Archive for Maio, 2014

Mai 27 2014

Recensión a Sobre ruínas, de Xesús Rábade Paredes, en Grial 201

Published by under Poesía,Recensións

Nese mesmo último número, 201 (xaneiro, febreiro, marzo do 2014), de Grial, Revista Galega de Cultura, que acaba de chegar ás librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital na propia páxina da Editorial Galaxia, eu propio asino unha longa recensión de Sobre ruínas de Xesús Rábade Paredes (Alvarellos Editora, 2013), que recibiu o premio ao mellor libro de poesía do pasado ano na Noite da Edición da Asociación Galega de Editores.

Velaquí o meu texto:

Poemas para o combate nun tempo de vencidos e derrotas

Sobre ruínas

Xesús Rábade Paredes

Santiago de Compostela: Alvarellos Editora, 2013, 104 páxinas

Toda unha definición deste volume o subtítulo co que se anuncia na páxina web de Alvarellos Editora (Poemas para o combate nun tempo de vencidos e derrotas) e que non aparece por ningures na edición impresa. Na longa traxectoria do autor, Xesús Rábade Paredes (Seixas, Cospeito, 1949), nunca estivo oculta a súa querencia pola liña cívica, social ou política, pois todas tres son etiquetas ao uso, xa for na súa narrativa ou na súa poesía. Tamén facía parte da inxustamente deostada antoloxía de Mª Victoria Moreno, Os novísimos da poesía galega (1974), que foi cualificada de “poesía epigonal de Celso Emilio Ferreiro” cando os seus valores sobranceaban esa acoutación. E André Breton, Gramsci, Marx ou Mao son referentes do manifesto que abre o libro do colectivo Cravo fondo (1977). Daquela, Rábade Paredes nunca deixou de estar aí.

Unha fermosa fotografía de Helena Villar Janeiro dunha casa en ruínas da Aldea Vella de Abuín (Rianxo) antecede a este Sobre ruínas (2007-2013), que se abre cun Limiar da súa filla María do Crebreiro quen lembra a estirpe que a fixo nacer tamén a ela ao mundo da poesía. E deseguida unha cita introdutoria de Doris Lessing, que finou días despois de se imprimir este libro, que di «Vivimos sempre dentro das ruínas» e que ben puido inspirar a xénese do título.

O volume está estruturado en catro partes ben diferentes. A primeira «Poética(s)», que xunta 9 poemas, principia e remata en excelentes sonetos (Rábade é un sonetista de altura e oficio) que explicitan a vontade da escrita, nomeadamente o último «Da razón do cantor». Metapoesía á mantenta que nos fala dos soños do poeta, das súas intencións e da identificación coa vida dun pallaso. Son versos que procuran desvelar e hainos ben potentes nese senso, velaí O teu primeiro oficio é transgredir ou E un escribe, resiste e vive ao raso ou aqueloutros que evidencian o compromiso co idioma: Percuro as marxes. Busco / espazo onde escribirme / na lingua que ha durar mentres eu dure.

Nos 17 poemas da segunda parte, «Soñar no exilio», réndese contas desde o primeiro texto e desde o primeiro verso co exilio e coa distancia que afasta o Norte e o Sur. A voz poética deriva aínda en máis contundente e transgresora, mesmo pouco complacente con actitudes que non se comparten, se cadra pola impostura: Nin que aborrezo a Walcott e amo os seus poemas. Un verso que pode translucir certa decepción persoal co endeusamento do poeta caribeño na súa presenza en 2001 en Compostela, convivado polo Pen Clube de Galicia.

Canda outras referencias ao exilio, como no poema «Palestina» xa publicado con anterioridade, os versos visitan os «Nomes íntimos», desde a microtopinimia dos lugares chairegos de Trasparga, o chan nativo, até os altos da Muralla de Lugo, e os nomes das valgadas e dos montes que enchen a «Lección elemental» onde Os trinta mil quilómetros cadrados / que mide o meu país / valen por todo un mundo.

