquí:

Moitísimas grazas Miro Villar por nos dedicares un pouco do teu tempo para así te coñecermos mellor. Os teus libros, especialmente os narrativos e poéticos xa nos contan moito de quen podemos encontrar detrás, mais nós, ambiciosos, aínda queremos saber máis, especialmente en relación a un dos nosos grandes intereses, o da gastronomía. Agardamos que pases un bo bocadiño de tempo conversando no noso caderno dixital e dámosche de novo mil grazas pola túa colaboración.

Mergullándomonos entre algúns dos magníficos poemarios de Miro Villar, desfrutamos de palabras e versos cheos de expresividade mais tamén do arrecendo gastronómico de moitas das súas páxinas que nos fan pensar en como Miro Villar como un amante da cociña. Estamos errados?

Mellor que amante da cociña, habería que dicir que son amante da boa mesa, xa que son de bo dente, quen o diría cando me rifaba de continuo miña nai de cativo por deixar comida no prato, daquela non comía case ningunha verdura e outras cousas. A día de hoxe como de todo e cando viaxo arríscome a probar comidas orixinais do lugar e non os menús feitos para turistas e viaxeiros.

Porén, non me considero gran cociñeiro, aínda que cociño, e talvez un excelente pinche que tivo a sorte de convivir con parellas con moi boa man nos fogóns. Malfadadamente no tempo que viviu miña nai, que cociñaba moito e ben na súa cociña de ferro bilbaína, no forno e xa menos na cociña de gas, nunca lle botaba unha man (tampouco nos educou nesa angueira) e só botaba o ollo no que facía. Ese “masculino” distanciamento nunca mo perdoarei.
Do meu interese pola alimentación e pola cociña hai moitos testemuños na miña obra literaria, tanto na narrativa como na poética. Salientarei os máis evidentes.

Narrativa. Na novela infanto-xuvenil O nariz de Fiz (2008, premio de literatura infantil e xuvenil Pura e Dora Vázquez) hai algunhas referencias, mais a máis sobranceira é cando o neno Fiz convida a súa amiga Rosa e a seus pais a xantar un domingo na súa casa. Velaquí:

«A nena e os seus pais chegaron con puntualidade, na hora sinalada, e trouxeron unha botella de viño e uns doces para os rapaces. Despois do correspondente intercambio de saúdos sentaron todos, un pouco apretados, derredor da mesa de comedor. A casa non era moi espazosa.

Un caldo branco e un asado de año, sen faltar o pantrigo, a auga, os refescos e o viño para os maiores, encheron por completo a fame dos convidados e dos seus anfitrións. O xantar transcorreu entre risos e relatos de trasnadas ou anécdotas propias do colexio, incluso os maiores contaron algunha das súas de cando eles eran cativos.

Os doces que trouxeran os pais de Rosa e unha gorentosa torta de queixo feita por Mercedes alegraron a sobremesa.

Os pequenos repetiron o anaco e axiña chegou a hora do café, con máis achicoria ca tostado, mais co delicioso aroma do que se fai na pota».

Noutros contos infantís protagonizados por animais son estes os que procuran e cociñan herbas, en Carlota, a marmota que non podía durmir (2000) ten que viaxar lonxe para atopar valeriana coa que facer unha tisana, aínda que ao final durmirá polo cansazo da viaxe cando a estaba a ferver nunha pota, e en A cobiza do verme Noel (2011) os vermes cortadores andan á procura dunha herba de sabor con fino aroma, non se cita polo nome, que deben gardar da cobiza dun malvado verme para se alimentaren dela.

Poesía. Nos meus versos hai unha notoria presenza de alimentos e nalgúns casos do seu cociñado. Tamén saliento os que considero máis relevantes.

No libro Abecedario da desolación (1997), nun dos poemas xa se fala dunha sobremesa na cita que inclúe e logo aparecen varios pratos de cociña ou sobremesas (case sempre froitas), aínda que nada se di da maneira de os cociñar.

