Archive for Decembro, 2014

Dec 30 2014

Moita saúde, moita poesía e moita felicidade no 2015

Published by under Poesía

2Pólvera2015
(Fotografía de Manuel Álvarez que acompaña o poema «Pólvera» do libro Gameleiros (2002), en fermosa edición xa descatalogada por Xerais. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Remata un ano difícil, doloroso, duro no ámbito persoal. E as incertezas futuras seguen a ser moitas (alén de continuaren as retalladas nas seculares conquistas dos nosos dereitos civís, democráticos e sociais), porén que teñamos no padal os sabores da vitoria e que non sexa efémera.

Moita saúde, moita poesía e moita felicidade neste 2015 que se achega para ti e os teus!

Miro Villar

“PÓLVERA”

No mar medran froiteiras e as mans do mariñeiro,
mans de ferro, con fendas salgadas do traballo,
collen xurelos de ollos cegos e escamas tona
de prata, que relocen en cestos de esperanza;
mentres o home interroga xa o día de mañá.

(Manuel Álvarez, nunha imaxe de La Voz de Galicia)

ManuelÁlvarez

Comentarios desactivados en Moita saúde, moita poesía e moita felicidade no 2015

Dec 30 2014

Presenza da Costa da Morte nos Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto

ContosmardeIrlanda1
ContosmardeIrlanda2
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Unha versión deste texto publicouse no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo, o 3 de xaneiro de 2015.

«As cousas do mar non se contan na terra. A miña palabra queda no peito. Explicarme non sei…», dixo o Machín de Muxía. Así principia a listaxe de gratitudes coa que remata a fascinante narración de historias que Xurxo Souto intitulou Contos do mar de Irlanda (Xerais, 2014). E as persoas que amamos o mar temos que lle dar os nosos parabéns e o noso agradecemento a Xurxo Souto por contárnolas dun xeito delicioso. Estruturado en tres partes: «Ribeira», «Unha marea no Gran Sol» e «No outro lado do espello», son ducias de historias, que rebordan o anecdotario, por máis que algunhas delas a nós «terrícolas» nos parezan incribles. Mariñeiros de toda a costa galega, quer da banda do atlántico, quer da banda do cantábrico, convértense co enmalle do propio Xurxo Souto en narración coral e vivenciada destes contos do salitre. E non se trata de facer heroes, porque como ben afirma Xurxo, os naufraxios do mar as máis das veces revelan as inexistentes condicións de seguranza marítima na súa vida laboral. Heroes ou non, as súas historias teñen moito de epopeas.

Nesta anotación reducirei o amplo abano dos «sucedidos» aos que protagonizan os mariñeiros da Costa da Morte. Velaí os relatos do poeta mariñeiro de Cee, Xosé Iglesias (de quen xa falamos aquí ou acolá), autor do poemario Transfusión oceánica (Caldeirón, 2014), de quen se reproduce a xeito de limiar o poema que lle dá título a ese libro, mais tamén é importante a súa achega nos capítulos «Alén do gran Sol» e «Castelao en Galway»; de Xosé María, Razo, en «Aviso para navegantes»; de Santiago García Abelenda, Ponteceso, en «Grandes embarques do mar de Irlanda»; de Xosé Carrillo, Malpica, en «Unha noite na Viúva», que narra a fuxida dos cenetistas nun barco canda a guerra; de Tono de Pito, Malpica, en «Nordestazo», que na coda nos fala dun barco gransoleiro chamado Eduardo Pondal; de Pilocha Suárez Carril, Ponte do Porto, en «Ictioloxía emocional»; de Serafín Mourelle, Corme, en «Poesía atlántica» e noutros relatos de maneira máis tanxencial; de Selina Otero, Malpica, en «Dos gaiteiros do mar»; de Pepe Periscal, Malpica, en «Apresamento»; de Pía e Suso, en «O avó de Pía de Corcubión» ou de Belarmino Trillo, A Ponte do Porto, en «Dos portos do Oeste».

Canda eles aparecen outros personaxes secundarios tamén da Costa da Morte que sería prolixo enumerar, entre os que salientan o home dos contos, o finado Carlos Díaz O’Xestal, o pintor e poeta vencellado a Malpica, Urbano Lugrís, ou o poeta fisterrán Alexandre Nerium (cabo doutros poetas como Eduardo Pondal, Antón Avilés de Taramancos, Uxío Novoneyra, Manuel María, Lois Pereiro, Claudio Rodríguez Fer, Manuel Rivas ou Martín Veiga, o noiés enraizado na cidade irlandesa de Cork).

Por se aínda non fose dabondo, entre a bibliografía de «Libros que mollan estes lances» figura a excelente novela de aventuras de Xosé María Lema Suárez, Costa do Solpor (Xerais, 2013); aínda aparece como inédito, pois saíu pouco despois, Transfusión oceánica (Caldeirón, 2014), de Xosé Iglesias e, finalmente, outro inédito que ben sería que non o fose, o singular Naquela cociña con xardín e tamén con vistas ao mar, no que Pía Lago rememora os moitos anos que a súa familia rexeitou a casa de xantares As Hortensias, de Corcubión, que nós sempre coñecimos popularmente como o Camping de Corcubión, porque tamén existiu unha zona de acampamento á beira, hoxe substituída por apartamentos. Unha historia na que sobrancea o seu avó Benigno Lago.

E como saudaría Xurxo Souto: Medre o mar! Saúde e Oceáno!

A xeito de sobremesa, agradézolle moito a xenerosa achega de Xurxo Souto para nos dar licenza a reproducir deseguida a Coda do seu capítulo «O avó de Pía de Corcubión», que inclúe ademais unha anotación elaborada pola propia Pía Lago, hai hoxe exactamente cinco anos, e tirada do seu libro aínda inédito. Velaí:

Coda

Pía participa desde nena desta mesma elegancia vital. E puido desenvolver o seu talento sen saír da casa dos avós:

«Naquela cociña con xardín e tamén con vistas ao mar», así se titula o libro que anda a rematar. Receitario onde tamén agroman, por suposto, as crónicas gorentosas de Benigno na Patagonia e de Juanito Liracho a tapar buratos pola parte de Irlanda. Reclámolle un adianto. Ela cumpre. Uns días despois envíame este petisco.

