Archive for Agosto, 2017

Ago 31 2017

«Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo


(Ramón Suárez Picallo nun mitín en 1933)

A «Asociación Benéfica y Cultural del Partido de Corcubión» de Bos Aires, máis coñecida como a ABC de Corcubión e que aínda pervive hoxendía, acolleu e organizou entre as súas actividades ducias de palestras de contido galeguista, republicano e antifranquista, como entidade que facía parte da Federación de Sociedades Gallegas (FSG).

O verbo de Ramón Suárez Picallo, que xa se escoitara no local da entidade na preguerra, volveu ser escoitado o 26 de agosto de 1956, a quen antecederon no uso da palabra o poeta muxián Xervasio Paz Lestón, como director da revista Alborada e o presidente da ABC de Corcubión. Na súa intervención, Suárez Picallo lembra que o último discurso societario que pronunciara na Arxentina, antes de partir para Galiza para tomar parte na propaganda a prol do Estatuto de Autonomía, fora precisamente no local da ABC. Un ano despois, o 31 de agosto de 1957, Suárez Picallo recunca a esta palestra.

Na Memoria ou Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, dirixida por Xesús Alonso Montero e lida e defendida o 29 de xullo de 1997, da que boa parte do seu contido publicouse co mesmo título posteriormente pola finiquitada Edicións do Castro (1998), (re)compilei un poema do muxián que se titula «Vinte anos» e que no final indica:

Envío: A Ramón Suárez Picallo. “En lembranza, irmán Ramón, / da mañífica oración / dita no Centro Orensán, / antre bágoas de emoción, / aos mortos do sagro chan”.

«Vinte anos» apareceu publicado na revista da ABC de Corcubión, Alborada, nº 166, decembro de 1956. Non se conserva manuscrito nin mecanoscrito, coma sucede coa maioría dos poemas de Xervasio Paz Lestón, e está datado polo autor «31-8-1956».

Trátase dun poema que fai un exercicio da autocrítica, na que o noso poeta tan só estivo acompañado por Xosé Conde a quen se lle coñecen textos nese sentido, e reproba o papel xogado pola colectividade galega cara ao exilio, e tamén se recrimina con forza o escaso protagonismo e a fragmentación dos propios exiliados galegos á hora de xuntaren esforzos co obxectivo de derrubar o sistema. E do mesmo xeito temos palabras fondamente críticas co papel que xogaron na altura as «democracias» europeas e americana do momento con respecto á censura internacional do réxime de Franco –denominado lobizón do Pardo–. Velaquí o texto ao completo:

Vinte anos

¡Vinte anos sin xusticia
baixo silentes campas!
¡Na espera, en tanto afoga
tombal silencio o chau da pátrea!…
Catro lustros
na agarda,
rilando nos sartegos
a impodencia dos xustos contra a infamia.
¡Catro lustros clamando
castigo pra canalla!
______

¡Catro lustros, sí, levan nosos mortos
sofrindo vil estafa!
Seus sagros cadaleitos, na soedade,
quizáis sintan o mollo de unhas bágoas,
que das cuncas baldeiras
xurdan pol-a Terra, inda aldraxada,
si dende o alén os mortos
enxergan a dôr pátrea
côs ollos
da i-alma.
Quizáis, de vel-a, guinden
as bocas descarnadas
a dura eixecración de mudos berros
contra un mundo de farsa.
¡Contra o xogo dos cínicos tartufos
de concenzas retortas e lixadas!
¡Contra os pazos con sombras de tobeiras
onde con impudor trunfa a trapalla!…
______

O lobizón do Pardo
limpa as botas do khan da dólarcracia
e no tobo sinistro dos tahures
xogan a rexurdir o clan da swástica.
¡Como se aburan pra cebar de novo
a besta apocalíptica xermana!
¡Que pouco siñifican
pras falsas democracias
os milleiros de márteres galegos
e tamén os demáis de toda Hespaña!
Nin siquera parecen importarlles
os millóns de caídos na matanza…
¡Que teria de ser a derradeira,
asegún pregonaban!
¡Que falla de vergonza!
¡Que sinistra estafa!
______

¡Vinte anos! ¡Catro lustros
coa xusticia en tardanza!
(O xusto na cadea,
o marter baixo campa,
o eispatriado no eisilio…
¡I o criminal de garda!)
¿E que fixemos nôs, irmáns galegos,
pra adiantarlla?
Hastra eiquí,
cuases nada!
Todos somos culpables de egoismo,
de malgastal-o tempo vendo a palla
nos ollos do veciño,
e de ter esquecido a dôr da Pátrea.
Que non suceda máis
despóis da acesa, fradernal xuntanza,
i avencellemos forzas
sin eiscrusións inxustas i antipáticas.
Que tan acesas verbas
e tantas esperanzas
non sean convertidas
en fume de borralla.
Matinemos, irmáns, nos nosos mortos,
nos que na carce agardan,
nos fogares desfeitos…
¡nas liberdades pátreas!
¡Unión por Galicia!
¡Unión con toda Hespaña!
¡Ai de quenes a estorben, imprudentes!
¡Na frente han de levar siñal de infamia!

En lembranza, irmán Ramón,
da mañífica oración
dita no Centro Orensán,
antre bágoas de emoción,
aos mortos do sagro chan.

Envío: A Ramón Suárez Picallo.

Xervasio Paz Lestón

Comentarios desactivados en «Vinte anos», un poema de Xervasio Paz Lestón en diálogo con Ramón Suárez Picallo

Ago 30 2017

Recensión a Galicia, o galego e os galegos, de Fernando Cabeza Quiles, en Grial 214

No último número, 214 (abril, maio, xuño do 2017) de Grial, Revista Galega de Cultura, que desde hai uns días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» unha recensión intitulada «Combatendo os prexuízos sociolingüísticos» para saudar o libro de breves ensaios Galicia, o galego e os galegos (Toxosoutos, 2016), de Fernando Cabeza Quiles.

Por outra banda, este número, 214, está centrado en «Novas achegas a Carlos Casares», asinadas por Xosé Manuel Dasilva, Ricardo Gurriarán, Camiño Noia e Xosé Ramón Quintana. Do meu interese tamén son outros artigos como «As fadas modernas. Primeiras autoras, infancia e literatura», de Carlos Lema, «A invención de si. Jane Harrison e o feminismo vitoriano», de Aurora Ballesteros Fernández,«Sobre as cubertas dos libros», de Víctor F. Freixanes ou «Compostela xeoliteraria. Humanidades espaciais e comunicación á sociedade», de María López Sández, así como a «Andaina co poeta de Augas Santas, José Ángel Valente», que asina Xoán Anllo, sen desmerecer outros contidos da revista.

Velaquí a miña devandita recensión ao completo:

Combatendo os prexuízos sociolingüísticos

 

Galicia, o galego e os galegos

Fernando Cabeza Quiles

Noia: Toxosoutos, 2016. 152 páxinas

As angueiras a prol da nosa lingua de Fernando Cabeza Quiles (Ponferrada, 1953), berciano de nacenza mais enraizado dende hai moitos anos nas terras bergantiñás de Carballo, son ben coñecidas e as máis delas xiran derredor do comentario etimolóxico, sendo de obrigada consulta as súas obras de investigación Os nomes de lugar: topónimos de Galicia: a súa orixe e o seu significado (1992), Os nomes da terra: topónimos galegos (2000), Toponimia de Galicia (2008) e A toponimia celta de Galicia (2014), ás que aínda lle poderiamos engadir outro título que recolle as súas pescudas sobre a presenza, con rastros tamén na toponimia, de Galegos nas Alpujarras granadinas (2003).

