Archive for Febreiro, 2014

Feb 26 2014

Ditame da X edición dos Premios «Rosalía de Castro», organizados polo Centro PEN Galicia

(O escritor angolano Pepetela nun retrato de Nelson Paím)

Coincidindo coa conmemoración do aniversario de Rosalía de Castro, o Centro PEN Galicia fallou os premios que levan o nome da escritora, instituídos en 1996 e de carácter bianual, e que teñen por obxectivo distinguir a traxectoria relevante de catro autores en lingua portuguesa, castelá, catalá e eúscara.

Máis unha vez fixen parte do xurado cualificador dos Premios «Rosalía de Castro», desta volta na súa X edición, que organiza o Centro PEN Galicia, coa colaboración da USC e da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, malia non poder achegarme á última das sesións. Luís González Tosar (presidente do xurado), Xabier Castro Martínez (secretario do xurado), Marilar Aleixandre, Bieito Iglesias, Inma López SilvaXosé Lois García e eu propio, decidimos outorgar os devanditos galardóns por unanimidade e previa deliberación a:

Artur Pestana, Pepetela (Benguela, 1941) é o narrador que resume o período de independencia de Angola e, como escritor, xa recibiu en 1997 o premio Camões.

Claudia Piñeiro (Buenos Aires, 1960) é descendente de emigrantes galegos e na súa traxectoria conta con títulos como Las viudas de los jueves ou Un comunista en calzoncillos, no que lembra a figura do seu pai.

Antoni Serra (Sóller, 1936) é narrador e xornalista, e na súa obra tamén destacan a súa produción memorialística, con catro importantes dietarios. Tamén é autor de novela negra.

Kirmen Uribe (Ondárroa, 1970) recibiu o Premio Nacional de Narrativa por Bilbao-New York-Bilbao (con tradución ao galego de Isaac Xubín). O seu último libro é O que move o mundo.

Os catro escritores recibirán o premio «Rosalía de Castro» en data a determinar, contra finais do mes de maio no salón nobre do Pazo de Fonseca, na Universidade de Santiago de Compostela.

Comentarios desactivados en Ditame da X edición dos Premios «Rosalía de Castro», organizados polo Centro PEN Galicia

Feb 25 2014

Entrevista no Magazine Cultural Galego da xornalista Montse Dopico


(Cabeceira da entrevista. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Sigo desde a súa creación, o 6 de xaneiro deste 2014, se non estou nun erro, a traxectoria do Magazine Cultural Galego da xornalista Montse Dopico, unha sinatura habitual desde hai anos nas páxinas culturais de moitos xornais e revistas dixitais e en papel.

Desta volta tocoulle á miña obra ser protagonista na sección de «Entrevistas», unha longa conversa que reproduzo deseguida e que se pode ler tamén nesta ligazón, ao tempo que animaría a coñecer outros interesantes e suxestivos contidos do Magazine.

“Acredito nesa visión poliédrica sobre Rosalía que desterra mitos historiográficos”

Montse Dopico 25/02/2014 Entrevistas

A Negra Sombra é, para Rosalía, amiga e compañeira. Iso nos conta Miro Villar en A pantasma da Casa da Matanza. Un relato que conflúe coas procuras recentes de revisión das interpretacións sobre a poeta.

A Negra Sombra acompaña a Rosalía na súa doenza. E faino como amiga, como compañeira e non como representación da súa dor. Así é A pantasma da Casa da Matanza (Biblos), o último libro de Miro Villar. Un conto con ilustracións de Xosé Cobas nado da relectura dun dos poemas máis coñecidos da autora de Follas Novas e Cantares Gallegos. Falamos con Miro sobre este libro e sobre a súa obra poética.

A pantasma da casa da Matanza é unha sombra, ben coñecida, a Negra Sombra. Partiu a idea dese poema en concreto?

O conto naceu dunha encarga que nos fixo Helena Villar Janeiro, na altura presidenta da Fundación Rosalía de Castro, a varios autores e autoras para un volume de edición non venal intitulado Quen casa ten de seu, que se publicou en 2009 no 172 aniversario do nacemento da poeta. Nese contexto de homenaxe á casa maxinei esta historia na que, como ben dis, a inspiración chega da (re)lectura dun dos poemas máis coñecidos da autora. Na nova edición (Biblos, 2012) revisei o texto, porén a maior transformación veu das magníficas e suxestivas ilustracións de Xosé Cobas, que lle dan ao texto outra dimensión, no meu entender de moito lucimento estético.

A ‘Negra sombra’ reivindícase, ademais, como compañeira e amiga de Rosalía, que foi confundida coa dor da enfermidade, co desacougo existencial, etc… Hai no libro unha intención de revisar, precisamente, o concepto que temos da ‘Negra sombra’ e o que del se deduce sobre a personalidade de Rosalía?

Haina, de maneira moi consciente. Os especialistas, mesmo os que fan haxiografía da vida da poeta, non concordan sobre o significado na negra sombra. Como lembraba Pilar García Negro en A Nosa Terra (1990) fálase da “sombra” do pai sacerdote (como García-Sabell), da “sombra” amorosa do poeta romántico Aurelio Aguirre (como Machado da Costa), da memoria do pasado (como Carvalho Calero) ou da insatisfacción psicolóxica (como Francisco Rodríguez), entre as máis salientables. Porén, todas as visións si que concordan na connotación negativa e iso foi o que pretendín revirar. Por que non “fantasear” coa presenza dunha sombra que se sente abraiada pola escrita da poeta e que se converte na súa amiga e compañeira na súa doenza, sexa física ou psíquica?

En que sentido quere, o libro, contribuír a desterrar os mitos arredor de Rosalía, ou polo menos facer máis ampla e rica a idea que temos dela?

Hai moitos estudosos da obra e da biografía da poeta que están a andar novos camiños de interpretación, poño por caso as eséxeses de Anxo Angueira ou de María do Cebreiro. A miña achega non deixa de ser un conto, ficción daquela, por máis que acredite nesa visión poliédrica sobre a autora que desterra mitos creados pola nosa historiografía. Se a miña brincadeira axuda a camiñar nesa reflexión e nesa relectura pois mel nas filloas. A obra de Rosalía é rica en por si e dunha contemporaneidade innegable e visceral.

Como foi traballar co ilustrador, Xosé Cobas?

Teño para min que Cobas é un dos nosos mellores ilustradores nun ámbito no que o noso país está na vangarda como testemuñan os recoñecementos que reciben mesmo fóra das nosas fronteiras. Propúxenlle o seu nome ao escritor Tucho Calvo, director literario de Biblos, aínda fascinado polo traballo que fai en libros de Xabier P. Docampo, como o derradeiro A illa de todas as illas. E Cobas non me defraudou nadiña, pola contra superou en moito as miñas expectativas. E sempre desde o diálogo, pois a cada pouco enviaba bosquexos para eu os comentar. En definitiva, foi un pracer que o meu texto o inspirase (díxome que non ilustraba nada que non lle interesase) e ese gozo acrecentouse cando vin o primeiro exemplar do libro impreso. É magnífico!!!

Onde tes previsto presentar o libro en próximas datas? Que ten que ver coa túa narrativa anterior para público infantil? (Se cadra é un pouco distinto)

En efecto é moi diferente das miñas anteriores entregas para o público infantil. Tanto é así que dubido que o conto poida ser ben lido por lectoras e lectores non iniciados na obra de Rosalía, xa que como falamos hai un diálogo moi explícito co poema coñecido como ‘Negra sombra’ e non creo eu que este poema sexa axeitado para idades temperás, por moito que coñeza varias versións musicais. Daquela quero pensar que é un álbum ilustrado para ler despois dos dez anos e mesmo por persoas adultas. E tamén por iso as presentacións serán abertas a todo o público, espero que as librarías Á lus do candil (Arteixo) e Couceiro (Compostela) poidan acoller os próximos lanzamentos.

Vamos agora para atrás na túa obra. Comezando por Breizh, que é unha viaxe que conecta dúas Fisterras, a galega e a bretoa, a través dos haikus. En realidade, a viaxe, o lugar, a paisaxe… están moi presentes no que fas desde ‘Ausencias pretéritas’. Por que? (Hai unha reivindicación do lugar, de Galiza)

Así é, desde o meu primeiro poemario sempre hai lugar para a viaxe, a viaxe cultural e a viaxe como coñecemento do íntimo e do propio. ‘Breizh’ nace dos apuntamentos dunha viaxe física á Bretaña realizada cos compañeiros e compañeiras do Instituto de Estudos Comarcais da Costa da Morte na xeira de viaxes desta entidade polas diferentes fisterras atlánticas.