Unha beleza íntima unida aos recordos da infancia, á nai e ao pai, aos avós emigrados desde Valverde e Mondoñedo a Santiago de Cuba, mais tamén ao arado, ao gando, ao pantrigo, ás cantigas populares, ás friaxes de moitos invernos con botellas de auga quente ou ladrillos roxados… (¡Canto doe a memoria!), e que serve para tomar partido a carón dos pobres de mundo e da súa dor. E, do mesmo xeito que Celso Emilio ou Manuel María, identifica ben os inimigos do pobo nos ladróns das finanzas, na banca ou nos gobernos rendidos, ao tempo que hai un certo resaibo contra ese mesmo pobo que ás veces tamén os aplaude ou os vota. Poesía para un tempo de indignación individual e colectiva e coa voz de Billie Holiday ou os sons de Miles Davis como banda sonora.

Se no último poema desta parte xa se menta a Manuel Antonio como nauta meu de interiores singraduras, os 13 poemas do terceiro bloque «Recadeiros de luces e sombras» constitúen un diálogo metapoético no que reivindica as súas lecturas máis devotas. Tanto é así que no inicio outro excelente soneto, «Contrapenélope», dálle resposta á coñecida composición de Díaz Castro. E neses poetas recadeiros están tamén Rosalía de Castro, Cunqueiro, Pimentel ou os vellos amigos xa finados Avilés de Taramancos («Lomba de Taramancos») e Uxío Novoneyra («Courel pola Seara») da nosa banda e Dante, Leopardi, Rilke, Poe, Cernuda ou a narradora Virginia Woolf da banda de fóra. O culturalismo é evidente, mais non semella traído ao chou, senón ben enraizado nos poemas.

E sen esquecermos novamente fíos comúns como a microtopinimia chairega, ben abondosa no final de «Esteos da memoria», ou a lembranza da nai e do pai («Todas as nais», «Evocación do pai», onde chega a dicir: Púxome moita escola / no oficio da escritura sen sabelo).

Co mesmo encabezamento que o libro, a cuarta parte xunta 23 poemas. De novo un soneto introduce a «Expoliación» sufrida por lugares da nosa civilización clásica. Agora a dición bota moita man das referencias históricas, que se alongan até o franquismo e a represión (velaí versos con títulos ben preclaros coma «Memoria», «Paseado», «20 de novembro», «Pretérito de sombras» ou «Recóllovos na lama»). Porén, o cumio do lirismo está na evocación doutras ruínas, as da casa e dos eidos paternos e coa presenza espiritual aínda dos avós, así resulta magnífica a escrita destas lembranzas en «Reverso», «Voces», «Terra de hai pouco» (que remata Foi dominada a fraga e racionada a chuvia xa desde os trasavós), «Ladrar contra o silencio», onde o verso só os cans me recoñecen reescribe máis unha vez o retorno de Ulises ou «Vimos de atrás», que rende homenaxe ás nais descalzas que estrullaron a terra. A nostalxia apodérase do estro poético, por iso non é estraño que sexan convocados Hölderlin e novamente Rilke.

Versos desde a ollada dos meninos contra as políticas belicistas de Bush no Iraque e de Putin en Chechenia serven para chegarmos aos dous poemas finais «Fisterra», breve e contundente na súa enunciación, e «Estirpe», onde sobrancea o léxico mariñeiro, acaso xustificado na comuñón que manteñen coa ribeira rianxeira desde hai uns anos o chairego e a poeta Helena Villar Janeiro. Esta simbiose tan gozosa entre a requintada lingua de terra adentro e outras palabras máis propias de Manuel Antonio e doutros poetas do mar pon o ramo a este Sobre ruínas (2013), unha lectura necesaria para estes tempos de dúbidas, porque «La poesía no miente nunca, es una realidad incuestionable» como dicía non hai moito Antonio Gamoneda.