Algunha pegada diso hai en Galicia, o galego e os galegos, que xunta unha miscelánea de doce textos con diferentes reflexións que teñen como elo común combater os prexuízos e os tópicos sobre a nosa identidade, a nosa lingua e o noso territorio, co obxectivo de fornecérmonos a nós propios dun sólido argumentario en favor do orgullo de sentírmonos galegos e aos alleos de poderen comprender mellor a nosa idiosincrasia como pobo.

O verso de Manuel María «Galicia é unha nai velliña» dálle título ao primeiro texto, no que as referencias aos topónimos serven para combater estereotipos recentes sobre nós ou para basear as nosas diferenzas culturais “como resultado e consecuencia da posición xeográfica excéntrica que na maior parte da súa historia ocupou Galicia, ao estar nunha fisterra”.

Un punto de vista máis etnográfico, adubado con contraste a referencias doutros autores, percorre «As mulleres que levaban o mundo na cabeza», parafraseando desta volta a Manuel Rivas, que pretende abrir un debate sobre a feminización do traballo desde antigo e se se pode falar ou non dunha sociedade matriarcal, que para Cabeza Quiles non se podería afirmar.

En sucesión cronolóxica histórica «De Breogán a Maeloc» defende as evidencias de sermos unha nación céltica con novos testemuños tirados da toponimia, «Unha utilísima inventio e a plenitude» céntrase nas pegadas que nos deixaron os repoboadores francos e os monxes de Cluny “quen trouxeron a Galicia, a través do Camiño Francés, manifestacións culturais tan importantes como o románico”, e «A humillación» dialoga coa visión negativa, mesmo ás veces coa galegofobia (nomeadamente na época dos Austrias, no chamado Siglo de Oro) e a animadversión contra as nosas manifestacións culturais. Neste capítulo fai unha análise de varias expresións pexorativas que aínda perviven no Dicionario da Real Academia Española.

Sen deixar os temas anteriores «A emigración» lembra máis unha vez as primeiras vagas migratorias do pobo galego, botando man do argumentario do seu libro Galegos nas Alpujarras granadinas (2003), mais tamén con outras referencias a episodios como a “Real Expedición Filantrópica de la Vacuna”, recentemente novelado por María Solar en Os nenos da varíola, e por suposto toda a épica da emigración transoceánica.

Unha ollada máis filosófica, e acaso sorprendente, aparece en «Éche unha agra aberta», pois aquí as numerosas referencias toponímicas serven para explicar a existencia de cancelas, portelas ou valados no noso territorio fronte ás inmensas agras abertas da paisaxe castelá, e tamén no texto «A curvofilia», onde asocia a topografía co noso carácter identitario en contraste con outros espazos e pobos, mesmo de lugares ben afastados como as chairas americanas, e sempre con alusións a outros autores que dunha maneira ou outra observaron esa posible relación.

«Agardade un momentiño» regresa ás cuestións lingüísticas, agora para analizar polo miúdo diversos circunloquios ou expresións perifrásticas que nos son propias e que tamén serían trazos da nosa especifidade, así como o uso afectivo dos diminutivos ou do pronome de solidariedade, recursos aos que non recorreu o castelán, e que para Cabeza Quiles crean unha “verdadeira marca de calidade da lingua galega, que lle dá a esta e á nosa cultura un sinal de identidade único e intransferible”.

Diversas anotacións históricas, como a ausencia de censura en temas sexuais ou as características propias do noso humor que estudou Celestino Fernández de la Vega dan pé ao autor para o texto intitulado «África remata no Cebreiro».

Finalmente, a confrontación ou dicotomía entre o mundo mariñeiro do noso litoral costeiro e o mundo labrego do interior alicerza os últimos capítulos, «Para mariñeiros nós», que trata de revelar a profanos a sociolingüística propia das comunidades que tiveron e teñen a pesca como actividade fundamental, e tamén «A vaquiña polo que valía» que o fai dos sectores agrario e gandeiro.

E despois de teimar en descubrir a nosa singularidade, mais tamén despois de facer autocrítica sobre a forza dos localismos, a nosa ambigüídade ou o o noso inmobilismo, de todo o escrito por Fernando Cabeza Quiles despréndese unha apelación á autoestima e á conciencia de sermos galegas e galegos no presente e no futuro.

Miro Villar

Comentarios desactivados en Recensión a Galicia, o galego e os galegos, de Fernando Cabeza Quiles, en Grial 214

Ago 29 2017

Dous poemas en The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I (2017)


(Faculdade de Letras da UC homenageia Maria Irene Ramalho Santos. Fala a professora Isabel Caldeira)

The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I-II, organização de Isabel Caldeira, Graça Capinha e Jacinta Matos (Imprensa da Universidade de Coimbra, 2017) é a obra, disposta en dous volumes, con máis de 900 páxinas, coa que a Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra (FLUC) homenaxea a Prof. Doutora Maria Irene Ramalho dos Santos.

O título é un verso de Thirteen Ways of Looking at a Blackbird, de Wallace Stevens, poeta estudado e traducido por Maria Irene Ramalho, en concreto tirado deste fragmento:

IX
When the blackbird flew out of sight,
It marked the edge
Of one of many circles.

E a obra, como se sinala no sitio web da FLUC, compila «artigos na sua maior parte de consagrados/as especialistas nas diversas áreas – estudos anglo-americanos; estudos comparados; poética; estudos feministas; estudos pessoanos –, para além de uma secção com poemas de poetas de várias nacionalidades, que estiveram presentes nos Encontros Internacionais de Poetas, organizados pelos Estudos Anglo-Americanos da Faculdade de Letras da UC, e de uma secção de testemunhos em honra da homenageada».

Hai unha década, fun convidado a particpar no «VI Encontro Internacional de Poetas», que decorreu entre o 24 – 27 de Maio de 2007, nunha edición na que a representación galega foi numerosa, xa que aló estivemos o finado Ramiro Fonte, Alexandre Nerium, Xesús Rábade Paredes e Helena Villar Janeiro. Dentro do das «Leituras de Poesia» a min cadroume ler na 2ª sessão do 26 de Maio no fermoso Jardim da Sereia, con Roxana Crisólogo (Perú), João Rasteiro (Portugal) e Joan Retallack (EUA).

Por esta razón recibín o convite para participar nesta Homenagem a Irene Ramalho Santos, pois Maria Irene era unha das nosas atentas anfitrioas. Non sei a razón, mais son o único poeta galego que figura nesta obra e enviei dous poemas que fan parte do libro As crebas (Espiral Maior, 2011), merecedor do XIII Premio de poesía «Concello de Carral». Curiosamente o apartado de «Poemas / Poems» ábrese cun texto de Ana Luísa Amaral, a quen cito no segundo dos meus. Velaquí:

Para Maria Irene, mestra de saberes

Misión pedagóxica

A misión pedagóxica, e non se fala agora de Machado, de Lorca, de María Zambrano ou de Miguel Hernández, só pretende o reflexo no espello dunha nai que aleitou con tenrura a túa fame de ollos pechados no alimento, esa nai que aprendeu das raíces os nomes que designan as plantas para que fosen teus.

E cando ti regresas sabes que espera o tacto e a revelación fértil de exóticas raíces que traen outros nomes aprendidos nos libros que lle foron negados.

Os seus dedos mirrados tiñan como destino enfiar as agullas nunha máquina Singer e coser para fóra.

Con razón o teu tacto cose as súas feridas.

A metamorfose

Cruzar olhares: uma tarefa curta.
(A outra:
a mais gramatical
forma de amar)

«Gramáticas do olhar», A Arte de Ser Tigre (2003), ANA LUÍSA AMARAL

Cruzar hoxe os ollares: unha tarefa curta, mais de todo imposible porque os teus iris baixan con présa as escaleiras, abandonan a escena, atrás queda o proscenio, atrás tamén o público e no medio da rúa blasfemas contra o vento, nada hai de bohemio, nin nada de impostura na explosión, no Big Bang que orixina o silencio.