É a despedida das Hortensias, o hostal-restaurante que creara e decorara o avó coa propia madeira dos seus barcos. Unha crónica triste que a alquimia culinaria vai transformar na prodixiosa receita das agullas en escabeche. Se es de Marín tamén han valer alcriques e patajullos.

(Respecto absoluto á grafía orixinal):

Hola: Xa estou eiquí. Hoxe día 30 de decembro de 2009, a piques de acabar o ano. Recollín todo no noso restaurante e quedou pechado; todo recollido, todo no baúl dos recordos (como decía Karina).

Pero sejimos, sejimos adiante.

Chejei á miña casa dos Muños, fun ó Pataca a mercar unha cerveja, alí atopeime cun rejeifeiro; iso decía, pero nin rejeifa nin nada. Falamos. Falamos da cea de fin de ano, il viúvo, tirándome os tellos i eu falando de cocinha. O peixe azul saíu na conversa, como bo viúvo ía ceñar so. Prejunteille ¿o que? E díxome con unha mirada lasciva, Xarda ó Forno.

Invitoume a tomar aljo, non dixen que non; aceitei a súa invitación, e Gina serviume unha birrita.

Falamos, eu rejeifei, pero sen resposta. Mesas de xente xojando ó truco, nenos berrando con cochiños (carricoches) e monecos calvos, sen ollos, inda non chejaron os resises para traeren o mellor de Toysaras.

Peixe azul, esquecido, peixe de probes, peixe mal parido. Pero peixe; peixe rebuldeiro e cando foi do Casón os merjulladores decían que había xardas sen carne, que vían espiñas de xarda e de robalo, coma ese lojotipo de modernidade estampado nas camisetas, que nadaban a corrente do mar da Costa da Morte. Non esquezo o rejeifeito (sin selo). Nin o peixe azul. E para rematar o ano vai ista receta.

AJULLA ESCABECHADA

Injredientes: ajulla, cebola, cenoira, allo, loureiro, aceite de oliva (virxe), vinajre (non Procer), pementón doce, sal e romeiro.

Cortamos a ajulla, despois de limpala,
uns graos de pementa, ben enfariñada.
Fretimos a ajulla, que está enfariñada,
en un bo aceite, e antes salghada.
Cando esté fritida, pasámola a un prato,
sin que nos refríe, cantámoslle un rato.
Picamos cebola, cenoira e mais allo,
poñemos tixola con aceite a esjallo (serve o aceite de fritir a ajulla).
Todiña a xuliana, xunto co loureiro,
vai para a tixola, tamén o romeiro.
Deixamos fritir, todo a mojollón,
poñemos vinajre tamén pementón (mellor da Vera).
Bañamos a ajulla, con iste fritido,
deixámola un día nun sitio ben frío (cazola de barro).
Pasado ese día, poden ser tres máis,
comémola ajulla, xunto cos demais.

Comentarios desactivados en Presenza da Costa da Morte nos Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto

Dec 26 2014

Memoria Literaria (XI): Lembranza persoal de Baldomero Cores Trasmonte

BaldomeroCores
(Baldomero Cores Trasmonte á beira da Fundación López Abente, en Muxía. Fotografía ©Xesús Búa. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Unha versión reducida deste texto publicouse no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo, en papel e no dixital o 10 de xaneiro de 2015, co título «Que a terra che sexa leve, vello amigo».

Éme difícil rescatar da memoria o momento exacto no que coñecín persoalmente a Baldomero Cores Trasmonte (Cee, 14 de outubro de 1929 – Compostela, 24 de decembro de 2014) mais desde logo tivo que ver co feito de ser tamén natural de Cee, do que fora nomeado Cronista Oficial e coordinara a Historia de Cee, vila onde adoitaba botar algúns días do verán, nomeadamente nas datas próximas á festividade da patroa, a Virxe da Xunqueira, e moitas veces cadramos nalgún dos actos da Semana Cultural que durante anos precedía aos días de xoldra.

Tempo despois, agás neste últimos anos que xa non saía da súa casa familiar, podia atoparme con Baldomero Cores nalgún dos seus paseos pola cidade vella compostelá e cando se producía o encontro, aínda que un tivese moita présa, había que deterse un bo anaco porque de natural era un infatigable conversador. Tamén coincidimos moito na libraría Couceiro e moito máis aínda na Hemeroteca da BibLioteca Xeral da USC, onde procuraba información para os seus artigos e eu desenvolvía o meu labor de investigador, primeiro para a Tese de Licenciatura e logo para a Tese de Doutoramento, e sempre tivo a ben agasallarme coa xenerosidade do seu coñecemento, pois aínda que a Galipedia o presenta como avogado, xornalista, sociólogo e escritor galego, tiña o compendio do saber propio dos homes da súa xeración, unha sabedoría enciclopédica, moita erudición e sen tanta partilla especializada como temos na actualidade, como tamén testemuña unha das últimas entrevistas a Baldomero Cores, realizada por Iván García Riobó no dixital da USC.

A súa desinteresada e xenerosa colaboración cos meus labores de investigación principiou cando publiquei a Antoloxía Poética de Gonzalo López Abente (Espiral Maior, 1995). Un día que nos atopamos faloume do seu coñecemento persoal do poeta muxián e de como publicara un artigo sobre a súa obra en La Noche. Confeseille que non coñecía o seu texto e prometeume rebuscar entre a súa documentación persoal para o localizar. Así foi, o seu ofrecemento non caeu no saco roto do esquecemento e algún tempo despois recibín unha carta coa fotocopia do artigo “La poesía y el mar” (29.09.1963), que incorporei a posteriores traballos.