O desespero / e o pudim de maçã. Uma comida / amarga como o amor. // José Alberto OLIVEIRA.

como algodón (o corpo) no contacto esponxoso, / como hedras (os cabelos) perenne enredadeira, / como ananás (os ollos) mollados en azucre, / como vimbio (o nariz) que trema no olfacto, / como hidras (as orellas) de tentáculos negros, // como tabaco (a boca) penetrante arrecendo, / como amoras (os labios) docísimo veneno, / como escarola (a lingua) de refinado prato, / como café (o pescozo) no sorbo delicado, / como xarxas (os brazos) de longo percorrido, // como aguacate (os dedos) de insípido xuízo, / como arroz (os mamilos) exquisito alimento, / como mazás (os peitos) reinetas grosas, duras, / como azafrán (o embigo) condimento escondido, / como sargazo (o pube) dos teus cálidos mares, // como níscalo (a vulva) de sabores estraños, / como acevros (as pernas) de brancos interiores, / como buxo (os xeonllos) de compacta dureza, / como rosas (as nádegas) de pálidas colores, / como vainilla (a pel) no beixo despacioso, / como amanita (a dor) phaloides da ausencia, / como cacto (o olvido) de espiñentas palabras, / como cizaña (as bágoas) da dor e da amargura, / como beladona (ti) de durmente memoria, / como saramago (eu) na desolación grave. //

E un froiteiro acugulado ocupa boa parte do penúltimo poema do libro, do que entresaco estes versos: teño diante un froiteiro de desamor na boca, / a zumosa laranxa para esquecer o gusto dos túrxidos peitos, un perucho marelo / para esquecer o azucre do pube nos meus dedos, / dous plátanos maduros para esquecer a polpa / carnosa dunhas pernas que me cravas en soños / nas costas do desvelo, dous acios de uvas claras / e de uvas moi vermellas e bagos desprendidos / para esquecer os ollos limpos, o nariz doce / e a sombra dos mamilos, pero nada é o mesmo (…)

No sonetario Equinoccio de primavera (1998, finalista do premio Esquío) aparece en varios poemas facendo parte do seu contido, sen ser o eixo temático, ás veces só nuns versos como sucede en «Dozor»:

Es doce como o pan que foi gramado, / doce de levedar, fariña muda, / doce como aromática herba ruda, / doce terra en labor, de pobo amado. (…)

Ou nestes dous sonetos que reproduzo por completo, no primeiro fálase dunha macedonia de froitas e no segundo dun mollo:

«Adán desexa morrer no paraíso de Eva»

Na laranxa que filtran os teus brazos / cando me fas entrar no teu dominio, / nos peros onde enauga o meu designio / oculto como o mar e os seus argazos, // nas mazás do pecado, nos abrazos, / degoiro ser Adán, sen raciocinio, / no pexego zugado en condominio, desexo ata morrer coma pedrazos, // no líquido azucrado que me dás, / que bebo pouco a pouco, con agrado / pois acórdame o odor dunha begonia, / na laranxa, nos peros, nas mazás, / no pexego e no líquido azucrado / degoiro o teu sabor de macedonia. //

«Receita para o amor»

As nosas vellas bágoas son o sal / co que hoxe cociñei o refinado / prato do amor, o prebe está salgado / coa velada común máis mineral, // o teu verdoso aceite vexetal / fixo o mollo onde estivo macerado, / impregnando o teu corpo iluminado / a substancia, o odor fundamental. // As miñas mans de tímida madeira / deron o movemento lento e breve / que precisan as carnes no seu prebe. // De allo, cebola e herba pementeira / amoleceron líquidos, sabores, / nos que se evaporaron os temores. //

No libro Gameleiros (2002), onde os meus versos acompañan as fotografías de mariñeiros guardeses realizadas por Manuel Álvarez, cítanse (mais non se cociñan) percebes, robalos, raias, polbos, xardas ou outros froitos do mar.

Velaquí a xeito de exemplo o poema «Pólvera»:

No mar medran froiteiras e as mans do mariñeiro, / mans de ferro, con fendas salgadas do traballo,/ collen xurelos de ollos cegos e escamas tona / de prata, que relocen en cestos de esperanza;/ mentres o home interroga xa o día de mañá. //

Do libro As crebas (2011, premio Concello de Carral) salientaría este poema intitulado «Un cerrado»:

E inmóbil no portelo aínda te preguntas a onde che levaría o carreiro que perdes entre o millo tardeiro e as froitas sabedoras que oculta o milleiral. // E o olfato descobre o arrecendo dos figos, das últimas reinetas e de laranxas verdes naquela horta lindante coas ruínas da casa. // Debrúzaste a cismar, recordando a infancia, cando ningún cerrado coutaba os teus desexos, inocente como eras á culpa da intrusión.

Finalmente, no libro Breizh (2012) catro dos seus haikus están influenciados pola excelente cociña bretoa. Eis:

PONT-AVENSon quince as casas / e catorce os muíños. / Mans de pantrigo.

