Archive for Xaneiro, 2016

Xan 29 2016

Xesús Calviño de Castro e os poetas costeiros Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata García

CalviñodeCastro01CalviñodeCastro02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Tal día coma hoxe naceu o escritor e xornalista galego Xesús Calviño de Castro (Abegondo, 29 de xaneiro de 1893 – Bos Aires, 3 de xuño de 1972), de quen coñecemos a súa biografía e un compendio da súa obra literaria grazas ao volume editado polo Concello de Betanzos en 1999, Obra en galego de Xesús Calviño de Castro. Forza segreda (teatro). Poemas inéditos e dispersos. Estudio crítico de Concepción Delgado Corral e edición da propia autora, Mª Teresa Amado Rodríguez e Alfredo Erias Martínez.

Até a súa publicación había que citar e recorrer sempre o imprescindible estudo de Alberto Vilanova Rodríguez, Los Gallegos en la Argentina, vol.II, Bos Aires, Ediciones Galicia, 1966, onde viña unha síntese biobibliográfica:

«Calviño de Castro (Jesús). Nacido en Abegondo, reside na Arxentina desde 1911. De sempre sentiu un gran amor pola súa terra que se reflicte no seu labor constante en Bos Aires. Colaborou en publicacións galegas e arxentinas, dirixindo periódicos e fundando a AGUEA. Publicou os libros de versos Hojas dispersas e Bordón de peregrino. Dirixiu no pouco tempo que durou a audición radial da Federación de Sociedades Galegas».

Manexei estas publicacións tanto na redacción da miña Tese de Licenciatura coma na posterior Tese de Doutoramento, porque Xesús Calviño de Castro mantivo unha profunda relación persoal cos poetas Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata García.

Na Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, publicada pola desaparecida Edicións do Castro en 1998, recollín o curioso diálogo poético entre o poeta muxián e Xesús Calviño de Castro. Non puiden datar o mecanoscrito do soneto de Xervasio Paz Lestón, polo que a día de hoxe non podo asegurar se foi anterior ou posterior o soneto do poeta de Abegondo. Velaí un e outro:

Semblanza

E Calviño de Castro un gran poeta
i un home enteiro coma bon galego;
ten sabencia intuitiva de labrego
i o esprito alquitarado de un esteta.

Nun medio sensualista fui asceta
que outivo refugou innobre achego
i alumou co seu verso ô vulgo cego
opoñéndolle o ideal por nidia meta.

Nos féridos e duros ten nemigos,
mais non teme das armas que o firan.
E un valente coma home e coma artista.

Os bos e xenerosos sonlle amigos
que, ademais de querelo o ademiran,
por galego, patriano i humanista.

(Xervasio Paz Lestón. Mecanoscrito sen datar)

Xervasio Paz Lestón

Sinxelo, como cadra a quen herdóu do drúida
o aoiante bagaxe da Birtude e do Ben;
mais, esimesmo, áspro como celta soicida
pra defendel-a Terra, cal seu antergo Bren.

O chan asoballado e a Terra sometida
pol-o estranxeiro, e aquiles, que non a queren ren,
é pra iste nobre bardo noso, morte e Vida
e un costante supricio pra sua ialma, tamén.

Espríto trasparente como pinga de orballo;
tempre baril e forte cal barudo carballo,
tén noso insiñe Poeta, Xervásio Paz Lestón…

O degaro da Terra liberdada é sua meta…
Por iso en rexos versos amóstranos o Poeta
o barvesco coraxe do seu gran corazón.

(Soneto de Xesús Calviño de Castro datado en 1947 e publicado en Galicia da Federación de Sociedades Galegas o 3 de agosto de 1958)

Moito máis intensa foi a súa relación con Antón Zapata García e son numerosas as referencias ao escritor de Abegondo (de onde era orixinaria a familia de Zapata) que recollín na miña Tese de Doutoramento A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo.

Salientarei os dous episodios máis interesantes. O primeiro acontece o 19 de decembro de 1936, cando o Ateneo de Arte e Cultura Galega Lembranzas da Terra e a Federación de Sociedades Galegas organizan un acto conxunto «Na conmemoración da traxedia da Frouseira» cun amplo programa político, literario e musical. A presentación é realizada por Avelino Díaz, «con un discurso en el que puso de manifiesto la similtud de aquella tragedia con la que actualmente sufrimos». Tamén se representa a peza teatral Xente de lei de Xesús Calviño de Castro e o coro interpreta varias composicións poéticas deste último, de Cabanillas, de Avelino Díaz e de Antón Zapata García. O seu poema «Suidade…», con música do mestre Suñer, é cantado por solista e coro. Pecha o acto Eduardo Blanco-Amor, que é presentado como director do Galicia, quen diserta sobre a figura do Mariscal Pardo de Cela.

Anos despois, Xesús Calviño de Castro dedicoulle unha semblanza a Antón Zapata García, este soneto en castelán publicouse no libro Bordón Peregrino, editado en 1947 co patrocinio da Agrupación de Artistas Gallegos de Buenos Aires. Pertence á terceira parte, intitulada «Semblanzas», formada por 17 poemas dos cales trece están dedicados a diversos persoeiros do mundo da cultura, como Maruxa Boga, Castelao, Manuel Castro López, Domingo Cubeiro ou Avelino Díaz, entre outros. Agradecemos a Concha Delgado Corral o feito de coñecermos este poema.

ANTONIO ZAPATA GARCÍA

Es uno de los bardos de más envergadura
que hoy ostenta la tierra de la Gran Rosalía…
Su vida, sin dobleces, honestamente pura,
clasifica su clásica e invariable valía.