Miro Villar

One response so far

Mai 27 2014

Poesía Completa de Gonzalo López Abente, recensión de Teresa Seara en Grial

Published by under Poesía,Recensións


(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

No último número, 201 (xaneiro, febreiro, marzo do 2014), de Grial, Revista Galega de Cultura, que acaba de chegar ás librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital na propia páxina da Editorial Galaxia, a crítica e profesora Teresa Seara publica unha cumprida recensión da nosa compilación da Poesía completa de Gonzalo López Abente, publicada por Espiral Maior en coedición coa Fundación López Abente).

Deseguida reproduzo tamén aquí o texto:

Filigrana

Aínda en vida, Gonzalo López Abente (Muxía, 1878-1963) foi considerado por Vicente Risco un clásico, Varela Jácome viu nel un símbolo do seu grupo xeracional e Sebastián Risco un digno sucesor das voces que, desde Mendiño até Rosalía de Castro ou Eduardo Pondal, representan o summun da nosa lírica. O dominio métrico e o atinado tratamento de temas non por universais menos relevantes -que son transmitidos dunha forma diáfana mediante unha linguaxe culta e dotada, como aprezou Aurelio Aguirre, dunha gran forza expresiva- elevaron a López Abente á categoría de mestre. Porén, a súa figura era case descoñecida, malia terlle sido dedicado o Día das Letras Galegas en 1971, e o groso da súa obra inaccesible até hai ben pouco, exceptuando dúas iniciativas (a Antoloxía poética de 1995 e a edición, en 2011, do inédito Bretemada) que, da man de Miro Villar, representan un firme empeño por recuperar a súa voz do esquecemento. Por iso debemos congratularnos da saída do prelo da súa Poesía completa, baixo o auspicio da Fundación Gonzalo López Abente e de Espiral Maior que arriquece así con outro persoeiro esencial do noso acervo literario a xa prestixiosa colección Ópera Omnia.

Neste volume Miro Villar demostra, de novo, que é un erudito na obra abentina e así se apreza no exhaustivo prólogo, no minucioso compendio da produción espallada na prensa e no coidado exquisito con que edita un corpus composto polos poemas de xuventude -escritos aínda en castelán-, os oito libros, os textos dispersos en revistas da súa bisbarra natal e tamén de América, os manuscritos e mecanoscritos inéditos e os poemas traducidos a outras linguas (castelán, francés e portugués).

A modo de apéndice, o libro recolle tres agarimosos textos de homenaxe (de Johán Carballeira, Jenaro Marinhas del Valle e Avelino Díaz) e unha partitura onde Miguel Brotóns se inspira no poema “O meu mar”.

Adoito Gonzalo López Abente plasma nos seus versos as vivencias máis dolorosas do ser humano pero faino confortado por unha profunda relixiosidade que vertebra todo o seu discurso, un sentimento de trascendencia que prevalece sobre as preguntas existenciais e do que o eu poético obtén conformidade fronte ás probas que a vida lle depara. A poesía concíbese como un exercicio catártico, un don divino, o verdadeiro alimento da alma, “unha filigrana, / un encaixe sotil onde a humana / fantesia quedase en suspenso”, preservada por quen nos ofrece un canto onde “alenta un algo imborrábel entranado nas verbas ditas na soedade e máis no silencio”, como sinala Salvador Lorenzana.

Pero ademais López Abente leva o mar da Costa da Morte ben cinguido ao espírito, en palabras de Sebastián Risco, inserto no centro máis sensitivo do corazón xa que o mar é elemento central que desborda o verso e impregna con salitre as palabras que nos falan dos “sentimentos primarios e prepotentes do curazón dos homes”, segundo Vicente Risco. Xa que logo, como afirma Manuel Vilar Álvarez, “Se lemos a Abente estaremos camiñando polas páxinas da nosa historia, percorreremos o noso territorio cunha guía excelente, (…) descubrindo os vellos topónimos xa esquecidos, (…) estaremos descubrindo a paisaxe coas xentes que a construíron e entrando no imaxinario das mesmas”, por máis que o propio López Abente confesase: “non fixen a obra soñada/ (…) O que fixen, foi esto que vedes: / unha ruin obra de valor valdeira… / mais, sexa o que queira, / esta obra ruin ahí a tedes”, reunida nas páxinas deste volume imprescindible.