PONT-AVEN (2007)Mercado da arte, / Paul Gauguin enche crêpes, / rara atmosfera.

KEMPER (I)Praza do pan / e praza da manteiga, / vellos sabores.

DOUARNENEZ (I)Mans mariñeiras / escochando sardiñas / nun mar de séculos.

Unha mención á parte é un pregón que pronunciei nunha das primeiras Festas do Longueirón de Fisterra (que se celebra a primeira fin de semana de agosto e que este ano chegará á XXV edición). Foi o meu único pregón, alén dos proferidos en Feiras do Libro, mais por desgraza non lembro o ano exacto (talvez 1992 ou 1993?) e tampouco localizo o texto, mais lembro que o meu pagamento era poder probar os longueiróns (“linqueiróns” pronuncian na fala fisterrá) de balde en todos os postos, á prancha, en empanada, con arroz… unha auténtica delicia.

One response so far

Dec 26 2014

Memoria Literaria (XI): Lembranza persoal de Baldomero Cores Trasmonte

BaldomeroCores
(Baldomero Cores Trasmonte á beira da Fundación López Abente, en Muxía. Fotografía ©Xesús Búa. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Unha versión reducida deste texto publicouse no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo, en papel e no dixital o 10 de xaneiro de 2015, co título «Que a terra che sexa leve, vello amigo».

Éme difícil rescatar da memoria o momento exacto no que coñecín persoalmente a Baldomero Cores Trasmonte (Cee, 14 de outubro de 1929 – Compostela, 24 de decembro de 2014) mais desde logo tivo que ver co feito de ser tamén natural de Cee, do que fora nomeado Cronista Oficial e coordinara a Historia de Cee, vila onde adoitaba botar algúns días do verán, nomeadamente nas datas próximas á festividade da patroa, a Virxe da Xunqueira, e moitas veces cadramos nalgún dos actos da Semana Cultural que durante anos precedía aos días de xoldra.

Tempo despois, agás neste últimos anos que xa non saía da súa casa familiar, podia atoparme con Baldomero Cores nalgún dos seus paseos pola cidade vella compostelá e cando se producía o encontro, aínda que un tivese moita présa, había que deterse un bo anaco porque de natural era un infatigable conversador. Tamén coincidimos moito na libraría Couceiro e moito máis aínda na Hemeroteca da BibLioteca Xeral da USC, onde procuraba información para os seus artigos e eu desenvolvía o meu labor de investigador, primeiro para a Tese de Licenciatura e logo para a Tese de Doutoramento, e sempre tivo a ben agasallarme coa xenerosidade do seu coñecemento, pois aínda que a Galipedia o presenta como avogado, xornalista, sociólogo e escritor galego, tiña o compendio do saber propio dos homes da súa xeración, unha sabedoría enciclopédica, moita erudición e sen tanta partilla especializada como temos na actualidade, como tamén testemuña unha das últimas entrevistas a Baldomero Cores, realizada por Iván García Riobó no dixital da USC.

A súa desinteresada e xenerosa colaboración cos meus labores de investigación principiou cando publiquei a Antoloxía Poética de Gonzalo López Abente (Espiral Maior, 1995). Un día que nos atopamos faloume do seu coñecemento persoal do poeta muxián e de como publicara un artigo sobre a súa obra en La Noche. Confeseille que non coñecía o seu texto e prometeume rebuscar entre a súa documentación persoal para o localizar. Así foi, o seu ofrecemento non caeu no saco roto do esquecemento e algún tempo despois recibín unha carta coa fotocopia do artigo “La poesía y el mar” (29.09.1963), que incorporei a posteriores traballos.

En 1997 cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (xa rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora Dolores Vilavedra. Naquela altura traballaba nas fichas do volume II. Publicacións periódicas (1997) e, a través do antropólogo muxián Manuel Vilar, co que tiña moito amizade, fíxome chegar copia dos exemplares que publicou a revista Nemancos en 1953, que promoveu e dirixiu. Velaquí a ficha que elaborei sobre esta publicación:

NEMANCOS

“Hacia el Finisterre” era o subtítulo desta publicación que toma a súa cabeceira do arciprestado de Nemancos que, naquela altura, abranguía os concellos de Fisterra, Cee, Corcubión, Camariñas, Muxía e parte de Vimianzo, xa que pouco tempo despois a Igrexa faría unha división eclesiástica deste amplo territorio en dous, Nemancos e Duio. Aínda que a revista representaba os intereses da devandita comarca, o certo é que tiña a administración en Santiago e era impresa en Betanzos. Estaba dirixida por Baldomero Cores Trasmonte nos seus anos de universitario. De feito, o enderezo da publicación correspondía co seu piso de estudante. Unicamente saíron tres números, aínda de que hai constancia de que estaba preparado o cuarto que nunca viu a luz. Os dous primeiros apareceron no ano 1953 e o terceiro e último en 1954. A revista desapareceu por mor das obrigas militares do seu director, desprazado a Ferrol para facer o servicio militar. Oscilaba entre as vintecatro e as vinteoito páxinas, con unha ou dúas para a publicidade. Nelas tiña unha serie de seccións de artigos de defensa local, rumor popular, páxina social, páxinas deportivas ou bibliografía da comarca, sempre co obxectivo de atender os intereses comarcais, para o que dispuña de correspondentes nas principais vilas e tamén en Bos Aires, que recollían as novas das sociedades de emigrantes da zona na capital arxentina. Estaba redactada maioritariamente en castelán, aínda que o galego tamén tiña unha certa presenza, nomeadamente nas páxinas poéticas. No tocante ás colaboracións literarias, mantiña unha sección fixa chamada “Página poética” na que se publican catro poemas en galego de Gonzalo López Abente, un texto de Xosé Fernández Ferreiro e dous de Consuelo Domínguez Rodríguez, que é cualificada como “nuestra rosaliana poetisa sexagenaria”, definición na que hai moito de esaxero. A prosa galega está representada por artigos de diferente temática, con traballo do propio López Abente, Salvador Lorenzana (pseudónimo de Fernández del riego), Ben-Cho-Shey, Otero Pedrayo e Ramón Costa Suárez, ademais doutros textos en castelán de Aquilino Iglesia Alvariño, Francisco Mayán Fernández e o propio director da revista. Deles, unicamente o artigo de Abente trata un tema literario, pois reproduce fragmentos do seu discurso de ingreso na RAG intitulado “A terra e a poesía de Pondal”. Finalmente, na sección reivindicativa “Rumor popular” reclámase, entre outras cousas, que se organicen uns xogos florais na comarca e que se lle faga unha homenaxe ós grandes poetas da zona, Labarte Pose e López Abente.

BIBLIOGRAFÍA

Vid. CC, GEG

Barreiro, X. R., “La revista de Cee”, La Voz de Galicia, 21-X-1995.

Na miña Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo (Edicións do Castro en 1998 , sinalo que este poeta muxián publicou na revista Alborada da ABC do Partido de Corcubión (Bos Aires) co pseudónimo de Nerio varias recensións literarias, entre elas as que se ocupan dos tres números da revista Nemancos, que dirixía Baldomero Cores.

No mesmo Dicionario da Literatura Galega, volume II. Publicacións periódicas (Galaxia, 1997) recóllese a participación do noso Baldomero Cores Trasmonte en Bendado (co artigo “O Día das Letras é o símbolo fundamental de Galicia”, O Correo Galego, El Correo Gallego, El Eco de las Mariñas, Escritos, Fin de Semana, Galicia Viva, El Ideal Gallego, Luzes de Galiza, Outeiro, Pontevedra e Seiva, nunha relación pouco exhaustiva do seu incansable labor divulgador.

De feito, non se cita o seu magnífico artigo “La poesía y el mar”, que viu a luz en La Noche, Santiago de Compostela (29.09.1963) e que figura na bibliografía da miña Tese de Doutoramento defendida en 2008, A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo, que é de acceso libre na rede en varios lugares, como no repositorio poesiagalega.org. Nun parágrafo cita os autores que refliten nos seus versos a Costa da Morte:

«La Costa de la Muerte, que tiene poca novelística, posee, en cambio, una gran aportación poética. Pondal nos da una versión muy sugerente del mar en la parte septentrional de la Costa de la Muerte. Antón García Zapata [sic], un poco más abajo, también insiste en lo mismo, pero con un sentido marinero más amplio, por lo que convendría reconocer con mucho cuidado la presencia de este magnífico y sutil poeta. Y ya en pleno corazón de la Costa de la Muerte, entre Vilán y Finisterre, está López Abente, el mejor cantor del mar gallego».

Sit tibi terra levis, Que a Terra che sexa leve, vello amigo Baldomero Cores Trasmonte, desde o agradecemento e a memoria.