Sus inspiradas rimas, flotan en la ternura,
o hieren como un dardo que el ojo avizor guía…
Su norma, en todo tiempo, fué marchar en procura
de su Ideal soñado, libre de hipocresía.

Su corazón palpita entre lo bello y lo noble,
y su temperamento, que el embate hizo doble
desde edad muy temprana, lo hace sentir y amar.

Y este Antonio Zapata, es hoy, precisamente,
a quien la Madre Tierra tiene siempre presente
en su gesta titánica… y en sus poemas del mar.

Jesús Calviño de Castro

Porén, a súa maior relación ten a ver coa agre polémica do Concurso Literario convocado polo Centro Gallego de Buenos Aires en 1949 que deixara fóra o mecanoscrito do poemario A roseira da soidade de Antón Zapata García o que motivou a renuncia de Xesús Calviño de Castro como membro da Comisión de Cultura da entidade.

Relatei este affaire que ocupou moitas páxinas na prensa da diáspora no artigo intitulado «Do “secuestro” á censura. A intricada historia editorial do libro A Roseira da Soidade de Antón Zapata García», publicado no volume Cinguidos por unha arela común. Homenaxe ó profesor Xesús Alonso Montero, R. Álvarez / D. Vilavedra (coords.). Santiago de Compostela (1999): Universidade de Santiago de Compostela, 2 vols. e unha versión posterior na revista Estudos migratorios, vol. 2, nº 1 (2009-2010) e que se pode ler neste pdf de libre descarga.

Comentarios desactivados en Xesús Calviño de Castro e os poetas costeiros Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata García

Xan 27 2016

Un poema no Día Internacional de Conmemoración Anual en Memoria das Vítimas do Holocausto

Holocausto
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O almanaque está cheo de días que conmemoran algo e mesmo hai datas que teñen múltiplas conmemoracións asociadas. Hoxe, 27 de xaneiro, a UNESCO promove o Día Internacional de Conmemoración Anual en Memoria das Vítimas do Holocausto. Do seu sitio web traduzo para a nosa lingua os seguintes parágrafos:

«A UNESCO conmemora o xenocidio perpetrado contra o pobo xudeu e outros crimes do nazismo, e reafirma o seu compromiso de promover a educación relativa á historia do Holocausto e de loitar contra o racismo e o antisemitismo.

Neste ano, o Día Internacional ten por tema “Das palabras ao xenocidio: a propaganda antisemita e o Holocausto”.

(A prevención do xenocidio comeza nos pupitres do colexio…. A educación pode contribuír á prevención do discurso do odio e socavar os prexuízos, ao debilitar os piares da ignorancia, promover a aprendizaxe da convivencia e fomentar o respecto cara a todas as persoas… Nun mundo onde o “local” está separado do “mundial” apenas pola pulsación dunha tecla, necesitamos un compromiso renovado no tocante ao diálogo, a tolerancia, a reconciliación e a comprensión, tanto en Internet como fóra dela.

Irina Bokova, Secretaria Xeral da Unesco. A educación como estratexia da prevención do xenocidio. Evento Ministerial Paralelo da Asamblea Xeral das Nacións Unidas, 27 de setembro de 2015)

O réxime nazi utilizou o poder dos medios masivos de comunicación para encirrar o racismo e demonizar os grupos que consideraba “razas inferiores”, coa fin de lograr o seu obxectivo radical de dominar Europa e destruír o pobo xudeu. No noso mundo, caracterizado pola interconexión, o mortífero potencial da propaganda aínda está presente, nun marco de tensiónss sectarias, terrorismo e persecución de minorías étnicas, relixiosas ou políticas. Por medio de actos públicos e de exposicións históricas, este Día Internacional pon de relevo as vías que poden conducir das expresións verbais de odio ás políticas violentas, e trata de sensibilizar a población verbo da necesidade fundamental de se opoñer ao poder nocivo da propaganda e de promover a educación baseada nos dereitos humanos, que pode contribuír a que a mocidade adquira as competencias fundamentais para desenvolver o pensamento».

Como xa teño lembrado aquí, o holocausto tamén inspirou un poema da miña autoría intitulado «O avance da locomotora» que só está publicado na colectánea 47 poetas de hoxe cantan a Curros Enríquez (Xerais, 2001), libro de homenaxe preparado polo profesor Xesús Alonso Montero como contribución ás actividades literarias do I Congreso Internacional Curros Enríquez e o seu tempo. Ese poema foi lido no coruñés Teatro Rosalía de Castro o 16 de setembro dese ano 2001, no mesmo teatro onde o noso gran poeta foi coroado o 21 de outubro de 1904.

Deseguida reproduzo o soneto inspirado nos campos de exterminio nazis, salientando que aló non morreron só xudeus, senón tamén comunistas, homosexuais ou xitanos.

O AVANCE DA LOCOMOTORA

Tras dela non veñen
abades nin cregos;
mais vén a fartura
¡i a luz i o progreso!

Curros Enríquez

Máquinas rotativas ben impreso
deixaron o balor dun tempo mouco,
que faría inaudible, xordo e rouco
un estertor de bágoas, lume aceso.

E a máquina da luz e do progreso
en mans do ser humano, pouco a pouco,
converteuse en bourante motor louco
que nos cubriu dun fume negro espeso.

Tras as locomotoras a Trebinkla,
Auschwitz-Birkenau, Chlemno, Sobibor,
Belzec ou outros nomes do terror,

ninguén sorrí, ningún dos nenos brinca
e ollos de comunistas, de xitanos,
de xudeus, xa non poden mollar panos.