Unha metamorfose convértete en anfibio, notas o sangue frío, a pel un tecido áspero que segrega veleno, respiras polas branquias e queres afondar na charca nausebunda.

Recordas «Axolotl», o conto de Cortázar, metáfora sublime do fascinio da ollada.

Pódese ser anfibio, non é literatura.



Comentarios desactivados en Dous poemas en The edge of one of many circles: Homenagem a Irene Ramalho Santos. Vol. I (2017)

Ago 25 2017

Artigo en QPC (XXXIII): A fundación en Bos Aires do xermolo da «Asociación Benéfica Cultural del Partido de Corcubión» e a unificación coa «Sociedad Cultural y Agraria del Distrito de Mugía»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para facer unha lembranza da efeméride do 95 aniversario do xermolo da entidade ABC de Corcubión en Bos Aires. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

A fundación en Bos Aires do xermolo da «Asociación Benéfica Cultural del Partido de Corcubión» e a unificación coa «Sociedad Cultural y Agraria del Distrito de Mugía»

Neste mes de agosto conmemórase o 95 aniversario da fundación en Bos Aires do xermolo da «Asociación Benéfica Cultural del Partido de Corcubión» e tamén nestas datas o 79 aniversario do proceso de unificación coa «Sociedad Cultural y Agraria del Distrito de Mugía».

O historiador betanceiro Xesús Torres Regueiro, especialista á hora de estudar estas entidades, sinala que o día 26 de agosto de 1922 se fundou, en Bos Aires, a «Sociedad Agraria y Cultural Hijos del Partido de Corcubión», para tratar de romper certo minifundismo polo feito de existiren varias sociedades de emigrantes da devandita comarca. En 1927, a entidade pasa a chamarse de maneira definitiva e até hoxe «Asociación Benéfica y Cultural del Partido de Corcubión», máis coñecida como a ABC de Corcubión. Porén, os inicios non estiveron exentos de atrancos, pois xa no ano 1923 sufriu a escisión dun grupo que creou a «Sociedad Cultural y Agraria del Distrito de Mugía». Tras dezaseis anos de autonomía, os muxiáns volverían de novo ao seo da ABC, grazas á actitude de persoas como o poeta Xervasio Paz Lestón.

Así a todo, o proceso de fusión non foi doado, como recolle en varios números Galicia, Órgano da Federación de Sociedades Galegas. En 1935, con Paz Lestón na presidencia da SACD de Muxía, a entidade empeza unha política de cordial achegamento coa ABC de Corcubión. De feito, as dúas xuntas directivas colaboran, de maneira recíproca, para garantiren o éxito dos festivais que cada sociedade realiza. Nesa tesitura, o poeta muxián propón un proxecto de resolución para designar unha comisión encargada de xestionar un acordo coa ABC. A exposición do presidente é recibida con beneplácito pola maioría da asemblea extraordinaria convocada en novembro de 1935, se ben houbo voces que se manifestaron abertamente en contra.

Pouco despois é nomeada a devandita comisión, na que figuran o propio poeta e outros dous directivos da entidade, para formaren unha Comisión Mixta con outros tres membros da ABC. Logo de varios encontros, aproban un proxecto de fusión que se somete ao estudo e consideración das asembleas das dúas sociedades. A SCAD de Muxía celebra unha reunión conxunta de membros e ex-membros da súa directiva, na que Paz Lestón defende a unificación e por maioría deciden levar o tema a unha asemblea da entidade, aínda que xa se escoitan as primeiras voces de oposición. Finalmente, na asemblea extraordinaria do 19 de abril de 1936, logo dun debate «en un ambiente cálido y emocional por el calor y la convicción que ponían en sus palabras los distintos oradores», os contrarios á fusión conseguen rexeitar o proxecto por maioría. Nese momento, o noso poeta abandona a presidencia, renunciando a calquera cargo nunha Comisión Provisional que queda formada por cinco socios. Ademais, escribe unha durísima carta (publicada en Galicia, 465, do 26 de abril de 1936), na que sinala entre outras cousas:

La actitud de los consocios que han imposibilitado la elección de autoridades con su negativa a ocupar cargos, después de haber votado en contra del proyecto de unificación o haberse abstenido, denota en los mismos incompresión de las cosas o un cerrado egoísmo.

Así a todo, despois da tempestade vén a calma e a penas dous anos despois a fusión da SCAD de Muxía coa ABC de Corcubión vai ser efectiva. Nos números de Galicia e na propia revista da ABC, Alborada, varios textos informan da decisión tomada, por gran maioría de votos, nunha asemblea extraordinaria da primeira entidade que se realizou o 20 de marzo de 1938. Ese día xúntanse dezaseis asociados, producíndose un longo debate, despois do que se vota a proposta de fusión. Agora, o resultado vai ser de trece votos favorables e tan só dous en contra. Ademais, noméanse os tres integrantes da Comisión Mixta de Unificación. Nela figuran Rafael Pose, daquela presidente, Manuel Caamaño Leis e o poeta Xervasio Paz Lestón. A negociación é rápida e fluída, e poucas semanas despois a comisión mixta unificadora, da que forman parte tres representantes de cada entidade, aproba unhas Bases, de cinco puntos, que supoñen na práctica a integración da primeira na segunda, coa entrega do activo e o traspaso dos asociados. De seguido, convócase unha asemblea extraordinaria da ABC de Corcubión que ten lugar o 28 de maio do devandito ano, ratificando o acordo de fusión. E o 20 de agosto de 1938 celébrase unha cea «Festejando la Unificación», cun curioso menú que inclúe produtos de todos os concellos: «sardiñas asadas, de Camariñas, caldo de grelos á fisterrana, caldeirada de pulpo á muxiana, pólos asados de Cee e Dumbría, fruta surtida de Vimianzo, café, estilo de Zas e Corcubión e viños do ribeiro, branco e tinto».

A revista Alborada, da ABC de Corcubión (fundada en agosto de 1925), no nº 102, de 1938, nun artigo que leva por título «La unificación de la Sociedade de Mugía» fai público o inventario do que se fan cargo. Finalmente, no nº 103, de 1939, engaden unha relación dos socios da SCAD de Muxía que se incorporan na data da fusión, feito co que remata o longo proceso de unidade.

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXIII): A fundación en Bos Aires do xermolo da «Asociación Benéfica Cultural del Partido de Corcubión» e a unificación coa «Sociedad Cultural y Agraria del Distrito de Mugía»

Ago 09 2017

Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»


(Pdf do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). Premer no centro para ollar na pantalla completa)

Reproduzo deseguida a entrevista realizada pola xornalista Rocío Castro Tarrío (@rcastrotarrio ) para falarmos publicada na edición edixital do Sermos Galiza, para falarmos da experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte ao se facer o vinte aniversario da publicación do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997).

MIRO VILLAR, DO BATALLÓN LITERARIO DA COSTA DA MORTE

“O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa”

R. CASTRO. 08 AGOSTO 2017

Este ano cúmprense 20 anos da publicación do primeiro número de Feros corvos, a revista do Batallón Literario da Costa da Morte que se fundara un ano antes. E quixemos lembrar aqueles tempos de axitación poética cun dos seus protagonistas, o poeta Miro Villar, que ademais foi tamén presidente da primeira xunta directiva da asociación.

– Como xurdiu o Batallón?

– Xa había un humus, un caldo de cultivo, unha serie de colectivos que xa funcionaban na Costa da Morte, entre eles o colectivo “Un Medio” de Cee e o “Arre Sentelha” da Terra de Soneira, que estaban a funcionar de maneira autónoma. En determinado momento viuse que podiamos confluír e ampliar a base destes colectivos. E así naceu o Batallón Literario da Costa da Morte en maio de 1996.

