Archive for Xaneiro, 2015

Xan 31 2015

A nosa solidariedade con Erri de Luca, escritor italiano procesado pola súa oposición ao TAV Lyon-Torino

ErrideLuca0
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Recoñezo que o meu coñecemento da ampla obra literaria de Erri de Luca é escaso e redúcese á lectura da súa única obra traducida á nosa lingua, Montedidio, no catálogo de Rinoceronte editora, en tradución de María Cristina González Piñeiro, e tamén dalgún dos seus poemas incluídos en antoloxías.

Aínda así e mesmo aínda que non fose lector da súa obra, expresaría a miña solidariedade con Erri de Luca que vén de ser procesado pola súa oposición ao TAV Lyon-Torino. Os seus artigos e as súas anotacións nas redes sociais (facebook, twitter…) nos últimos tempos testemuñan a súa manifesta oposición á construción e ao trazado dunha monumental obra ferroviaria que vai unir a cidade francesa de Lyon e a italiana de Torino estragando a fermosa paisaxe do Val di Susa.

Erri de Luca, antigo militante da organización esquerdista Lotta Continua, como informa a páxina web da plataforma NoTav, está agora acusado de instigación a delinquir, porque nunha declaración a un xornal italiano pronunciou a frase “la Tav va sabotata perché nociva e inutile”, que o fiscal considera unha chamada a realizar e xustificar sabotaxes violentas.

Todo o noso apoio e a nosa soliedariedade con Errio de Luca!

(Unha anotación do seu facebook)
ErrideLuca1
(E outra anotación do seu twitter. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)
ErriodiLuca2

Comentarios desactivados en A nosa solidariedade con Erri de Luca, escritor italiano procesado pola súa oposición ao TAV Lyon-Torino

Xan 31 2015

Os neofranquistas de Cee non queren mudar o nome do colexio público Eugenio López

Published by under Historia,Manifestos

EugenioLópez

É unha vella reivindicación da cidadanía democrática, mudar o nome do CEIP Eugenio López de Cee, que foi un destacado franquista, e poñerlle o nome doutra ou doutro persoeiro, cumprindo así a Lei da Memoria Histórica, que nun dos seus artigos establece que os escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación persoal ou colectiva do levantamento militar, da Guerra Civil e da represión da ditadura deberán ser retiradas dos edificios e espazos públicos.

É unha vella reivindicación que xa estivo entre as demandas que o extinto Batallón Literario da Costa da Morte lle fixo hai anos ao pleno do concello de Cee e nos últimos tempos foi asumida pola organización local do BNG, que reiterou unha e outra vez a mudanza.

E volveu suceder. Unha proposta dos nacionalistas para lle cambiar o nome do CEIP Eugenio López polo do intelectual, polígrafo e cronista da vila Baldomero Cores Trasmonte, finado hai ben pouco. Lixaron a súa memoria e seguen enmerdados na ignonimia os neofranquistas representados polos concelleiros do PP, da agrupación IxCee e por un edil non adscrito escindido destes últimos.

Para sabermos dos méritos do franquista Eugenio López non é necesario investigar moito. Abonda con acceder á magnífica hemeroteca Cervantesvirtual e procurar a portada da revista Escuela Española (na imaxe superior), ano XXVIII, Núm 1641, Madrid, 28 de maio de 1968, que informa do nomeamento de Eugenio López como novo «Director General de Enseñanza Primaria» e debaixo da súa enorme foto resumen o seu currículo:

«En el pasado Consejo de ministros celebrado el miércoles día 22, fue nombrado director general de Enseñanza Primaria don Eugenio López López, actualmente delegado nacional de Juventudes. El nuevo director general nación en Orense en 1921. Es licenciado en Derecho y pertenece a la carrera fiscal. Ha sido gobernador civil y jefe provincial del Movimiento de Cuenca. Es consejero nacional del Movimiento, procurador en Cortes, miembro del Consejo Nacional de Educación, presidente de los Concursos Internacionales de Formación Profesional, miembro del Comité de Educación Extraescolar del Consejo de Europa, delegado de España en la Conferencia Mundial de la Juventud de la Unesco y Director del Instituto de la Juventud. Es autor de varias publicaciones sobre administración local, emigración, sociografía y política».

De feito, Eugenio López era un falanxista disciplinado, pois até ese momento era o responsable da Delegación Nacional del Frente de Juventudes, cargo para o que fora nomeado en 1962. E non esquezamos que se trataba dunha sección do partido político «Falange Española Tradicionalista y de las JONS» que fora creada polos franquistas para o recrutamento e adoutrinamento político dos mozos españois segundo os principios do «glorioso Movimiento Nacional».

Velaí para escarnio da memoria histórica dos neofranquistas de Cee, que ben podían aprender do acontecido noutras localidades, como Palma de Mallorca, onde o CEIP Eugenio López pasou en 2011 a denominarse CEIP Aina Moll i Marqués, nome dunha prestixiosa filóloga e docente da lingua catalá, como se pode ler no Diari Balears.