En 1997 cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (xa rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora Dolores Vilavedra. Naquela altura traballaba nas fichas do volume II. Publicacións periódicas (1997) e, a través do antropólogo muxián Manuel Vilar, co que tiña moito amizade, fíxome chegar copia dos exemplares que publicou a revista Nemancos en 1953, que promoveu e dirixiu. Velaquí a ficha que elaborei sobre esta publicación:

NEMANCOS

“Hacia el Finisterre” era o subtítulo desta publicación que toma a súa cabeceira do arciprestado de Nemancos que, naquela altura, abranguía os concellos de Fisterra, Cee, Corcubión, Camariñas, Muxía e parte de Vimianzo, xa que pouco tempo despois a Igrexa faría unha división eclesiástica deste amplo territorio en dous, Nemancos e Duio. Aínda que a revista representaba os intereses da devandita comarca, o certo é que tiña a administración en Santiago e era impresa en Betanzos. Estaba dirixida por Baldomero Cores Trasmonte nos seus anos de universitario. De feito, o enderezo da publicación correspondía co seu piso de estudante. Unicamente saíron tres números, aínda de que hai constancia de que estaba preparado o cuarto que nunca viu a luz. Os dous primeiros apareceron no ano 1953 e o terceiro e último en 1954. A revista desapareceu por mor das obrigas militares do seu director, desprazado a Ferrol para facer o servicio militar. Oscilaba entre as vintecatro e as vinteoito páxinas, con unha ou dúas para a publicidade. Nelas tiña unha serie de seccións de artigos de defensa local, rumor popular, páxina social, páxinas deportivas ou bibliografía da comarca, sempre co obxectivo de atender os intereses comarcais, para o que dispuña de correspondentes nas principais vilas e tamén en Bos Aires, que recollían as novas das sociedades de emigrantes da zona na capital arxentina. Estaba redactada maioritariamente en castelán, aínda que o galego tamén tiña unha certa presenza, nomeadamente nas páxinas poéticas. No tocante ás colaboracións literarias, mantiña unha sección fixa chamada “Página poética” na que se publican catro poemas en galego de Gonzalo López Abente, un texto de Xosé Fernández Ferreiro e dous de Consuelo Domínguez Rodríguez, que é cualificada como “nuestra rosaliana poetisa sexagenaria”, definición na que hai moito de esaxero. A prosa galega está representada por artigos de diferente temática, con traballo do propio López Abente, Salvador Lorenzana (pseudónimo de Fernández del riego), Ben-Cho-Shey, Otero Pedrayo e Ramón Costa Suárez, ademais doutros textos en castelán de Aquilino Iglesia Alvariño, Francisco Mayán Fernández e o propio director da revista. Deles, unicamente o artigo de Abente trata un tema literario, pois reproduce fragmentos do seu discurso de ingreso na RAG intitulado “A terra e a poesía de Pondal”. Finalmente, na sección reivindicativa “Rumor popular” reclámase, entre outras cousas, que se organicen uns xogos florais na comarca e que se lle faga unha homenaxe ós grandes poetas da zona, Labarte Pose e López Abente.

BIBLIOGRAFÍA

Vid. CC, GEG

Barreiro, X. R., “La revista de Cee”, La Voz de Galicia, 21-X-1995.

Na miña Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo (Edicións do Castro en 1998 , sinalo que este poeta muxián publicou na revista Alborada da ABC do Partido de Corcubión (Bos Aires) co pseudónimo de Nerio varias recensións literarias, entre elas as que se ocupan dos tres números da revista Nemancos, que dirixía Baldomero Cores.

No mesmo Dicionario da Literatura Galega, volume II. Publicacións periódicas (Galaxia, 1997) recóllese a participación do noso Baldomero Cores Trasmonte en Bendado (co artigo “O Día das Letras é o símbolo fundamental de Galicia”, O Correo Galego, El Correo Gallego, El Eco de las Mariñas, Escritos, Fin de Semana, Galicia Viva, El Ideal Gallego, Luzes de Galiza, Outeiro, Pontevedra e Seiva, nunha relación pouco exhaustiva do seu incansable labor divulgador.

De feito, non se cita o seu magnífico artigo “La poesía y el mar”, que viu a luz en La Noche, Santiago de Compostela (29.09.1963) e que figura na bibliografía da miña Tese de Doutoramento defendida en 2008, A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e Estudo, que é de acceso libre na rede en varios lugares, como no repositorio poesiagalega.org. Nun parágrafo cita os autores que refliten nos seus versos a Costa da Morte:

«La Costa de la Muerte, que tiene poca novelística, posee, en cambio, una gran aportación poética. Pondal nos da una versión muy sugerente del mar en la parte septentrional de la Costa de la Muerte. Antón García Zapata [sic], un poco más abajo, también insiste en lo mismo, pero con un sentido marinero más amplio, por lo que convendría reconocer con mucho cuidado la presencia de este magnífico y sutil poeta. Y ya en pleno corazón de la Costa de la Muerte, entre Vilán y Finisterre, está López Abente, el mejor cantor del mar gallego».

Sit tibi terra levis, Que a Terra che sexa leve, vello amigo Baldomero Cores Trasmonte, desde o agradecemento e a memoria.

One response so far

Dec 23 2014

Sorteo de dous exemplares asinados do poemario Gameleiros, con fotografías de Manuel Álvarez

Published by under Fotografía,Poesía,Premios

Gameleiros

Se outra volta non vos tocou a lotaría do nadal, poderedes probar sorte coa nosa literatura.

Máis unha vez, como promoción da lectura na nosa lingua (que ben a precisa), contra a crise económica (que o é tamén do libro e que non desapareceu como queren facernos crer), e para celebrarmos que esta bitácora chegou até as 850 anotacións desde que naceu (xuño do 2011), vou realizar un sorteo de dous exemplares asinados do poemario Gameleiros (2002), con fotografías de Manuel Álvarez, en fermosa edición xa descatalogada por Xerais.

BASES

O sorteo é internacional. Poderán participar persoas de todo o mundo que teñan interese pola literatura en lingua galega.

Pregunta

Para participar cómpre dar axeitada resposta a esta sinxela pregunta:
Unha gamela, que vén sendo na nosa lingua?
a) Emblema dunha coñecida taberna da cidade vella compostelá.
b) Pequena embarcación que se usa na pesca de baixura e como barco auxiliar, xeralmente de fondo plano, chata na proa e na popa. Chalana.
c) Embarcación con quilla alta e cadernas, proa bicuda, roda bastante lanzada, popa en estampa, aparellada con vela relinga a terzo.
d) Cadea que pendura dunha viga ou elemento similar situado no alto da lareira, cun gancho na parte inferior para suxeitar o pote sobre o lume.
e) Crustáceo mariño comestible da orde dos decápodos, parecido ao lagostino, pero moito máis pequeno, moi apreciado como alimento.

Resposta

As respostas deben enviarse como comentario na propia anotación do blogue crebas.blogaliza.org,

nun chío coa palabra-chave ou hashtag #gameleiros

ou nunha mensaxe directa dirixida á conta de twitter @MiroVillar indicando un enderezo de contacto.

