Archive for Febreiro 24th, 2012

Feb 24 2012

E 25 anos sen José “Zeca” Afonso…

Published by under Música,Poesía,Política

E hoxe tamén se fan 25 anos sen o cantor portugués José Afonso, o “Zeca”, cuxa voz tantas veces me acompañou desde a mocidade. E aínda o segue a facer de cando en vez. Deixo nesta bitácora un testemuño desa voz e dese labor de compositor na canción “O que faz falta”, da que ao final tedes a letra. Por certo, para quen non perciba o significado da palabra “malta” que tanto se repite, velaquí a definición no Dicionario Priberam de portugués:

[Informal] a malta: locução que corresponde semanticamente ao pronome pessoal nós, mas gramaticalmente a uma terceira pessoa do singular (ex.: a malta está pronta), e designa o grupo em que se integra quem fala ou escreve.   (= GENTE)

E tamén reproduzo un dos artigos que lin estes días sobre o “Zeca”, publicado no dixital A comuna e asinado por Vítor Sarmento:
No dia 23 de Fevereiro de 1987, José Afonso não resistiu à doença que há vários anos o atormentava e que também o impedia de cantar e partiu, com apenas 57 anos de idade.
O seu último espectáculo ao vivo foi realizado em 1983 e o seu último CD, gravado em 1985.
Deixou-nos uma vasta obra que o torna impar na música portuguesa – pelo novo sentido que introduziu no fado de Coimbra, pela recuperação da nossa música tradicional, pelos poemas que escreveu, pelos poetas que cantou ( de Luis de Camões a Fernando Pessoa)e pelas melodias que criou. Mas é também a PESSOA, de enorme sensibilidade criativa e com profundo sentido humano e crítico que perpetua o nome de Zeca Afonso e atribui a intemporalidade às suas canções.
Zeca dizia que buscava a inspiração para as suas canções no nosso povo e a partir daí exaltava as suas vivências, os seus sofrimentos e as suas aspirações.
Foi assim durante a ditadura fascista ao denunciar vários crimes cometidos de que são exemplo os assassinatos de Catarina Eufémia, em 1954, com “Cantar Alentejano” e de José Dias Coelho, em 1961, com “A Morte Saiu à Rua”.
Denunciou as arbitrariedades da PIDE/DGS em temas como os “Vampiros” e “Era de Noite e Levaram”, ou o “Cavaleiro e o Anjo”; denunciou a guerra colonial com o tema “Menina dos Olhos Tristes”; a pobreza com “Menino do Bairro Negro” ou o “Tecto do Mendigo”. Exaltou valores solidários como “Traz Outro Amigo Também” ou “O Meu Menino é D’oiro”. Gritou a revolta em “ Redondo Vocábulo” ou a “Epigrafe Para Arte de furtar”
A ditadura fascista procurou abalá-lo, sem sucesso. Prendeu-o várias vezes e impediu-o de exercer a sua profissão de professor.
Esta pressão aproximou-o ainda mais do seu povo, encontrando nos trabalhadores e nas suas lutas, nas colectividades e nos sectores mais esclarecidos o seu “porto de abrigo”.
O Zeca devolvia esse carinho com as suas canções de esperança, que tantas vezes deram o ânimo necessário para manter a chama da luta acesa e confiante, culminando com “Grândola Vila Morena” na madrugada libertadora do 25 de Abril.
Nos anos que se seguiram à Revolução e até à sua morte, Zeca não parou de compor, de escrever e de estar sempre atento à vida dos mais pobres e oprimidos, continuando a exaltar as lutas em temas como os “Índios da meia praia” ou “Alípio de Freitas”, entre outros.
Mesmo podendo não concordar com todas as suas opções, sabemos que estas eram sempre defendidas com a sinceridade e a convicção de que seriam as melhores para o seu povo, com total desprendimento face a glórias ou a quaisquer benefícios.
Naturalmente, todos sentimos muitas saudades do Zeca… da sua voz, das suas músicas, da sua generosidade, da sua modéstia e das suas histórias. Do seu exemplo cívico.
Vinte e cinco anos depois, poderemos dizer que honrar a memória do Zeca é juntarmos forças para defendermos a nossa identidade cultural, a nossa língua e a nossa música. É também podermos continuar a cantar as canções que denunciem a destruição que o nosso povo e o nosso país estão a sofrer com este governo da troika. É, acima de tudo, podermos dizer ao Zeca que o seu exemplo continua a inspirar-nos, em particular às gerações mais jovens e que, apesar das ameaças que pairam no nosso país, todos juntos temos forças capazes de defender o Portugal que ele ajudou a dar nova vida e luz na Revolução de Abril. (Vitor Sarmento)