Remato esta glosa con outro testemuño gráfico, dos moitos que se poderían lembrar. O diario barcelonés La Vanguardia, naquela altura aínda nomeado La Vanguardia española, na súa portada do xoves 8 de agosto de 1963, presentaba a Eugenio López coa súa amada «camisa azul».

As hemerotecas non menten.

(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)
EugenioLópez2

Comentarios desactivados en Os neofranquistas de Cee non queren mudar o nome do colexio público Eugenio López

Xan 28 2015

Recensión a Tempo de cristal e sombras, de Xosé María Álvarez Cáccamo, en Grial 204

Published by under Poesía,Recensións

Cáccamo2
Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Neste mesmo último número, 204 (outubro, novembro, decembro do 2014) de Grial, Revista Galega de Cultura, en papel nas librarías ou tamén en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na mesma sección intitulada «O espello das letras» unha outra recensión. Desta volta fálase nela do libro de poemas Tempo de cristal e sombras (Espiral Maior, 2014) da autoría de Xosé María Álvarez Cáccamo.
Tempodecristal
Velaquí o texto:

A luz e as incertezas do poeta

Tempo de cristal e sombras

Xosé María Álvarez Cáccamo

Culleredo: Espiral Maior, 2014, 74 páxinas

O propio Xosé María Álvarez Cáccamo afirma no limiar «Os sinais do Vilar» que este volume “xunta en severo contraste dous libros e unha longa andaina de trece anos” e a maiores, con citas explícitas de versos, advirte das sorprendentes semellanzas e do diálogo entre as dúas propostas, a priori distantes temática e formalmente.

Da banda de arca, Vilar dos fillos xa publicado con anterioridade na ourensá Difusora de Letras, Artes e Ideas en 2004, mais nunha coidada e exquisita edición de tan só corenta exemplares numerados e asinados polo autor, en follas soltas de papel de calidade e acompañados de cadanseu gravado do artista Manolo Figueiras (tamén autor da ilustración de cuberta en Espiral Maior) e con Limiar do poeta e profesor Manuel Outeiriño, que tamén se recupera. Da banda de couso, a novidade de incorporar o inédito Os signos da noite (2007-2013). E sen cuestionar ese fluír común confesado polo poeta entre os dous libros, cómpre deterse no moito que hai de desemellanzas, o que non invalida en ningún caso que se poida construír un todo.

Os dezasete poemas que conforman Vilar dos fillos foron escritos na contemplación gozosa do medre dos seus propios fillos arredor da casa familiar na aldea de Vilar de Vilaboa, que Cáccamo apostila “do Morrazo, a douscentos metros sobre a enseada de San Simón e a illa de Meendinho”. Un lugar que se visibiliza desde os primeiros versos: “Aquí comeza o mundo, / no alto deste outeiro / onde tedes as camas, / o teito, a galería / e as pinturas de cera”.

E, como non podía ser doutra maneira, esa construción sobre a infancia ten moito de paraíso feliz e de celebración adulta na contemplación da tenrura, quer chamando a deter a vida para anotar a súa felicidade, quer para manifestar o abraio. Neste senso é paradigmático o fermoso e musical poema que principia: “¡Que extraños son os fillos! E que remata na constatación: Que extraños son. Non sei, non sei”.

Os poemas discorren en estruturas dialóxicas, hai de certo un diálogo constante, ás veces inzado de preguntas (“¿De que augas vén o mar? … ¿Tedes os pais resposta para todo?”), mais é evidente que se trata dun monólogo da voz poética, a reflexionar sobre o que observa nos seus fillos “nictápoles” coma morcegos e a retrotraerse ata a propia infancia e con ela a cerciorarse do inexorable transcorrer do tempo. Velaí a dialéctica: “Cando eu, tan veloz, / ando a descer enviso polas abas da vida (…) Mentres, vós, / cos labios fronte ao vento e a terra lentamente, / subides vida arriba”.

De feito, a propia infancia sempre foi un motivo recorrente nun autor adoito preocupado pola memoria, poñamos por caso Calendario perpetuo (1997), no diálogo co pai ausente en Luminoso lugar de abatemento (1987) ou coa presenza habitada do espazo da casa familiar en Arquitecturas de cinza (1985), sen ir máis lonxe.

Neste primeiro libro, tan confesional e tan humanista a un tempo, hai un ritmo melódico moi marcado e tamén unha maior e procurada sinxeleza formal, con textos que amosan estruturas paralelísticas, con profusión dos versos breves (heptasílabos, pentasílabos), acaídos para a poesía infantil, aínda que tamén concorran alexandrinos ou versículos longos que nos lembran o oficio do poeta, un mestre na súa utilización. E incluso con estrofas clásicas, sempre de verso libre, como tercetos ou quintetos, ás que Cáccamo é bastante refractario no conxunto da súa extensa obra.
Moito máis confesional aínda é o segundo libro, Os signos da noite. Nas palabras do Limiar Cáccamo sinala que os versos proveñen de “ler os sinais que me enviaba o soño nocturno”, que ás veces son pesadelos no ronsel da negra sombra rosaliana ou convocan a estirpe, o pai ausente, a nai e os irmáns e que formulan sempiternas preguntas sen resposta. Hai un dístico que o sintetiza todo de maneira perfecta e sublime: “eu vivín moitos anos protexido polos ollos da nai que repartía luz / moitos anos pola boca do pai que pronunciaba as sílabas do mundo”.