Premios

Dous exemplares asinados do poemario Gameleiros, con fotografías do guardés Manuel Álvarez, sorteados entre todas as respostas que atinen, que levará a sinatura do autor e unha agarimosa dedicatoria especial para a persoa que os gañadores ou as gañadoras sinalen.

Prazo

Desde hoxe mesmo até as 23:59 do cinco de xaneiro do 2015. Boa sorte!

5 responses so far

Dec 22 2014

O editor corcubionés Francisco Porrúa na agarimosa lembranza do escritor Francisco Fernández Naval

PacoPorrúaeGabo
(Na fotografía o editor corcubionés Francisco Porrúa conversa con Gabriel García Márquez, de quen leu e estimou o orixinal de Cien años de soledad)

O pasamento do editor corcubionés Francisco Porrúa aos 92 anos este pasado xoves non pasou desapercibido na prensa galega, catalá (pois vivía en Barcelona), española e latinoamericana, velaquí poñamos por caso o artigo a xeito de necrolóxica urxente que publicou o xornal colombiano El Tiempo. Porén, para nós, galegas e galegos de nación, a achega máis interesante sen dúbida son as dúas anotacións que publicou o escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval na súa bitácora anoitebranca. Velaquí as ligazóns.

Francisco Porrúa (I)

Francisco Porrúa (II)

Estas dúas entregas recollen o capítulo que lle dedicou no seu recente O soño galego de Julio Cortázar (Linteo), do que xa falamos aquí. Recomendo a lectura deste volume e do devandito capítulo en particular, do que agora reproduzo os seus últimos parágrafos a xeito de entrante gorentoso.

(…)

Considera que ese é o oficio para alguén que se interesa pola literatura. A tradución, para el, é unha sorte de lectura microscópica, lenta, onde cada coma, a lonxitude das frases ou das palabras, ten importancia. Pensa que é un oficio duro, longo e ingrato, porque nunca chega o que un quere. Lembra que Valéry dicía que hai poemas abandonados e recoñece que tamén hai traducións abandonadas.

—O escritor escribe moitas veces o que non sabe, os personaxes revélanselle, buscan outro camiño, e o escritor… Non hai un dominio total do escritor sobre o texto. A crítica contemporánea que plantexa a morte do escritor e a primacía do texto sobre el, ben, é unha maneira de ler na que te atopas o que o escritor dixo e o que non dixo, o que o escritor non quixo ou non puido dicir e o que o escritor dixo por demais, sen se decatar, e no texto, nese senso, está todo, el revélao todo. O que eu vin na miña experiencia, en relación con isto da morte do autor, é que hai unha correspondencia bastante agochada e subterránea entre o escritor e a súa lingua, o seu xeito de falar, a súa dicción e a lingua falada. Hai aproximacións de estilo… Borges falaba de maneira moi semellante a como escribía, tamén Julio. García Márquez máis aínda. García Márquez fala exactamente como escribe, é dicir, a linguaxe común de García Márquez é sentenciosa. Por exemplo o rapaz que na beira do mar pregunta ó avó onde está a outra ribeira e o avó contéstalle: non hai outra ribeira. Ese é o xeito de falar de García Márquez. Pero o escritor sorpréndese moitas veces ó se ler e non saber realmente de onde vén o que escribiu.

É posible que todo Cortázar estea contido en Rayuela. Tamén Julio diría cousas das que non se decataba, palabras, frases, que interpretadas ao seu xeito por cada lector, constituiron un manual de educación sentimental, un xeito de entender a vida. Porrúa lembra que o primeiro capítulo de Rayuela que Julio escribe é o do madeiro, ese madeiro polo que Horacio trata de cruzar de fiestra a fiestra sobre un patio e ver a Talita… Ese oco, o do patio porteño, presente en toda a novela, é, en opinión de Porrúa, un oco existencial, a nada, un tema moi común na filosofía francesa contemporánea. Segundo el, toda a novela está trazada sobre esa angustia da nada, a presenza de algo nu diante do home. Considera que iso está moi presente en toda a vida de Julio e que merece unha lectura que teña en conta ese paso inicial sobre o oco, sobre o baleiro. Hai capítulos, o primeiro, por exemplo, que semella un Julio moi vistoso, moi colorista, poético, e de sócato iso interrómpese por reflexións de Oliveira, que son reflexións moi da última parte, do oco, da negación… Ou da saudade, poderíamos pensar. Porque tamén Porrúa, o galego sen saudade, sente a debilidade da negación e da nada. Hai días, nos que cando observa a cidade e o mar dende un piso alto en Barcelona, parécelle estar contemplando o Monte do Pindo segundo se mira dende Corcubión; e é que a saudade está máis prendida a nós do que ás veces pensamos, porque non só se trata de extrañar aquilo que deixamos, do que nos desprendemos, porque tamén está a nostalxia do paraíso perdido que é a infancia, a nostalxia da inocencia.

Francisco «Chisco» Fernández Naval

One response so far

Dec 22 2014

«Andar os vellos camiños da memoria», por Manuel Vilar

ManoloVilar
(O antropólogo muxián no Camiño do Piche, de acceso a Santa Mariña-Muxía antes da estrada feita nos 60. Fotografía ©Xesús Búa)

Onte, na sección «En primeira persoa» da edición comarcal de Carballo, de La Voz de Galicia (a mesma na que se publicou o 24 de agosto pasado o texto da miña autoría «Poesía e territorio», premer para o ler), foi a quenda do amigo antropólogo muxián Manuel Vilar Álvarez quen asina unha interesante e fermosa reflexión intitulada «Andar os vellos camiños da memoria», que xa tiven oportunidade de ler en mecanoscrito e que reproduzo deseguida.

Andar os vellos camiños da memoria
«Non son simples liñas nun mapa, son realidades vivenciais»
Manuel Vilar
21 de diciembre de 2014

Cando me chamaron para que escribise sobre a memoria dun, estaba lendo ao escritor uruguaio Felisberto Hernández. Nun dos relatos di que «entre a persoa que eu fun e o tipo que ía ser, quedaría unha cousa común: os recordos». Moitos dos meus recordos da nenez teñen que ver cos camiños que andabamos, pois andando iamos a case todos os sitios, e os camiños estaban postos cedo na mañá e mollados polo resío.

