DocumentalArchive for the '' Category

Set 14 2016

O poeta Paco Souto a ensinar o seu oficio de percebeiro e a Costa da Morte nun fermoso documentario da televisión austríaca

O último día de agosto apareceunos na caixa do correo electrónico unha mensaxe do amigo poeta Paco Souto, no asunto indicaba «documental de Peter» e acompañando a ligazón a un video na canle de youtube unhas breves palabras: «Este é o docu que fixemos en Agosto pasado. De momento só en alemán. Sintoo. Apertas».

En efecto, trátase dun documentario elaborado e emitido pola canle 2 da televisión pública austríaca (Produktion des ORF), baixo o encabezamento «Universum Wildes Spanien» (Universo da España Salvaxe, coido que pode traducir así), que foi publicado o 18 de agosto na canle de youtube do documentalista Nino Wurm.

Na hora e media de duración deste excelente documentario, que ten unha fotografía fascinante, son moitas as imaxes de Galiza que se proxectan e nelas non podía estar ausente a Costa da Morte. No caso de non terdes paciencia ou tempo dabondo para visionardes todo o documentario, permítome aconsellarvos que o fagades entre o minuto 6:30 e o 14:30, de maneira especial a partir do minuto 11:00 no que aparecen unhas espectaculares imaxes de Paco Souto no seu oficio de percebeiro e explicando o seu labor á cámara, aínda que a tradución ao alemán superposta non nos permite escoitar a súa propia voz.

Tamén a partir do minuto 26:30, sempre aproximadamente, fálase do camiño de Santiago de Compostela na súa prolongación até Fisterra e novamente sairán as imaxes e a voz de Paco Souto, desta volta facendo un «lanse» de cana desde a costa.

Malia algúns tópicos que coido adiviñar no relato, o certo é que o documentario é excelente, aínda que só for pola beleza das imaxes, así que o recomendo vivamente.

Para complementar todo isto recupero un anaco desta anotación do 1 de novembro de 2011:

Paco Souto, que logo de varios oficios, está vivir en Malpica de Bergantiños e a traballar moito en tarefas do mar, coma a dura e impresionante do percebeiro. Seu é ese fermosísimo poema intitulado “A percebeira é unha illa”, que se pode escoitar na súa propia voz (nesa dición sempre magnífica da que tanto aprendemos) na canle youtube e que eu coñecín através do dixital quepasanacosta. Con outra xente, Paco Souto está detrás tamén da bitácora cultural percebedemalpica (hoxe en día inaccesible) e da canle do mesmo nome en youtube. Nestas dúas páxinas tedes gravacións que nos achegan olladas para dignificaren o traballo dos percebeiros.

Velaquí a letra do poema de Paco Souto, pertencente ao seu libro Fado (1998), editado por Letras de Cal e que no portal poesiagalega.org podedes ler completo.

A percebeira é unha illa
A illa ten nome de peixe esquivo
E os homes van
A lanchiña que os leva é de pau de laranxo
A lúa é unha laranxa apodrecida
A lúa debuxa cadaleitos nas furnas
De entre os mortos nascen percebes
Os ollos vagos non ven
Son as mans acoiteladas as que cachean os tetos
A rapa áxil
E logo a lonxa
E a viaxe à Coruña ou Madrid
E o prato na mesa
E o sal na boca
Ese sabor a sal na boca
Como se a morte viñese cada nove ondas

Comentarios desactivados en O poeta Paco Souto a ensinar o seu oficio de percebeiro e a Costa da Morte nun fermoso documentario da televisión austríaca

Ago 17 2016

Cartas de Alexandre Bóveda na madrugada do fusilamento [17-VIII-1936]

Guerra-civil-1936-1939-e-literatura-galega
CartasdeAlexandreBóveda(1)
CartasdeAlexandreBóveda(2)

As imaxes reproducen as tres «Cartas de Alexandre Bóveda na madrugada do fusilamento [17-VIII-1936]», cuxos textos foron publicados en VV. AA., Castelao e Bóveda irmáns!!, Vigo: Extras A Nosa Terra 5/6, 1986, páx. 112. As dúas primeiras, tiradas de Xerardo Álvarez Gallego, Vida, paixón e morte de Alexandre Bóveda, Buenos Aires: Nós, 1972, e foron reproducidas no volume intitulado Guerra civil (1936-1939) e literatura galega: (textos e documentos para unhas xornadas de estudio e debate) / Edición de Xesús Alonso Montero e Miro Villar. — Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega, Ponencia de Lingua, 1999.

Esta obra, na que traballei arreo, pódese descargar de balde no sitio web do Consello da Cultura Galega, onde vai introducida por esta presentación:

Esta publicación recolle material empregado polos relatores que participaron nas xornadas “Guerra Civil (1936-1939) e literatura galega”, celebradas no Consello da Cultura Galega en 1999 (Do 14 ao 16 de decembro de 1999). Reproduce cartas, poesía e prosa de escritores que desenvolveron o seu traballo no trienio 1936-1939, e outro material de utilidade para analizar a literatura galega naquel tráxico momento histórico.

O presente volume contén textos e documentos que, dun xeito ou doutro, foron tidos en conta polos relatores e comunicantes, o que foi útil para eles e, máis aínda, para os asistentes ás Xornadas. Estes, por outra parte, atoparon neste volume páxinas (non só aquelas que son inéditas) que se propoñen suscitar reflexións ou novos estudios ou encontros futuros.

Engadamos, finalmente, que este volume é o primeiro no xénero: tal é a incuria diante deste tema entre nós.

Velaquí os textos das tres cartas:

CARTAS DE ALEXANDRE BÓVEDA NA MADRUGADA DO FUSILAMENTO [17-VIII-1936]

Madrugada do 17 de Agosto de 1.936

Irmán Pedro Basanta

Pontevedra

Querido Basanta:

C-unha fonda aperta de despedida, que lle prego faga extensiva a Xil e todol’os irmáns, o prego de que non se esqueza dos meus.