Desta volta son 31 poemas e o discurso lírico aproxímase máis á voz robusta e potente de moitas das súas entregas anteriores. E se antes predominaba o tempo do cristal, agora a voz tórnase máis sombriza, contaminada pola dor e a melancolía, co desexo imposible de “ficar / como un corpo adolescente sen idade”, porque como enunciará noutro poema “así camiñamos as persoas maiores”.

E pódese percibir coa anotación do léxico ao chou, que agora fala de sombras, cadáveres, inverno, cidade sórdida, rúas violentas, caixa inhóspita, casa violada, cornixas da morte, día sen historia, abismo, palabras da desolación…
Alén diso, tamén anobela o poeta outro dos seus fíos recorrentes: a poesía política ou de intervención social, nomeadamente no poema que principia: “non sei dicir que especie de animal é o fascismo que se derrama nas rúas…”

Cáccamo, poeta pouco dado ao culturalismo demasiado explícito, reivindica as atmosferas deshabitadas de Giorgio de Chirico, talvez rememorando o seu cadro As incertezas do poeta, tan definitorio para interpretar Os signos da noite e certa desolación existencial.

E sobrancean, finalmente, os poemas de homenaxe ao artista Ánxel Huete e aos poetas Miguel Anxo Fernán-Vello e Luísa Villalta, celebración dunha presenza e dunha ausencia que testemuñan a comunidade de afectos na denominada promoción ou xeración dos oitenta, na que Cáccamo é unha voz singular e referencial, que se reafirma outra volta para gozo de nós.

Miro Villar

Comentarios desactivados en Recensión a Tempo de cristal e sombras, de Xosé María Álvarez Cáccamo, en Grial 204

Xan 28 2015

Recensión a O soño galego de Cortázar, de Francisco Fernández Naval, en Grial 204

Grial204

No último número, 204 (outubro, novembro, decembro do 2014) de Grial, Revista Galega de Cultura, que xa anda desda hai semanas polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» unha recensión sobre O soño galego de Julio Cortázar, a nova entrega do escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval que revisa e agranda con novas achegas eruditas, con novos datos de investigación e con materiais novidosos de escritoras e escritores nosos aquel libro da súa autoría, tamén publicado pola mesma Ediciones Linteo en 2006 co título Respirar polo idioma: Os galegos e Julio Cortázar e a súa posterior edición castelá en Corregidor de Buenos Aires (2007).

Do lanzamento do volume O soño galego de Julio Cortázar xa se falou nesta anotación da bitácora e agora reproduzo o texto da miña recensión:

Cortázar e nós

O soño galego de Cortázar

Francisco X. Fernández Naval

Ourense: Linteo, 2014, 346 páxinas

Poucos días despois de ver a luz este volume morría o 8 de novembro en París a editora, escritora e tradutora galega Aurora Bernárdez, quen foi a primeira muller de Julio Cortázar e quen tamén o acompañou nos seus últimos días en 2004, e un dos testemuños fundamentais para Francisco Fernández Naval na elaboración destas páxinas. Se o libro nacía coa explícita vontade de homenaxe ao escritor arxentino no ano do seu centenario, agora tamén vai servir para honrar a memoria de Aurora. De feito, mesmo a fotografía da portada (Cortázar no Cruceiro da Ramallosa en agosto do 1957) e unha ducia de imaxes recollidas en apéndice pertencen ao seu arquivo fotográfico, que por desexo da autora fai parte desde 2006 do patrimonio que atesoura o CGAI (Centro Galego das Artes da Imaxe) baixo o rótulo «Fondo de Aurora Bernárdez», nunha xenerosa contribución de incalculable valor para o estudo cortazariano e para a literatura universal.

No preámbulo, intitulado «Herborizar ou arborizar», Fernández Naval explica que estamos perante un volume que revisa e agranda con novas achegas eruditas, con novos datos de investigación e con materiais novidosos de escritoras e escritores nosos aquel libro da súa autoría, tamén publicado pola mesma editorial Linteo en 2006 co título Respirar polo idioma: Os galegos e Julio Cortázar e a súa posterior edición castelá en Corregidor de Buenos Aires (2007). Así sabemos, que esta última, máis completa, é a cerna á que se lle engade unha terceira parte «Arborizar», de homenaxe, con seis capítulos que reflicten a presenza de Cortázar na cultura galega contemporánea.