– E a idea de crear un medio de expresión como Feros corvos?

Os primeiros meses de vida do Batallón eran moi intensos. Faciamos recitais en lugares de todo tipo, mesmo campos das festas, en bares ou alí en onde se nos convidase, en festivais antimilitaristas, onde cadrase naqueles momentos… E vimos unha necesidade de potenciar todo isto e dotarnos dun medio de expresión, polo que creamos un díptico, con catro páxinas, feito con escasos medios, en multicopia, a cor, que se distribuía de balde alá por onde iamos e nos bares da Costa da Morte. Esa era a nosa intención, chegar á maior xente posible, porque o obxectivo último do Batallón era levar a poesía a pé de rúa. Basicamente a poesía, porque a maioría eramos poetas, aínda que tamén había narradores. E aí confluiamos xente que xa tiñamos publicado, como eu mesmo, o meu irmán Rafa ou Marilar Aleixandre,  con xente que non tiña nada na rúa e que, curiosamente, anos despois ten libros publicados. Fáloche de Modesto Fraga, os irmáns Creus -Estevo e David-, Alexandre Nerium, Xaime Trillo…

– O Batallón trouxo un esplendor da poesía en movemento.

– Si, aquela era unha época -a mediados dos 90- no que non era doado publicar poesía. Era un momento similar ao de hoxe, pecháranse coleccións e non era doado conseguilo, fóra de Espiral Maior. Entón aquela era unha maneira de levar a poesía a outros lugares onde nós criamos que tiña que estar, máis a pé de rúa. Pero non era algo que inventasemos nós. Collemos experiencias anteriores doutras épocas para buscar un maior contacto co público lector.

– Coa perspectiva que dan os anos, cal cres que foi a incidencia do Batallón na vida cultural galega de hoxe?

–   Non creo que teña que ser eu quen calibre iso. Deberían ser persoas que non participaran da experiencia. Hai varios traballos sobre o Batallón que o calibran, pero na miña opinión serviu para dar voz a moita xente que estaba empezando a publicar os seus textos en follas voandeiras que con posterioridade se incorporaron ao discurso literario galego. E despois a darlle unha maior visibilidade á poesía cara ese público lector. Eu creo que eses son os dous principais éxitos do Batallón. Eu, desde logo, considérome satisfeito con que varias das persoas que participaron chegasen a ter unha obra propia consolidada. Para min iso xa xustifican os esforzos que tivemos nesta angueira.

– E como ves o estado actual da poesía na Costa da Morte?

– Nin mellor nin peor que noutras zonas do país. Hai iniciativas igual que noutros lugares e a poesía tamén está na rúa, como no Festival do Condado. É unha experiencia que é exportable e que hoxe podería ter un sentido tamén. De todas formas, eu observo que están a xurdir proxectos dun tempo a esta parte moi interesantes, como editoriais como Apiario ou Chan da Pólvora, que son pequenos pero teñen xa unha traxectoria e creo que un futuro de moita forza. Penso que é un momento moi bo para a creación poética no país, a pesar de que as grandes editoriais lle continúen a dar as costas. Por exemplo, Sotelo Blanco desapareceu do mapa e Xerais e Galaxia publican a ‘contagotas’. Pero hai xermolos de actividades, outra vez, en lugares pouco habituais coma naquela época. Por tanto, eu son optimista neste momento.

Comentarios desactivados en Entrevista no dixital Sermos Galiza: «O obxectivo último do Batallón Literario da Costa da Morte era levar a poesía a pé de rúa»

Ago 08 2017

«O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

O 8 de agosto de 1939 tamén cadrou en martes, tal día coma hoxe, e nesa data o poeta Antón Zapata García publicaba no xornal bonaerense Noticias gráficas o artigo intitulado «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal».

No volume Os últimos carballos do Banquete de Conxo, da autoría de Henrique Alvarellos, Xurxo Martínez González, Francisco Singul e Martín Souto (Santiago de Compostela: Alvarellos Editora / Consorcio de Santiago, 2016). O propio editor Quique Alvarellos escribe o texto «Banquete para 1500 en Buenos Aires», no que sintetiza algunhas pegadas do Banquete de Conxo na colectividade da diáspora, salientando que o Iº Congreso da Emigración Galega de 1956 escollera a data do centenario para as súas xornadas, coa celebración dun novo banquete con novos brindes como o proferido por Xosé Neira Vilas, mais tamén a súa anterior presenza nun artigo que o poeta Antón Zapata García asina en 1939 no xornal Noticias gráficas.

O texto de Zapata, que reproduzo, está recuperado na miña Tese de Doutoramento, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero, cuxo título foi A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo. Este traballo académico xa estaba a dispór de quen tivese interese na propia USC, aínda que nun espazo escasamente divulgado que se pode consultar nesta ligazón.

Sobre o xornal Noticias gráficas recollo un parágrafo da obra de Quijada Mouriño, Mónica (1991): Aires de República, aires de cruzada: la guerra civil española en Argentina, Barcelona: Sendai Ediciones, no que salienta que os dous diarios arxentinos máis identificados coa defensa da república española foron Crítica e Noticias Gráficas.

«En general, puede decirse que los diarios de ámbito nacional proclives a la República expresaron su definición de manera más contundente y abierta que los simpatizantes de Franco, identificados estos últimos con la postura oficial del gobierno, respaldada en la posición de Gran Bretaña y la Sociedad de Naciones a cuya influencia eran especialmente sensibles los dos grandes matutinos La Nación y La Prensa, por lo que intentaban con mayor o menor fortuna revestirse de una pátina de neutralidad desapasionada. A diferencia de estos diarios y del vespertino La Razón [más abiertamente franquista que los anteriores], los periódicos pro republicanos eran públicos y entusiastas gubernistas. Entre ellos, los más notorios e influyentes eran Crítica y Noticias Gráficas. [Enumera unha longa recensión das actividades do primeiro] (…) En los medios de la colonia española, eran afectos a los gubernistas las publicaciones Galicia, Noticiero Español y El Correo de Asturias, editados todos por diversos grupos de la colectividad».

Por parte, o artigo de Antón Zapata que vira a luz en Noticias Gráficas, Bos Aires, martes, 8 de agosto de 1939, foi reproducido posteriormente en Opinión Gallega, Bos Aires, nº 31, 19 de xaneiro de 1946. Velaquí o seu contido ao completo:

O BANQUETE DA LIBERTÁ EN CONXO, E PONDAL

Denantes d’aquel sonado banquete que se dou baixo da mesta carballeira de Conxo, onde, en irmandada amistade, estudiantes, artesáns e labregos, mariñantes e peixeiros, honoraron o abrente d-un risoño porvir galego —banquete no que o anfitrión era o cumial Pico Sagro, abesullante na lonxanía, cal un xigante Polifemo—, o vidente de Ponte-Ceso, esto é, Edoardo Pondal, xa tiña logrado un refulxente nome, non lle faltando nas súas tempas o aro de lus inicial d-unha futura santidade laica.

Mais, o verdadeiro sofrimento —aquel que se sinte na propia i-alma e no propio corpo ¡anque non deixe de sel-o aquelo outro que se refrexa en nós, escoado n-outras persoas!; o verdadeiro sofrimento, voltamos a eispresar, aínda non se afincare, adentrándose nos miolos e xemas do corazón de Pondal, deica despóis d-ese memorábel día de esgrevo rexurdimento galego.