Teresa Seara

Comentarios desactivados en Poesía Completa de Gonzalo López Abente, recensión de Teresa Seara en Grial

Mai 15 2014

Manifesto «Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza!» da escritora Marica Campo para o Día das Letras Galegas 2014

Published by under Lingua,Manifestos,Poesía


(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Esta bitácora tamén apoia e difunde o Manifesto «Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza!», da autoría da escritora Marica Campo, que será lido nas 8 mobilizacións que terán lugar o 17 de maio de 2014, convocadas pola plataforma Queremos Galego! e apoiadas por numerosas persoas e asociacións de base.

«Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza!»

O galego é a nosa lingua. A Galiza ten unha lingua de seu que é o galego. Por isto, non podemos tolerar  que no noso país, hoxe, o español, coa axuda do Inglés, se utilice como o seu sepultureiro. Até o Estatuto de Autonomía, que xa ten 33 anos, declara que o Galego é a lingua propia de Galiza. En boa lóxica, xa que é así, está na súa casa e non precisa permiso das outras,  impostas e alleas,  para se mover libremente polas diversas estancias.

Todos os avances das forzas emancipadoras da humanidade  foron sempre na dirección de combater a exclusión social. Agora, na tan amentada crise, denúnciase decote o aumento dos excluídos. Mais nós, galegas e galegos, levamos moito tempo vivindo unha crise particular que non é filla conxuntural da que din que se desatou hai sete anos. A nosa crise ten outros nomes e apelidos: son o noso dereito a existir como tales, a traballar na nosa terra e a facermos uso libre e estendido da nosa lingua, os que están sendo vulnerados.

A ela, á nosa lingua, foille imposto historicamente un manual de redución. A que a reduciron? Reducírona á oralidade, á fala; reducírona a unha clase social, os oprimidos carentes de todo poder de decisión; reducírona a uns lugares, as aldeas; reducírona a unha idade, os vellos.

O ano pasado lembramos que se cumprían 150 anos desde que unha muller chamada Rosalía de Castro culminara un proceso de dignificación da lingua galega, rompendo esa trampa mortal de falsa naturalidade, isto é, dun uso marxinal permitido, e elevándoa á máxima altura estética e patriótica. A partir dela e até os nosos días,  a nosa lingua foi cobrando naturalidade e dignidade noutros espazos sociais e públicos a cadora máis amplos e diversos.

Somos todas e todos os que estamos aquí fillos ou descendentes deste esforzo;  mais, ao mesmo tempo, responsábeis de lle asegurarmos continuidade. Neste labor, non só non contamos coa protección institucional, senón que temos que gastar o tempo a defendérmonos das ilegalidades que os poderes públicos perpetúan contra o galego.

Amigas e amigos, o tempo actual non é propicio para a existencia de Galiza e do seu signo principal, a lingua galega, porque a globalización pretende arrasar con toda diferenza que ouse desafiar a hexemonía do imperial dominante. Non os imos compracer. Non temos a menor vontade de suicidio nin de resignación. Por isto, parafraseándomos a Díaz Castro, o poeta a quen celebramos este ano, diremos:

Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza, no uso da nosa lingua nas aulas, tamén como lingua vehicular  escandalosamente prohibida pola Xunta para certas materias.

Un paso adiante e mais outro paso adiante, lingua nosa, nos medios de comunicación e na publicidade.

Un paso adiante e mais outro paso adiante, no uso do Galego pola Administración.

Un paso adiante e mais outro paso adiante, porque iso é o xusto, para a nosa palabra na Xustiza.

Un paso adiante e mais outro paso adiante nas misas e demais celebracións relixiosas.

Un paso adiante e mais outro paso adiante na oferta de ocio.

Un paso adiante e mais outro paso adiante en todos os novos soportes comunicativos.

Un paso adiante e mais outro paso adiante nos transportes públicos.

Un paso adiante e mais outro paso adiante no comercio.