Na «Innecesaria Xustificación do Prescindible» faise evidente unha vez máis a débeda contraída con Aurora Bernárdez, a quen Fernández Naval outorga un papel central na vida de Cortázar, de ai que nestas primeiras páxinas testemuñe a entrevista con ela na súa casa de París en 2003, contada dun xeito tan gorentoso que semellamos estar perante un relato inconcluso do narrador arxentino.

A primeira parte, «Galicia e Julio Cortázar», desenvólvese en once capítulos que principian por afirmar que «están errados aqueles que afirman que a relación de JC con Galicia se inicia con Aurora Bernárdez», e pretende demostrar a presenza dos galegos no Buenos Aires no que naceu o neno Julio Cortázar con profusión de citas literarias (Roberto Arlt sobre todo) e testemuños varios que abofé conseguen validar esa tese.

Deseguida profúndase de maneira notable en Francisco Luís Bernárdez e a súa media irmá Aurora Bernárdez tecendo os fíos necesarios para sabermos o momento de se coñeceren e a enorme trascendencia destes dous galegos, andando o tempo cuñado e primeira muller de Cortázar. A semblanza de Paco, que tiña a común afección polos sonetos (e hainos ben fermosos seus e de Cortázar, adoito infravalorados), leva a especular sobre a probabilidade de que tamén chegase a coñecer e ter trato con Eduardo Blanco-Amor. O capítulo sobre Aurora serve para nos ilustrar sobre a súa relación, iniciada en 1948, mais para saber que era lector ávido de Follas Novas ou que na biblioteca cortazariana había outros libros de autoría galega, nos que é de salientar a presenza de Luís Seoane ou da Antoloxía da Lírica Gallega de Álvaro de las Casas.

«Fardel de Exiliado», «Correo Literario, Cabalgata e Nova», «Bruja». «Rafael Dieste», «Luís Seoane» e «Francisco Porrúa» son capítulos que nos lembran a produtividade do exilio galego e o fluír de diálogos que se produce entre os autores citados e Cortázar e Aurora, coa que casaría en 1953, alén doutras figuras ben importantes como o editor Arturo Cuadrado, Lorenzo Varela, Otero Espasandín ou a porteña Alejandra Pizarnik. Moi relevante é que nos seis números de Cabalgata apareceron o relato «Lejana. Diario de Alina Reyes» e 42 críticas literarias de Cortázar, entre elas cita a Aurora como tradutora de La Náusea de Sartre e no Correo Literario viu a luz o relato «Bruja», que Fernández Naval acredita como de inspiración galega con convincente argumentación.

O capítulo sobre Rafael Dieste, asombrosamente revelador, remata cun interesante xogo de afinidades entre as teorizacións sobre o conto realizadas polo rianxeiro e polo porteño. E sorprende o moito que hai en común entre as dúas. Moito máis documentada pola súa continuidade no tempo é a relación con Luís Seoane, na cidade bonaerense e no epistolario posterior, do que Fernández Naval apostila que as cartas de Cortazár permanecen «agochadas, ocultas, secuestradas, agardando quen sabe que momento para seren compartidas». E toda unha descuberta para moitos será a persoa do editor corcubionés Francisco Porrúa, unha persoa fascinante e un magnífico coñecedor do oficio.

Remata a primeira parte referenciando os datos coñecidos sobre a viaxe que Aurora e Julio realizan a Galicia en 1956, de onde proceden as imaxes do libro, e o seu fascinio por Compostela, así como unha serie de amizades serodias ou de coñecementos vagos: María Casares, Valente, Pérez Prado, Leopolodo Nóvoa ou Ramón Chao, do que se reproduce a vizosa entrevista que lle fixo a Cortázar en 1977 en Radio Francia Internacional.

«Julio Cortázar e os galegos» titúlase a segunda parte en catro densos capítulos que abundan na análise da presenza dos galegos no imaxinario e mesmo nas páxinas publicadas por Cortázar, poñamos por caso don Galo Porriño, personaxe de Los premios, alén do seu posible coñecemento da lingua galega, con énfase na denominada por Alonso Montero «batalla de Montevideo» sobre os agravios sufridos polo noso idioma durante o franquismo.
A terceira parte, «Presenzas» compila en seis capítulos a achega máis novidosa, pormenorizando a non escasa presenza da obra de Cortázar na cultura galega contemporánea, nomeadamente na literatura mais tamén nas artes plásticas, no cine, no teatro ou noutros eidos. Fálase de traballos académicos, como os realizados na USC baixo a coordinación de Soledad Pérez-Abadín, de libros de entrevistas, de frutíferas xornadas cortazarianas como as argalladas pola Biblioteca de Neda e no capítulo intitulado «Arborizar» das influencias ou presenzas confesas da obra de Cortázar nunha ampla nómina de poetas e narradores de nós. Débedas máis ou menos explícitas que enchen case medio cento de páxinas onde haberá moitas (re)descubertas. Na riqueza e na profusión dos datos, moi de agradecer, tan só botamos en falla certa sistematización. Unha mínima mácula que non lixa en absoluto o proceso de decantación. E por se isto non fose pouco, aínda engade media ducia de «Sobremesas para ler de xeito conmemorativo», con textos da autoría de Eva Veiga, Miguel Mato Fondo, Olalla Cociña, Anxos Sumai, Camilo Franco e Antonio García Teijeiro. Un galano.