Abundan na literatura inglesa os libros sobre camiños e o camiñar, mesmo veño de ler Unha filosofía do camiñar. Entre nós hai libros sobre o Camiño de Santiago, mais escasea esa outra literatura. Estimo esta literatura e léndoa vinme camiñando por paisaxes andadas. Mais teño que dicir que non concordo con certas apreciacións que reflicten estes autores, como que ao camiñar un foxe da idea de identidade e de ter historia, que o camiñante é como un ermitán no medio da nada onde nada ten significado.

Penso o contrario. Entendo o camiñar como un ir a un reencontro coa historia e á busca da identidade. Andar os camiños é un recurso á historia, algo que axuda a valorar o legado que nos deixaron os que os andaron antes e os gravaron sobre a pel da terra; un recurso á estimanza do noso.

Dise que a patria dun é a infancia. Un vello roqueiro canta: «And in my mind I still need a place to go». Sempre hai un lugar ao que necesitas volver para confirmar a túa pertenza, senón un está desamparado (helpless). Queiramos ou non, somos dun lugar, un lugar que nos forma coas súas formas.

Un xeito para coñecer un país, e para querelo, é andalo, e sen présas. Dicía Xaquín Lorenzo, nun intento primeiro de sistematización dos nosos camiños, que o labrego anda moito, «sen moita présa; leva un paso que mantén sen cansar». E este paso, lento e seguro, permite sentirte parte dun territorio, observador do pasado e construtor do futuro.

Os camiños lévannos polas entrañas das terras. Non son simples liñas nun mapa, son realidades vivenciais. Isto non o entenden os tecnócratas nin moitos mandatarios. A súa falta de humildade levounos a actuacións políticas máis propias do caciquismo decimonónico ou franquista que dunha sociedade democrática: desprezo aos elementos que configuraron un sistema. Os vellos camiños eran as veas dun espazo existencial.

Fixen traballo de campo sobre os vellos camiños aquí e en Cantabria. Nos dous lados é difícil atopar xa xente que lembre o andar como un xeito de desprazarse, e con eles vaise unha memoria que nos apega a un territorio e a un xeito histórico de vida.

Na miña infancia aínda iamos andando a moitos sitios: á escola, á misa, aos enterros, ás festas e romarías, a visitar tíos e curmáns noutros lugares; a pé iamos á praia ou a coller o coche de liña para irmos á Coruña ou Santiago. E había xente que tiña sona de ser bos camiñantes, como había alcumes que facían referencia a isto. Lembro a un señor de Añobres que contaba como fora andando á feira de Baíñas, de aquí marchara a un lugar de Duio levando unha vaca e regresara a Añobres. Un triángulo duns 60 quilómetros andados como normal.

As lembranzas

Gardo na retina os recordos do camiñar na mañá do 21 de setembro co meu avó á Santiña, co meu pai e meu irmán á do Espírito Santo no desaparecido Campo das Pescas, ou cruzar o Castro por Mintiráns cun tío e coa auga rebordando os posados. Andando de nuite podías ver nos valados a luz dalgunha «vella facendo o caldo», escoitar o croar das ras ou mirar o ceo estrelado, mais non podías contar as estrelas, porque por cada unha nacíache unha verruga.

Ías por camiños profundos e vellos, pola parte alta dos mesmos porque podían estar enlamados; en sitios había pedras postas para non pisar na lama; noutros íase por un carreiro que bordeaba o camiño e metíaste nunha propiedade, algo imposible en Inglaterra, por exemplo. Nisto si que nos estamos xa europeizando, pero non copiamos a súa preservación. Había camiños malos, relleiras, e camiños bos de andar. Aos camiños daban as leiras, unhas pechas con paredes, polo que había portelos, portelas e pasaduiros para acceder. No medio da portela da Agranova había un ichó para cazar lebres e coellos que puidesen pasar por alí. Noutros había un foxo para que non pasasen os carros. E había camiños que non existían, só estaban cando as agras non tiñan froitos.

Os camiños levaban ás agras, ao monte, ao muíño, á fonte, a outro lugar. Algúns eran camiños que remataban nun espazo concreto, outros seguían fóra dos límites da xeografía máis próxima.

Había unha xeografía de sons, sinalizadas polo fungar do vento nas árbores e gamallos, polo son da auga dun regato, polo canto lúgubre dunha curuxa, polo ouveo dun can. Escoitabas eses sons e recoñecías que estabas chegando a tal sitio e podías camiñar máis lixeiro ou máis apesarado; había unha xeografía de medos que recoñecías cando sentías que o corpo se electrizaba: As Vacas Feras, Os Canceliños, A Pedra do Home, A Granxa, Carvoservo, Vao do Lobo. Son referentes nunha paisaxe de temores, como tamén hai no mundo urbano, lugares cunha carga simbólico-cultural froito de historias acumuladas que formaban parte dun imaxinario común. Fauna e vexetación eran marcadores dun coñecemento local, imaxes que serven para articular unha memoria, referentes.

Asistimos ao abandono programado do sistema agrario tradicional e descoñecemos o territorio no que vivimos, sendo unha realidade allea e silvestre. Por iso medra o monocultivo (eucaliptos e prados intensivos) e a desorde medioambiental (especies oportunistas, acumulación de biomasa) que propician o caos e o lume destrutivo. Estase rachando a relación directa entre paisaxe e acción humana. Camiñar os vellos camiños tería que ser para rescatar a emoción do coñecemento local, o pracer da historia, e con todo isto vivir con dignidade nun mundo global.

Manuel Vilar Álvarez (Muxía, 1956) é antropólogo e escritor, experto no Camiño, nas festas da Costa da Morte. Autor de numerosas obras sobre a zona, ten acadado premios como o de investigación Rutas Xacobeas. Ten realizado un documental sobre a Barca.

Comentarios desactivados en «Andar os vellos camiños da memoria», por Manuel Vilar

Dec 18 2014

Memoria Literaria (X): Acordanzas ao fío dun artigo de Xosé Luna Sanmartín

OFoxo10-05-2006
OFoxo10maio2006

O artigo semanal do amigo escritor estradense Xosé Luna Sanmartín, publicado na súa sección «Da lectura e outras Cousiñas» no xornal dixital Noticieiro Galego, desta volta co título «Cigalas e bicos», teima en relacionar gastronomía e literatura. Na súa argumentación principia por rememorar nos seus primeiros parágrafos a miña participación (xa un chisco perdida nas néboas da memoria) nas «I Xornadas Poéticas» celebradas no CEIP do Foxo (A Estrada) o 10 de maio de 2006. De feito, as cativas imaxes que acompañan esta anotación están tiradas da prensa do día seguinte, así a edición do Deza-Tabeirós de Faro de Vigo titulou a nova co seguinte epígrafe: «Los poemas se cuecen a fuego lento».