Canda ela hai unha consciente e premeditada viaxe literaria, que nace da miña fascinación por un pequeno libro de Manuel María intitulado Laio e clamor pola Bretaña. E, como xa teño comentado noutros lugares, tamén está o diálogo coa nosa propia tradición, porque a paisaxe e a identidade bretoas están na literatura medieval galega e na contemporánea, desde As cruces de pedra na Bretaña de Castelao até Olga Novo, sen esquecermos Cunqueiro e Ferrín, entre outros moitos.

Sempre me interesou a poética do territorio, se callar porque fago parte da Costa da Morte que posúe un inmenso caudal simbólico, por máis que sexa un topónimo nacido nos albores do século XX e no xornalismo, tanto é así que ao poeta Gonzalo López Abente non lle apracía e prefería escribir “costa brava” nos seu versos. E a preocupación pola paisaxe está en min case desde que teño uso de razón, pois a miña primeira militancia social foi aos 16 anos en Adega-Costa da Morte e ese compromiso é o que me leva a colaborar aínda hoxe con Monte Pindo Parque Natural para os que coordinei, xunto a Chisco Fernández Naval, a antoloxía Versos no Olimpo.

O mar é protagonista en Abecedario da desolación, en Gameleiros… Ademais do motivo obvio, que é a túa orixe, parece que o mar é un xeito, nos teus libros, de falar da viaxe que é vida, coa súa procura, os seus naufraxios… En que sentido es, nese aspecto, debedor da literatura clásica?

O mar fai parte importante da miña biografía. O mar levou a meu pai (devolveu o seu corpo aos poucos días) cando eu tiña apenas tres anos, o mar levou a América ao meu bisavó (hai un poema inesquecible do meu irmán Rafa Vilar sobre esa viaxe) e ao meu avó e o mar sempre estivo aí. Despois sempre me interesou a literatura do mar, de feito o libro preferido da miña infancia é Moby Dick de Herman Melville, nunha época que había baleeiros aínda en Caneliñas (Cee) e logo os poetas do mar, primeiro López Abente, logo Manuel Antonio ou Antón Zapata, logo Avilés de Taramancos ou Bernardino Graña. E sempre a literatura clásica, como ben subliñas na que o mar simboliza a existencia.

Hai outras constantes, como o diálogo con outros creadores. Arranca en 42 décimas de febre (ao iniciar os poemas con versos doutras persoas), e continúa en toda a túa poesía ata Breizh. A túa mirada non é a do turista que tira a fotografía. Detense en como os artistas mudaron a paisaxe, ou a nosa perspectiva sobre ela. É a túa idea?

A metaliteratura sempre. Sempre me interesou dialogar con lecturas que me fascinan ou que o fixeron nun momento aínda que hoxe arrefriasen. Xa o terceiro caderno do meu primeiro poemario, Ausencias pretéritas (1992), co epígrafe “De ti e das palabras”, incluía homenaxes ben explícitas a poetas amados e iso non deixou de me acompañar até hoxe. E canda a literatura, algunhas músicas, moita pintura, fotografía e moito cinema, calquera manifestación artística que por unha ou outra razón me conmova ou me faga matinar.

E agradezo que salientes que na viaxe a miña ollada non é a dun turista, porque iso mesmo era o que eu pretendía. Malia a brevidade dos haikus ou haikai de Breizh, ou acaso grazas a ela, pretendía reflexionar e levar á reflexión sobre as mudanzas e sobre a nosa culpabilidade ou cando menos a falta de inocencia nesa transformación. Por poñer un exemplo, na Bretaña onde a cultura é un valor engadido, sobre todo na protección do patrimonio, non son indiferentes os haikus á denuncia da minusvalorización da lingua bretoa ou a constatar a comercialización do herdo de Paul Gauguin en vulgares mantelos nas casas de xantar ou a lembrar desfeitas, tamén, como aquel megalito que os nazis converteron en búnker. Con todo, sucumbín ao engado daqueloutra fisterra atlántica.

Hai rima en A pantasma da casa da Matanza. E non só, se cadra, porque sexa un libro para público infantil. Había rima en 42 décimas de febre. Hai sonetos en Equinoccio de primavera. Volve estar a métrica moi medida en Abecedario da desolación… Até chegar ao haiku, que por moi minimal que sexa non deixa de ser unha forma clásica. Como fuches concibindo a evolución da forma do verso?

Non concibo os versos de meu (que non os outros) sen o pouso e o ritmo que lle dá a métrica. Todos os meus libros de poemas, sen excepción, responden a diferentes variacións sobre ese principio fundamental que reivindico como propio. Mesmo o poemario As crebas leva un engado, xa que a disposición gráfica é a do poema en prosa, porén todos os textos dese libro son sonetos en alexandrinos brancos. O libro gañou o premio Concello de Carral e estou completamente certo de que o xurado infravaloraría os textos de se presentar tal e como os escribín, como sonetos. Daquela, na miña obra poética non hai mudanzas a este respecto. Son devoto do heptasílabo, do octosílabo (menos), do hendecasílabo ou do alexandrino.

Captar un instante, explícase ao final de Breizh, é o sentido do haiku, que ten que ver, precisamente, moito cos sentidos. As sensacións eran moi importantes, por exemplo, en Abecedario da desolación. Como os afectos. Como en Equinoccio de primavera. Canto pesan as sensacións e os afectos nos teus libros, en xeral?

A literaturización dos afectos naceu coa propia literatura e para min é sempre un fío temático do que me aprace tirar, entendendo como afectos algo moi amplo. De feito sorprendeume moito que a crítica fixese unha lectura do poemario As crebas (2011) centrada nunha creba sentimental (que a houbo) cando, malia a brevidade deste libro, a miña intención ía alén de todo iso, unha creba máis, entre outras crebas que falan da miña infancia e do recordo de labores da miña nai que xa non realiza (“As sabas a clareo”, pois ela agora ten que vivir nun piso, despois de pasar setenta anos nunha casa), do banco de carpintaría que tiña meu bisavó, que morreu aos 98 anos, e que fracasou na Arxentina, da propia cultura do mar agora musealizada que se perde, da metaliteratura contra a inutilidade da escrita en épocas nas que moi pouca xente le e moito menos na nosa lingua e doutras crebas máis que sería prolixo enumerar.

O haiku é máis sensorial, máis suxestivo. Era a estrofa que atopei axeitada para un caderno de viaxe e para unha chamada á reflexión. O resto da miña obra non acada nunca ese nivel de condensación, nin sequera nas décimas ou nos sonetos que ao meu ver adoitan ser moito máis explícitos.

Hai outro aspecto que comeza en 42 décimas de febre, que á a reivindicación das mulleres insubmisas, fortes, afoutas. Hai nese sentido diálogo con Xohana Torres ou Rosalía en Equinoccio de primavera. Pero a idea desenvólvese, sobre todo, en As crebas. A súa Penélope non agarda anos por Ulises. Canto hai de reivindicación das mulleres atlánticas? De que reflexións nace, en concreto, este libro?

Como dixen, a crítica leu As crebas só en clave afectiva e iso foi unha simplificación que me chamou moito, xa que varios dos poemas falan da miña nai, esa muller atlántica que tivo que pelexar moito na vida, soa e sen axudas para sacar adiante os seus cinco fillos. Canda ela están moitas mulleres do común, que son costeiras porque era a miña realidade máis inmediata, a loitaren no día a día.

Con anterioridade, tiven a sorte de partillar moitas lecturas coa promoción dos noventa onde as mulleres multiplicaron a súa voz na poesía galega. Creo, sen temor ao erro, que esta comuñón levou a que os poetas masculinos tamén nos fosemos empapando das reivindicacións máis feministas. De aí nace a nosa loita por empequenecer o masculino que levamos dentro por unha educación machista, mais esta é unha angueira que non admite relaxamento. E todo isto fai parte desa rebelión necesaria, moito máis nos tempos de hoxe nos que estamos a vivir unha involución. Traballo na educación e sei moi ben que aínda hai moito que facer e que os discursos reaccionarios prenden axiña, tamén na mocidade. Chégame con abrir os ollos e observar.