One response so far

Dec 22 2014

O editor corcubionés Francisco Porrúa na agarimosa lembranza do escritor Francisco Fernández Naval

PacoPorrúaeGabo
(Na fotografía o editor corcubionés Francisco Porrúa conversa con Gabriel García Márquez, de quen leu e estimou o orixinal de Cien años de soledad)

O pasamento do editor corcubionés Francisco Porrúa aos 92 anos este pasado xoves non pasou desapercibido na prensa galega, catalá (pois vivía en Barcelona), española e latinoamericana, velaquí poñamos por caso o artigo a xeito de necrolóxica urxente que publicou o xornal colombiano El Tiempo. Porén, para nós, galegas e galegos de nación, a achega máis interesante sen dúbida son as dúas anotacións que publicou o escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval na súa bitácora anoitebranca. Velaquí as ligazóns.

Francisco Porrúa (I)

Francisco Porrúa (II)

Estas dúas entregas recollen o capítulo que lle dedicou no seu recente O soño galego de Julio Cortázar (Linteo), do que xa falamos aquí. Recomendo a lectura deste volume e do devandito capítulo en particular, do que agora reproduzo os seus últimos parágrafos a xeito de entrante gorentoso.

(…)

Considera que ese é o oficio para alguén que se interesa pola literatura. A tradución, para el, é unha sorte de lectura microscópica, lenta, onde cada coma, a lonxitude das frases ou das palabras, ten importancia. Pensa que é un oficio duro, longo e ingrato, porque nunca chega o que un quere. Lembra que Valéry dicía que hai poemas abandonados e recoñece que tamén hai traducións abandonadas.

—O escritor escribe moitas veces o que non sabe, os personaxes revélanselle, buscan outro camiño, e o escritor… Non hai un dominio total do escritor sobre o texto. A crítica contemporánea que plantexa a morte do escritor e a primacía do texto sobre el, ben, é unha maneira de ler na que te atopas o que o escritor dixo e o que non dixo, o que o escritor non quixo ou non puido dicir e o que o escritor dixo por demais, sen se decatar, e no texto, nese senso, está todo, el revélao todo. O que eu vin na miña experiencia, en relación con isto da morte do autor, é que hai unha correspondencia bastante agochada e subterránea entre o escritor e a súa lingua, o seu xeito de falar, a súa dicción e a lingua falada. Hai aproximacións de estilo… Borges falaba de maneira moi semellante a como escribía, tamén Julio. García Márquez máis aínda. García Márquez fala exactamente como escribe, é dicir, a linguaxe común de García Márquez é sentenciosa. Por exemplo o rapaz que na beira do mar pregunta ó avó onde está a outra ribeira e o avó contéstalle: non hai outra ribeira. Ese é o xeito de falar de García Márquez. Pero o escritor sorpréndese moitas veces ó se ler e non saber realmente de onde vén o que escribiu.

É posible que todo Cortázar estea contido en Rayuela. Tamén Julio diría cousas das que non se decataba, palabras, frases, que interpretadas ao seu xeito por cada lector, constituiron un manual de educación sentimental, un xeito de entender a vida. Porrúa lembra que o primeiro capítulo de Rayuela que Julio escribe é o do madeiro, ese madeiro polo que Horacio trata de cruzar de fiestra a fiestra sobre un patio e ver a Talita… Ese oco, o do patio porteño, presente en toda a novela, é, en opinión de Porrúa, un oco existencial, a nada, un tema moi común na filosofía francesa contemporánea. Segundo el, toda a novela está trazada sobre esa angustia da nada, a presenza de algo nu diante do home. Considera que iso está moi presente en toda a vida de Julio e que merece unha lectura que teña en conta ese paso inicial sobre o oco, sobre o baleiro. Hai capítulos, o primeiro, por exemplo, que semella un Julio moi vistoso, moi colorista, poético, e de sócato iso interrómpese por reflexións de Oliveira, que son reflexións moi da última parte, do oco, da negación… Ou da saudade, poderíamos pensar. Porque tamén Porrúa, o galego sen saudade, sente a debilidade da negación e da nada. Hai días, nos que cando observa a cidade e o mar dende un piso alto en Barcelona, parécelle estar contemplando o Monte do Pindo segundo se mira dende Corcubión; e é que a saudade está máis prendida a nós do que ás veces pensamos, porque non só se trata de extrañar aquilo que deixamos, do que nos desprendemos, porque tamén está a nostalxia do paraíso perdido que é a infancia, a nostalxia da inocencia.