Os cortazarianos estamos de noraboa e a nosa literatura pode estar orgullosa de se sumar ás múltiples homenaxes coas que se celebra no mundo o centenario de Cortázar, alén de que o labor divulgador de Fernández Naval tamén contribúa a non esquecermos nunca a Aurora Bernárdez, esa galega de orixe que fixo medrar, sen dúbida, o seu inconmensurable talento narrativo.

Miro Villar
unnamed

Comentarios desactivados en Recensión a O soño galego de Cortázar, de Francisco Fernández Naval, en Grial 204

Xan 23 2015

Unha semblanza biográfica do editor corcubionés Francisco Porrúa (1922-2014), da man de Francisco Fernández Naval

FranciscoPorrúa
(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Laiábase non hai moito o xornalista Santiago Garrido Rial (@santiagogrial) da ausencia de homenaxes en Corcubión a un dos seus fillos máis ilustres, o editor Francisco Porrúa (1922-2014) recentemente desaparecido, como xa lembramos nesta anotación referida aos artigos de semblanza que o escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval escribiu na súa bitácora anoitebranca.

«Chisco», autor das mellores e máis sentidas homenaxes a don Paco Porrúa, continúa ese recordatorio e vén de publicarna na revista literaria dixital Letra en obras, que dirixe o xornalista e escritor Ramón Vilar Lavandeira, o artigo «Vento ferido no ano Cortázar», no que inclúe unha semblanza biográfica do editor corcubionés. A totalidade do artigo pódese ler nesta ligazón, porén reproducimos deseguida a devandita semblanza biográfica. Velaí:

Estes últimos meses, un vento frío ou un vento ferido, (por lembrar a Carlos Casares, quen tamén foi celebrado cunha biografía), levouse a parte máis importante da memoria de Cortázar, a parte máis galega, tamén, porque o 8 de novembro falecía en París Aurora Bernárdez, e o día 18 de decembro, en Barcelona, Francisco Porrúa.

A Aurora Bernárdez e a súa orxie galega xa nos referimos aquí, nun artigo do pasado mes. Francisco José Joaquín Jesús Porrúa Fernández naceu en Corcubión, en 1922. Galego sen saudade, segundo a súa propia expresión, con ano e medio marchou á Arxentina. Regresaría a Galicia en 1932, vivindo tres anos de adolescencia en Ferrol, onde o avó exercía de notario, pasando os veráns en Corcubión e algúns períodos máis curtos en Oza dos Ríos. Ao cabo, emigraría de novo, indo a vivir a Comodoro Rivadavia, ata que rematados os estudos secundarios, o pai formula a alternativa de buscar un traballo ou estudar bacharelato en Buenos Aires. A opción elixida é a de continuar os estudos e prepararse para a vida universitaria na capital. En Buenos Aires estuda e traballa en cuestións de imprenta, traducindo e corrixindo artigos para enciclopedias.

Editor, fundador en 1955 da editorial Minotauro que, segundo Luís Seoane, ofrecía nos seus catálogos algúns dos autores máis inmensamente minoritarios do mundo, iníciase coa publicación de Crónicas marcianas de Ray Bradbury, con limiar de Jorge Luis Borges. Logo propoñerá a Cortázar a publicación das Historias de Cronopios y de Famas. Pero o seu traballo de editor compleméntase co que desenvolve, durante máis de vinte anos, na editorial Sudamericana, sendo responsable de boa parte da obra de Cortázar (Las armas SecretasTodos los fuegos el fuego; Los premiosRayuelaBuenos Aires, Buenos Aires62. Modelo para armarLibro de Manuel) ata Octaedro, libro no que xa non intervén. Pero tamén de Cien años de soledad de Gabriel García Márquez e boa parte dos grandes autores do denominado Boom hispanoamericano.

Cen, así de redondo é o número de cartas que lle escribe Julio Cortázar e que aparecen recollidas nos tres tomos da correspondencia publicada por Aurora. Cen cartas que definen unha relación que transcende a normal entre autor e editor, cen cartas que explican moitas das circunstancias que rodean a obra de Cortázar, pero que tamén son expresión dunha firme e fonda amizade.