Comentarios desactivados en Un poema no Día Internacional de Conmemoración Anual en Memoria das Vítimas do Holocausto

Xan 26 2016

Poemas (LXXXII): «Versos controversos», de Ashraf Fayadh

AshrafFayadh01
AshrafFayadh02
(Con probabilidade Autorretrato, tirado de Instagram e que reproduzo desde o xornal Irish News, onde se pode ler unha escolla de poemas. Debaixo a cuberta dun dos seus libros. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Ashraf Fayadh (Khan Yunis, Gaza, 1980) é un poeta árabe, de orixe palestiniana, que está condenado a pena de morte na Arabia Saudí. Desde hai semanas moitas asociacións de escritores/as (onte mesmo veu de o facer o Pen Clube mexicano), de dereitos humanos (Amnesty International), sociais e políticas e milleiros de persoas a nivel individual teñen expresado a súa solidariedade co poeta e a conmutación desa pena de morte que seica está baseada en romper preceptos do islam e facer propaganda do ateísmo a través da súa poesía.

Tamén a xente da literatura, sen ir máis lonxe onte mesmo a escritora mexicana Elena Poniatowska, a quen moito admiramos e que foi nomeada Escritora Galega Universal en maio de 2009 pola AELG) publicou no xornal mexicano La Jornada, o artigo «El Pen Club en defensa de Ashraf Fayadh».

A día de hoxe (lembreino grazas ao poeta Ramiro Torres) tan só hai un poema de Ashraf Fayadh versionado ao galego, “O bigode de Frida Khalo”, por Francisco Fernández Naval, na súa imprescindible bitácora A noite branca. (Habería que animar ao poeta Moncho Iglesias que tan ben coñece o mundo arábe a traducir un libro). Endebén a revista dixital galega Palavra Comum vén de publicar unha escolla de Poemas de Ashraf Fayadh, em tradução de José Pinto (I), que promete continuidade.

Deseguida reproduzo os versos publicados co meu agradecemento a Palavra Comum por os faceren públicos, ao tempo que fago un chamamento para asinar aquí contra a condena a morte de Ashraf Fayadh.

Agradecimento: a Mona Kareem, poeta, ativista e amiga de Ashraf Fayadh, pelo esclarecimento generoso do significado e do sentido de certas palavras e expressões árabes, que enriqueceu terminantemente a tradução.

Nota de Palavra Comum: agradecemos a José Pinto ter escolhido esta revista para a publicação das traduções dos poemas, com a vontade de partilhá-las com o público interessado.

À voz de Ashraf Fayadh,
à busca da verdade,
à coragem do grito

Versos controversos

Traduzido por José Pinto, a partir da tradução em inglês de Mona Kareem.

Originais na coleção de poesia do autor Instructions Within, 2008

1

it was said: settle there..
but some of you are enemies for all
so leave it now
look up to yourselves from the bottom of the river;
those of you on top should provide some pity for those underneath..
the displaced is helpless,
like blood that no one wants to buy in the oil market!
***
foi-nos dito: instalem-se aqui…
mas alguns de vós não são senão inimigos
por isso partam imediatamente
aprecio-vos do fundo do rio;
vós, no topo, devíeis doar alguma pena aos que estão abaixo…
o refugiado é indefeso,
como sangue que ninguém quer comprar no mercado do petróleo!

2

pardon me, forgive me
for not being able to pump more tears for you
for not mumbling your name in nostalgia.
I directed my face at the warmth of your arms
I got no love but you, you alone, and am the first of your seekers.
***
perdoa-me, desculpa-me
por já não ser capaz de chorar por ti
por não murmurar o teu nome com saudade.
voltei a cara para o calor dos teus braços
não tive amor senão tu, somente tu, e eu sou o primeiro dos que te buscam.

3

night,
you are inexperienced with Time
lacking rain drops
that could wash away all the remains of your past
and liberate you of what you had called piety..
of that heart.. capable of love,
of play,
and of intersecting with your obscene withdrawal from that flabby religion
from that fake Tanzeel
from gods that had lost their pride..
***
noite,
não sabes do Tempo
faltam gotas de chuva
que lavassem os restos do teu passado
e te libertassem do que chamaste piedade…
desse coração… capaz de amar,
de brincar,
e de confrontar-se com a tua fuga desonesta daquela religião flácida
daquele Tanzeel* falso
dos deuses que perderam o orgulho…

* Palavra árabe de dimensão teológica utilizada para descrever como Deus ditou as palavras do Corão ao profeta Maomé.

4

you burp, more than you used to..
as the bars bless their visitors
with recitations and seductive dancers..
accompanied with the DJ
you recite your hallucinations
and speak your praise for these bodies swinging to the verses of exile.
***
arrotas mais do que nunca…
enquanto os bares abençoam os visitantes
com recitações e sedutoras dançarinas…
acompanhado pelo dj
recitas as tuas alucinações
e teces elogios aos corpos que balançam nos versos do exílio.
*
Para a petição de Amnistia: Free Ashraf, poet facing execution in Saudi Arabia (Amnesty International UK)

Comentarios desactivados en Poemas (LXXXII): «Versos controversos», de Ashraf Fayadh