Xandro

ás 5 menos 5

Madrugada do 17 de Agosto do 1.936

Choliñas, miña Peque, Vidiña:

Quixen escribirche moito. Mais xa sabes canto poidera decirche.

Perdoame todo, que os peques me lembren sempre; que cumplas todol’os meus encárregos.

Eu, Almiña estaréi sempre en vós como che prometín.

Fallan uns minutos e teño valor, por vós, pola Terra, por todos. Vou tranquío.

Adeus, Vidiña. Vive pra os peques e os vellos, ¡abrazaos, confortaos! Sé Ti, miña Pequeniña ademirable, a máis valente de todos. Alá sentirei ledicia e satisfacción de Ti e de todos. Lembrareivos sempre, velarei sempre por vos.

Adeus. Contigo, cos peques, cos Vellos todos, estarei sempre na lembranza, na máis grande, a máis fonda, a máis infinda das apertas, o voso

Xandro

P. S. / recei contigo

Madrugada do 1.936 [sic]

Querido Vitín:

Non sei si fixen ben ou mal en procurar que me axudases con proveito. En calquer caso foi con desexo do teu ben.

Eu morro tranquío; confío en que serei recibido donde todos queremos xuntarnos e fagoo con ledicia e confiando en Deus iste sacrificio. Quixen facer ben, traballei por Pontevedra, por Galicia e pola República e o trabucado xuicio dos homes (que eu perdoo e todos debedes perdoar) condéname.

Sé agora máis home que endexamais porque é cando máis o precisas, polos nosos vellos e polos nenos, de quen, sin que puidéramos esperalo, vas ser un pouco pai.

Confórtaos a todos e procura ser sempre bon. Non te arrepintas de canto ben teñas feito e podas ainda facer.
Vitinciño: Aos papás, a Vera, a Carlos, a Cesar, a todos, as miñas apertas.

Pra ti, irmanciño bon, a máis grande que poidas recibir de

Alexandre

P.S. / Rezai por min que eu lembrarei-vos sempre e (se podo, como espero) intercederei por vós

-ás 5 e 1/4

Comentarios desactivados en Cartas de Alexandre Bóveda na madrugada do fusilamento [17-VIII-1936]

Nov 13 2015

A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

grial_207

Grial, Revista Galega de Cultura, 207 (xullo, agosto, setembro do 2015), que xa anda desde hai uns días polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, dedica o corpo deste último volume á publicación de varios artigos e documentos baixo o título común «Construír Galicia. No centenario de Xaime Isla Couto».

No último artigo da serie, o profesor de Filosofía e Antropoloxía Social da USC, Xosé Luís Pastoriza Rozas, que coordinou esta sección, exhuma «Dous documentos de Xaime Isla», e nós imos referenciar o primeiro por se centrar nunha visita do Seminario de Estudos Galegos á zona sur da Costa da Morte.

Pastoriza Rozas escribe como preámbulo: «Na primeira quincena de xullo de 1936, Xaime Isla participa como alumno bolseiro do Seminario de Estudos Galegos na xeira de Fisterra, encadrado na sección de Xeografía dirixida por Ramón Otero Pedrayo. Os días 9, 10 e 15 de xullo El Pueblo Gallego de Vigo publica tres das catro crónicas enviadas desde a Costa da Morte por un Xaime Isla que se define como un “pioneer” do xornalismo. O golpe de estado do 18 de xullo sorprende o equipo do Seminario en Fisterra, onde a intervención do crego do grupo, Xesús Carro, evita que un grupo de falanxistas tome medidas de forza contra eles. Por mor do levantamento militar, unha cuarta crónica enviada a Vigo ficaría sen publicar e perdida para sempre. A partir de agosto El Pueblo Gallego converterase no diario da Falanxe de Vigo».

Pastoriza Rozas recupera esa inédita crónica de Xaime Isla Couto co título «O Seminario de Estudos Galegos en Fisterra», que ocupa seis páxinas do Grial, 207. O autor principia por detallar quen fai parte da expedición, entre os que están á fronte Otero Pedrayo, presidente da entidade, coa súa sección de Xeografía; Parga Pondal á fronte da Xeoquímica; Xesús Carro e Filgueira Valverde na de Arte e Arqueoloxía; Vicente Risco na de Etnografía e Folklore ou Luís Iglesias, na de Ciencias, entre outros membros do SEG, que enchen o ómnibus tamén con numeroso material para o estudo e a investigación.

A viaxe atravesa as terras de Negreira, Barcala e A Baña, antes de entar en Terras de Zas e de Soneiras (sic), no que eles denominan terra de Xallas. A primeira estación vai ser a ponte Arantón e a Arca de Ougas (sic, por Arca de Ogas), pois «Eiquí -ergueito castro de forteza racial- está o repouso eterno de Breogán, conductor dos pobos célticos». Fan pausa en Vimianzo para poñer ritmo no apetito e pola noite chegan a Cee, hospedándose no «Nuevo H. París», hoxe desaparecido.

A primeira xornada é unha saída a Fisterra, onde os equipos de cada sección se poñen a traballar en cadansúa investigación, que Xaime Isla Couto describe case ao miúdo. E conta tamén a visita que lle fan ao erudito local, o médico Esmorís Recamán, que os acompaña até o val de Duio («Duyo, a Babilonia galega»), percorrendo os lugares, Denle, Escaselas…, e falando de Duguin (sic, por Duggium), cidade prehistórica asolagada, ao que seguirá un xantar campestre fronte ás batentes do océano. E regresan ao Gran Hotel París, sinala Isla Couto con retranca, de Cee a cearen e a descansaren, alén de transcribiren apuntamentos da xornada de estudo.

Ao día seguinte visitan A Pereiriña, tiran fotos, filman películas documentais e entrevistan a dúas mulleres moi velliñas, antes de viaxaren cara á ría de Lires e o río Castro, tomando o café na casa do señor Vinagre, o cura da parroquia.