Hai, tamén, en relación co anterior, un fondo de poesía política. En Equinoccio de primavera, por exemplo. (Combater o sistema, as fotos de Salgado…) Como chega esa pegada á actualidade, na túa obra?

Permíteme dúas citas que resumen perfectamente a miña maneira de pensar con respecto ao destinatario. A primeira é do escritor francés Jean Paul Sartre e sinala: “Por tanto, o autor escribe para dirixirse á liberdade dos lectores”, completada con esta outra afirmación do poeta alemán Arnfried Astel: “O home, para quen escribo / non le”. Cantos lectores/as de poesía hai na nosa nación? Sexamos optimistas e poñamos un milleiro, aínda que as tiraxes nos levarían a reducir ese número á metade. Daquela, que capacidade de influencia pode ter un/unha poeta na sociedade? Ese fondo de poesía política está porque fai parte da miña persoa, mais só testemuña fragmentos do meu pensar e aí remata a súa posibilidade de intervención. Ándoche cos pés ben chantados na Terra.

Comentarios desactivados en Entrevista no Magazine Cultural Galego da xornalista Montse Dopico

Feb 25 2014

#euRosalía. Eu tamén Rosalía

(Fotografía tirada polo poeta Xesús Rábade Paredes na casa da Matanza na homenaxe de xullo de 2011)

Onte, entre as abandosas e suxestivas actividades realizadas para conmemorar o 150 aniversario da publicación de Cantares gallegos (1863), a Fundación Rosalía de Castro chamaba a realizarse unha autofoto ou selfie. Non tiven ocasión de o facer, e non só por pudor, así que hoxe reproduzo a fotografía máis rosaliá da miña colección, aínda que non é unha autofoto, que data de xullo de 2011, con ocasión da conmemoración do 126 aniversario do seu pasamento.

Velaquí o chamado que realizaba a Fundación Rosalía de Castro.

#EUROSALÍA

O 24 de febreiro rematan as celebracións do 150 aniversario da publicación de Cantares gallegos. Queremos propoñer unha acción colectiva en Internet que integre á maior xente posible, tanto en Galicia coma no resto do mundo.

Trátase de que o día 24 todos e todas nos fagamos unha autofoto (un ‘selfie’, como se chama agora) con calquera cousa relacionada con Rosalía (cun libro dela, a carón dunha estatua, dunha placa, dunha camisola…), a comparta nas redes sociais e, se queren, nola pasen, para publicármola tamén nós no noso FB/Twitter. [Se así o queren, enviádenola a este mail: fundacionrosaliadecastro@gmail.com]

Podedes colgala no Facebook e no Twitter co hashtag #euRosalía, de forma que sexa fácil de atopar para todos/as.

Animádevos a partipar! #euRosalía!!!

Comentarios desactivados en #euRosalía. Eu tamén Rosalía

Feb 21 2014

A cultura galega, a nosa angueira. Un manifesto necesario e mobilizador de vontades

Published by under Manifestos

A Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG), a Asociación Galega de Editores (AGE) e a Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil (GÁLIX) veñen de facer público o comunicado conxunto A cultura galega, a nosa angueira, que me aprace moito reproducir deseguida, pois asumo a totalidade do Manifesto.

A cultura galega, a nosa angueira

O panorama cultural galego identifícase hoxe máis ca nunca con aqueles lembrados versos de Díaz Castro no poema Penélope. Porque son tantos e tan dolorosos os pasos atrás

Hoxe, tantos anos despois daquelas iniciativas culturais que na década dos 70 do pasado século ergueron o facho para alumearen o camiño da recuperación cultural de Galiza, segue sendo a iniciativa popular asentada en asociacións, colectivos, estruturas profesionais e algunhas institucións conscientes, a que mantén viva a nosa cultura, moitas veces contra o vento e a marea institucional que, escusándose na crise, practican a destrución cultural de noso e, por tanto, da industria cultural, empobrecendo o noso país ao privalo dun dos medios de produción propios.

A defensa da oralidade e das expresións orais, soporte de comunicación básico e primordial para garantir o futuro da nosa lingua e da cultura tradicional do noso pobo determinounos a non renunciar ao legado histórico recibido, procurando a resistencia á invisibilidade e negación desde o reforzo colectivo, aproveitando plataformas, medios e soportes de uso, tanto os tradicionais como os máis novidosos desde o punto de vista tecnolóxico. A consciente necesidade de continuar con criterio progresivo a apostar pola creación e difusión da cultura que facemos e en cuxos valores potenciais acreditamos, arraigada no imaxinario e expresión lingüística propios, motivou a tradicional interconexión con outras culturas que define a nosa, para partillar o escenario plural da diversidade global e pular pola formación das novas xeracións produtoras e consumidoras de cultura.

A confirmación sucesiva das alertas e ameazas de inacción dos postulados oficiais do actual Goberno galego, coincidentes coas do actual Goberno de España, reforzou o noso compromiso para coa sociedade á hora de ofrecerlle un produto cultural propio, de calidade, asequíbel e accesíbel a todos os formatos e sectores cidadáns. Abonda citar para confirmalo medidas fortemente gravatorias e impositivas para o seu desfrute individual e colectivo, que non sofren outras actividades de ocio, de cualidades formativas e educadoras ben cuestionadas, como os espectáculos futbolísticos ou taurinos, como acontece coa suba do gravame do IVE cultural até o 21%.

Significativo resulta apelar desde o Goberno galego ao herdo rosaliano, neste proactivo ano en que a cidadanía non cansou de ler, musicar, interactuar e interpretar, para maior admiración e recoñecemento, a modernidade da obra e pensamento rosaliano a nos aloumiñar e falar hoxe desde o poder da palabra compromiso e o alento vivo, ao mesmo tempo que desde a Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria se elimina de raíz o Día de Rosalía do Calendario do Libro e da Lectura, logo de ter impedido nos últimos anos que esa data, 24 de febreiro, día do nacemento de Rosalía de Castro, formase parte do calendario escolar como data conmemorativa referencial próxima.

Sorprendente semella parabenizarse dos recoñecementos a nivel estatal dos nosos creadores culturais cando desde o Goberno se desvirtuaron os mesmos premios homónimos galegos, anulando a súa identificación como cultura nacional, así como a dotación económica.

Mais a destrución da cultura galega escúsase decote en motivos económicos e acúsase de ser un produto illado, dependente e subvencionado, mentres percibimos as intencións espúreas dos que ao pór a garabata xa non saben falar a fala nai, a fala dos avós que teñen mortos.

Desde 2009 loitamos contra a redución da presenza da nosa lingua nas aulas, un elemento fulcral para o sostén da nosa cultura, mesmo por motivos económicos, se nestas escuras tebras en que vivimos haxa quen só entenda estes argumentos. Porque a produción de libros, materiais didácticos e diferentes ofertas culturais en galego para acompañar a docencia ou para servir como actividades complementarias ou extraescolares se traduciría en incremento do PIB, isto é, emprego e riqueza, que se multiplicaría tamén fóra do ámbito docente e dentro do corpus social.

Unha redución que vai conseguir que o proceso de desgaleguización comprobado que viven as xeracións máis novas non poida ser debidamente freado e perdamos así a sociedade futura que debería manter viva a nosa cultura e se perden a fala non serán ninguén.
O ano 2013 confirmou unha praxe política de desmantelamento dos sectores culturais, tamén xeradores de fortaleza económica como industria cultural, o que, desde actitudes desafiantes e provocadoras, se concretou na asfixia económica que pode levar á súa invisibilización e, na práctica, á súa ilegalización social.

Non son alleas á política cultural do actual Goberno galego (redución drástica de fondos destinados á adquisición de novidades editoriais para bibliotecas públicas -un 64,8% menos- e das axudas para a edición de materiais didácticos en lingua galega (un 75 % menos) situacións dramáticas como as que sofre o sector da edición galega, que dende 2008 perdeu o 38 % do seu emprego directo, e que no mesmo período leva perdido o 16,76 % da súa facturación total.