Xan 20 2016

Efeméride: Dous sonetos e un debuxo para Castelao de Antón Zapata García

Published by under Efemérides,Poesía

Debuxo1940

Tal día coma hoxe a revista Galicia, voceiro da Federación de Sociedades Gallegas en Bos Aires, no seu nº 1132, do 20 de xaneiro de 1951, publicou dous sonetos e un debuxo para Castelao asinados polo poeta laxense Antón Zapata García. O primeiro dos textos xa tivera unha versión anterior, con pequenas mudanzas lingüísticas, que vira a luz tamén no Galicia (nº 702, 23 de novembro de 1940), datado polo autor: «Bos Ars, 8-11-940». Xa en Galicia (1951) publícanse ambos, con cadansúa data debaixo: «8/11/1940» e «9/1/950», incluídos nunha páxina de homenaxe na que tamén figuran poemas de Calviño de Castro, Ramón Suárez Pérez, Gervasio Paz Lestón e Ramón D. Villar. Nos dous casos o texto vai acompañado dun debuxo da autoría do autor, pois asina Zapata, que representa unha caricatura de Castelao sostida por unha man aberta. (Imaxe superior)

Recollín os textos e as imaxes na miña Tese de Doutoramento A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero (investigación que é de acceso libre na rede en varios lugares, como no repositorio poesiagalega.org) e hoxe, 65 anos despois daquel 20 de xaneiro, reproduzo aquí os sonetos e o debuxo.

CASTELAO

I

Có corazón na destra e o lene ollar moi triste,
con verbo garimoso, de galeguismo cheo,
as súas arelanzas de pensador sereo
na i-alma da Nai Terra, como un druída, viste.

Sinxelo, nobre, cerne, máis bó que pancenteo,
adoura, quere, i-ama canto no mundo eisiste,
e, se poidera, aos lobos que Noso Chan resiste,
as portas redenzoras abríalles do ceo…

Non tén reviravoltas: ¡Tan soio dí verdades!
Seguramente, CRISTO, no lago Tiberiades,
chamáralle discépolo, irmán e nobre artista,

¡pois cando en soaves liñas, imaxens vai prasmando,
paresce que GALIZA n-un “film” fora pasando
pra que os irmáns migrantes a teñan sempre á vista!…

II

…Tal dixen fai des anos… Agora, triste, digo:
—Morréuse CASTELAO, o noso artista esgrevo,
e o corazón, de loito, por meu irmán eu levo,
pol-o sendeiro longo que n-esta terra sigo…

Eu séi que o seu esprito trasmigrador, amigo
—nas outas terras hirtas dos toxos e do acebo,
nas doces veiramares e pol-os vals de trevo—,
atopará a tenrura do maiternal abrigo.

Dos seus outos tesouros xa somos os herdeiros:
“GALIZA MÁRTER”, “COUSAS”, labregos e peixeiros,
deixáron-nos seu lapis e pénola, ispirados.

Non lonxe da Traxedia do CRISTIALOBO, agora,
por tí, gran CASTELAO, un gran xigante chora:
BOS AIRES… ¡GALICEIBE dos celtas emigrados!…

Comentarios desactivados en Efeméride: Dous sonetos e un debuxo para Castelao de Antón Zapata García

Xan 20 2016

Recensión a Ramón Cabanillas, Cambados e o mar da Arousa, de Francisco Fernández Rei en Grial 208

Grial208
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

No último número, 208 (outubro, novembro, decembro do 2015) de Grial, Revista Galega de Cultura, que xa anda desde hai uns días polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» unha recensión intitulada «Un poeta fulcral, a súa lingua e o seu territorio» para dar conta da obra Ramón Cabanillas, Cambados e o mar da Arousa, do académico e profesor Francisco Fernández Rei, publicada por Xerais, da que xa se falou aquí canda o seu lanzamento en Compostela, onde presentada polo seu Director Editorial Manuel Bragado e polo tamén académico e profesor Antón Santamarina.

Velaquí a devandita recemsión ao completo:

Un poeta fulcral, a súa lingua e o seu territorio

Ramón Cabanillas, Cambados e o mar da Arousa

Francisco Fernández Rei

Vigo: Xerais, 2015, 368 páxinas

Conmemórase o centenario da publicación de Vento mareiro, o segundo libro de Ramón Cabanillas, que de atérmonos ao colofón rematouse de imprentar o 1 de marzo de 1915 n’A Habana. E alén dos actos que lembrarán esta efeméride non se podía celebrar de mellor maneira que con este volume da autoría do académico e filólogo Francisco Fernández Rei, que escolma trinta textos (21 éditos e 9 inéditos) derredor dunha tríade temática: a memoria de Cambados, o lugar natalicio do autor destas páxinas e do poeta; as anotacións sobre a biobibliografía de Cabanillas e a construción da nosa lingua literaria, nomeadamente no que ten a ver co léxico e a fraseoloxía do mundo mariñeiro. Porén son moitos os fíos comúns que entretecen a urda desta colectánea que chegou ás librarías poucos días despois do pasamento do grovense e técnico cultural en Cambados, Luís Rei Núñez, autor da erudita e imprescindible obra monográfica Ramón Cabanillas: Crónica de desterros e saudades (Galaxia, 2009), unha persoa que no dicir de Fernández Rei foi fundamental á hora de se documentar sobre os tempos pretéritos cambadeses e sobre o seu poeta máis sobranceiro.

Con dispar extensión os trinta textos proveñen case todos de diferentes fíos desenvolvidos a partir do ben interesante discurso co que Fernández Rei se converteu en académico de número na RAG e que se publicou baixo o título Ramón Cabanillas, Manuel Antonio e o mar da Arousa. Dúas singraduras na construción dun idioma para unha patria.