Un paso adiante e outro paso adiante en todas as artes e as letras.

Porque unha lingua normal é unha lingua ubicua, omnipresente,  e este decálogo non nace dunha invención nosa, senón que está contido na Carta Europea das Linguas non Estatais, aceptado como lexislación superior do Estado en 2001 e igualmente presente no Plano Xeral de Normalización Lingüística,  aprobado por unanimidade no Parlamento de Galicia vai para dez anos, e desprezado por quen o tiña que executar.

Debe ser a lingua obxecto de uso e de defensa todos os días do ano en todos os lugares e momentos, porque non é un adorno ou unha peza cultural: é o noso ser e precisa dunha defensa cívica e dun amor colectivo e dunha mobilización social tan potente como a que dedicamos a outros asuntos que teñen a ver co diñeiro, co traballo ou con dereitos conquistados.

O poeta Díaz Castro, escribiu nun seu poema estes versos: “Alumarei con fachas de palabras, / ancho herdo meu, o mundo que me deron”. Falar a nosa lingua é darlle luz, é dicir, visibilidade. E tamén calor, amparo social, porque a lingua non é individual e precísanos a todas e a todos para seguir nomeando o mundo desde nós.

Adiante, pois, sempre!

Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza, coa lingua que nos crea e que nos cría, que nos fai ser e existir.

Viva a lingua galega!

Fagámola vivir e ser útil!

É tempo de falarmos: somos nós!

Marica Campo

Comentarios desactivados en Manifesto «Un paso adiante e mais outro paso adiante, Galiza!» da escritora Marica Campo para o Día das Letras Galegas 2014

Mai 14 2014

Entre as zocas e os lóstregos, o disco de Nacho Mora en posprodución


(Fotografía de Lestonnac Ibáñez. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Unha vez rematado e completado, xa está en fase de posprodución o proxecto de crowdfounding ou microfinanciamento colaborativo do novo disco de Nacho Mora (A Coruña, 1975), Entre as zocas e os lóstregos, que incluíu como cartas de presentación o meu poema «Foi nas Illas Lobeiras…» e a interpretación inspirada no poema «Noivado IV» de Álvaro Cunqueiro, aos que se xuntaron textos doutros poetas galegos, clásicos e contemporáneos, como Eduardo Pondal, Ramón Cabanillas, Celso Emilio Ferreiro, Uxío Novoneyra, Ana Romaní, Baldo Ramos ou Estíbaliz Espinosa.

E xa principiaron os concertos, na bitácora de Letra en Obras pódese ler unha anotación que remite para outra da páxina musical desconcierto.com, onde se pode ler unha crónica do primeiro concerto asinada por Rosanna Moreda e con fotografías de Lestonnac Ibáñez. A seguir reproduzo o texto, salientando en negra as referencias ao texto da miña autoría. No remate engado novamente as videocreacións xa presentadas.

Donde: Sala Mardi Gras de A Coruña

Cuando: 11 de abril del 2014

Como: Buena entrada

Fotos: Lestonnac Ibáñez

Noche de poesía en clave musical o como acertadamente titula nuestra redactora, “Nacho Mora y Pablo Seijas: Poetizando el indie”

by Rosanna Moreda

Para aquellas ánimas obcecadas con la poesía, que nos empeñamos en colorear nuestro minuto a minuto con ella aunque a veces parezca una tarea descabellada; saber que existen otras/os que comparten esta pasión; es una grandeza. Lo comentamos escasos meses atrás con Narf, músico que también forma parte de estos cantores que rinden tributo a la dama Numen, pero no en su forma fácil y ligera, sino desde parajes más insólitos, menos investigados. Se trata de un grupo de músicos (no nos arriesguemos todavía a denominar “corriente”) que parecen trasladar gustos muy personales así como pasiones literarias específicas a sus composiciones, y no al revés. A esto se podrá objetar: “Bunbury lo lleva haciendo desde hace años…” y es cierto. Pero en este caso, parece primar la composición musical y la puesta en escena de ese mito tan deglutido del cantante-héroe, dejando de lado el espíritu literario. Es como si en el ego inevitable del que sostiene el micro, se diluyera la esencia de la tinta, que es en principio el origen de la inspiración, y esto no ocurre ni de lejos con los artistas a los que aquí nos referimos.