Velaquí o artigo completo do amigo Xosé Luna Sanmartín:

Cigalas e bicos

Nunha ocasión, hai xa anos, o poeta Miro Villar deu no Salón de Actos, “Varela Buxán” do meu cole do Foxo, unha desas charlas que procura que nos mergullemos no apaixonante mundo da lectura.

Chegou cargado cunha pota grande e fixo unha marabillosa comparación entre a elaboración literaria e a elaboración gastronómica. E é que tanto os poemas, contos, relatos, novelas, como as patacas, ovos, peixes, carnes e mariscos, precisan do traballo, da minuciosidade, da paciencia, da creatividade (léase, autenticidade) do agarimo da escrita e da cociña.

Unha sinxela suxestión. Ben sabido é que en Galicia temos un infindo catálogo de festas gastronómicas nas que papar de todo o que nos imaxinemos. Por que non xuntar, xa que logo, os versos do poeta da Costa da Morte cos percebes do Roncudo. Ou por que non aderezar as patacas e os ovos da Festa da tortilla de Laro cunha lectura do mago Cunqueiro.

Literatura e gastronomía. Sabores e palabras. Velaí a verdadeira fórmula para acadar a tan desexada animación á lectura. Somos o que lemos, o que soñamos, pero tamén somos o que comemos. Os mellores títulos do uni(verso) literario adobiados coas mellores viandas do planet papatorio.

Que…? Vas á Festa do Salmón da Estrada? Pois si que este ano fan unha empanada de salmón riquísima, seica vai acicalada con sabedeiras palabras do dicionario de Marcial Valladares.

E así ao longo e ancho de toda a nosa xeografía. A Festa do Polbo á Feira e Rosalía de Castro. A Festa do Cocido de Lalín e Xosé Vázquez Pintor. Sobre a Vellez de Cicerón (que non pode estar presente por motivos de contexto histórico) e a Festa dos Maiores. Andar ás apóutegas de Rafa Lobelle e a Festa dos Cogumelos de Salceda de Caselas. A Festa dos Pereiriños da parroquia estradense de Curantes e os feitizos da Coitada Lúa ou das Estrelas de Azucre da “Princesa do Ar”, Rosalía Morlán.

Xa estou vendo os titulares dos xornais, “Éxito da Festa do Marisco do Grove, degustáronse na xornada do domingo 30.000 racións de Os Santos nunca dormen aviadas pola cociñeira grovense, Teresa González Costa.

Ou, Vila de Cruces (corresponsal). “Cheo total na Festa do Galo de curral. 24.385 comensais deron cumprida conta dos sabedeiros pratos De Sol a Sol preparado polo recoñecido chef internacional, don Xosé Neira Vilas.

E mesmo poderiamos exportar a fórmula literaria – gastronómica aos nosos veciños europeos. Nunha man Sir William Shakespeare e na outra unha de Fish and cheeps recen feitos nunha Bookshop – Restaurant de Norbury. O bacalhau à minhota e A caverna de Saramago. James Joyce e o asado de cordeiro nun recuncho do Temple Bar de Dublín. Unha copa de Moët Chandon enfeitizado cuns finos versos de Baudelaire, Rimbaud, Verlaine ou Bretón. Un bo asado (recoméndase xantar na taberna A illa do tesouro) e calquera das historias dese Tusitala (contador de contos) chamado Robert Louis Stevenson (Dr. Jekill e Mr. Hyde, por exemplo).

Desculpade un momento. Teño que atender ao móbil. Si. Si. Si. Por suposto. Faltaría máis. Alí estarei. Non hai fallo. Enchanté. Grazas a vós.
Perdoade. Eran da comisión da Festa da Cigala. Están empeñados en que cociñe O libro dos bicos en Marín. E díxenlle que si, naturalmente.

Encántanme as cigalas e louqueo cos bicos. Ou é ao contrario. Ben, en todo caso, estades todos invitados.

Comentarios desactivados en Memoria Literaria (X): Acordanzas ao fío dun artigo de Xosé Luna Sanmartín

Dec 18 2014

Ovella descarreirada (@Xerais), de Marilar Aleixandre

Ovelladescarreirada
Marilar02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Nesta anotación da bitácora, realizada hai xa tres anos, facíame eco dunha excelente campaña promocional da Associação Portuguesa de Editores e Livreiros para os dias de nadal na que se dicía moito en tan só dezasete segundos: «Livros! Não sei se alguma vez vos disse isto, mas os livros são o melhor presente que uma pessoa pode dar a outra».

E como engadía daquela cómpre agasallar libros e moito mellor se se tratar de literatura galega, porque estaremos a defender un sector fundamental para a nosa cultura e para a nosa lingua, quer na noite do noso Apalpador ou do Papai Noel (brasileiro) ou do Pai Natal (portugués) ou quer na noite dos Magos de Oriente.

Un libro ben recomendable para o agasallo é Ovella descarreirada, de Marilar Aleixandre, con fermosas e magníficas ilustracións de Óscar Villán (entrade na súa pácina premendo no nome), e que se publica na singular colección Milmanda de Xerais.

Tiven a sorte de coñecer o libro en mecanoscrito, antes da súa primorosa edición, e mesmo fixen algunha pequena suxestión que Marilar agradece de xeito desmedido no remate do libro, un volume que principia con dúas fermosas dedicatorias: «A Agustín Fernández Paz / polas moitas veces que nos descarreiramos xuntos» e «Para Adriana Vence Nogueira, a prendendo a descarreirarse».

Son 33 poemas estruturados en tres partes simétricas de 11 textos: «ovella negra», «valeime, pugas dos toxos» e «apañando a primavera». Os versos seguen a liña poética e narrativa que xa é un fío común en boa parte da obra de Marilar, a deconstrución e reelaboración de mitos, clásicos ou populares. E do punto de vista formal tocan moitos paos, versos sinxelos, con moita musicalidade e con preocupación polo ritmo (de feito o libro inclúe o poema «corazón de sal», que foi musicado no disco Consentimento de Leilía), xunto a outros de versos moito máis elaborados e complexos.