Escritos entre os anos 1999 e 2014, de quitado de dúas pezas de 1977, un deles no mítico semanario galeguista Teima e outro nun volume colectivo que a USC editou na Homenaxe a Cabanillas no centenario do seu nacemento, os textos preséntanse en cinco apartados e indican sempre a data e o lugar da publicación ou o espazo da pronunciación no seu caso. E a única, e ben pequena mácula, é que imos atopar datos e opinións reiterativas en moitas ocasións, por máis que sexa evidente o esforzo porque eses parágrafos tivesen unha redacción diferente. Acaso non podía ser doutro xeito, dada a natureza dos textos e a trabe común que os atravesa.

«Cambados: memoria e paisaxe» recolle cinco artigos nos que Fernández Rei acode non só ás fontes documentais senón ás súas propias vivencias autobiográficas da nenez e da mocidade e tamén ás fontes da oralidade, coma seus pais ou outras e outros cambadeses, para describir o espazo e o xeito no que se habitaron durante décadas as tres antigas vilas de Fefiñáns, Cambados e San Tomé do Mar que conformaron con posterioridade a actual vila cambadesa, con especial recreación no barrio mariñeiro de Triana, no Fefiñáns natal do autor do volume.

E nin sequera aquí está ausente Cabanillas, porque adoito é recobrada a imaxe do Cambados «probre e fidalgo e soñador» que xa aparecía no íncipit de Vento mareiro (1915). Así imos coñecendo a vila no solpor do século XX e no seu desenvolvemento posterior, nomeadamente nas primeiras décadas do XX, desde a decadencia fidalga até a conformación de novas elites burguesas vencelladas a unha poderosa curia xudicial, ao comercio ou á incipiente industria, sempre en loita de clases coas xentes do mar, unha cultura que foi minguando na súa importancia (ostreira e mariñeira). Tamén se fai un repaso da súa vida cultural, onde novamente a presenza de Cabanillas é fulcral, velai a súa participación nos xornais locais El Umia ou no máis satírico El Cometa, cuxos facsímiles foron recuperados por iniciativa do amentado Luís Rei e de Xabier Camba. E tampouco se deixa atrás o Cambados dos anos republicanos ou dos anos do medo e do terror coa súa pegada de persoas represaliadas polo franquismo.

As gravacións realizadas a Xenxa Rei Cores serven para artellar un delicioso artigo de profunda raizame etnográfica e que condensa as artes e as profesións relacionadas coas mulleres do mar, antes de que Fernández Rei faga unha primeira aproximación á relación entre Cambados e a súa paisaxe na vida e sobre todo nos versos de Cabanillas, texto proferido nunha sesión da RAG que conmemorou o 50 aniversario do falecemento do poeta.

A devandita conferencia ben puidera integrarse tamén na segunda parte, «Cabanillas: Notas biográficas e literarias», media ducia de textos que deitan luz sobre os máis importantes acontecementos na vida e na obra do vate, superando as posibles reiteracións con novos ángulos de visión ben documentados, que nos levan desde un pouco coñecido «Cabanillas, xornalista» até a construción dunha Patria e dunha Lingua a través dos seus versos, pois o escritor foi saudado coma o elo necesario para deixar atrás as poéticas ecoicas do Rexurdimento, sendo nomeado por Antón Vilar Ponte e polos seus coetáneos como «Poeta da Raza», termo que no final dos seus anos moito facía chancear ao propio Cabanillas, quen non se sentía representado nese traxe.

Así a todo, Fernández Rei testemuña que Cabanillas foi o poeta necesario, desde a aparición do excepcional Vento mareiro, a súa segunda obra, que o levou a se converter no símbolo poético do nacionalismo de anteguerra, mais tamén no símbolo cultural do galeguismo de posguerra, pois senllas obras da súa autoría inauguran o catálogo editorial de Bibliófilos Gallegos (Camiños no tempo, 1949) e de Galaxia (Antífona da cantiga, 1951). E resultan ben interesantes as páxinas que documentan a súa ruptura cos irmáns galeguistas, unha relación que nunca chegou ao divorcio, mais que se foi matizando segundo as circunstancias, ou tamén o seu desterro nos anos republicanos e o seu posterior regreso á Galicia do franquismo por intermediación do poeta falanxista Euxenio Montes. Algúns datos que alicerzan estas páxinas proveñen da monumental biografía Ramón Cabanillas: Crónica de desterros e saudades, escrita por Luís Rei, cuxa presentación por parte de Fernández Rei tamén se recolle aquí, antes dun capítulo sobre a correspondencia epistolar entre Cabanillas e Isidoro Millán, compiladas e «pulcramente» editadas por Luís Cochón.

O experto filólogo Fernández Rei está moito máis presente nos apartados «A fala de Fefiñáns e a lingua literaria de Cabanillas» e «Os mares de Cabanillas e o literario mar da Arousa». No primeiro veñen tres textos que esmiuzan o legado lingüístico, desde un artigo inicial publicado pola USC na Homenaxe a Cabanillas no centenario do seu nacemento que se centra na descrición dos trazos lingüísticos e socio lingüísticos de Fefiñáns, lugar de nacemento do poeta e tamén do autor do estudo; outro que analiza desde esta perspectiva a poesía narrativa de Na noite estrelecida e un terceiro que se centra na súa contribución á arela de creación dunha lingua supradialectal, que conclúe en que o poeta realizou un puimento do idioma con moderado diferencialismo léxico e con forte presenza do galego oral da bisbarra do Salnés e do léxico mariñeiro da Arousa, arrequentado co uso de arcaísmos e de empréstitos léxicos do portugués.