Tampouco é inocua á realidade dramática das compañías de teatro galegas nin aos datos que acaba de nos ofrecer o Instituto Nacional de Estadística confirmando o peche de 45 bibliotecas públicas en Galiza entre 2008 e 2012, o que converte o noso país na comunidade que máis espazos públicos de lectura e acceso á información perdeu en todo o Estado, mentres que neste o balance é positivo. Sorprenden neste contexto as recentes declaracións do Secretario Xeral de Cultura da Xunta de Galicia, Anxo Lorenzo, calificando o pasado ano 2013 como “ano vizoso para a cultura galega” (!).

Entendemos a cultura galega como tecido creador de cidadanía cohesionada con valores democráticos, depositaria e defensora da nosa identidade como pobo, humus irrenunciábeis para conseguirmos maiores espazos de decisión propios, que permitan o desenvolvemento cultural e social en función unicamente dos intereses do pobo galego e que doten a Galiza da vacina protectora para non sermos varridos polo mal vento da globalización, que pretende unha homoxeneización e uniformización dos valores culturais e lingüísticos dos pobos a conta de amolecer e engulir toda diversidade cultural e plural.

Recoñécennos alén das nosas fronteiras. Creadoras e creadores galegos son premiados fóra de Galiza e mesmo a lingua galega é recoñecida lonxe das súas orixes, pois o certo é que a cultura galega e quen a produce podería competir, se de tal se tratase, a todos os niveis e en calquera lugar. Mais, pola contra, é sistematicamente esquecida por aqueles que deberían ser os seus primeiros valedores, por aqueles que deberían esforzarse cada día do seu mandato por buscar fórmulas de proxección da nosa cultura, por buscar recursos para actividades culturais que, ademais, creen emprego e, por tanto, riqueza.

Non aceptaremos que pretendan enmudecernos ou facernos estranxeiras na nosa patria, por iso seguiremos soñando coa chuvia e desorballando os prados e prendermos o lume que quente a lareira da que seguen a nacer proxectos. Entre todas e todos, seguiremos a lembrarlle a quen debe representarnos que os números non serven para saber que altura é o reino do paxaro e que tamén precisamos da palabra para alimentar o espírito, a palabra nos libros, na escena, no pentagrama. Seguiremos creando con gracia ou sen ela, na lingua que falamos porque a nosa angueira é que a nosa lingua e a nosa cultura sexan plenamente normais e estean presentes en todos os lugares e en todos os tempos.

E é tanxíbel, porque nunca é tan posible como cando é un desexo.

Galicia, febreiro de 2014

Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG)

Asociación Galega de Editores (AGE)

Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil (GÁLIX)

Comentarios desactivados en A cultura galega, a nosa angueira. Un manifesto necesario e mobilizador de vontades

Feb 20 2014

A pantasma da casa da Matanza na listaxe de libros finalistas dos Premios da Edición 2014


(Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Tucho Calvo, director literario de Biblos, vén de me comunicar que o conto rimado A pantasma da casa da Matanza, con ilustracións de Xosé Cobas, figura na listaxe de libros finalistas dos Premios da Edición 2014, en concreto na categoría Premio Xosé Neira Vilas ao Libro Infantil ou Xuvenil 2013, xunto a outros nove libros, polo que a competencia é grande, síntoma da enorme vitalidade deste eido na nosa literatura. Velaí: As dúas casas de Alicia de Christelle Vallat, traducido por Marica Campo, e O galo Ernesto de Mondaporta,  editados por Baía;  Xogos Musicais de Luis Prego e Marta Iglesias e Tambo de Laura García Ferro e Victor Castro Martínez, editados por Cumio; O carnaval dos animais de Jose Antonio Abab e Joao Vaz de Carbalho e Pan de millo de Migallas e Dani Padrón, editados por Kalandraka; Montañas na Cama de Maricuela, editado por OQO; O elefante branco de Xesús Fraga, editado por Tambre; Bágoa de Lúa de Sabela González, editado por Galaxia e Un rato díxolle á Lúa de Antonio García Teijeiro, editado por Xerais.

A nova publicouse en varios medios como o dixital Sermos Galiza ou a edición comarcal do diario La Voz de Galicia – Carballo, alén da propia páxina dos editoresgalegos.org, da que reproduzo deseguida a totalidade dos finalistas:

LIBROS FINALISTAS DOS PREMIOS DA EDICIÓN

Luns, 17 Febreiro 2014

A Asociación Galega de Editores convoca anualmente os Premios Ánxel Casal da Edición en galego, galardóns que pretenden recoñecer o traballo realizado polos editores galegos ao longo do ano. A presentación de candidaturas e a primeira votación é realizada polos editores e, posteriormente, de entre os libros e proxectos finalistas, o xurado delibera e decide os premiados de cada unha das categorías.

O pasado día 14 de febreiro tivo lugar o reconto e traslado do resultado correspondente aos libros editados en galego durante o ano 2013  e o 17 de febreiro foille comunicado ese resultado aos  editores e aos integrantes do xurado. Do proceso resultaron finalistas:

Premio Ánxel Casal ao Libro de Ficción 2013:

Acordes Náufragos de Antón Riveiro Coello;  O último libro de Emma Olsen de Berta Dávila;  O corazón de Branca de Neve, de Francisco  Castro, editados por Galaxia; O elefante branco de Xesús Fraga editado por Tambre e A Memoria da Choiva de Pedro Feijoo e Matarte lentamente de Diego Ameixeiras editados por Xerais.

Premio Ánxel Casal ao Libro de Poesía ou Teatro 2013:

Sobre Ruínas de Xesúa Rábade Paredes, editado por Alvarellos; Espiral de Sombras de Xabier Seoane, editado por Kalandraka e Caderno do Nilo de Cesáreo Sánchez Igrexas, editado por Xerais.

Premio Ánxel Casal ao Libro de Non Ficción 2013:

Cantares Gallegos, hoxe. Unha lectura actualizada de Rosalía de Castro de María Pilar García Negro, editado por Alvarellos; Corasons do Colectivo Corasons, editado por Kalandraka; Historia da Música en Galicia de Lorena López Cobas, editado por Ouvirmos e Tastarabás; Enciclopedia de Brinquedos Tradicionais de Antón Cortizas, editado por Xerais.
Premio Lois Tobío á Tradución 2013:

Ulises, traducido por María Alonso,  Eva Almazán, Xabier Queipo e Antón Vialle, editado por Galaxia; Un ianqui na corte do rei Artur, traducido por Carlos  Acevedo, editado por Kalandraka; Tonino,traducido por Yolanda Castaño, editado por OQO; A arte da Guerra de Sun Zi, traducido por Xulio Ríos e editado por Teófilo Edicións; Eneida, traducido por Xoán Fuentes Castro, editado por Toxosoutos e Astérix e os pictos, traducido por Xabier Senín e Isabel Soto, editado por Xerais.

Premio Isaac Díaz Pardo ao Libro Ilustrado 2013:

Nicomedes o Pelado ilustrado por David Pintor e Pan de millo ilustrado por Dani Padrón, editados por Kalandraka; Oliver Twist ilustrado por Daniela Volpari, editado por Baía.

Premio Neira Vilas ao Libro Infantil e Xuvenil 2013:

As dúas casas de Alicia de Christelle Vallat, traducido por Marica Campo, e O galo Ernesto de Mondaporta,  editados por Baía; A Pantasma da Casa da Matanza  de Miro Villar, editado por Biblos;  Xogos Musicais de Luis Prego e Marta Iglesias e Tambo de Laura García Ferro e Victor Castro Martínez, editados por Cumio; O carnaval dos animais de Jose Antonio Abab e Joao Vaz de Carbalho e Pan de millo de Migallas e Dani Padrón, editados por Kalandraka; Montañas na Cama de Maricuela, editado por OQO; O elefante branco de Xesús Fraga, editado por Tambre; Bágoa de Lúa de Sabela González, editado por Galaxia e Un rato díxolle á Lúa de Antonio García Teijeiro, editado por Xerais.

Premio Xosefa Igrexas Villaverde ao Libro Educativo 2013:

Historia dos bonobos con lentes de Adela Turín e Nella Bosnia, editado por Kalandraka; Historia da literatura galega: das orixes a 1853 de Xosé Ramón Pena Sánchez e Vento e Chuvia. Mitoloxía da Antiga Gallaecia de Manolo Gago, editados por Xerais.