Velaquí, como mostraxe, un poema de cada unha das partes: «ovella descarreirada» da primeira, «os topónimos arrepóñense» da segunda e da terceira «brúa a vaca».

ovella descarreirada

eu son a ovella negra
e descarreirada
a sardiña que medrou de máis
e trinca a cola dos tiburóns
a que se empeña en tarefas inútiles
colle auga en cestos
e fai rabos ás culleres

a que corrica en sentido contrario ao rabaño
a que renega das tradicións
e desafina no coro
a que esquiva o sol que máis quenta
fai oídos xordos cando cacarexa a pita
ou o río roxe
e deixa rabiños sen esfolar

a ovella que non vai á noite para a cortella
a que non é caladiña nin mira baixiño
e ri a destempo
a que lle conta ás nenas que os bicos con lingua
son máis saborosos
e anda a rolos no herbal
sen coidarse da súa reputación
a que non ten vergonza
de ser unha ovella
descarreirada

os topónimos arrepóñense

aquí as Escaselas
campando por Fisterra
refusan ser a curva da Anchoa
outros culpan á concentración parcelaria:
onde foron a Chousura, o Noucho?
cando o noucho non levaba m
tiñamos nome
fomos engulipados polos Milladoiros
non che teño medo, noucho
noucho, non che teño medo

entullaron as Corredoiras
mais seguimos baixo o cachote
nas rodeiras fican escritos
os carros coa valumada
chegan de apañar a primavera
rebentos de toxo, chorimas
fieitas e algunha canción

Dornas estremaba coa Rucheira
antes de achandaren os arrós
o herbal de Dornas chora polas vacas
como os peitos da nai ao quitarlle o fillo
os Seis Ferrados non queren ser oito
rexeitando os anovados
que arrincou ao monte o bisavó

os topónimos arrepóñense
teiman en seguir vivos
malia non estaren gravados
en metal nin pedra
senón inscritos na memoria
cando sopra o Nordés oulean
Tallo do Vao, Cernado, Mallou
Rego Mar, Cantorna, A Croa
A Grixa, Chorente, Monte Rou
As Laxes, Rebelle, Figueiroa

brúa a vaca

en días de temporal
á noitiña
cando os barcos poden perder o rumbo
estrelárense nos cons
aínda se escoita o bruar da Vaca de Fisterra
resoando de cabo a cabo

brúa a vaca
do cabo da Nao a Fisterra, de Fisterra a Touriñán
do Vilán ao Roncudo
do Roncudo a Punta Nariga
de Punta Nariga ás Sisargas
das Sisargas a Santo Adrián

brúa a vaca
máis alto que o bradar do mare
que o zoar do vento
para non perdermos o rumbo
en tempos atroces
brúa a vaca
contra desleixo e cobiza
do Pindo a Baldaio
do Monte Branco a Traba

brúa a vaca
lembrando voces perdidas
o aturuxo da fervenza do Ézaro
que se sentía no val de Toba
antes de encanar a auga

escoita! escoita!
que o bruar da vaca
non sexa en van

(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)
Marilar03
Marilar04

One response so far

Dec 17 2014

Poemas (LXXIII): «A um poeta», de Olavo Bilac

Published by under Poesía

OlavoBilac

Onte, 16 de decembro do 2014, fixéronse os 149 anos do nascimento do poeta brasileiro Olavo Bilac, membro fundador da Academia Brasileira de Letras, que en 1907 foi eleito príncipe dos poetas brasileiros, do que sempre admirei nomeadamente os seus sonetos. Non é de estrañar, xa que o meu primeiro libro Ausencias pretéritas (Espiral Maior, 1992) era un sonetario e tamén o foi o cuarto Equinoccio de primavera (Esquío, 1998). Neste último hai un soneto no que deixo no primeiro verso unha homenaxe a Olavo Bilac.

Nesta anotación reproduzo un dos sonetos da súa autoría máis coñecidos e polo que sempre tiven devoción lectora e deseguida vai o meu propio soneto. Velaí:

A UM POETA

Longe do estéril turbilhão da rua,
Beneditino, escreve! No aconchego
Do claustro, na paciência e no sossego,
Trabalha, e teima, e lima , e sofre, e sua!

Mas que na forma se disfarce o emprego
Do esforço; e a trama viva se construa
De tal modo, que a imagem fique nua,
Rica mas sóbria, como um templo grego.

Não se mostre na fábrica o suplicio
Do mestre. E, natural, o efeito agrade,
Sem lembrar os andaimes do edifício:

Porque a Beleza, gêmea da Verdade,
Arte pura, inimiga do artifício,
É a força e a graça na simplicidade.

Olavo Bilac

DECLARACIÓN (I)

T’estimo: sóc la pluja que amara l’enderroc
MARIA-MERCÈ MARÇAL

Coma un hendecasílabo dos que escribiu Olavo
Bilac, de ritmo grácil e de amorosa man,
no teu recordo xorden os versos de sedán.
Ámote: son o acorde que se eleva do cravo.

Coma a luz de cor branca que esperta todo o cabo
desde os faros fisterra, vilán ou touriñán,
no teu leito alborecen os ollos de mañán.
Ámote: son a xerfa que encanece o mar bravo.

Coma a hedra perenne que sobe o muro antigo,
no teu corpo enraízan o polgar e o maimiño.
Ámote: son o lazo que abraza o envurullo.

Como o líquido fértil que molla o gran de trigo,
no teu rostro descenden o bico e o aloumiño.
Ámote: son a chuvia que embebe o cascabullo.

Comentarios desactivados en Poemas (LXXIII): «A um poeta», de Olavo Bilac

Dec 17 2014

Recensión a Estrela do norte, de Luís Rei Núñez, en Grial 203

Published by under Poesía,Recensións

Grial203

No último número, 203 (xullo, agosto, setembro do 2014) de Grial, Revista Galega de Cultura, que xa anda desda hai semanas polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino unha recensión sobre a nova entrega poética de Luís Rei Núñez, intitulada Estrela do norte (Faktoría K de Libros, 2014). O xornalista César Lorenzo Gil (Cequelinhos) vén de publicar no seu blogue BiosBardia unha interesante entrevista co autor, que se pode ler nesta ligazón, e na TVG podemos ollar aínda esta reportaxe sobre o libro e esta entrevista no programa cultural Zig-Zag Diario.