Porque a door, a door democrática do povo, a door coscente, poucos son, verdadeiramente, os que a sinten, soio os elexidos pol-a natureza saben interpretal-a, logo de ser fideles testigos das inxustizas cometidas con aquel polos soxusgadores coma lle sucedéu e segue sucedéndolle a Galiza baixo a gadoupa insaciábel do Centralismo Unitario.

Foi, vendo cometer tamañas inxustizas contra do povo galego, que Pondal sintiuse poeta, irmán dos martirizados irmáns, poñéndose da súa veira có duro e afiado aceiro dos seus isaíacos versos revindicantes. Soio un nobre corazón como o do Solitario de Ponte-Ceso poido facer tan outo, tan fondo sacrifizo, pois fillo de nobre casa pudente, e con tíduo universitario de médeco, a regalada vida xamáis lle negaba, se quixese, os seus ridentes e mólidos favores. Mais él non quixo, que líu por aquelo que din uns seus versos do seu sucoscente:

“Tal do meu ser no fondo
levo unha lus lanzal
que d-un orixen grande
me dixen que fun xa…”

Os que o conoceron na seneitude —nós, por raís consanguiña, tuvemos esa grande e impagábel sorte—, cicáis poidan espricare o fondoso agarimo que Pondal sentía pol-o erguemento de Galiza. Refugaba ás cidades e vilas siñoriteiras, porque estas semellábanlle seren un encannamento do poider centralista. Ademáis, nado n-unha terra farturenta anque emprobecida pol-os foros e outros trabucos, vía acotío que aquela non progresaba ren, apesares dos esforzos e boa administración dos seus irmán labregos e peixeiros no pouco que o Estado lles devoltaba dos aportes, coma oprobiosa esmola.

E había algo máis na i-alma de Pondal que lle non consintíu acougamento: era o mandato da lus lanzal que, afondadamente, faláballe do seu grande orixen, da súa improrrogábel obriga de aituar como tipo representativo d-unha raza nobre e forte, a prol do melloramento da Nai Terra, pois eisí ll-o ordeaban os numens dos seus antenados dende o fondo do mais fondo do além.

El foi poeta galego, por aquelo que tan maxistralmente eispresou, refiríndose á fadal lei do canto; foi poeta pra facer restralar os seus broncíneos versos escontra dos que queren que Galiza lle sigan cantando cantos brandos, e pra que os seus fillos non desperten do seu no céltico carballal.

Mais a semente xa foi, nobre e acertadamente, ceibada n-os agros da concenza galega, a contar dende aquel día de groria do Banquete de Conxo, no cal o poeta, xunto con Aurelio Aguirre, Alfredo Brañas e outros arriscados e rebertes irmáns, estuveron preto de irse a dar c-ós seus corpos no presido hespañol de Fernando Póo, por mor —¡sabia culpa!— de unhas oitavas que, encumiando a libertade, recitóu Pondal.

Tan fondo, outo i-estenso enraigaron, fruitificando, os graus de aquela sementeira na miazosa e xogoral terra de Briganza —!a redimida anima galega xa oficiaba diante do fisterrán Ara-Solis consagratorio!— que non houbo nin hai cornecho un pouco civilizado no mundo onde non se falase e fale do rexurdimento galego. Non embargantes, o corpo da Terra Nai siguéu e segue estando aferrollado como no século XV.

Soiamentes faltaba o sacrifizo humán pra costrinxir máis avencelladamente os fruitos da xuntanza de Conxo c-ós fruitos dos simbólicos pinos do Bardo:

“Cando os duros machados
feren os altos pinos
e caen con estrondo
no chan de Bergantiños,
non caen non, en vano,
cal xigantes erguidos
sin groria e sin renome
n-os seus eidos nativos…”

Agora os seus fillos —os fillos dos homes, os fillos dos pinos— soldados da nobre causa da redenzón galega,

“… non caerán en vano
en oprobioso olvido…”

Agardemos, serea e afincadamente, o novo fruito, pois o humán sacrifizo xa se fixo e os mártires nosos, dende os Fisterras do além, dín na saudosa brétema como os pinos:

“…¡Ese… non pode, non, o duro ferro
nin a morte estinguilos!…”

(De “Noticias Gráficas”) Antón Zapata García

Comentarios desactivados en «O banquete da libertá en Conxo, e Pondal», un artigo de Antón Zapata García

Ago 07 2017

Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á Provenza e parte da Occitania (II): Unha nova crónica da profesora Xela Cid


(As fotografías que ilustran esta anotación son de propia autoría)

A xeira anual do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (Semescom), «Da Gallaecia á Provincia Nostra. Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á rexión da Provenza e parte da Occitania», que nos levou a viaxar entre os días 14 e 22 de xullo polas terras provenzais dos departamentos de Bouches du Rhône e Vaucluse e polas occitanas dos departamentos de Haute Garonne, Aude e Gard, tivo unha segunda e moi completa crónica que realizou a profesora Xela Cid e que pode ler no propio sitio web do SemEsCom.

Impresións da viaxe do SEMESCOM á Provenza (14-22 de xullo de 2017)

Por Xela Cid

Un ano máis o Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM) fixo a xa tradicional viaxe estival, tras nove anos consecutivos de variados destinos por Europa.

Foi un percorrido polas rexións francesas da Provenza e parte da Occitania, no sur do país veciño, que xa visitamos noutras ocasións e que sempre nos sorprende pola súa riqueza arquitectónica, histórica, cultural e natural.

Coñecer Francia polo miúdo dá para moitas viaxes pola súa gran diversidade. Disque cada rexión é distinta visual e sentimentalmente.

Temas e obxectivos

Os temas principais nesta ocasión e os obxectivos propostos  e conseguidos foron variados. O SEMESCOM fixo un achegamento durante nove días a aspectos diferentes deste sur francés.

1.- Visitar grandes cidades coma Toulouse e Marsella, e outras máis pequenas e vilas sobranceiras. En total, unhas vinte localidades, todas con características propias que as fan únicas.

Na primeira etapa da viaxe foi o encontro con Toulouse, a cidade rosa, á beira do río Garona e con arume a violeta.  Logo, Carcassonne, coa cidadela,  a maior cidade fortificada de Europa, patrimonio da UNESCO.  Axiña chegariamos á fabulosa fortaleza papal de Avignon, para gozar por unha noite do ambiente na rúa do seu famoso festival de teatro.

2.- Seguir as arterias fluviais naturais, os grandes ríos que marcan o sur de Francia: o Garona, pirenaico, que remata no Atlántico no amplo esteiro da  Gironde; e o Ródano, alpino, que vai ó Mediterráneo formando un gran delta no golfo de León.

E unha vía artificial construída no século XVII, que amosa a súa mellor cara entre Toulousse e Carcassonne: o Canal du Midi, hoxe patrimonio da UNESCO.

3.- Descubrir o legado impresionista e, sobre todo, o postimpresionista, en Aix-en-Provence, a cidade de Cézanne, coa súa montaña de Saint Victoire, e seguir os pasos de Van Gogh pola cidade de Arlès.

4.- Explorar o extraordinario patrimonio romano de Orange, co seu magnífico teatro, os anfiteatros de  Arlès e Nîmes, que dan fe da importancia da vía Domitia que unía Roma coa Galia, ou o acueduto e ponte do Pont-du-Gard, e os restos arqueolóxicos de Vaison-la-Romaine.

5.- Sentir os roteiros da lavanda atravesando os macizos calcarios como o do Luberon, na contorna da abadía de Sénanque, por Gordes e co monte Ventoux, máxima altura da Provenza, sempre ó fondo.

6.- Gozar das paisaxes mariñas, sobre todo das Calanques de Marsella, descubertas en barco, e que son unha sucesión de entrantes que forman calas, como minirrías, e que se estenden ata a pequena poboación de Cassis. Descubrir tamén, case ó final da viaxe, as marismas da Camargue.