O léxico da cultura mariñeira en Cabanillas ocupa as páxinas do outro apartado en seis artigos diferentes e de desigual profundidade no estudo. O primeiro é un breve artigo publicado no diario dixital xa desaparecido Vieiros e outros reproducen conferencias proferidas en diversos actos. Son estes textos os que máis evocan o propio discurso de recepción como académico numerario de Fernández Rei e van desde o xeral até o particular, cando se documenta a presenza da dorna nos versos do poeta cambadés. Dun punto de vista literario son imprescindibles para coñecermos unha cala ben profunda sobre a presenza do mar na poesía, na narrativa e no teatro galego, que levou ao autor a afirmar moitas veces que na nosa creación literaria hai moita costa e pouco mar. Mesmo conclúe que «en Cabanillas, que era dunha vila labrega e mariñeira, que naceu ó pé do mar, non hai ningunha referencia á poblemática social da xente do mar, só unhas esporádicas referencias etnográficas ás regateiras e ós mariñeiros».

Finalmente unha heteroxénea «Reivindicación e valorización do ‘esquecido’ Cabanillas» xunta os derradeiros 11 textos, nos que atopamos as suxestivas e ben acaídas propostas que o autor e Luís Rei formularon para festexar en 2009 o ano Ramón Cabanillas, ou para realizar tres posibles roteiros baseados na súa obra, así como diversos textos relacionados coa entrega do Premio Ramón Cabanillas, ou breves presentacións ou recensións de obras relacionadas co poeta, como a singular versión ao xaponés realizada por Takekazu Asaka.

Se Fernández Rei pretendía facer con este libro «unha homenaxe ó meu admirado poeta e dramaturgo», a Cambados e aos cambadeses de nacenza ou de corazón, abofé que esta premisa está dabondo conseguida con esta obra que nos achega aínda máis a un poeta fulcral na literatura galega do século XX, á súa lingua literaria e ao seu territorio, que tamén o é do autor, aínda que ben difícil vai ser que se cumpra o seu desexo persoal de que as cinsas de Ramón Cabanillas regresen ao cemiterio de Fefiñáns, onde se poden ler aqueles versos levemente modificados de Vento mareiro: «Quero na lousa que me dé sosego / esta palabra que ten luz: Poeta / e esta palabra que ten aas: Gallego», ou que de permaneceren no Panteón de Galegos Ilustres sexa nun «Bonaval onde Cabanillas, Asorey e Domingo Fontán teñan cadanseu sarcófago, despois de tantos anos tratados como galegos ilustres de segunda, soportando a friaxe do chan».

Miro Villar
CambadosCabanillas01

Comentarios desactivados en Recensión a Ramón Cabanillas, Cambados e o mar da Arousa, de Francisco Fernández Rei en Grial 208

Xan 18 2016

#AnyLlull Ramon Llull inspirou un poema do meu Abecedario da desolación (1997)

Published by under Efemérides,Poesía

RamonLlull

Este ano de 2016 está declarado Any literari Llull para lembrar os sete séculos pasados sobre a morte de Ramon Llull (Mallorca, ca. 1232 ou 1233-1315 ou 1316), un dos primeiros poetas en catalá, na súa variedade provenzal. Filósofo, matemático, poeta, novelista, teólogo, a súa biografía pódese coñecer no sitio web do Institut Ramon Llull – Língua e Cultura Catalá, que está desenvolver un amplo programa de actividades e que se poden coñecer de primeira man na propia páxina ou a través das redes sociais (como a súa conta de twitter @IRLLull do que son seguidor), mais tamén está a apoiar a súa difusión fóra do seu ámbito territorial.

De feito, o diario portugués Público informa hoxe baixo o título «Ramon Llull evocado na Reitoria de Lisboa» de que «começa esta segunda-feira em Lisboa com uma sessão promovida pela Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa e o Institut Ramon Llull – Língua e Cultura Catalã. A sessão, que se realiza às 18h, no Salão Nobre da Reitoria da Universidade de Lisboa, é a primeira das actividades culturais previstas para diversas cidades europeias (Paris, Londres, Berlim, Roma)». E engade: « Segundo Aires Nascimento, professor e principal orador na sessão de hoje, Ramon Llull é uma “personalidade maior do século XIII”: Intelectual e místico, viveu retirado do mundo, mas escreveu nada menos que cerca de 250 obras: ganhou direito a ser considerado como um dos primeiros poetas de língua catalã, na sua variante provençal».

Desde hai varios anos, e grazas coma sempre á xenerosidade de Xesús González Gómez que me agasallou con libros que escolmaban a súa obra poética, coñezo os poemas máis salientables da obra de Ramon Llull e uns versos da súa autoría inspiraron o poema da letra LL que figura no meu Abecedario da desolación (Espiral Maior, 1997. Premio Tívoli-Europa en 1998). Os tres versos están tirados do seu poema «Cant de Ramon», que se pode ler na Selecció de Poesia Catalana (1995-2000) que publicou na rede Lletra. La literatura catalana a Internet, proxecto da Universitat Oberta de Catalunya e o Institut Ramon Llull.

Na miña citación grafo o nome como Raimon Llull, mais así figuraba na edición que manexei naquela altura. E velaquí o poema:

LL

Mon cor està casa d’amors
e mos ulls fontanes de plors.
Entre gauig estaig e dolors.