E deseguida o texto da miña recensión:

Tributo atlántico

Estrela do norte

Luís Rei Núñez

Pontevedra: Faktoría K de Libros, 2014, 112 páxinas

A desidia institucional fixo esmorecer por volta do 2006 a colección de poesía «Tambo», editada pola Deputación Provincial de Pontevedra, que publicou máis de trinta títulos baixo a dirección literaria do escritor Luís Rei Núñez. Porén, o ano pasado a colección renacía co mesmo leme en Faktoría K de Libros, selo editorial dependente de Kalandraka, e facíao co celebrado poemario de Manuel Álvarez Torneiro, Os ángulos da brasa.

O sexto título da colección, tras outro máis de Torneiro, Antoni Marí, Xavier Seoane e a antoloxía Sete poetas vascos, é a nova entrega do propio Luís Rei Núñez, poeta de longo alento e varios libros que xuntaría nun único volume A rolda invisible (2000), ao que había seguir Alma mareira (2003). Desde este ano só publicaba versos en colectáneas e a miúdo a súa lírica ficou ensombrecida polo altura da súa narrativa, con títulos tan premiados e lidos como O señor Lugrís e a negra sombra (2007) ou a deliciosa Monte Louro (2009), por citarmos só algún.

Estrela do norte confirma once anos despois a solidez dunha traxectoria que non procura novos camiños, senón que reitera varios fíos xa recollidos polo autor con anterioridade, mais sen por iso caer de ningunha maneira na repetición e no eco de si propio, na procura de modulacións novas.

O libro está dividido en cinco partes, aínda que a primeira «A illa de Moebius» e a última «Cómputo» teñen cadanseu poema único: «Ulises, a Penélope» e «Oración polos dons». Un e outro poemas xorden como reconto. O primeiro, de alento épico, é coma un himno que reescribe máis unha vez o mito clásico para o emparentar con persoeiros da nosa historia patriótica, como Foucellas, mais tamén con figuras literarias, como o poeta Whitman, e mesmo espazos de ficción como o baleeiro Pequod, onde Akhab persegue a Moby Dick na súa loucura.

E o derradeiro, como sinala o seu encabezamento, é unha longa oración que mestura lecturas de clásicos das nosas letras ou da literatura mundial, coa arte, a historia, o patrimonio, a música, o cinema, e tamén espazos como Muros, O Pindo, Fisterra, Punta Nariga, as Mariñas, recorrentes na obra literaria de Luís Rei Núñez.

Unha ducia de poemas conforma a segunda parte, intitulada «Dous», con textos de evidente e procurada sinxeleza formal como as cuartetas asonantadas dos «Seis Cantares Gallegos» ou os tercetos dos primeiros poemas ou da «Suite Monte Louro», que alternan cos cuartetos da «Muiñeira de golfiños e pardelas» ou os sextetos de «Escrito no vento». Son versos nos que sobrancea a melancolía, así no poema «Margarida da espera» lemos até oito diferentes saudades. E tamén a homenaxe ao atlántico, que xa estaba presente en obras anteriores como a citada Alma mareira, desta volta cos fermosos poemas inspirados nos faros de Monte Louro e da Punta Nariga ou nun texto que dialoga con Poe, «Baralla de familias», onde explicita: É un Atlántico, e son galegos / os que o navegan.

Os dezasete poemas da terceira parte, intitulada «Cartas mariñas», demostran a versatilidade e o oficio do poeta ao se presentaren como prosas poéticas. Da profundidade do seu estro velaí este fragmento: Miras o Atlántico, aquí, e o teu corazón quere ser Atlántico. E logo é o Atlántico o que non sabe onde pórse, e quere rebordar os mapas, e quere entrar en ti e ser ti.

De novo a saudade, con música de tangos como Nostalgias e Volver, coas vellas lecturas de Simbad, Akhab ou do neno Jim Hawkins na illa muradá chamada A creba, mais tamén os clásicos como o noso Mendinho ou Hölderlin (acaso o gran poeta do mundo) e canda eles iconas da historia do noso tempo: e o tataravó Whitman ha deixarme dicir: – ¡Oh, capitán Mandela!

«Un bivaque de memoria» é o epígrafe da cuarta parte con dezasete poemas, entre os que salientan as homenaxes aos poetas «Un réquiem galego (por Manuel Cuña)», finado en 1992, e ao seu amigo e coetáneo Ramiro Fonte, finado en 2008, «Onde habite Ramiro», ou o tríptico de sonetos que conforman «Fillos do amor do Atlántico por Fisterra».

Canda eles versos que evocan o desastre do Prestige en 2002 desde a carnotá Boca do Río, que poñen nome aos penedos de Traba e de Pasarela nas terras de Soneira, que cantan «A horta da casa dos valados» e «Desde a casa esmoucada» que na lareira dos devanceiros / xa non quedan rescaldos, que percorren a Pontevedra histórica cos cruceiros de Castelao e as novas arquitecturas de César Portela.

Tamén merecen destaque o poema inspirado na célebre película de John Ford O home tranquilo (1952), «O río da palabra», no que dialoga con Rosalía, Machado, Pimentel, Cunqueiro, Cernuda, Vallejo, Yeats e Poe, porque ¡O poeta rebate a tiranía do tempo!, o «Sete Belo» das artes e das letras (Mestre Mateo, Martín Códax, Faustino Santalices, Manuel Antonio, Aquilino Iglesia Alvariño, César Portela e José Caruncho) e o «Retrato de T.», que non é outro que o poeta Manuel Álvarez Torneiro, presenza maior na colección «Tambo».

Poemas inéditos, poemas revisitados que coñeceron versións anteriores ou que foron adiantados en colectáneas como «O abecedario do Pindo», que se incluíu na antoloxía Versos no Olimpo. O monte Pindo na poesía galega (2013), configuran esta Estrela do norte, que nos leva á reflexión, á viaxe, mais tamén ao feliz reencontro co poeta Luís Rei Núñez.

Miro Villar

camisas TORNEIRO LUIS.fh11

Comentarios desactivados en Recensión a Estrela do norte, de Luís Rei Núñez, en Grial 203

Next »