7.- Repasar os grandes espazos naturais desta zona, con moitos os lugares protexidos de gran valor.  Chaman a atención as grandes gorxas como a do río Ardèche, que se poden admirar dende altos miradoiros, e que remata no Pont d’Arc, maxestoso arco natural sobre o río, baixo o que nos puidemos dar un bo baño.

Tamén puidemos coñecer mellor o bosque mediterráneo e a súa riqueza florística e faunística.

8.-  Profundizamos na xeografía e na xeoloxía e percorremos carreiros coma o dos ocres do Roussillon, e achegámonos á singular vila de Les-Baux-de-Provence, que, polas súas minas, deu nome á bauxita.

9.- O estado das linguas minoritarias (máis ben minorizadas) tamén é  un dos intereses deste Seminario. E aquí atopámonos co idioma occitano ou lingua d’oc, sobre a que Xosé Mª Lema nos informou amplamente, xunto cun informe sobre a historia de Occitania, con feitos tan importantes na historia universal como a cruzada contra os cátaros (iniciada en 1208), o papado de Avignon (1309-1377) ou o Cisma de Occidente (1378-1417).

10.- Os mercados locais e a gastronomía tamén son moi importantes neste paraíso mediterráneo.


Todos estes aspectos foron traballados previamente por Chus Barbeira, Xosé Mª Lema e Antón García Losada.

Despois, xa no bus, ponse en marcha a «escola rodante» coa participación activa  dos viaxeiros que completan e achegan novas informacións, xerando un ambiente cultural e festeiro realmente singular, que fai que xantemos quilómetros sen decatarnos. É o tempo das «conferencias rodantes», dos «petiscos» ou dos «provenzais», segundo por que país rodemos.

A viaxe vai chegando ó seu fin. Despois de atoparnos co Ródano varias veces, en Arlès divídese en dous brazos (o Grand Rhône e o Petit Rhône) e avanza cara o mar formando un delta para deixar os sedimentos acumulados polo camiño. Aproximámonos ó delta en Aigues Mortes, para albiscar as marismas e as salinas da Camarga, ollar canaveiras e anátidas e mercar sal e arroz. É o agasallo final do gran río francés e europeo, reserva nacional dende 1927.

Reflexións

Así xa de regreso a Galicia, chega o tempo das reflexións.

O coñecemento cada vez máis profundo de Francia permítenos contrastar con España, e, sobre todo, coa nosa Terra, Galicia, e tirar algunhas conclusións sobre temas nos que levamos un considerable atraso e que non semellan resolverse co paso dos anos.

Francia nunca deixa de sorprendernos, e esta vez vimos con claridade que este país ten unha ordenación do territorio e un aproveitamento do solo envexable, e que non pode ser froito da improvisación, algo que nós estamos lonxe de conseguir.

Chama a atención a cuberta vexetal autóctona continua ata o cumio dos outeiros e das montañas, ou nas áridas terrazas calcarias do Ardeche. Todo o relevo, todo o campo, está ordenado e aproveitado. A conservación das sebes naturais e  as agrupacións de árbores autóctonas entre os terreos de cultivo crea diversidade paisaxística e riqueza biolóxica.

Tamén é salientable a ausencia de cables aéreos á vista, de galpóns, de entulleiras e de restos de todo tipo. A falta de poboación dispersa -todo hai que dicilo- que facilita a conservación do medio.

Tamén está o tema dos incendios. Non se ve terreo queimado. Hai unha regra que define as condición de máximo risco de incendio: é a 30-30-30. Máis de 30 graos de temperatura, menos do 30 % de humidade ambiental e máis de 30 km por hora de velocidade do vento do norte. Ningún destes factores é importante en Galicia. Ademais temos unha orografía de difícil acceso. Pero arden todos os anos miles de hectáreas.

Na Provenza sorprendeunos un grande incendio, pero vimos que se estaba atallando con celeridade e múltiples recursos. Ademais aquí as temperaturas son moi altas, baixísima humidade e forte vento. Na maior parte de Francia o terreo é chairo; máis montañoso na Provenza.

A conclusión é que aínda en condicións extremas de risco o monte só arde se se lle prende lume. En Galicia é certo que temos unha dispersión de poboación enorme e unha masa forestal inmensa de árbores pirófilas, que arden con facilidade, como os piñeiros e os eucaliptos.

Polo tanto, Francia danos unha lección importante: que temos pendente unha ordenación do territorio moi urxente e un aproveitamento do monte e das terras de labor que faga que se valoren e se respecten.

Rematamos así unha fermosísima e produtiva visita a estas rexións do sur francés.

Unha viaxe sensorial onde as haxa. Funcionaron a tope os cinco sentidos. Os ollos tiveron que adaptarse á luz provenzal cegadora, ás cores pastel de Toulouse, ó azul marsellés e ós ocres de Roussillon.

O nariz adaptouse ós arumes do xabrón de Marsella, ás violetas de Toulouse e ás lavandas da Provenza e ás aromáticas do bosque mediterráneo.

O ouvido ó canto continuo e persistente das cigarras, totalmente camufladas e case invisibles

O gusto aos sabores dunha gastronomía única mediterránea e incluso taurina.

E, finalmente, o tacto ó contacto cunha natureza contundente.

E o mellor de todo o ambiente foi a complicidade entre os viaxeiros que, como dicía un deles,  “encántame todo destas viaxes, pero sobre todo os momentos de humanidade.”

Despedímonos de Francia dende Lourdes, mirando os Pireneos e recuperando a chuvia, que non vimos nos nove días.

Lembranzas e vivencias compartidas

O grupo de viaxeiros volvemos cargados de coñecementos novos, de experiencias e de vivencias compartidas; e, por suposto, de agasallos e recordos. Toca baleirar a maleta xa nas nosas casas  cun recordo imborrable deste Midi francés.

Sen dúbida o Seminario cumpriu de sobra cos obxectivos desta viaxe e recargouse de enerxía para seguir traballando pola Costa da Morte e por Galicia.

Grazas  a todos polo traballo ben feito e ós viaxeiros por gozalo e compartilo.

Outras viaxes, outros anos, outros anacos do mundo nos esperan.

Xela Cid

Comentarios desactivados en Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á Provenza e parte da Occitania (II): Unha nova crónica da profesora Xela Cid

Ago 07 2017

Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á Provenza e parte da Occitania (I): A crónica do xornalista Xosé Ameixeiras


(Imaxe: Pont Neuf (s. XVI-XVII) sobre o río Garona. As fotografías que ilustran esta anotación son de propia autoría)

«Da Gallaecia á Provincia Nostra. Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á rexión da Provenza e parte da Occitania», é o título da xeira anual do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (Semescom), que preside Xosé María Lema Suárez e do que fago parte, coa axeitada e eficiente organización de Chus Barbeira Pose, que nos levou a viaxar entre os días 14 e 22 de xullo polas terras provenzais dos departamentos de Bouches du Rhône e Vaucluse e polas occitanas dos departamentos de Haute Garonne, Aude e Gard.

Malia non nos acompañar nesta oportunidade, xornalista Xosé Ameixeiras, delegado da edición comarcal de Carballo do xornal La Voz de Galicia, publicou o pasado 29 de xullo unha completa crónica da nosa viaxe cultural, asinada co pseudónimo A. Lavandeira. Velaquí o seu texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

As aulas rodantes do Semescom chegaron á Provenza francesa

A entidade celebrou a súa viaxe formativa anual na busca da historia, da arte e da natureza

A. LAVANDEIRA

CARBALLO / LA VOZ 29/07/2017

As aulas rodantes do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (Semescom) puxéronse de novo en marcha. Os 49 viaxeiros da entidade acaban de regresar dun percorrido pola Provenza francesa. Despois de visitar varios fisterras europeos, este ano, o colectivo, formado na súa meirande parte por profesores e exprofesores, emprenderon o pasado día 14 unha visita á rexión gala, un itinerario cargado de historia, arte, paisaxes, literatura e momentos de ocio.