Até aquí o documento está en galego e a derradeira páxina está en castelán, principiando por relatar unha «Exploración del monte Pindo»:

«Mientras que los miembros de la sección de Psicotecnia trabajaban en las escuelas de Ameixenda y Brens, los miembros de las demás secciones escalaron el Monte Pindo. Los resultados de esta difícil exploración no fueron tan completos como sería de esperar porque el temporal del miércoles sorprendió a los miembros del Seminario en los picos de Penafiel y les obligó a suspender sus trabajos. Sin embargo, la exploración ha tenido un gran interés y el monte Pindo justificaría hoy por sí solo una campaña de investigaciones».

Novamente regresan a Cee e son agasallados cun concerto da Coral Polifónica no «magnífico colegio de la Fundación Blanco (sic, por Fernando Blanco)».

A mañá do xoves dedicárona integramente á vila de Corcubión e á tarde, pasando por Dumbría visitaron o pazo de Berdeogas e o Castrelo de Villaseco (sic, por Vilaseco), para logo de se deter en San Isidro de Quintán (sic, por Quintáns) antes de seguir cara a Muxía, por Ozón e Moraime, cuxas igrexas tamén son estudadas: «Moraime, tan lleno de problemas, y tan necesitado de que una restauración lo incorpore al número de los monumentos gallegos que han sido devueltos en estos últimos tiempos a todo su esplendor primitivo».

Fan noite en Muxía e ao día seguinte rematan a xeira nos momumentos da vila e no santuario da Barca «la piedra ‘abaló’ aquel día», na igrexa parroquial e, xa de volta, novamente en Moraime.

Até aquí a deliciosa crónica inédita que Xaime Isla Couto realizou da xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra.

Comentarios desactivados en A xeira do Seminario de Estudos Galegos en 1936 á comarca de Fisterra

Nov 12 2015

A Costa da Morte (ou Costa Brava) no documentario Un viaje por Galicia (1929)

O imprescindible blogue Trafegando ronseis (do que tanto aprendemos) da profesora Gracia Santorum adoita ser tamén un inesgotable manancial de ideas e de documentos. Nunha anotación ben recente reproduce o documentario Un viaje por Galicia (1929), atopado no sitio Somos paisaxe, con este preámbulo:

«Realizado co gallo da Exposición Iberoamericana de Sevilla, pretende dar a coñecer as paisaxes e monumentos de Galicia nun percorrido polas catro provincias. É a única longametraxe documental da Galicia da preguerra. Amosa arquitecturas desaparecidas, mutacións na morfoloxía urbana, contrastes entre o medio rural e a burguesía. Película restaurada polo CGAI en 1991. DVD dispoñible no CGAI».

Ficha artística
Cámara: Luis R. Alonso
Dirección: Luis R. Alonso

Ficha técnica
Tipo: Documental
Duración: 105′
Ano: 1929

Fontes
Video en Youtube
Información en Cultura Galega

O documentario percorre cidades e vilas das catro provincias administrativas galegas e nese itinerario visual son moitos os lugares da Costa da Morte recollidos pola cámara (aínda que tamén hai ausencias dignas de mención). Deseguida sinalo todos eses lugares traducindo para a nosa lingua, xa que están en castelán e cos topónimos deturpados, os títulos que preceden ás imaxes, así como a anotación aproximada da minutaxe no que se poden visionar. Velaquí:

40:24. Castelo de Vimianzo
40:29. Ponte de Porto. Un curruncho do río
40:35. Camariñas. Unha casa brasonada
40:53. Cabo Vilán. O faro e os cantís da costa
(Aquí os planos son máis longos e o camerógrafo semella seducido polo mar bravo)
41:52. Torres señoriais e igrexa da Pobra de Cereixo
42:02. Fisterra. O cabo
(Tamén inclúe planos da vila, que continúan a seguir)
42:26. As vellas casas e as rúas tranquilas
42:34. A Costa Brava. Corcubión
42:44. Cee
(O porto nunha imaxe insólita que nos descobre unha vila mariñeira)
42:59. O río Ézaro e o salto do Pindo.

A continuación o documentalista abandona a Costa da Morte (que denomina Costa Brava, como o poeta Gonzalo López Abente fixo en toda a súa obra) e vaise cara ao Tambre, con magníficas estampas de dornas no seu esteiro en Pontenafonso e chega a Noia (esquece Muros) para continuar cara á Barbanza.

Comentarios desactivados en A Costa da Morte (ou Costa Brava) no documentario Un viaje por Galicia (1929)

Out 20 2015

Arou na curtametraxe Falaises de la mort, de Ernest Alfter

Unha das miñas bitácoras de referencia e de lectura obrigada vén sendo anoitebranca, do escritor e amigo Francisco «Chisco» Fernández Naval, que colle o seu nome dunha magnífica novela súa A noite branca (Xerais. Premio Irmandade do Libro ao Mellor Libro Galego do ano 2012) e que recomendo visitar a miúdo.

Nunha das súas últimas anotacións intitulada «Arou, os cantís da morte» reproduce un impresionante documento cinematográfico, tamén reproducido polo dixital Diario camariñán, tratáse da curtametraxe intitulada Falaises de la mort, do documentalista francés Ernest Alfter, co camerógrafo Juan Ruiz Romero, realizada en 1950, e que está baseada na difícil vida dos pescadores de Arou e das súas mulleres nesa altura. Como subliña Chisco, a curta que lle foi fornecida por Fernando, da confraría ou pósito de Muros, posúe un innegable valor antropolóxico e etnográfico.

Aínda que xa coñecía a curta antes de hoxe, porque fora recuperada (aquí xa se daba conta dela) polo noso amigo o antropólogo muxián Manuel Vilar, serve para unha acordanza biobibliográfica, pois o porto pesqueiro de Arou e as súas xentes xa foron do meu interese desde a mocidade e de feito son nomeados no sexto soneto do caderno «De ti e da paisaxe» da miña opera prima, o poemario Ausencias pretéritas (Espiral Maior, 1992).