Premio Rosalía de Castro á Iniciativa Editorial 2013:

Recursos educativas da aula Virtual Baía da editorial Baía; Tastarabás. Enciclopedia de brinquedos tradicionais de Xerais; o Proxecto Corasons de Kalandraka e a serie de animación “Cocorico” de OQO.

Premio Xosé María Álvarez Blánquez ao autor/autora ou colectivo de autores en lingua Galega 2013:

Berta Dávila, Manuel Gago e Xosé Neira Vilas.

A entrega dos  Premios da Edición terá lugar no Liceo de Betanzos o próximo 21 de marzo.

Comentarios desactivados en A pantasma da casa da Matanza na listaxe de libros finalistas dos Premios da Edición 2014

Feb 19 2014

Unha lectura crítica de Nimbos no centenario de Xosé María Díaz Castro



(Cartóns de convite aos actos do centenario promovidos pola AELG e o Pen Clube de Galicia. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Hoxe, 19 de febreiro de 2014, conmemoramos o centenario do poeta Xosé María Díaz Castro (Vilariño dos Cregos, Parga, 1914 – Guitiriz, 1990). As dúas entidades de escritores/as, AELG e o Pen Clube de Galicia, convocan aos actos de homenaxe en colaboración co asociación cultural Xermolos de Guitiriz.

Son lector de Nimbos desde hai ben anos da 1ª edición que publicou Galaxia en 1961, antes de eu nacer. A primeira vez que o lin, sendo eu un mozo (primeiros anos oitenta) aínda foi no exemplar que durmiñaba nos andeis da Biblioteca Pública Municipal “Francisco Mayán” de Cee.

Seguiron outras lecturas, até unha ben profunda que fixen cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (xa rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora Dolores Vilavedra. Daquela traballei nas fichas dos volumes II. Publicacións periódicas e III. Obras. Por decisión editorial, que eu moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor do texto de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do que se publicou. Pois ben, o caso é que a ficha sobre a obra Nimbos, cos seus acertos e desacertos (que algún terá) foi da miña autoría e inclúe unha compilación de como acolleu o libro a crítica contemporánea e a súa recepción. Velaquí vai o texto:

Nimbos, XOSÉ MARÍA DÍAZ CASTRO

Aínda que Nimbos se publicou en 1961, habería que falar dunha prehistoria deste libro pois a Escolma de Poesía Galega IV. Os contemporáneos (Galaxia, 1955) de Francisco Fernández del Riego adiantou sete poemas, unha sexta parte dos que finalmente integrarían o libro, no que foron incorporados todos eles, con pequenísimos cambios ortográficos, aínda que tres apareceron cun novo título, así “Terra rebada” pasou a ser “Terra achaiada”, “Con este alento” chamouse “Coma brasas” e “Intre de beizos” apareceu como “Veleiquí os homes”. Neste último texto o poeta engadiría unha segunda parte de seis versos a maiores.

Desde a mesma data de publicación, Nimbos foi cualificado como libro poético excepcional, e nese ano escritores como X. Mª Álvarez Blázquez e Carballo Calero no Faro de Vigo, ou Ramón Lugrís e Otero Pedrayo, este xa no 62, en La Noche, ou Franco Grande, dous anos despois en Grial, saudaron a aparición do volume dunha maneira entusiasta. Tamén recibía louvores de Cunqueiro, Risco e, con anterioridade, de Ánxel Fole que falaba no Faro dun novo poeta poucos meses antes de que en xullo de 1961 a editorial Galaxia imprimise a primeira edición. Con todo, despois prodúcese un silencio da crítica ata os anos oitenta cando vai ser novamente reivindicado por Xosé Ramón Pena, de novo Carvalho Calero, X. L. Méndez Ferrín e moitos outros autores, que estudian con rigorosidade o poemario.

No ano 1982, vaise publicar unha edición bilingüe, preparada e presentada polo profesor Carballo Calero, na Editora Nacional, de Madrid, que reproduce os textos do orixinal acompañados dunha versión castelá, do propio Díaz Castro, na parte baixa da páxina. No noso país o libro non foi reimpreso por Galaxia ata 1989, dentro da colección de poesía “Dombate”, cun novo formato e unha adaptación ortográfica para a súa actualización, que nalgún caso altera a medida dos versos. O poemario componse de 32 poemas, de evidente homoxeneidade, a pesar de apareceren repartidos baixo sete epígrafes: “Pórtico”, “Noite”, “Lus”, “Espranza”, “Milagre”, “Sono” e “Ferida”.

Malia que na súa aparición fose tan ben recibido por escritores e críticos, o poemario estivo lonxe de acadar popularidade porque o momento era máis propicio para a poesía que se deu en chamar social ou comprometida. Como diría Lugrís en La Noche Díaz Castro non era “voz de coro” senón un “solista”. E isto ocorre porque está moi lonxe de versificar ao uso e fai unha poesía filosófica e relixiosa, influenciada pola súa formación teolóxica no seminario de Mondoñedo, unha relixiosidade que se debate entre a ortodoxa aceptación do dogma e unha insaciable “sede de lus” que procura através da palabra. O tema relixioso escasea na literatura galega contemporánea, o máis adoito son actitudes vagamente deístas ou mostras costumistas de cultos aldeáns. Carballo Calero fala de dous niveis que denomina “ascético” e “católico triunfalista”. No primeiro, o eu poético, contemplativo como os místicos ascetas casteláns do século de ouro, considera que a esperanza do mundo é “a consumación na crus”, expresión do seu anceio de fuxida da materia e de unión mística con Deus. No segundo, Cristo é un home con poder, “ti fás e desfás”. Por iso, o poema “O berro das pedras” evoca o triunfo do catolicismo galego, materializado en Compostela, e “Veleiquí os homes” canta a exaltación da oración coral en xenuflexión e o castigo dos herexes. Como en Doone, Hopkins ou Thompson, poetas que escriben do ascético combate contra a propia sombra e que Díaz Castro coñece ben. Para Rodríguez Fer, ademais da compoñente cristiá da súa relixiosidade, existe unha compoñente grega con elementos humanistas cristianizados, e outra compoñente galega precristiá pola carga panteísta de certos poemas ou as alusións á relixiosidade dos celtas.

Pero Nimbos non se esgota aí, pois tampouco exclúe unha fonda paixón telúrica, un forte enraizamento na terra que se expresa dunha maneira directa ou insinuada. Este panteísmo* que transparenta nos seus poemas reflicte a comuñón do home coa terra, aínda que non é un poeta descritivo, achegándose a unha poesía de interpretación metafísica da paisaxe, a través dun filosofía da desesperanza, cercana á angustia existencialista da nosa poesía de posguerra. E tamén incorpora a nostalxia do paraíso perdido, as lembranzas da súa infancia, o mundo labrego iluminado pola inocencia e desaparecido para sempre. Dúas escolas de clasicismo, a vida do campo e a vida do seminario, que influiron sen dúbida poderosamente na formación do poeta, como na do seu amigo Iglesia Alvariño.

Ademais, paradoxalmente, Díaz Castro escribiu un dos máis profundos poemas de tema social, intitulado “Penélope”, o seu texto máis coñecido e que non se pode arredar da parte de Nimbos que o poeta chamou “Espranza”. Toda a crítica que se ocupou da súa obra reparou no poema de dezaseis versos que é toda unha profunda síntese da frustración histórica da sociedade galega e da súa inútil espera permanente, tecendo e destecendo destinos, abrindo timidamente a esperanza incluso cun cambio de presente para futuro e rematando co verso inmobilista do inicio: “Un paso adiante i outro atrás, Galiza”. Na lectura que fai Carmen Blanco do texto sinala que se enmarca na tradición literaria galeguista dos cantos elexíacos á patria e na das plasmacións míticas do inconsciente colectivo galaico da nai-terra, onde o poeta é fiel á construcción interesada do modelo de esposa ideal propia do mito homérico.

Así pois, na pluralidade de Nimbos están presentes case tódalas direccións da lírica galega de posguerra. Reutiliza o paixasismo humanista, o neovirxilianismo*, baseado na poesía clásica latina, especialmente Virxilio, que tiña os seus antecedentes nos poetas lugueses de preguerra Noriega Varela, Crecente Vega e Iglesia Alvariño. Ademais tamén entronca con toda a poesía clásica galega, de Meendinho a Cunqueiro. Díaz Castro elabora unha poesía de ton e liña culta, asemade nos seus versos aparece xa a consideración dunha Galicia real, histórica e problemática, afastada da visión intemporal e descritiva dos paixasistas. Deste xeito, e á luz dun escepticismo moi noso, vai analizando temas como a emigración e o atraso que o achegan á poesía socialrealista, e que teñen como resposta, fronte a esta, unha peremptoria sede mística de luz, que equilibra a sombría realidade íntima e colectiva.