O autobús foi dereito a Tolosa (Toulouse), cidade ligada ao Camiño de Santiago. A catedral desta cidade, segundo explicou o presidente do Semescom, Xosé María Lema, ten moitas semellanzas coa de Compostela. De feito, moitos mestres canteiros traballaron en ámbalas dúas, mesmo as esculturas dos respectivos pórticos teñen as súas semellanzas. Lembrou tamén Lema que Toulouse foi a cidade que máis republicanos españois acolleu despois da guerra civil.

A segunda parada foi en Carcasona, que conserva aínda gran parte da súa arquitectura medieval. As fortificacións permanecen enteiras, pois a parte nova da cidade foi levantada sen afectar á vella. No 1209 os seus habitantes rendéronse ao cerco de Simón de Monfort ao quedaren sen auga.

Estas viaxes acaban por converterse en auténticas aulas. O desprazamento foi preparado por Chus Barbeira, mentres que Lema Suárez elaborou a documentación histórica. O exprofesor de Carballo Antón García Losada, outro asiduo, encargouse dos coñecementos xeográficos. Mentres se desprazan dun lugar a outro vanse esclarecendo os diversos aspectos científicos das terras que se visitan. Este ano, segundo explican, contaron coa inestimable colaboración de Pepe Carballude, exprofesor carballés, que lles achegou innumerables explicacións sobre o mundo romano, sobre todo cando tocaron as paradas de Nimes e Arles, nas que se conservan restos dos seus teatros e anfiteatros. «Nestas aulas rodantes -di Lema-, e mentres imos no autobús, calquera que teña idea dun tema, fala del». Con respecto a esta, como as outras viaxes, quedou moi satisfeito: «Foi moi amena».

En Arles, onde o río Ródano se divide en dous brazos, admiraron o seu pasado romano. Por aquí andou o pintor holandés Vicente van Gogh e moi preto naceu Federico Mistral, que foi premio Nobel. Tamén lle seguiron o rastro a Paul Cézanne, que foi enterrado en Aix-en-Provence. «Fomos a lugares paradisíacos, como a abadía de Senanque, con campos de lavanda en flor», apunta Xosé María Lema, para quen o percorrido en barco ata Les Calanques de Marsella constituíu un dos grandes atractivos do percorrido. Os acantilados e as calas que puideron ver son únicas, 20 quilómetros de cantís de rochas calcarias son moi difíciles de esquecer pola súa fermosura.

Como tamén lembrarán durante moito tempo a ponte de Saint Benezet, en Aviñón, onde tiveron sede sete papas. Ademais viron o pazo dos pontífices, do século XIV. Admirados quedaron, por outra banda, dos meandros das Gorges d’ Ardèche e máis do arco formado polo mesmo río, a Pont d’Arc do Ardèche, furado nas rocas calcarias.

Son moitos quilómetros e todos cheos de lugares de sumo interese, como a «paisaxe espléndida» do Sentier des ocres de Roussillon, un quilómetro de paraxes tostadas formadas por unha antiga mina. Un paseo acompañado polo concerto de chicharras, moi presentes na música ambiental de toda a Provenza rural.

Os membros do Semescom, que fan unha viaxe formativa moi amena tódolos anos, conclúen que o desta ocasión tamén foi un acerto, así como programa desenvolvido e sacan como conclusión, unha vez máis, que os franceses aproveitan «moito o seu patrimonio, protéxeno», apunta Lema: «Nós temos sitios comparables que se deixan a monte».

Comentarios desactivados en Da Gallaecia á Provincia Nostra. Viaxe á Provenza e parte da Occitania (I): A crónica do xornalista Xosé Ameixeiras

Ago 04 2017

Artigo en QPC (XXXII): Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). A revista do Batallón Literario da Costa da Morte


Dispoñibilizamos a través de ISSUU o pdf do Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). Premer no centro para ollar na pantalla completa.

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para recuperar e dispoñibilizar para a lectura pública «Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). A revista do Batallón Literario da Costa da Morte», no seu 20 aniversario. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). A revista do Batallón Literario da Costa da Morte

O Batallón Literario da Costa da Morte vai quedar formalmente constituído nun data simbólica, o 1 de Maio de 1996, logo dunha longa reunión nunha cafetaría de Cee, á que asistiron unha vintena de autoras e autores. O nome suxeriuno o poeta Frederico L. Santalla, inspirándose na inscrición que ocupa as pedras da Quintana, onde se fai referencia ao histórico Batallón Literario santiagués. A súa primeira xunta directiva, ou xestora, pois a entidade aínda non estaba legalizada nin contaba con estatutos, estivo formada por Miro Villar, presidente; Frederico L. Santalla, secretario; e Rafa Villar, Xandra Tedín, Modesto Fraga, Xavier Rodrigues Fidalgo e Estevo Creus. Varios dos seus membros proviñan ben do desaparecido colectivo «Un medio» de Cee, ben da aínda activa naquela altura agrupación «Arre Sentelha» das terras de Soneira. A única premisa era que os autores fosen nados ou tivesen unha forte vinculación coa Costa da Morte, franxa costeira que vai de Malpica de Bergantiños até Fisterra (aínda que de maneira circunstancial chegaron a colaborar co BLCM autores de Carnota, de Muros ou de Noia). Xurdiu co obxectivo de dar a coñecer as súas actividades e incluíu narradores, investigadores e, sobre todo, poetas. Configurouse como un movemento cultural asembleario, de carácter democrático e non elitista, que buscaba a comunicación directa cos lectores, ata o punto de que os poetas teñen realizado ducias de recitais en locais pechados ou en espazos abertos, como o palco da Festa das Carrilanas de Esteiro.

Canda toda esta intensa actividade pública, o BLCM considerou a necesidade de dotarse dun medio de expresión propio e desta maneira naceu a revista Feros corvos, que tomaba o seu nome dun coñecido verso de Eduardo Pondal e que pretendía seguir a estética das míticas revistas Resol ou Papel de Color.

O primeiro dos seus catro números publicados viu a luz en febreiro de 1997 (datado como Inverno de 1997) e a publicación distribuíase de balde. Constaba de catro páxinas a unha cor, que cambia en cada número, destinadas á creación literaria e introducidas por un Editorial. De cor azul e iniciando a portada, os dous primeiros versos do poema «Feros corvos de Xallas» do libro Queixume dos pinos, do noso poeta máis sobranceiro da Costa da Morte, Eduardo Pondal, «Feros corvos de Xallas / que vagantes andás».

Na portada hai un espazo para o Editorial, que comeza co poema que Pondal lle dedica a Curros Enríquez en Queixumes dos pinos: «Coma os corvos de Xallas vagarosos / así son os poetas vagabundos; / eles son deste mundo receosos / e buscan outras praias, outros mundos» e segue «Unha bandada de corvos vagarosos ou de poetas vagabundos, que che era a mesma cousa para o noso Pondal, está a percorrer a Costa da Morte, desde Malpica de Bergantiños até Fisterra. Eis a bandada de mergullóns, a se internaren despaciosamente nas augas da Poesía, ora quedas, ora turbulentas. Para Pondal os corvos, como os poetas, reflectían de seu a simboloxía do desexo de liberdade e vagabundaxe. E así somos Nós, os netos do bardo da Ponte-Ceso, que vimos de aniñar coas nosas palabras-enredadeiras nas pedras do Castelo de Vimianzo, nese espacio onde morou outro poeta de nós, Evaristo Martelo Paumán. O espirito da Poesía viaxa connosco e Nós, os corvos poetas, imos grallar sempre na memoria dos nosos devanceiros.»