Francisco «Chisco» Fernández Naval

One response so far

Dec 03 2014

Lembranza de Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014)

OlimpioArca
OlimpioArca-15-09-12
(Retrato de Olimpio Arca, da autoría de Héitor Picallo, e fotografado entre Xosé María Lema Suárez e eu propio na entrega a Héitor Picallo do Premio Reimóndez Portela o 14 de setembro do 2012. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Días atrás dixémoslle adeus ao escritor, historiador e mestre (nomeado Mestre Exemplar polo Museo de Pontevedra en 1993) Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014), quen nos deixou á idade de 86 anos na súa casa estradense. Coñecín a Olimpio a finais da década dos noventa debido á amizade que me une desde esa época á súa filla Maka Arca Camba, coa que temos coincidido en moitos sarillos culturais e literarios.

Con Olimpio Arca non tiven moito trato, aínda que falamos e coincidimos tamén moitas veces, nomeadamente en presentacións de libros, adoito relacionados coa Terra de Tabeirós. Precisamente a fotografía ilustra a última vez que debemos cadrar xuntos. Alén diso, coñezo e lin varios dos seus traballos de polígrafo, xa que Olimpio foi un deses eruditos e traballadores da cultura que realizou un intenso labor de investigación e defensa do patrimonio comarcal, exerceu a dirección do Museo do Pobo Estradense Manuel Reimóndez Portela e até chegaría a ser nomeado cronista local polo Concello d’A Estrada.

Para un achegamento á súa personalidade, desde a infancia, os anos da República, da guerra civil e da posguerra, ao seu maxisterio e á súa creación literaria, é moi recomendable a longa entrevista que lle realizou o alumnado do estradense IES Manuel García Barros e que pode ler nesta ligazón.

A nivel literario escribiu tamén contos e varias obras de teatro, como as tres que figuran na miña biblioteca persoal, dúas delas con senllas dedicatorias autógrafas, tal e como recollen as imaxes que acompañan esta anotación. En novembro do 2001, Maka Arca agasalloume as súas obras de teatro escolar Conversas coa nobre Dama (Concello de Cuntis, 1999) e Pelexa no souto (Edicións Fervenza, A Estrada, 2001), coa que se inauguraba a colección A Pinguela Teatro Escolar, dirixida por Xosé Luna Sanmartín, aínda que unha nota editorial sinala: «Pelexa no souto, de Olimpio Arca Caldas, foi escrita en 1974 e estreada nese mesmo ano na Agrupación Escolar de Couso».

O propio Xosé Luna Sanmartín faríame chegar en 2003 a obra Os Reis do Panchiño (Edicións Fervenza, A Estrada, 2002), sexta entrega da colección A Pinguela Teatro Escolar, desta volta coa seguinte nota editorial: «A publicación de Os Reis do Panchiño, de Olimpio Arca Caldas, foi recomendada pola Asociación Cultural O Facho, no ano 1973».

Todas tres, e en xeral toda a súa obra, amosan a súa preocupación pola conservación e a divulgación da nosa cultura e da nosa lingua, porque Olimpio Arca Caldas profesou o galeguismo até a medula. Abonda con lermos o final da peza Conversas coa nobre Dama (que non é outra que a lingua) e que me permito reproducir a xeito de postremeira homenaxe.

Que a Terra che sexa leve, Mestre!

(Entra a DAMA sen peluca e coa faciana de moza nova)

NENOS.- (Contentos, gardando os caramelos)
Así é como nós a queremos.

DAMA.- (Vai á libraría e colle dous libros. Dálle un a cada neno) Este é o meu agasallo, para que leades moito e me escribades máis.

(No medio dos dous nenos cara ó público)

DAMA.- Eu son a fermosa e antiga lingua galega. Hai séculos na miña lingua rimaba os seus versos o Rei Afonso X de Castela. Nela rezaron os vosos tataravós, namoraron vosos avós. Estiven anos e séculos esquecida por certos persoeiros e asoballada por un irmán máis poderoso.
¡Sodes vós os que tedes que me defender xa que deste xeito afirmades a vosa personalidade! ¡GRACIAS!

Baixa o telón e música.

(Imaxes dunha das súas dedicatorias e das súas obras na miña biblioteca persoal. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)
OlimpioArca2
OlimpioArca1
OlimpioArca2
OlimpioArca3
OlimpioArca4
OlimpioArca5

Comentarios desactivados en Lembranza de Olimpio Arca Caldas (Cuntis, 1928 – A Estrada, 2014)

Next »