O idioma de Díaz Castro singulariza a súa poesía, traballa coa canteira inesgotable do idioma coloquial da que vai arrincar non só esas palabras que iluminan un poema senón tamén outros xiros que concentran unha poderosa carga expresiva. É duro e descarnado o idioma se se compara co habitual na lírica galega, pero poucos poetas galegos empregaron un idioma máis expresivo, natural e maxistralmente escollido. Aínda que fortemente dialectal, como sinalou Xosé Luís Regueira, o galego de Nimbos é o idioma falado polos labradores da comarca de Guitiriz, nomeadamente no léxico empregado, pero non se nutre en exclusiva desta fonte, senón que se enriquece con termos tomados do galego literario ou do galego común que non se utilizan nestas terras ou mesmo, en contadas ocasións, existe unha influencia do portugués e do castelán con préstamos ou interferencias. O escritor actúa sobre a lingua cun criterio purista e esa vontade faise explícita co engadido dun vocabulario final para aclarar aquelas voces que o autor presume que non son comúns a toda Galicia.

Predominan en toda a obra os conceptos de “luz” e de “sombra”, e son usuais os campos semánticos da natureza, da relixión, das partes do corpo, dos mundos real e irreal, da vida e da morte en estreita relación co tempo, da dimensión metapoética, dos sentimentos e do mundo da infancia. Emprega reiteradamente a palabra “lus”, símbolo da divindade, e outras que se relacionan semanticamente con ela, aludindo á concepción que o poeta ten da vida, como sinónimo de esperanza. As imaxes relativas ao luminoso aparecen adoito, o poema é “un nimbo de lus” e o eu poético engade “alumarei con fachas de palabras,/ ancho herdo meu, o mundo que me deron”. Pola contra, o mundo é anti-luz, unha realidade en negativo. O espírito-deus, simbolizado pola luz, fronte á materia-mundo, constitúen unha dualidade presente en toda a obra.

No tocante á elaboración métrica, o tacto que pon na construcción do verso e do versículo, fai de Díaz Castro un poeta coidadoso. Aproveitando unha educación clásica que lle dá un gran dominio de recursos, a súa poesía ten as súas raíces moi preto do modernismo español e latinoamericano, con uso frecuente de alexandrinos e eneasílabos, na liña de Rubén Darío. Tamén posúe unha déveda coa tradición renacentista peninsular, iniciada por Boscán, que se manifesta no uso de hendecasílabos (case a metade dos versos) e heptasílabos, moitas veces combinados entre si. Ademais hai abundancia de octosílabos e hexasílabos. A súa variedade de metros vai desde o perfecto dominio do verso tradicional a outros poemas nos que se achega á resonancia épica do seu mestre Aquilino Iglesia Alvariño, que o encamiñou para a escrita en galego, despois dos seus inicios en castelán.

As súas características xerais son a liberdade no uso de combinacións de metros e de rimas, case sempre froito dunha escolla aparentemente momentánea, e con ocasionais ensaios rítmicos e de verso libre. Igualmente ten un evidente gusto en desafiar a preceptiva con reiteradas rimas de certas palabras clave que se repiten a final de verso, nalgúns casos, como única rima versal. Isto provoca, ás veces, un efecto antipoético e mesmo imperdonables ripios ou rimas pobres*. Ademais do recurso á rima semántica e de numerosos ensaios de rima interna, destaca o uso da aliteración en períodos sintácticos breves. A abundancia de pausas e a escasez de encabalgamentos, unido á relativa lonxitude do grupo fónico, contribúen a crear un ritmo lento, que só se acelera coa aparición de versos de arte menor.

Reforza tan austera impresión o significativo predominio do substantivo e o uso dunha adxectivación sobria e certeira. Unha das figuras retóricas que máis obsesivamente aparecen é a repetición dispersa dun ou varios elementos no interior do poema con repercusións evidentes sobre o ritmo e o significado. Trátase dunha poesía rica, a pesar da apariencia sinxela: rica en metros, rara vez suxeitos a fórmulas ríxidas, rica en figuras, unha poesía máis abundante en conceptos que descritiva. Fai do poema unha poderosa síntese que contén unha sorprendente densidade poética onde cada palabra é insustituible. Unha poesía na que predominando a función emotiva, non faltan a apelativa e metapoética. De feito, Díaz Castro opinaba que “a poesía debe producir unha emoción estética, xa que non se trata dun mundo matemático, frío, mecánico, senón que é un producto profundamente humano expresado con beleza”.

Como sinalou Carballo Calero, Nimbos vén restaurar na literatura galega a poesía total, inaudita desde Cabanillas, reanudando a grande poesía despois do momento da poesía parcial. Díaz Castro non se dobregou á moda do especialismo, a súa temática era de notable variedade, como nos tempos e na obra dun Cabanillas. Non era un poeta puro, nin un poeta social, ainda que a pura poesía, como vivencia esencialmente estética, e o sentido da solidariedade coa sociedade en que nacera, atinxían en ocasións na súa obra realizacións verdadeiramente felices.

A súa obra poética figura nalgunhas antoloxías e outras, as máis, optaron pola indiferencia. Poesía Galega. Do posmodernismo aos novos de Fernández del Riego inclúe sete textos, doce aparecen en Poesía gallega contemporánea de César A. Molina. Mellor fortuna ten o poema intitulado “Penélope”, recollido noutras crestomatías e traducido ao castelán polo propio Díaz Castro, ao húngaro por Éva Dobos e ao francés por Françoise Pechère na antoloxía Terre d’Espagne (Bruxelas, 1968).

BIBLIOGRAFÍA:
Vid. MF
Blanco, C., Nais, damas, prostitutas e feirantas, Vigo, Xerais, 1995.
*Blanco Torrado, A., A ascensión dun poeta. Xosé María Díaz Castro, Lugo, El Progreso Artes Gráficas / Fundación Caixa Galicia, 1995.
Carballo Calero, R., “Un poeta lexíbel”, en Libros e Autores galegos. Século XX. A Coruña, Fundación Barrié de la Maza, 1982.
Carballo Calero, R., “A fortuna de Díaz Castro”, en Estudos e ensaios sobre literatura galega, O Castro, Sada, Ed. do Castro, 1989.
Franco Grande, X. L., “Díaz Castro nesta hora”, Grial 6, 1964.
*Requeixo, A., “Unha aproximacióna a Nimbos de Xosé Mª Díaz Castro”, en Revista Galega do Ensino, nº12, maio, 1996.
Rodríguez Fer, C., Poesía Galega, Vigo, Xerais, 1989.
Torres Regueiro, X., “In memoriam X. Mª Díaz Castro”, en Anuario brigantino 13, 1990.

Comentarios desactivados en Unha lectura crítica de Nimbos no centenario de Xosé María Díaz Castro

Feb 18 2014

O proxecto en microfinanciamento do novo disco de Nacho Mora inclúe musicado o meu poema «Foi nas Illas Lobeiras…»

Published by under Arte,Música,Poesía


(Videocreación sobre o meu poema «Foi nas Illas Lobeiras…»)

Resúltame grato anunciar e divulgar nesta bitácora o proxecto en crowdfounding ou microfinanciamento colaborativo do novo disco de Nacho Mora (A Coruña, 1975), Entre as zocas e os lóstregos, que inclúe o meu poema «Foi nas Illas Lobeiras…» xunto a outros textos de poetas galegos, clásicos e contemporáneos, como Eduardo Pondal, Ramón Cabanillas, Álvaro Cunqueiro, Celso Emilio Ferreiro, Uxío Novoneyra, Ana Romaní, Baldo Ramos ou Estíbaliz Espinosa.

Nacho Mora precisa de catro mil euros para a gravación e pódese colaborar nesta ligazón. Unha das cartas de presentación é a fermosa videocreación que adianta a música composta sobre o meu poema «Foi nas Illas Lobeiras…», que figura como oitavo soneto do caderno «De ti e da paisaxe» da miña opera prima, o poemario Ausencias pretéritas (Espiral maior, 1992).