Na mesma portada vai o poema sen título (citamos o primeiro verso) «Practicabamos gratuitamente a tolemia» de Xandra Tedín, «O poder do dragón» de Alexandre Nerium, e dous máis tamén sen título (citamos primeiros versos) «Ladrarlle á lúa» de Rafa Villar e «A nena choraba» da máis nova membro do Batallón Literario, con tan só nove anos, Eva de la Torre.

Nas páxinas interiores, na parte esquerda do folio, todos os poemas sen título (citamos primeiros versos) «Xurdiron no tempo do sono» de María Lado, «Prefiro crer» de María Canosa, «Queda tanto baleiro» de Xoán A. Moure, «Chamemos» de Suso Bahamonde, «Léva-la noite nas uñas» de Mónica Góñez e «Por sentir o sol» de Xaime Trillo, na parte dereita do folio, un relato intitulado «Variacións sobre o tema de Carrapuchiña e o lobo» de Marilar Alexandre e o relato de Xavier R. Fidalgo co título «Serpes».

Na contraportada, seis novos poemas sen título (citamos primeiros versos), «Unha caixiña de chumbo» de David Creus, «A praia é enorme» de Estevo Creus, «Quero unha saba con follas de amendoeira» de Abel Mendes, «Cando o día está gris» de Concha Blanco, «Eu fun» de Modesto Fraga e «Cargámo-las nosas arcas» de Tomás Lijó.

Alén do artigo publicado no dixital QuepasanaCosta, os textos de Feros corvos son accesibles desde hai anos na páxina web finisterrae.org. Tamén reproduzo deseguida a nova da edición de Carballo do xornal coruñés La Voz de Galicia (13/02/1997) que informa sobre o lanzamento de Feros corvos, 1. Velaquí:

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXII): Feros Corvos, 1 (Inverno de 1997). A revista do Batallón Literario da Costa da Morte

Ago 03 2017

Poemas (XCI): Atlante, de Robert Marteau

Á poesía de Robert Marteau cheguei, máis unha vez, grazas á sempre impagable xenerosidade do amigo Xesús González Gómez, que vén de me agasallar coa edición bilingüe francés-español da súa obra Atlante, (Biblioteca Bitzoc, Palma de Mallorca, 1986), na tradución da poeta Nicole d’Amonville Alegría, pois pouco máis coñecía eu que non fose algún poema nunha antoloxía de poesía francesa na que a súa obra era considerada.

Robert Marteau está moi vencellado a Santiago de Compostela e ao camiño francés. Tanto e así que na súa páxina web, a súa biografía sinala a súa data de nacemento e no comentario xa se cita a peregrinaxe á nosa cidade milenaria. Velaquí ese primeiro parágrafo:

«8 février 1925: naissance à Virollet au centre de la forêt de Chizé, en Poitou, département des Deux-Sèvrs, à peu de distance du château de Dampierre- sur- Boutonne et des églises romanes de Saint Pierre de l’Isle et d’Aulnay-de Saintonge, trois monuments, entre bien d’autres, situés sur le camino francés de Saint-Jacques de Compostelle, et qui tous compteront de plus en plus à mesure qu’il apprendra à les lire ou à en interpréter l’iconographie selon la Tradition hermético-alchimique.»

A tradutora de Atlante, Nicole d’Amonville Alegría, escribe un completo Limiar sobre a biografía e a obra de Robert Marteau, do que vou anosar ao galego algúns fragmentos significativos, as parénteses son miñas:

«En 1976, Neige (a súa segunda muller a quen coñecera en Montreal, asumindo a identidade nacional quebequesa) e el viaxaron a Nova Escocia, en plena natureza salvaxe, escribiu Atlante.»

«Despois do fracaso do referendo soberanista pola independencia de Quebec, decepcionado, regresou a Franza en 1983.»

«A pintura, como a tauromaquia, é unha paixón para Marteau. Lendo a súa poesía, eu diría que logra nela o que di de Vermeer, o seu pintor preferido: “Toda a luz do día é transformada en luz espiritual, e toda luz espiritual é transformada en luz do día”. A pintura, a arquitectura e a escultura inspiráronlle libros como Travaux sur la terre (1966) -con poemas sobre Zurbarán, O Greco e Gaudí, entroutros-, os dedicados a Chagall –Sur la terre des Dieux (1967), Les Vitraux de Chagall (1972), Les Ateliers de Marc Chagall (1976)- e a súa espléndida homenaxe á pintira veneciana Venise en miroir (1987). (…) Libros máis recentes son Huit peintres (1994), Le message de Paul Cézanne (1997) e Le Louvre entrouvert (1997), este último escrito nun ano de paseos diarios ao Louvre.»

(…)

«Marteau é testemuña da Tradición primordial que axuda a comprender a lingua dos paxaros e os anxos, os mitos e as fábulas, as Escrituras e a Alquimia. Xa na súa terra natal, aprendera a descifrar os códigos esculpidos nas igrexas románicas e góticas no “camiño francés” a Santiago de Compostela. Máis tarde, constataría que os mesmos signos reaparecen desde China até África, pasando pola Amazonía. O problema do home moderno é non saber identificalos. Esa é a maldición de Babel, a confusión de lingua que non vén da súa proliferación senón do seu desacordo: a ‘desconexión do humano en relación co universo’ (Mont-Royal

(…)

«Nos últimos anos Marteau escribiu tres libros de sonetos –Liturgie (1992), Louange (1996) e Registre (1999), todos eles publicados polas edicións Champ Vallon-, unha forma poética á que non volvera desde Travaux sur la terre (1966). Liturgie está composto de 366 sonetos, algo así como El llibre d’Amich e Amat de Ramón Llull, quen escribiu 366 ‘Oracións’, unha para cada día do ano.»

«De Atlante, Robert Marteau ten dito desta obra que é un único poema, feito de pequenos poemas e que se compuxo ‘como un rosario’. Escrito fronte ao Atlántico, composto con versos blancos e unha métrica flexible, o autor afástase do poema para que apareza o mundo.»

E velaquí dous breves poemas de Robert Marteau inseridos na obra Atlante, o primeiro con referencias a Galiza e o segundo á cidade de Nimes, que vimos de visitar na viaxe ás terras da Provenza co Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SemEsCom). Vai o orixinal, a tradución ao español de Nicole d’Amonville Alegría e unha tentativa de anosar os versos de propia autoría.

Jésus dit: Soyez comme le palmeur d’aiguille.
Il venait de Galice, il aimait les amers
où les Galates cultivent le pommier

Dijo Jesús: Sed como el que la aguja aplana.
Venía de Galicia, amaba el promontorio
donde los Gálatas cultivan el manzano.

(Dixo Xesús: Sede como o aplanador da agulla.
Viña de Galiza, amaba o promontorio
onde os Gálatas cultivan a maceira.)

Parmi les boulons, les carcasses d’acier,
les cimetières d’autos, s’essore l’aigle
épouilleur de vaches. D’un ciel bleu de Nîmes,
constellé, il lâche sa fiente
maintenant mêlée à la bouse sèche des pistes à bétail.

Entre pernos, esqueletos de acero,
cementerios de coches, se alza el águila
quitapiojos de las vacas. Desde un cielo azul de Nimes
constelado, suelta el fiemo
mezclado ahora con la bosta seca en las cañadas.

(Entre parafusos, esqueletos de aceiro,
cemiterios de coches, elévase a águia
quitapiollos das vacas. Desde un ceo azul de Nimes
constelado, ceiba o esterco
mesturado agora coa bosta seca nas vereas.)

Comentarios desactivados en Poemas (XCI): Atlante, de Robert Marteau

Next »