Raimon LLULL

XII

a casa antiga e nobre deste amor, desta ardencia,
podrece pouco a pouco, despaciosas as trabes
senten os anunciados picores do abandono
e a comechume deixa revelación da febra
desprendida, seremos edificio en ruínas

na cidade da noite, clarísima desorde
na arquitectura dúctil do tacto, nas paredes
morre a cor da frescura que os anos acreditan
perecedoira, beixos de vento baten feros
nas portas desgonzadas e vidros esmiuzados

avanzan lentamente no rostro que endurece,
agochado nas fiestras, e nos ollos, opacos
e brillantes a un tempo, penduran arañeiras
que ornamentan bagullas como fiaños de seda,
carunchadas madeiras informan do silencio

que entrou na casa, roto por moscas de recordos
no excremento da inútil evocación. a casa
do noso amor desflora sen ter sido habitada,
cuberta dun po mesto que os dedos non mimaron.
e cando miro tanto, tanto e tan grande caos,

sinto que tamén todo, todo absolutamente,
rompe dentro, con trabes que a penas conexionan
a armazón na fraqueza do ánimo, mentres penso
que restaurar acaso sexa angueira imposible.
seremos, finalmente, desolación do corpo.

Comentarios desactivados en #AnyLlull Ramon Llull inspirou un poema do meu Abecedario da desolación (1997)

Xan 18 2016

«Declaración polo dereito a seguir creando», asinada pola AELG

Published by under Manifestos,Poesía

Antonio Gamoneda
(Antonio Gamoneda, imaxe tirada do sitio web trianarts)

Celebro e aplaudo que o consello directivo da AELG (Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega), entidade da que fago parte, asinase xunto a outras organizacións de autoras e autores a «Declaración polo dereito a seguir creando», que reivindica poder continuarmos a crear despois da nosa xubilación laboral sen renunciarmos nin ás nosas pensións contributivas ou non contributivas nin aos nosos dereitos de autor/a.

O xornal asturiano El comercio recollía o outro día unha entrevista ao meu admirado poeta Antonio Gamoneda que afirmaba: «Me planteo dejar de escribir». (De premerdes no título velaí tedes a ligazón a esa entrevista).

E velaquí deseguida o manifesto:

Declaración polo dereito a seguir creando

Desde 2012, calquera profesional da creación maior de 65 anos que desexe continuar desenvolvendo a súa actividade ten dúas opcións:

a) Cobrar a súa pensión pero renunciando daquela a percibir unha retribución polos seus cursos, artigos, conferencias e aos dereitos de autor/a que a súa obra lle xere, se con iso supera en ingresos o Salario Mínimo Interprofesional (SMI) anual bruto;

b) Continuar achegando o seu coñecemento, froito da súa experiencia ao longo dos anos ou percibindo os dereitos de autor/a que lexitimamente lle corresponden, pero renunciando daquela á súa pensión contributiva e non contributiva.

A pesar das graves dificultades económicas que o sector creativo atravesou nos últimos anos no Estado, o Goberno penalizou e coutou a actividade creadora que a todos beneficia. As consecuencias da súa aplicación son claras:

1. Un dano de proporcións incalculables ao desenvolvemento intelectual do Estado impedindo que os nosos autores poidan seguir achegando nunha etapa da súa vida na que o grao de madurez, experiencia e sabedoría pode ser destinado a mellorar unha sociedade cada vez máis necesitada de peso intelectual.

2. Unha desprotección dos creadores, especialmente aqueles con menores rendas que non poden complementar as súas pensións non contributivas co froito do seu coñecemento.

3. Un descenso da contribución á Facenda Pública. Se os creadores deixan de producir, tamén deixarán de contribuír ás arcas públicas.

Por todo iso, ESIXIMOS:

1. A compatibilidade da percepción de pensións cos rendementos do traballo derivados da actividade creativa.

2. O cesamento inmediato da campaña posta en marcha polo Ministerio de Emprego e Seguridade Social, que insta os afectados a que elixan entre continuar mantendo unha vida intelectualmente activa ou a súa pensión de xubilación.

3. A apertura dun proceso de diálogo coas organizacións de autorais que permita atopar unha solución xusta para quen, ao finalizar a súa vida laboral activa, aínda queren achegar o seu talento ao acervo cultural e científico-técnico da nosa sociedade.

4. Que en virtude dun proceso de reflexión e análise do sector, o novo Goberno que saia das urnas o 20 de decembro deseñe unha nova norma que permita compaxinar o desenvolvemento social e creativo cos dereitos sociais e laborais de todos.

Novembro de 2015

Esta declaración está apoiada por estoutras entidades:

Visual Entidad de Gestión de Artistas Plásticos (VEGAP)
Sociedad General de Autores y Editores (SGAE)
Asociación Colegial de Escritores de España (ACE)
Plataforma en Defensa de la Cultura
Centro Español de Derechos Reprográficos (CEDRO)
Federación de Músicos Asociados (FEMA)
Foro de Asociaciones de Guionistas de Audiovisual (FAGA)
Asociación estatal de compositores para el audiovisual (MUSIMAGEN)
Asociación de Autores Literarios de Medios Audiovisuales (ALMA)
Federación de Compañías de Danza (FECED)
Junta de Autores de Música (JAM)
Asociación de Grupos de Música Antigua (GEMA)
Associació d’Escriptors en llengua catalana (AELC)
Asociación de Autores Científico-Técnicos y Académicos (ACTA)
Asociación de Traductores, Correctores e Intérpretes de Lengua Vasca (EIZIE)

Comentarios desactivados en «Declaración polo dereito a seguir creando», asinada pola AELG

Xan 15 2016

Libro do Mal Amor. Haikus contra a Violencia de Xénero

Published by under Arte,Manifestos,Poesía

HaikuViolencia
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Nesta anterior anotación (19 de novembro do 2014) xa falei da miña achega á creación dun proxecto artístico e literario denominado Libro do Mal Amor. Haikus contra a Violencia de Xénero, coordinado pola profesora Gracia Santorum (creadora do imprescindible blogue Trafegando ronseis do que tanto aprendemos) e na que desta volta tamén se involucrou o seu alumnado das terras do Deza, despois de asistiren a un Obradoiro de poesía dispensado por Raúl Vacas.