En el caso de Nacho Mora y su banda, quienes ofrecieron un muy cálido concierto el sábado pasado en la sala Mardi Gras, presentando “Entre Zocas e Lóstregos” (Autoeditado, 2014), en el que pusieron música a una selección exquisita de poemas gallegos; percibimos un esfuerzo y una sensibilidad dignos de destacar por ofrecer una lectura de textos que en ocasiones, no son de fácil divulgación al no tratarse siempre de poetas de renombre. Desde Álvaro Cunqueiro a Ana Romaní, el mérito de este coruñés recae en encontrar la dupla perfecta entre el canto y la letra, y en recopilar piezas de gran intensidad lírica. Que esto se realice desde la mirada musical, podría considerarse como una propuesta hipertextual, otro registro y desglose de la acción poética, y esto es fundamental en tiempos donde las artes se entremezclan con un resultado que no es solo lúdico y enriquecedor, sino fundamentalmente educativo.

En pocas palabras, necesitamos más cantantes que trabajen en proyectos similares, para hacer que la poesía vuelva a apasionar como lo hizo épocas atrás, netamente pre-visuales. Entre las canciones más emotivas del concierto ofrecido, no puede dejar de citarse “Illas Lobeiras”, por lo cautivadora. Hermoso poema de Miro Villar, que nos arrastra hasta la médula de Costa da Morte, a lo más revuelto del burbujeo iluminado y sin aviso, conjuros mediante que se instalarán de pleno en nuestro archivador de melodías escondidas:

E fumos temerosos dun medo que rabuña
interrompendo os beixos coa dúbida do incerto
de coñecer se a lenda puidese ter de certo
que os lobos descenderan como a xente supuña.

Acompañado de tres músicos más, todos gallegos con excepción del extrovertido bajista (catalán), demostraron un manejo de lo acústico muy notorio, así como una coordinación entre ellos muy fluida, que es lo que ocurre cuando se transmite sin intrusiones la obstinación que brota desde adentro. Pero lo más significativo del concierto, además de este lado literario tan fundamental, fue la variedad de estilos propuestos, que pese a oscilar entre un rock-pop-folk, a grandes rasgos, conformaron ritmos diferentes según la canción, en el ejercicio de consolidar el tándem sonido/ poema, respetando de este modo el alma del verso. Y para versos, la singular adaptación de un poema que casi lo abarca todo, al menos todo lo importante, que nos desafía con su extrema vitalidad y no es otro que “O”, así, sin más, de Estíbaliz Espinosa y sus delicadísimas patáforas envueltas en un pop muy blanco, tan sorprendente como el poema mismo:

Comería a túa alma
coma quen come un ovo
dóce
novo
perfecto microcosmos no seu óvalo de nácar.

Luego apareció un retro más puro, memorables años 50 que siempre brotan cuando de cuerdas múltiples y bien nutridas se trata. Oscilando en ocasiones entre escalas de vigor en formato de rock puntualmente pesado o en melodías de cantautor extremadamente suaves, habladas más que cantadas. Muy emotiva también la adaptación de “Árbore da cegueira” y otras composiciones de corte más folclórico. Concluyendo; highly recommended tanto esta propuesta como la del telonero Pablo Seijas, con sus melodías tiernas y también acústicas que tan pronto nos llevan a Latinoamérica como nos levantan el ánimo con ecos de banjos lejanos y Laura Veirs saludándonos desde la otra orilla del desierto. La alusión que el joven cantante hizo al terreno oculto que tenemos en el inconsciente con su tema “Mi desván” del disco “Para brillar” (Autoeditado, 2013), viene muy a cuento con esta pequeña loa a las palabras sin música o con ella, pero siempre presentes.

Comentarios desactivados en Entre as zocas e os lóstregos, o disco de Nacho Mora en posprodución