Aquí deixo novamente aqueles versos que escribín na primavera de 1990, xa van aló máis de 25 anos (que non son nada!!!)

VI

Cemiterio de ingleses, pedras que dan palabra,
dádeme unha resposta que non atopo en nada,
vós que sabedes todo, quero saber da amada
se escolleu precipicios dunha sorte macabra.

Inda que din murmurios do seu louquear de cabra
non é por máis que ela ande quizais ensimesmada
correndo espida en horas temperás da alborada,
acaso hai delito de agardar que o día abra?

Cemiterio de ingleses, vós que todo sabedes,
contade que foi dela, do seu soño arestora,
se cadra non se encontra no propio labirinto.

Disque pode vir presa no enredo dunhas redes,
mozos de Arou viñeron con pesca en mar de fóra
e trouxeron na enleada botella con precinto.

Comentarios desactivados en Arou na curtametraxe Falaises de la mort, de Ernest Alfter

Mai 11 2015

Roque Dalton, memoria do poeta e guerrilleiro salvadoreño

O corenta aniversario da morte do poeta e guerrilleiro salvadoreño Roque Dalton, nun asasinato aínda a día de hoxe non totalmente esclarecido, suscitou moitos artigos de interese (coma este en El Universal de México). Porén, quero salientar o programa realizado polo narrador Paco Ignacio Taibo II para a canle venezolana TeleSur. En tan só media hora, imprescindible, o programa intitulado «Los Nuestros, Roque Dalton el poeta guerrillero» percorre a súa biografía e a súa obra e ofrece testemuños inéditos. Recomendo moito a visión deste programa.

En abril de 2012 nesta bitácora xa falamos do poeta salvadoreño na anotación «Poetas de grafiti: Roque Dalton, Lois Pereiro…», da que rescato os seguintes parágrafos:

A min o nome de Roque Dalton acompáñame desde hai moitísimos anos, coñecino através dun texto que acompañaba a canción de Silvio Rodríguez «Unicornio», incluída no LP co mesmo título de 1982. Silvio dicía daquela: «Todo empezó por un amigo muy querido que tuve, un salvadoreño llamado Roque Dalton, quien además de haber sido un magnífico poeta fue un gran revolucionario, compromiso que le hizo perder la vida cuando era combatiente clandestino. El caso es que Roque tuvo varios hijos; entre ellos Roquito —el que hace tiempo se encuentra prisionero, y del que no se sabe suerte—, y Juan José, que jovencito y delgado como es fue guerrillero, herido, capturado y torturado. A este último fue a quien encontré hace poco y me contó que allá, en las montañas de El Salvador, andando con la aguerrida tropa de los humildes, trotaba un caballito azul con un cuerno».

Silvio Rodríguez sempre tivo interese pola aínda non esclarecida desaparición do poeta salvadoreño, como explicou aquí unha e outra vez, e mesmo compuxo un novo poema que publicou na súa bitácora segundacita.

A miña aproximación á obra poética de Roque Dalton non se fixo agardar, mais o certo é que nunca o citei na miña escrita, como si fixo en varias ocasións meu irmán Rafa Vilar, quen o tivo presente nun poema que fai parte do seu libro Migracións (Espiral Maior, 2008).

como non confundir, pequeno roque dalton,
as cóxegas dos teus poemas de azucre,
coa lima-estrataxema dunha revolución sen mares?
dixeron que escribías
nesas noites de marionetas caprichosas
en que os grilos beben o seu canto triste
sospeito que escribías
porque un fusil ás veces pesa demasiado
ou porque non tiñas onde meter tanta bala torpe
porque, se cadra, pequeno roque dalton,
os versos escorados que axitabas e exhibías
só eran vagalumes en ringleira pintando de máis verde
as montañas e as vermellas árbores
dun país en miniatura

E tamén moito antes nun artigo da súa autoría datado o 14 de abril do 2003 e publicado un día despois na revista Avantar da CIG baixo o título «Sen embargo, viva Cuba (ou Saramago ou Roque Dalton)», que máis tarde foi reproducido en castelán en La Jiribilla. Revista de cultura cubana.

«Mentres o imperialismo segue a invadir países e esperanzas (Iraq hoxe é só unha cruz máis no plano da hexemonía mundial ianque), algo pasa en Cuba: a revolución resístese á dominación… e Saramago di (El País, 14 de abril) que xa non pode máis, que disinte, que ata aquí chegou, que xa non vai seguir o ronsel da revolución cubana. Os últimos feitos acontecidos, marcados pola acedume da represión sobre a disidencia pro-ianque, afastan ao premio Nobel portugués de Cuba.

E un lembra que un poeta –e guerrilleiro– salvadoreño, de nome Roque Dalton, morto por cousa do imperialismo ianque, dixo unha vez algo así como que estaba moi ben morrer pola Revolución (xustiza social, igualdade, liberdade…) pero que tamén, chegado o caso, había que saber matar por esa mesma Revolución (xustiza social, igualdade, liberdade…). Case nada.

Así as cousas, é triste estar na tesitura de ter que sucumbir ás palabras de Saramago ou ás de Roque Dalton, mais tal día como hoxe hai que optar. A miña elección é por Cuba, polo pobo cubano e a súa Revolución, e contra o imperialismo. Se fose posíbel, hoxe querería parecerme a un home que se chamou Roque Dalton».

Finalmente, quero rematar reproducindo a letra do poema-canción do poeta Mario Benedetti e do cantautor Daniel Viglietti «Daltonica – A Roque» e deseguida o video onde pode escoitar o recitado musical a dúo:

Mario Benedetti:
Llegaste temprano al buen humor
al amor cantado
al amor decantado

llegaste temprano
al ron fraterno
a las revoluciones

Daniel Viglietti:
Pulgarcito de poeta
que se escapa y me cosquilla,
tan alegre, tan sin silla,
tan de amores torrenciales,
tan sin fin.