Os meus parabéns polo magnífico tema que deu en crear Nacho Mora. Nada doado musicalizar un soneto, que deseguida reproduzo antes de o facer coa descrición do proxecto realizada polo propio Nacho (antes nas bandas Los Covers, Elephant Band, MEU).

VIII

Foi nas Illas Lobeiras co mar por testemuña
do amor louco no entorno dun mínimo deserto
que escoitamos na noite cantos de desconcerto
a ecoar lonxe na serra, nos penedos da Ruña.

E fumos temerosos dun medo que rabuña
interrompendo os beixos coa dúbida do incerto
de coñecer se a lenda puidese ter de certo
que os lobos descenderan como a xente supuña.

E na nosa incerteza non tivemos de conta
da fronteira das augas para coutar o medo
protexidos por ondas e cons de afiado gume.

Mais a nosa cegueira mudou logo en luz pronta
descubrindo que os urros proviñan do rochedo
no que faro Cee ronxe para as naos dende o cume.

PROXECTO ENTRE AS ZOCAS E OS LÓSTREGOS

Me Presento

Hola, mi nombre es Nacho Mora soy un músico gallego afincado en Madrid, he editado varios discos con mis anteriores bandas (Los Covers, Elephant Band, MEU). Ahora ha llegado el momento de hacer algo diferente…

ENTRE AS ZOCAS E OS LÓSTREGOS

Once poemas, once canciones.

Se trata de retomar la clásica tradición de hacer canciones a partir de poemas de autores gallegos, clásicos y contemporáneos, Eduardo Pondal, Celso Emilio Ferreiro, Ana Romaní, Baldo Ramos, Miro Villar, Ramón Cabanillas, Estíbaliz Espinosa, Álvaro Cunqueiro, Uxío Novo Neyra.

Empecé a trabajar en este proyecto al llegar a Madrid, hace ya poco más de cinco años, a la vez que trabajaba en mi otro nuevo proyecto, Hermosa Beach, con el que había cambiado el inglés por el castellano, así que decidí dar una vuelta más de tuerca y plantearme hacer algo en gallego. En realidad desde que saliera el Manifesto Dobarrista ( aquel disco recuperando las joyas de Andrés do Barro) andaba con el runrun en la cabeza, había que recuperar el gallego en los ámbitos musicales fuera del folk, porque qué demonios, es posiblemente el idioma más bonito y musical que existe!! Así que tras un largo proceso de creación, de hacer, deshacer, rehacer y descartar, llegó el momento de materializarlo en un disco.

Para la realización del mismo he contado con unos músicos increíbles,  Xel Pereda, Luis Rodríguez, Abraham Boba y Manuel Molina, básicamente fueron ellos los que me ilusionaron en hacer realidad este proyecto. Son artífices de grandes discos de Nacho Vegas, León Benavente o Lucas15, ahí es nada. Un lujo.

Grabado en Lloria Estudio, Gijón, y con la producción de Xel Pereda.

A donde irán destinadas vuestras aportaciones

El dinero irá destinado a pagar el estudio de grabación y la edición física en una exclusiva tirada de 300 copias en vinilo y 500 cds. Así como gastos adicionales de iva, sgae, gastos de envío…
Una vez finalizada la campaña de crowdfunding se mandará el disco a fábrica y en cuestión de un mes o dos lo recibirás en tu casa ( o en mano, según tu situación geográfica, los envíos fuera de la península se tratarán personalmente poniéndose en contacto conmigo)

En cuanto a las recompensas, después de darle varias vueltas, he concluido que, llamadme clásico, sólo habrá las correspondientes a vinilo y cd, creo que ya hay suficientes tote bags en el mundo (ver a diario todas las que cuelgan tras mi puerta me ha concienciado de ello) y lo mismo las camisetas u otro tipo de merch.

Gracias a todos!

En primer lugar, gracias por leer estas líneas. Si crees que te puede gustar, adelante! yo le he puesto mucho cariño a todas y cada una de las canciones que forman este disco y confío en que se puedan hacer un hueco en tu reproductor habitual de música.

Salud!

2 responses so far

Feb 15 2014

No centenario do mítico personaxe Charlot, de Charlie Chaplin

Published by under Cinema,Poesía


(Video-creación sobre Charlot da autoría de Consuelo Larralde)

O cinema conmemora o centenario de Charlot, nome do mítico personaxe creado polo actor e director de cinema mudo e tamén sonoro Charlie Chaplin (Walworth, London, 1889 – Corsieur-sur-Vevey, 1977). Seica naceu na curtametraxe muda Making a Living (traducida ao español como Haciendo por la vida / Charlot periodista) que tivo a súa estrea o 2 de febreiro de 1914.

Na enciclopedia de libre contido na nosa lingua, Galipedia, dise:

«Charlot é o mudo Charles Chaplin. O nome provén da versión francesa de the tramp (o vagabundo, en inglés). Un vagamundo risoño e inxel que engaiolou a varias xeracións grazas ao seu abrigo estreito, os seus pantalóns bombachos, o seu caxato, o seu bombín e o seu mostacho recto».

Desde a miña mocidade son ducias as películas de «Charlot» Charlie Chaplin que puiden ollar e gozar, aínda que no cinema mudo confeso que era máis seguidor de Buster Keaton. E, coma moita xente, considero que a chegada do cinema sonoro non o eclipsou. Da súa ampla cinematografía hai unha tríada de películas que para min son fundamentais: Modern Times (Tempos modernos, 1936); The Great Dictator (O Gran Ditador, 1940) e Limelight (Candilexas, 1952). Esta última, que conta unha amarga historia sobre cómicos vidos a menos, é a miña preferida. Sábese que por mor das súas dificultades coa «caza de bruxas» de McCarthy e de Edgar Hoover, o filme non puido ser estreado en 1952 e tivo que agardar até 1972, vinte anos despois, para recibir en 1973 un Oscar pola Mellor Música Orixinal.

Entre as moitas persoas que sitúa esta película no cénit está o escritor vallisoletano Gustavo Martín Garzo e podemos ler as razóns da súa preferencia nesta ligazón.

Pola miña banda, rendín unha pequena homenaxe a Candilexas e a Charlie Chaplin «Charlot» no segundo libro da miña autoría 42 décimas de febre, que inaugurou en 1994 a colección Nume da editorial Toxosoutos. Así foi, apoética sobre a soidade da espléndida política serviu de inspiración para a quinta décima do «Caderno II. Imaxes. Poemas baseados no cinema». Velaquí vai:

Non merezo o desacougo
de Charlot en «Candilexas»,
non quero sentirme vougo
e andar só polas calexas
porque sei que me desxas.
Non somos cómico vello
e bailarina de espello,
nin temos Amor distante
e inda sendo comediante
a ese actor non me asemello.

Comentarios desactivados en No centenario do mítico personaxe Charlot, de Charlie Chaplin

Feb 14 2014

«Ay, la vida», de Santiago Feliú

Published by under Música,Poesía


(Retrato feito por Silvio Rodríguez. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Adeus ao músico máis rockeiro da Nova Trova Cubana, Santiago Feliú, case dous anos exactos desde que se foi Sara González.

Reproduzo a despedida que escribiu Silvio Rodríguez co título «Santy» na súa bitácora Segunda cita e tamén unha das súas cancións tantas veces escoitada noutrora.

Santy

Suena el teléfono a las cuatro de la mañana y pienso que ojalá sea un equivocado. Desde una conciencia adormecida el instinto de conservación lanza ese pensamiento. Si esa llamada no es error ¿qué buena noticia te pueden dar a las cuatro de la mañana? El instinto no traiciona, no miente, viene de un lugar ignoto pero corta como navaja, porque cuando escucho Aurora y después “cuándo fue”, ya la cabeza está en Vicente, que está en Guatemala, en algún accidente de avión o carretera, en un atentado loco.

Pero no es avión ni carretera ni atentado ni Vicente. Es Santiago, el más joven, a quien hace una hora se lo llevó un infarto.

Ayer mismo borré la carpeta donde le puse una selección de fotos de su boda. ¿Por qué llevaba días pensando en él?