Onte recibín na caixa de correo a edición en papel do Libro do Mal Amor. Haikus contra a Violencia de Xénero, editado pola Vicepresidencia e Consellaría de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza da Xunta de Galicia a finais de 2015, no que se xuntan nada menos que 42 textos de escritoras e escritores galegos, que se completan coa actividade didáctica na que un numeroso alumnado e un escolleito profesorado elaboran tamén os seus haikus de boa calidade e de indubidable interese, ilustrados uns e outros con cadansúa imaxe de elaboración do alumnado e das ilustradoras Mar García e Aránzazu Diñeiro.

Tamén existe unha edición dixital que se pode descargar de balde nesta ligazón ou tamén se pode coñecer o proceso de elaboración do libro a través de diversas anotacións na bitácora de Gracia Santorum e tamén no blogue da biblioteca escolar do IES Laxeiro.

Parabéns por esta fermosa iniciativa que xunta poesía e reivindicación.

E para remate velaquí o meu haiku, que figura na imaxe.

HAI-DOR

Golpes de gorxa

as palabras que feren:

morte de Amor.

Comentarios desactivados en Libro do Mal Amor. Haikus contra a Violencia de Xénero

Xan 15 2016

Efeméride: No 70 aniversario dunha multa a Antón Villar Ponte e da solidariedade dos emigrados

VillarPontemulta(1)
VillarPontemulta2

Por volta de 1926 unha resolución do Directorio de Primo de Rivera impuxera o pagamento dunha multa de cincocentas pesetas ao escritor Antón Villar Ponte por un artigo que este publicara na Habana criticando o réxime que usurpaba o poder democrático en España.

Esta pena pecuniaria axiña provocou unha corrente de solidariedade que tivo o seu maior eco nas sociedades galegas da diáspora. Tal e como escribín na miña Tese de Doutoramento A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero (investigación que é de acceso libre na rede en varios lugares, como no repositorio poesiagalega.org), «en xaneiro de 1927 Antón Zapata García é un dos máis de sesenta galegos na Arxentina que contribúen, por iniciativa do secretario xeral da Federación de Sociedades Gallegas, Pedro Campos Couceiro (ao pagamento da multa). Ademais do noso poeta, tamén figuran entre os doantes Antón Alonso Ríos, Ramón Suárez Picallo, Julio Sigüenza, Ramiro Isla Couto e moitos outros».

A nova foi recollida na prensa galega da emigración, nomeadamente no periódico El Despertar Gallego, voceiro da Federación de Sociedades Gallegas, que lle dedicou estas dúas anotacións (imaxes superiores):

«Antón Villar Ponte fué multado en 500 pesetas por escribir. Un grupo de federados giró telegráficamente el importe de la multa», El Despertar Gallego, nº 90, Bos Aires, 16 de xaneiro de 1927.

«Homenaje a Antonio Villar Ponte», El Despertar Gallego, nº 91, Bos Aires, 23 de xaneiro de 1927.

Ambos e dous números están dispoñibles para o público no sitio Galiciana. Biblioteca de Galicia.

Comentarios desactivados en Efeméride: No 70 aniversario dunha multa a Antón Villar Ponte e da solidariedade dos emigrados

Xan 13 2016

#anotación1001 Sorteo de dous exemplares asinados do poemario Gameleiros (2002), con fotografías de Manuel Álvarez

Published by under Poesía,Premios

Gameleiros

E para celebrarmos que esta bitácora acadou as mil anotacións ou artigos, esta #anotación1001 reitera o meu agradecemento ás persoas que vos achegades a esta xanela aberta ao mundo e, máis unha vez, vou realizar un novo sorteo de dous exemplares asinados do poemario intitulado Gameleiros (2002), con fotografías de Manuel Álvarez, en fermosa edición xa descatalogada por Xerais.

BASES

O sorteo é internacional. Poderán participar persoas de todo o mundo que teñan interese pola literatura en lingua galega.

Pregunta

Para participar cómpre dar axeitada resposta a unha sinxela pregunta. Antes recoméndasevos a lectura da que foi a derradeira anotación que escribín en 2015 para recibir o 2016.

Gameleiros é unha homenaxe con imaxes e versos a traballadores do mar d’A Guarda que se nomean polos seus alcumes. A fotografía escollida é a única do libro que retrata a dúas persoas, Popi e Paco Cabrera.

Con que dous irmáns / irmaos míticos se comparan nos versos?

a) Hansel e Gretel.

b) Os Bolechas.

c) Cástor e Pólux.

d) Irmáns Grimm.

e) Caín e Abel.

f) Zipi e Zape.

g) Rómulo e Remo.

Resposta

As respostas deben enviarse como comentario na propia anotación do blogue crebas.blogaliza.org,

nun chío coa palabra-chave ou hashtag #irmáns ou #irmaos

ou nunha mensaxe directa dirixida á conta de twitter @MiroVillar indicando un enderezo de contacto.

Premios

Dous exemplares asinados do poemario Gameleiros, con fotografías do guardés Manuel Álvarez, sorteados entre todas as respostas que atinen, que levará a sinatura do autor e unha agarimosa dedicatoria especial para a persoa que os gañadores ou as gañadoras sinalen.

Prazo

Desde hoxe mesmo até as 23:59 do 31 de xaneiro do 2016. Boa sorte!

6 responses so far

Next »