Alegría de una tierra
que se quita las fronteras,
se desnuda las caderas,
las volcánicas centrales
de una luz.

Mario Benedetti:
cada vez que te arrancaban del mundo
no había calabozo que te viniera bien
asomabas el alma por entre los barrotes
y no bien los barrotes se afojaban turbados
aprovechabas para librar el cuerpo

usabas la metáfora ganzúa
para abrir los cerrojos y los odios
con la urgencia inconsolable de quien quiere
regresar al asombro de los libres

Daniel Viglietti:
Yo lo vi,
yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.
El año treinta y dos
él no vivía y yo lo vi
contando sus historias
de futuro, iba entre mil.
Yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.

Mario Benedetti:
le tenías ojeriza a la pureza
porque sabías cómo somos de impuros
cómo mezclamos sueños y vigilia
cómo nos pesan la razón y el riesgo

por suerte eras impuro
evadido de cárceles y cepos
no de responsabilidades y otros goces
impuro como un poeta
que eso eras
además de tantas otras cosas

Daniel Viglietti:
Pobrecitos los poetas,
bendiciones son daltones,
donde hay huesos ven marrones
territorios prometidos
como un sol.

Tan bracito su poesía,
se levanta en los sensuales
laberintos marsupiales
y reparte polen rojo,
se abre en flor.

Mario Benedetti:
ahora recorro tramo a tramo
nuestros muchos acuerdos
y también nuestros pocos desacuerdos
y siento que nos quedan diálogos inconclusos
recícrocas preguntas nunca dichas
malentendidos y bienentendidos
que no podremos barajar de nuevo

pero todo vuelve a adquirir su sentido
si recuerdo tus ojos de muchacho
que eran casi un abrazo casi un dogma

Daniel Viglietti:

Yo lo vi,
yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.
Era el año dos mil,
ya él no vivía y yo lo vi.
La muerte equivocada lo llevó
y él anda aquí;
y yo lo vi, yo lo vi, yo lo vi.

Mario Benedetti:
el hecho es que llegaste
temprano al buen humor
al amor cantando
al amor decantado
al ron fraterno
a las revoluciones

pero sobre todo llegaste temprano
demasiado temprano
a una muerte que no era la tuya
y que a esta altura no sabrá que hacer
con tanta vida.

Daniel Viglietti:
Pulgarcito de poeta
que se escapa y me cosquilla,
tan alegre, tan sin silla,
tan de amores torrenciales,
tan sin fin.

Crece armado de esperanza,
desentierra lo perdido,
le hace un hijo de sonido
al silencio de ese pueblo
que es maestro de sus sueños.

Que se escapa y nos cosquilla,
tan sin miedo, tan sin silla,
tan amado, tan armado,
tan de todos, Salvador.

Comentarios desactivados en Roque Dalton, memoria do poeta e guerrilleiro salvadoreño

Abr 14 2015

Manifesto e obxectivos da plataforma «Voltar á Terra»

VoltaráTerra

(Video de presentación da plataforma «Voltar á Terra»)

Máis unha vez teño o pracer de me facer eco nesta bitácora doutro proxecto que coñecín ao abrir a caixa de correo e que me pareceu excelente e digno de divulgar ao máximo. Desta volta trátase do nacemento da plataforma cidadá denominada «Voltar á Terra», cuxo Manifesto fundacional xa asinei e que tamén convido a calquera persoa a se engadir nesta ligazón.

Non podía por varias razóns ser eu alleo á plataforma «Voltar á Terra», onde «galegas e galegos de todo o mundo únense para defender os nosos dereitos e ser quen de voltar á terra se así o desexamos». De primeiras porque meu bisavó Ramón e meu avó José Jesús estiveron emigrados na Arxentina e pouco trouxeron no seu regreso á Terra. Así, meu bisavó trouxo de volta un bandoneón que podreceu na casa por culpa da traza, coa miña inconsciencia e a de meus irmáns (demasiado crianzas para entender e tomar a decisión de o conservarmos) e oficio, como o que lle permitiu ter de seu un banco de carpintaría. Porén tanto meu bisavó, que morreu aos 98 anos, coma seu fillo e meu avó pódese dicir que fracasaron na Arxentina, como ben relata meu irmán Rafa Villar nun magnífico poema sobre a súa persoa («Porto da Coruña, ano mil novecentos e poucos»).

E no ámbito dos estudos literarios aos que teñen dedicado centos e centos de horas de traballo o mundo da emigración tampouco non me é alleo, pois teño centrado unha parte deles na obra e na figura de dous poetas emigrados tamén á Arxentina. Velaí a miña Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, dirixida polo Dr. Xesús Alonso Montero; que foi lida e defendida o 29 de xullo de 1997, obtendo o grao de Licenciado coa cualificación de Sobresaliente. Boa parte do texto foi publicado por Edicións do Castro (1998). E velaí tamén a miña Tese de Doutoramento en Teoría da Literatura e Literatura Comparada intitulada A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo, dirixida polo mesmo Dr. Xesús Alonso Montero; que foi lida e defendida o 25 de febreiro de 2008, obtendo o grao de Doutor coa cualificación de Sobresaliente Cum Laude. De acceso libre na rede en varios lugares, como poesiagalega.org, tamén deu pé ao libro Antón Zapata García. Biografía dun poeta emigrado ao servizo da II República (Laiovento, 2009).

Deseguida reproduzo o texto do Manifesto que asinei:

Manifesto

Desde que temos lembranza emigramos. O raro é encontrar alguén no noso contorno máis achegado que cando menos unha vez non probase sorte fóra. Nunca deixamos de irnos, a un ou a outro ritmo, en algún momento máis paseniño e noutros xa en masa, cando se desbordan os intereses duns poucos. Este é un deses momentos.