Ao pouco tempo de entrar a traballar en Sudamericana, Julio envíalle o orixinal de Las armas secretas. Paco Porrúa ten repetido en moitas entrevistas que nos almacéns da editorial estaban case todos os exemplares de Bestiario sen vender, pero insiste que non hai escritores completamente descoñecidos. Lembra que cando Julio empeza a falarlle de Rayuela, antes de enviar o libro, pregúntase se Sudamericana é a editorial axeitada. Pensaba que Rayuela era unha especie de escándalo literario e que, en Sudamericana, ía caer mal, pero o que se comprobou foi que Sudamericana deixou de ser esa formalidade literaria que era, grazas a que publicou Rayuela. É dicir, que Rayuela, o libro que ía ser inadecuado para Sudamericana, converte a Sudamericana nunha editorial adecuada para Cortázar e para moitos outros, curiosamente.

Paco Porrúa opinaba que ao traballo do editor se lle dá unha importancia como motor da cultura que en realidade non ten. Para el o editor forma parte dunha corrente que se inicia co escritor, continúa co editor, que o único que debe facer é editar ben e finaliza co lector. O editor, afirmaba, só é un catálogo, o seu valor non vén determinado polas calidades intelectuais que teña na casa. Se o catálogo é bo, o editor é bo, se é malo, o editor é malo. Afirmaba isto quen resucitou a Marechal, quen deu a coñecer a García Márquez.

Luís Seoane dedicoulle unha «Figuración», publicada no xornal La Voz de Galicia o 7 de xaneiro de 1973. Nela recoñece a paixón de Porrúa polos grandes escritores aparentemente sen lectores. Julio Cortázar sabía da súa orixe galega, pero considerábao tan arxentino coma el mesmo, coa singularidade de que ningún dos dous nacera na Arxentina.

(Capa da 1ª edición de Rayuela en Sudamericana)

Rayuela

Comentarios desactivados en Unha semblanza biográfica do editor corcubionés Francisco Porrúa (1922-2014), da man de Francisco Fernández Naval

Xan 12 2015

Xosé Manuel Lobato retorna á Costa da Morte coa súa «Ollada camariñana»

Published by under Narrativa,Roteiros

RíoLor4-07-2013(1)
(Xosé Manuel Lobato, nunha fotografía tirada por min en xullo de 2013, no noso Roteiro polo Lor courelao. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O meu caro amigo Xosé Manuel Lobato, compañeiro de andaina de moitos roteiros, sempre amosou unha especial predilección polo canto paisaxístico, quer nos seus libros (nomeadamente Retorno a Natura e Máxico tear natural, ambos e dous publicados por Alvarellos en 2009 e 2011), quer nos seus artigos xornalísticos, primeiro na súa columna quincenal «Lucerna da Portela», que se publicou durante moito tempo no xornal Galicia Hoxe, e na actualidade nas súas habituais colaboracións nos dixitais Café Barbantia e de maneira máis recente no Noticieiro Galego, onde mantén unha sección denominada «Portelo do retorno».

E de sempre entre as súas preocupacións polo territorio ocupa un lugar sobranceiro o espazo natural da Costa da Morte, que moito lle agradecemos para quen é nativo de Boqueixón, ao pé do mítico Pico Sacro ou Sagro. A esa serie de textos pertence o artigo intitulado «Ollada camariñana», que reproducimos deseguida e que tamén se pode ler premendo na ligazón do epígrafe.

Ollada camariñana

Ondas carpideiras acadan máxima fluorescencia na nocturnidade, o seu bater fronte aos cantís da punta Costado é unha auténtica ardentía de penosos acordes.

Marusía de branco reverberar, amenizada polo insistente carpir, unha lamentación constante nunha loita secular do mar aos pés do altar.

Ara natural formada pola punta Castelo, acollida e mimada polo templo natural do monte Farelo. Aquí, neste emblemático lugar, a devoción do visual adquire compenetración e fusión coa realidade dun espectáculo embriagador nun constante episodio anovador.

Ar que sopra e asubía con insistencia, a súa constancia consegue captar en exclusividade máxima atención dos sentidos, o lugar achega sensacións contraditorias, un gran contraste e radical diferenza, entre a enxeñería da natureza e algunhas das grandes chapuzas humanas.

Cantís, furnas, areais, dunas, illas, laxes, pedras,… todos eles perfectamente identificables e formando un conxunto irreverente, mais moi harmónico.

Na banda oposta unha avinza esnaquizada, destruída sen consenso nin argumentos lóxicos, estas actuacións non deixan indiferente a ninguén, pois aquí dende hai tempo moran dous intrusos, amosan unha face de inconsciente ledicia, ambos conseguiron un oco de privilexio, coa forza da inxustiza e fronte ás leis naturais que existen de sempre.

A camariña, un poboador da contorna en perigo de extinción, soporta o roncar enfermizo e xordo dos papa ventos que sobresaen sobre o cabo Vilán, tamén a visión dunha marea branca vogando sen desmaio fronte a granxa dos planos.

Outro dos grandes prexudicados, un cabo fermoso e de sofisticada figura, dos máis emblemáticos da costa galega, o Vilán na actualidade permanece absolutamente encadeado, non se coñecen as súas actuacións delituosas para soportar unha pena tan cruel.