Muchas malas palabras se me ocurren. Muchas. “Son tantas, que se atropellan”

«Ay, la vida»

Santiago Feliú

La vida es otra cosa,
si con las mismas ganas
te la sucedes
sin esperar más nada.

La vida es diferente,
si la paciencia gana
cuando la soledad
colma a la soledad.

La vida es otro cuento,
si entonces de momento
lo sacas todo
como te ocurre dentro.

Son unos pocos días
prestados por el tiempo,
la suma de restar
las cicatrices de los más tristes momentos.

La vida es una sola
entre todas las vidas,
una esperanza gris,
un pestañear y un beso,

una melancolía,
un niño de regreso.
La vida siempre así:
qué te pudiera yo decir más de la vida.

La vida es más que menos,
si se descubre a tiempo
que todo lo tremendo
y lo terrible de estos días
son las venas del recuerdo.

La vida es cuanto pasa
mientras planificamos
la vida por delante,
lo que nos pasará,
si nos quedamos o nos vamos.

La vida es el milagro
sinceramente amado,
la culpa de morirse,
las mentiras, las verdades
que nos quedan de este lado.
La vida de imprevista,
sencilla y complicada,
absurda y egoísta,
amorosa e inteligente,
extraordinaria y desalmada.

La vida es suficiente,
si entonces no se acaba
cuando se halló el final
donde se encuentra el pasado con la nada.

Comentarios desactivados en «Ay, la vida», de Santiago Feliú

Feb 14 2014

Recensión a Alturas do Monte Pindo, de Rafael Lema, en Grial 200

Published by under Poesía,Recensións

No seu feliz aniversario, cincuenta anos (1963-2013), acaba de chegar ás librarías o último número de Grial, Revista Galega de Cultura, 200 (outubro, novembro, decembro 2014), que tamén se pode adquirir en edición dixital na plataforma todoebook desde a propia páxina da Editorial Galaxia, publícase co título «A poesía como cicatriz da ferida» a miña recensión do poemario Alturas do Monte Pindo, de Rafael Lema, gañador do I Concurso de Poesía Xosé Mª López Ardeiro, convocado polo Concello de Negreira, en homenaxe do poeta nicrariense de Chancela-Logrosa falecido en 2007 e a quen eu coñecín e tratei pouco.

Endebén recomendo a merca do exemplar, que ofrece diversos textos no cincuentenario da publicación. Alén diso, tamén estas interesantes achegas « A colección Grial e a revista Grial perante a censura franquista» que asina Xosé Manuel Dasilva, «Literatura galega. Un fenómeno proteico», que asina Dolores Vilavedra, «O teatro galego no medio século» da escritora Inma López Silva ou «Novos camiños para a arquitectura» de Daniel Beiras, entre outros, así como as habituais seccións de « Creación» ou «O espello das letras» de crítica, onde se insire a miña recensión.

Deseguida reproduzo o meu texto ao completo:

A poesía como cicatriz da ferida

Alturas do Monte Pindo

Rafael Lema

Negreira: Concello de Negreira / Gráficas Galicia, 2013, 38 páxinas

En setembro ardeu o monte Pindo, máis de 2200 has., a práctica totalidade do arborado do macizo granítico e boa parte das marismas de Carnota. O lume naceu co violento nordés, os días solleiros, os atavismos tradicionais da nosa tribo, as mans covardes dos incendiarios e a política forestal da administración que nada fixo para protexer o monte e que desbotou no parlamento a declaración deste espazo como Parque Natural.

Unha constelación de entidades e persoas individuais están a reclamar Monte Pindo Parque Natural con ducias de actividades diversas, entre as que estivo a edición por crowdfundig ou microfinanciamento colaborativo do volume Versos no Olimpo. O monte Pindo na poesía galega (2013), que xuntou 56 poetas e 66 textos, cuxa referencia máis antiga até agora documentada é de Francisco Añón, cun poema de 1861 que di: «Eu soñey con ver n’a cume d’o Pindo, / Adornados de mirto e loureiros, / Escritores poetas guerreiros, / Que sorrindo se daban a man».

Alén da poesía, no Limiar de Francisco Fernández Naval e eu propio salientamos: «Foi a literatura quen popularizou o carácter sacro do monte dende antigo. Son moitos os autores que insisten na súa denominación de Olimpo, velaí senón a Ramón Otero Pedrayo, quen o describe así: ‘O monte, formado por enormes masas de granito adopta unha forma de grave testa, e aínda florecen nas súas fisuras as figueiras salvaxes das que falan o P. Sarmiento e Jovellanos nas súas Notas de viaxe. Chamóuselle un dos Olimpos célticos de Galicia e é, en verdade, un dos máis fermosos montes litorais dela”. Pero agora, grazas ao traballo divulgador da Asociación Monte Pindo Parque Natural, sabemos que nun documento de doazón, recuperado no Tombo de Celanova, con data do ano 942, xa se recollía esta condición: “In Carinota… cum suo monte sacro’».

Con esta colectánea xa pechada e no prelo, o libro intitulado Alturas do Monte Pindo de Rafael Lema resultaba gañador o pasado mes de decembro do I Concurso de Poesía Xosé Mª López Ardeiro, convocado polo Concello de Negreira, co apoio da Consellaría de Cultura, en memoria do chorado poeta nicrariense que finou en 2007. O texto obtivo a unanimidade dun xurado conformado polos poetas Miguel Anxo Fernán-Vello e Xulio Valcárcel, a crítica e narradora María López Sández, o crítico Xosé A. Ponte Far e a profesora María Rey.

E a finais de maio vía a luz o poemario, en realidade un único e longo poema narrativo, a xeito das antigas e medievais sergas (confesa nun verso: «lonxano nome de sergas e de sagas») que dicían en verso aventuras de cabaleiros, desta volta estruturado en seis partes que levan como pórtico cadansúa imaxe. De feito, articúlase como un caderno que anota as evocacións e as suxestións dunha xornada de ascenso ata A Moa, o punto máis alto do Monte Pindo «que medrou asombrando a Fisterra», e o posterior descenso. Unha ascensión que principia: «Partindo das gamelas con nomes de muller / e das redes que amasan a salmuira / os carreiros perden o seu corpo de area».

A voz poética enúnciase sempre na primeira persoa do plural e vai deténdose nos pormenores do roteiro, quer humanos (como o son das campás de San Cremenzo, a igrexa parroquial d’O Pindo, ou os valados choídos), quer da fauna e da flora (os cabalos mostrencos, breixos e uces, a xilbarda…), quer da propia paisaxe que se albisca no horizonte (o Xallas a morrer na freixa do Ézaro «onde o río do paraíso celta / que estronda en cadoiro contra o océano?» ou tamén as praias, os cantís e «un mar que laia e xeme»).

E canda esta descrición tamén se bota man das lendas e dos mitos que configuran o capital simbólico deste espazo singular. A poesía tórnase épica e velaí as referencias ao castelo de San Xusto (acribillado / polas sétas do olvido), aos trasnos e aos señores, aos deuses e aos reis da mitoloxía grega (o reino de Xerión, Minos, Plutón, Perséfone, Circe, Ulises, a Atlántida), que xa a tradición romántica galega emparentaba co Monte Pindo, ou figuras do noso propio corpus lendario (as xanas ou a raíña Lupa) ou da nosa tradición literaria («sen lenda de doncelas envolta en trobas / coa palabra perduda e o leixaprén»).

Tamén dialoga con tradicións filosóficas e literarias modernas como os Bastardos de Rousseau, o Wilhelm Meister de Goethe, o Paradise Lot de Milton ou a terra de Leopardi, estes últimos en versos case premonitorios «onde apañamos pequenos anacos dun libro / deixado entre a borralla», porque o lume e a súa devastación tamén aparece ás veces de esguello no poemario.

Do punto de vista estilístico é natural a escolla do versículo longo como predominante do discurso, que avanza en progresión tan só interrompida coa énfase das interrogacións retóricas, e pronunciado nunha lingua inzada de cultismos, mais non por iso desprovista de musicalidade poética. Unha lingua que, polo demais, rende tributo ao idioma dos nosos devanceiros.

A forza telúrica alicerza e constrúe un libro propicio para lermos como cicatriz poética para a desoladora ferida do incendio.

Miro Villar

Comentarios desactivados en Recensión a Alturas do Monte Pindo, de Rafael Lema, en Grial 200

Next »