Vimos dun país con recursos e capacidades como para xuntar ás que están e ás que queremos estar. Somos líderes mundiais na produción de novos materiais de aplicación industrial, o mar fíxonos potencia pesqueira, habitamos unha Terra cunha extraordinaria capacidade agrogandeira, xeramos máis recursos enerxéticos -electricidade- dos que precisamos, visítanos máis xente que habitantes somos e, xunto a potencialidades dabondo, temos unha lingua e cultura propias e ben diferenciadas, que nos permite comunicarnos con máis de 250 millóns de falantes de portugués.

A pesar diso, 466.000 galegas e galegos viven hoxe por baixo do limiar da pobreza, máis de 200.000 marcharon desde o 2007, a metade das menores de 25 anos non teñen traballo. Perdemos cada día 70 habitantes formados e en idade laboral, que deixan atrás familias, amizades, e, en moitos casos, a posibilidade de desenvolver a súa vida onde queiran. Somos pouco máis que a vixésima parte da poboación do Estado, mais unha cuarta parte das emigradas.

O problema non é que marchemos, é que nos botan cando limitan e recortan as titulacións das nosas universidades, cando as opcións que nos dan son entre o desemprego, ou empregos cun salario miserento e traballos non remunerados –as tan manidas prácticas profesionais-, ou cando nos negan calquera tipo de axuda para desenvolver unha iniciativa económica.

Non queremos agasallos, mais tampouco que nos pechen as portas do noso país. A emigración non só supón rachar familias e separarse da xente que queremos, senón desvertebrar o noso territorio, introducir fendas xeracionais irrecuperábeis e condenarnos a continuar no círculo da dependencia que nos ten nesta mesma situación.

A emigración non é inherente á condición humana: Só viven en países diferentes ao seu un 3.3% da poboación mundial. Iso é o que nos depara un mundo só para as elites, no que a nós nos cadrou no lado baixo da balanza.

Por iso nós non somos emigrantes, somos exiliadas, e exisimos:

Un plano de emprego xuvenil que promova novos espazos de actividade para a xeración de emprego e que potencie o emprendemento.

Un plano de apoio ao retornado que permita volver en condicións dignas e con acceso a un posto de traballo digno.

Reforzo dos servizos públicos e contratación de traballadoras no ensino, sanidade e servizos sociais.

Promoción da explotación sustentábel dos nosos sectores produtivos e fin das restricións europeas e españolas que non nos deixan producir.

Derogación do retraso na idade de xubilación e eliminación dos contratos precarios.

Queremos ser quen de vivir e traballar con dignidade no noso país, como fan tantos pobos no mundo, e que deixen de ser os de sempre os que elixan se temos dereito ou non a vivir na nosa terra.

Comentarios desactivados en Manifesto e obxectivos da plataforma «Voltar á Terra»

Feb 27 2015

Proxecto de recuperación documental e fotográfica da Emigración Galega, que está a desenvolver o Arquivo da Emigración Galega do Consello da Cultura Galega

ArquivoEmigración

Teño o pracer de me facer eco nesta bitácora dun proxecto que coñecín ao abrir hoxe a caixa de correo e que me pareceu excelente e digno de divulgar ao máximo. Trátase dunha iniciativa lanzada polo Arquivo da Emigración Galega do Consello da Cultura Galega, baixo o rótulon Proxecto de recuperación documental e fotográfica da Emigración Galega. Velaquí a mensaxe recibida e a chamada á colaboración:

Queremos presentarlle o Proxecto de recuperación documental e fotográfica da Emigración Galega, que está a desenvolver o Arquivo da Emigración Galega do Consello da Cultura Galega. Para iso poñemos en marcha unha campaña de recollida de fotografías e documentos particulares que moitos emigrantes e familiares conservan nos seus fogares, como testemuña das súas vivencias no país de destino

(http://consellodacultura.org/aeg/paxinaarq.php?id=3528)

Ao mesmo tempo pedímoslle a súa valiosa colaboración. Co claro obxectivo de constituír unha plataforma permanente e dinámica para avanzar no coñecemento dos movementos migratorios, xorde esta iniciativa “activa e urxente” de recuperar o legado documental como pegada importante dos emigrantes galegos.

Poñemos algúns exemplos dos documentos e fotografías que adoitan achegarnos os cidadáns que colaboran con nós:

Imaxes que recrean a partida: fotografías da saída ou embarque, durante a viaxe (no barco, avión ou tren).

Documentos oficiais: pasaportes, cartilla de emigrante, carteira de identidade de inmigrante, licenzas para emigrar, tarxetas de embarque, carnets de identidade ou cédulas do país de acollida, expedientes de matrimonio por poderes, carnet de socio dalgunha entidade galega ou española, etc.

Documentos que reflictan a traxectoria laboral dos emigrantes: fotos do emigrante no seu lugar de traballo (p.e. co uniforme de traballo, etc.), contratos laborais, tarxetas publicitarias do seu propio negocio, anuncio publicitario do mesmo nalgún xornal, documentos da actividade sindical en caso de habela (boletíns informativos, circulares, etc.)

Pontes de ida e volta: cartas entre os emigrantes e os seus familiares e/ou amigos, postales, etc.

Vida cotiá no país de emigración:

O novo fogar: fotografías da súa chegada, dos primeiros anos (nos distintos lugares de aloxamento: pensión, apartamento, casa, hotel, albergue, barracón, outros (casas de familiares, amigos ou empregadores…).

Tempo de lecer: visitas aos paisanos, festas familiares como bautizos, comunións, vodas ou cumpreanos de amigos; viaxes, reunións nos centros galegos ou noutros centros nos que pasaban o seu tempo libre, etc.

Semente de novas xeracións: fotos cos seus fillos no país receptor, por exemplo: en festas escolares (actos de graduacións nos colexios, obras teatrais, entroidos, bailes, competicións deportivas, boletín de notas, etc.), visitas feitas á terra cos fillos, etc.