Nas súas costas, xigantescos captadores de ventos do quixote adiñeirado e, nos seus pés unha fábrica de peixes dos insaciables viquingos. Dunas da praia do Trece e o fastoso monte Branco tamén coñecen os efectos nocivos de tan desagradable veciñanza.

As rogativas e pregarias continúan, a virxe do Monte está a clamar axuda á irmá da Barca, as dúas teñen labor abondosa, mais a súa encomenda de protexer de novas incursións e tentar expulsar da zona a todo asentamento que rache co consenso da natura, non parece doada tan destacable labor neste tempos de conquista, pois as esmolas do capital mesmo logran que preguen de xeonllos os que se consideran emperadores.

Xosé Manuel Lobato

Comentarios desactivados en Xosé Manuel Lobato retorna á Costa da Morte coa súa «Ollada camariñana»

Xan 09 2015

Unha lectura do artigo do poeta Emilio X. Ínsua «As campás badalan tamén na poesía galega»

toba
(Foto tirada do portal www.turismocostadamorte.com)

O poeta e profesor Emilio Xosé Ínsua abriu na primavera pasada unha interesante bitácora denominada A ínsua do Ínsua, que se caracteriza por ser un repositorio de artigos e textos de considerable extensión (algún xa publicado con anterioridade), nos que sobrancean as temáticas dos estudos literarios e históricos.

A súa última entrega a día de hoxe é o magnífico artigo «As campás badalan tamén na poesía galega» no que realiza unha profunda cala sobre a presenza das campás no noso discurso literario, xa desde os tempos do Rexurdimento, con mencións explícitas á obra poética de Eladio Rodríguez González, de Xosé Crecente Vega, de Valentín Lamas Carvajal, de Amado Carballo, de Mato Vizoso, dos máis descoñecidos López Saavedra e Mariño Lago, de Ramón Cabanillas, do noso contemporáneo Xosé Vázquez Pintor, de Rosalía de Castro, de Amador Montenegro ou de Manuel Antonio.

Entre eles, é grato para min atopar a voz do muxián Xervasio Paz Lestón (a quen consagrei a miña tese de licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo. Edicións do Castro, 1998). Deseguida reproduzo os parágrafos nos que Emilio Xosé Ínsua evoca ao poeta muxián:

Tamén se relaciona o “toque de defuntos” coa data do primeiro de Novembro, de tan viva tradición no noso país. Mentres nalgunhas zonas os nenos saían á rúa con colares de ‘zonchos’ (castañas cocidas sen pelar, ensartadas logo nun fío), para llas regalar a quen encontrasen, e mentres en toda Galiza as familias enchían (e aínda enchen) de flores as tumbas dos seus seres queridos, as campás de moitas igrexas batelaban este toque longo e pausado, poñendo unha nota de seriedade e reverencia en todos os corazóns. Por iso o poeta muxián Xervasio Paz Lestón, emigrado na Arxentina desde 1911 e activista da “Irmandade Galega”, pedía:

Camposantiño aldeán
que acougas cabo da igresia
cuberto de herbas vizosas […]
Camposantiño aldeán,
esto pedirte quixera:
Cando o ban-ben das campanas
se espalle pol-as aldeas
neste día de difuntos
para falarlle as concencias
que, entre os fumes da ilusión,
somos aves pasaxeiras;
cando os bronces resonantes
sua oración de bronce rezan,
dilles que o fagan tamén
pol-os que, nados na aldea,
foran deixal-os seus osos
en chan de patria estranxeira:
pol-os que nunca serán
abono pras tuas herbas
¡e que viviron soñando
volver, algún día, a Terra!

Pola miña banda, engadirei que este poema intitulado «Camposantiño aldeán», publicouse na revista que editaba en Bos Aires a ABC do Partido de Corcubión, de nome Alborada, nº 133, outubro a decembro de 1946. Aparece datado polo autor “2-11-1946”. Na nosa tese de licenciatura tamén recollemos outro poema co mesmo título nun manuscrito do poeta muxián no que tan só coinciden os dous primeiros versos, o que leva a pensar nunha versión anterior ou posterior. No poema publicado, escrito no día de defuntos para honrar a memoria dos seus devanceiros, os versos centrais describen o camposanto da parroquia como espazo que simboliza a sinxeleza das cousas fronte á soberbia e a opulencia dos que queren perpetuar a desigualdade mesmo despois de faleceren.

Na obra de Xervasio Paz Lestón hai moitas outras referencias ás campás, mais engadirei esta, un poema sen título que lembra o son das que escoitaba na súa infancia en Moraime. Velaí:

(Sen título)

Rexa campá de Moraime
que escoitei dende pequeno
no meu lugar de Serantes
con alegrías ou medo,
según anunciaras festas
ou doorosos sucesos,
cántas veces che lembrei
baixo de extranxeiros ceos.
I, agora, sin faltar día
porque xa me sinto vello
e vivo máis de recordos
que de ambiciosos anseos…
Teu soar de mediodía
revoiando pol-os eidos
poñía pausa ô traballo
dos nosos duros labregos,
a hora de lusco e fusco
subía a oración aos beizos
i o seu dobrar de difuntos,
na noite espertaba o medo.
Teu repinicar nas vispras
dos parroquiales festexos
i o da procesión saída
pra dar volta ao cruceiro,
tenme enchido de ledicia
naqueles tempos de neno.
Entre a creencia i a duda
vai e ven meu pensamento,
de xeito que xa non sei
si, en verdade, dudo ou creo.
Na diada de difuntos
cando voiando no vento
os tristes sons das campás
rachan da noite o silencio
coido escoitar teu soído
coma nos tempos de neno,
orando pol-os que acougan
no parroquial cimiterio
e por cantos non deixaron
que lles ofreza seu rezo…
Rexa campá de Moraime
que escoitei dende pequeno:
como che quixera ouvir
outro sete de xaneiro
arrodeado dos meus
no feliz fogar paterno,
mais é un querer imposibre
porque a impía man do tempo
foi cumprindo a sua misión
hasta que deixou valdeiro
e soio invisibres sombras
pasean baixo seu teito…

O interesante artigo de Emilio Xosé Ínsua levoume á lembranza da presenza das campás na miña propia obra poética e abofé que existe, aínda que se callar dunha maneira máis tanxencial, como lembrei en agosto de 2011 nesta anotación «As campás de Santo Hadrián de Toba», que tamén recolle un dos textos do meu primeiro libro de poemas, un sonetario que rematei de escribir contra 1990 e que intitulei Ausencias pretéritas (Espiral Maior, 1992). O soneto está inspirado no poema de Fernando Pessoa intitulado “Já ouvi doze vezes dar a hora”, verso que eu sitúo como primeiro hendecasílabo do meu texto.

Já ouvi doze vezes dar a hora
no reloxo da igrexa que hai en Toba,
música de badalo que enche a alcoba
e que estará comigo nesta aurora.
Non entendo o porqué desta demora,
de non saber de ti nin unha nova
mais non hai deste cuarto quen me mova
nin quero espreguizar polo de agora.
Prefiro apodrentar de sede e fame,
só desexo e cobizo un apetito:
ter o teu corpo espido a carón miña.
Retornar de contado ao lento exame
escoitando o tremor máis inaudito,
trabexando con forza cada liña.

Comentarios desactivados en Unha lectura do artigo do poeta Emilio X. Ínsua «As campás badalan tamén na poesía galega»

Xan 07 2015

Os exemplares asinados do meu poemario Gameleiros, con fotografías do guardés Manuel Álvarez, viaxan para Cuntis e A Coruña

Published by under Poesía,Premios

Gameleiros

As persoas que seguen esta bitácora ou a miña conta de Twitter @MiroVillar puideron participar no sorteo de dous exemplares asinados do poemario Gameleiros, con fotografías do guardés Manuel Álvarez.

Para participar había que lle dar axeitada resposta a esta sinxela pregunta:

Unha gamela, que vén sendo na nosa lingua?
a) Emblema dunha coñecida taberna da cidade vella compostelá.
b) Pequena embarcación que se usa na pesca de baixura e como barco auxiliar, xeralmente de fondo plano, chata na proa e na popa. Chalana.
c) Embarcación con quilla alta e cadernas, proa bicuda, roda bastante lanzada, popa en estampa, aparellada con vela relinga a terzo.
d) Cadea que pendura dunha viga ou elemento similar situado no alto da lareira, cun gancho na parte inferior para suxeitar o pote sobre o lume.
e) Crustáceo mariño comestible da orde dos decápodos, parecido ao lagostino, pero moito máis pequeno, moi apreciado como alimento.

E as respostas debían enviarse como comentario na propia anotación do blogue crebas.blogaliza.org,
nun chío coa palabra-chave ou hashtag #gameleiros
ou nunha mensaxe directa dirixida á conta de twitter @MiroVillar

A resposta axeitada era «b) Pequena embarcación que se usa na pesca de baixura e como barco auxiliar, xeralmente de fondo plano, chata na proa e na popa. Chalana» e houbo oito persoas que atinaron, dúas a través de comentarios na bitácora e a outra media ducia fixérono nun chío ou nunha mensaxe directa na conta de twitter @MiroVillar.

Moito me agradaría que todas elas recibisen exemplares do libro mais non era posible e, coa axuda de Mar Cabaneiro, foron sorteados dous entre todas as respostas atinadas. Cada exemplar leva a sinatura do autor e unha agarimosa dedicatoria especial para a persoa que o gañador ou gañadora sinale e esas dúas persoas foron:

susarins@yahoo.com.br (Susana Sánchez Aríns, Cuntis)

@AlegreDores (Dores S. Alegre, A Coruña)

Obrigado, moitas grazas a todas as persoas que participaron no sorteo.

E moitos parabéns ás dúas persoas premiadas e a gozardes coa lectura!

One response so far