O retorno: Fotografías tras o retorno á terra, o novo camiño da integración a través do establecemento de novos negocios, etc., representan unha documentación de moito interese.

Somos conscientes do coidado necesario na forma de recoller as fotos e documentos dos nosos protagonistas e colaboradores do proxecto. Para participar no mesmo non é necesario facer doazón de fotos ou documentos orixinais, aínda que sería un aporte de sumo valor. No Arquivo encargámonos de dixitalizar ditas fotografías ou documentos persoais, devolvemos os orixinais, e ademais entregamos unha copia en CD como agasallo en sinal de agradecemento. Tamén se pode enviar dita  aportación particular a través do enderezo electrónico do Arquivo da Emigración Galega: aemigracion@consellodacultura.gal

Para saber outras formas de facer a doazón pode consultarse o seguinte enlace (xuntamos tamén o folleto informativo a esta mensaxe), onde se explica cada paso a seguir:

http://consellodacultura.gal/mediateca/extras/campana_fotos.pdf

Agradecemos enormemente a súa participación e difusión deste Proxecto, esperando que resulte do seu interese. Por favor, se ten algunha pregunta non dubide en poñerse en contacto connosco. Estaremos pendentes de calquera suxerencia pola súa parte.

Reciba un saúdo moi cordial,

Carolina García Borrazás

Consello da Cultura GalegaArquivo da Emigración Galega

Comentarios desactivados en Proxecto de recuperación documental e fotográfica da Emigración Galega, que está a desenvolver o Arquivo da Emigración Galega do Consello da Cultura Galega

Feb 06 2015

Poesía para o entroido do Val de Maceda: Detrás na néboa o felo, de Alexandre Nerium

Felo01Felo02
(Portada do caderno poético e sinatura autógrafa. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

O amigo e camarada poeta fisterrán Alexandre Nerium non publicaba un libro individual de versos desde 2008, cando publicou o seu segundo libro, intitulado Nocturnidade do sal (Sotelo Blanco), antes xa vira a luz Vogar de couse (Espiral Maior, 2003). E nestes últimos tempos só era posible seguir o seu estro poético en antoloxías, como por exemplo Versos no Olimpo. O Monte Pindo na poesía galega (Toxosoutos, 2013) ou nalgunha revista especializada como Dorna.

Esa demorada pausa na creación literaria vén de romper augas nunha nova publicación, Detrás na néboa o felo, un libriño ou unha plaquette xa que o ISBN non considera libros a volumes coma este con capa e 32 páxinas. E aquí hai un libro de versos ben potente, aínda que sexa breve.

A obra foi publicada por ese escritor, tamén poeta, e editor singular que se chama Emilio Araúxo. Se callar nunca terá o recoñecemento dos editores polo seu labor outsider, mais Emilio Araúxo dinamizou varias experiencias editoriais dignas de loanza, como Noitarenga. En 2011 botou a andar a revista e a colección de cadernos Amastra-N-Gallar, na que xa leva publicadas ducias de obras de pequeno formato e todas elas en edición non venal e de reducida tiraxe. Entre elas está a longa serie de «Felotextos» na que xa convidou a case medio cento de poetas, galegos (Lupe Gómez, Arturo Casas, Carlos Lema, María do Cebreiro, Santiago Prol, Daniel Salgado, Luís García Soto, Anxo Pastor, Bieito Iglesias, Séchu Sende, José Manuel Bouzo Limia e Miriam Sánchez Moreiras) e do mundo, nomeadamente franceses e ingleses, a escribiren os seus versos en diálogo co entroido tradicional do Val de Maceda, cadernos que tamén están dispoñibilizados na rede na páxina web felosdemaceda.com para descarga de balde.

Detrás da néboa o felo de Alexandre Nerium pode considerarse un único poema, pola unidade temática, ou unha breve serie que constaría de dez quintetos e un soneto, os primeiros cinco quintetos agrupados baixo o título «Ronsel doutra arribada» e os seguintes cinco co título «A máscara do mar» e o soneto final «Cinza», que é marca da casa e non podía faltar nun autor que é un excelente sonetista de factura clásica.

O caderno poético nace, pois, como unha proposta de diálogo formulada polo propio editor Emilio Araúxo que lle fornece ao autor dos versos once fotografías do entroido tradicional do Val de Maceda. As fotografías son da autoría de Marisa González Feijoo e recollen diversas imaxes do felo, esa carauta ou máscara tan característica do entroido do Alto do Arnoia.

Alexandre Nerium establece un diálogo entre o mar bravo, a atlántica Costa da Morte, e os seus oficios e as súas xentes, co pobo que corre o entroido ourensán do Val de Maceda. Velai como mostraxe inequívoca e evocadora a intensidade dos versos que pechan o libro: O mar esculca o vendaval vizoso. / Co paraugas da man baila inconsciente. / Do chocallo a harmonía, o seu saloma. // Simplemente vivir, grisáceo aroma, / requente sabor doce, aínda se sente / disfrazarse en Maceda o mar vidroso.

Na páxina web felosdemaceda.com aínda non se dispoñibilizou o caderno Detrás da néboa o felo de Alexandre Nerium. Por esta razón, na ligazón que segue, coa aplicación Calaméo e con licenza de autor e editor, permítome reproducir a totalidade deste fermoso caderno poético e deseguida reproduzo tamén os poemas de Alexandre Nerium, a quen reitero o meu agradecemento.

DETRÁS DA NÉBOA O FELO

Para
Marisa González Feixoo
e
para o pobo do Val de Maceda e o seu entroido

I

RONSEL DOUTRA ARRIBADA

Detrás da néboa o felo: abica o medo
escorrentando a ingravidez do día.
Novamente outro abismo, outra derrota:
cabelos de muller feitos sedelas
sentindo do ollomol a súa trabada.

Morno brúa o remorso entre os piornos.
Tralo tanxer a adversidade axexa.
Sen nada que escoitar voga o silencio.
Poida que sexa o son a interrogante.
É o esquital ronsel doutra arribada?

Pelicas de raposa, aigas en mitras,
brancos mouchos de endexamais regreso
cara á terra. Coa noite o val esperta
baixo as uces. No seu voar a anguria
cuberta de nostalxia e de xeada.

Treme coa dor o fustrigar da orixe.
Ataviar de alamares a inconsciencia.
Núa abordaxe da cinzarra: o orballo.
Abofé que o solpor a cor camufla.
E a vaga da soidade o ardor acada.

Carantoña: Quizais das carballeiras,
de cruel relasca ós ollos: mans desfeitas,
adoite o mar ser fume de palloza
de eterno buligar. Nalgún entroido
outro equinoccio arrostre a madrugada.

II

A MÁSCARA DO MAR

A máscara do mar ten ollos gacios.
Un sorriso de furna cada tarde
sostén na comisura o precipicio.
O acantilado afirma a súa ollada
desminte o que pasou ás sete vagas.

Sente a avidez dun xaramiño enfermo
golpeando das amuras o solsticio.
Podrece o tempo, absorto, na voráxine,
cara ás mitras sen luz e sen salouco
de aigas coas ás abertas, deslembradas.

Este caxato-mar xa non ten cura,
non volve guindar creba a estas coieiras
nin alpacas que agochen o infortunio,
tan só corpos comestos de gaivotas
e o salobre mentir da equidistancia.

Este mar inundouse de promesas
case efémeras, túrbidas, convulsas
contra os flocos das ondas intanxíbeis.
O anzol retrovisor desta hipotermia
semella da gravata a cor das ascuas.

No autobús da saudade o alento proe
coa asfixia dunha nube desangrada,
coa carauta mordaz da caramuxa.
Segue a nevar o vento e o sono morre.
Detrás da néboa o felo a voz apaga.

CINZA

Arrostra o mar a máscara do día
cun xesto azul de clara escuridade.
A chuvia entre as pupilas, a saudade
levemente marfil xunta a avreguía.

Rosma o solpor febril, queda utopía
ancorada na cinza: exhausta idade
que se perde mordaz na inmensidade,
que se agocha baleira na ardentía.

O mar esculca o vendaval vizoso.
Co paraugas da man baila inconsciente.
Do chocallo a harmonía, o seu saloma.

Simplemente vivir, grisáceo aroma,
requente sabor doce, aínda se sente
disfrazarse en Maceda o mar vidroso.

One response so far

Feb 05 2015

A creación do Arquivo do Nacionalismo Galego, un fito histórico

ArquivoNG
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

As persoas que nos mergullamos algunha vez nas hemerotecas para realizar un labor de investigación histórica ou literaria (coma no meu caso) temos que parabenizar as entidades que onte decidiron unir os seus esforzos para artellar a creación do Arquivo do Nacionalismo Galego, un fito histórico que vai permitir desde xa e no futuro a consulta on-line dos fondos dixitalizados de cada unha delas. Na súa declaración de intencións sinálase:

«O Arquivo do Nacionalismo Galego é unha iniciativa que nace a partir do esforzo de diversas entidades, que custodían por separado miles de documentos que refiren a Historia do Nacionalismo Galego ao longo do século XX e parte do XIX.

Unha iniciativa que nace no inicio do ano 2015 non por casualidade. Faino a doce meses do primeiro centenario do nacemento da ‘Irmandade dos Amigos da Fala da Cruña’, primeira das Irmandades da Fala que se organizarían por toda Galiza a partir daquela, baixo a iniciativa de figuras como Antón e Ramón Vilar Ponte, Manuel Lugrís Freire, Lois Porteiro Garea, Florencio Vaamonde Lores ou Uxío Carré Aldao; recollendo o testemuño dado polos ‘Precursores’ e os protagonistas do ‘Rexurdimento’ no s. XIX, caso de Antolín Faraldo, Francisco Añón,  Manuel Murguía, Eduardo Pondal, Rosalía de Castro ou Manuel Curros Enríquez, entre outros.

O obxectivo central do Arquivo do Nacionalismo Galego é pór en valor os devanditos fondos, posibilitando o acceso aos mesmos dun xeito doado e dándolle a estes una cobertura compartida da man das entidades que os posúen e conservan, consorciándose desta volta para facer realidade este portal web. A través deste, pódense localizar os fondos existentes (catalogados ou en vías de catalogación) relativos a persoeiros e organizacións diversas do nacionalismo galego, así como publicacións que este editou ao longo do tempo.

O Arquivo do Nacionalismo Galego nace, na práctica, como ferramenta ao servizo do mundo da investigación especializada, mais tamén do público en xeral interesado pola pretérito do país. Dando unha panorámica global dos fondos xerados polo axir do nacionalismo galego ao longo da súa historia».

Polo de agora, a mostraxe de documentos é pequena mais a día de hoxe xa dispoñibilizan na rede a reprodución dixital de importantes materiais na sección Documentos on-line, como o manuscrito de Nós, os inadaptados fornecido pola Fundación Vicente Risco, ou na galería de imaxes o carné de membro do Seminario de Estudos Galegos de Alexandre Bóveda.

E aínda que se observan significativas ausencias, moitos parabéns para as dez entidades que asinan este acordo: Fundación Alexandre Bóveda, Fundación Bautista Álvarez, Fundación Castelao, Fundación Galiza Sempre, Fundación Losada Diéguez, Fundación Manuel María, Fundación Moncho Reboiras e Fundación Vicente Risco, ademais de Murguía. Revista Galega de Historia e do Museo do Pobo Galego.

(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)
AlexandreBóvedaSEG

Comentarios desactivados en A creación do Arquivo do Nacionalismo Galego, un fito histórico

Next »