O que faz falta
Compositor: José Afonso

Quando a corja topa da janela
O que faz falta
Quando o pão que comes sabe a merda
O que faz falta

O que faz falta é avisar a malta
O que faz falta
O que faz falta é avisar a malta
O que faz falta

Quando nunca a noite foi dormida
O que faz falta
Quando a raiva nunca foi vencida
O que faz falta

O que faz falta é animar a malta
O que faz falta
O que faz falta é acordar a malta
O que faz falta

Quando nunca a infância teve infância
O que faz falta
Quando sabes que vai haver dança
O que faz falta

O que faz falta é animar a malta
O que faz falta
O que faz falta é empurrar a malta
O que faz falta

Quando um cão te morde a canela
O que faz falta
Quando a esquina há sempre uma cabeça
O que faz falta

O que faz falta é animar a malta
O que faz falta
O que faz falta é empurrar a malta
O que faz falta

Quando um homem dorme na valeta
O que faz falta
Quando dizem que isto é tudo treta
O que faz falta

O que faz falta é agitar a malta
O que faz falta
O que faz falta é libertar a malta
O que faz falta

Se o patrão não vai com duas loas
O que faz falta
Se o fascista conspira na sombra
O que faz falta

O que faz falta é avisar a malta
O que faz falta
O que faz falta é dar poder a malta
O que faz falta

5 responses so far

Feb 24 2012

Crónica da presentación na USC de ‘Bretemada’, o poemario inédito de López Abente



(Juan José Casares Long, Reitor da USC; Félix Porto Serantes, alcalde de Muxía e eu propio na fotografía de Álvaro Ballesteros, La Voz de Galicia. Premer na imaxe do pdf para unha mellor lectura)

As edicións comarcais de Carballo e Santiago do xornal La Voz de Galicia publican unha crónica da nova presentación de Bretemada, o libro de poemas inédito de Gonzalo López Abente. Tamén o fixo dunha maneira brevísima El Correo Gallego. O acto tivo lugar onte, no Salón de Graos da Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela (USC). De feito Juan José Casares Long, Reitor da USC, actuou de anfitrión e proferiu as palabras de encerramento do acto. Antes intervira o poeta X. H. Rivadulla Corcón, vicepresidente da Fundación Gonzalo López Abente, que situou a recuperación da obra no contexto dos numerosos proxectos encarreirados desde a entidade. Deseguida Xosé Manuel Salgado, profesor de Literatura Galega da USC (de quen fun alumno en Filoloxía), ofreceunos a súa lectura persoal do poemario salientando o interese da proposta poética abentiana, alén de incidir no relacionamento entre o poeta de Muxía e as obras poéticas de Eduardo Pondal e de Ramón Cabanillas. E antes da miña propia intervención, como responsable da edición de Bretemada e Patrón da Fundación, tamén interveu o editor Henrique Alvarellos, quen sinalou a importancia de acoller este libro na colección Rescate. O acto decorreu de maneira intensa, seguido con atención por catro ducias de persoas. Nin máis nin menos. Obrigado, moitas grazas a todas e todos por virdes.

Comentarios desactivados en Crónica da presentación na USC de ‘Bretemada’, o poemario inédito de López Abente

Feb 24 2012

No 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro (III)

Published by under Contos,Infantil,Poesía

E, polo de hoxe, a miña terceira e máis recente colaboración coas actividades da Fundación Rosalía de Castro veu da man da literatura infantil, ao participar no volume colectivo Quen casa ten de seu, que se rematou de imprimir o 24 de febreiro do 2009, día do 172 aniversario do nacemento da Poeta, e que inclúe os contos “A grila na casa da Matanza” de Marilar Aleixandre e ilustrado por David Pintor; “Atrapados no museo” de Fina Casalderrey, que debuxou Ramón Marcos; “A verdadeira historia dun dente de Rosalía de Castro” de Xosé Antonio Neira Cruz, que ilustrou Miguelanxo Prado, “O conto de Amara” de Helena Villar, debuxado por Iván Suárez e o meu conto rimado “A fantasma na casa da Matanza”, ilustrado por Fausto Isorna, e cuxas primeiras estrofas falan deste xeito:
A FANTASMA DA CASA DA MATANZA

É bo ter unha casa, dixen daquela,
porque é poeta abril
e canda as chuvias, canda as margaridas
chegarán as palabras.
«A casa dos poemas», Nas hedras da clepsidra
HELENA VILLAR JANEIRO

 

Moito xa se falou de min, malvados
e atravesados foron os comentos;
mais, queiran ou non, andan ben errados.
Estade, meus amigos, ben atentos
e escoitade esta historia ben sentados.

Voume antes presentar, pois educada
e cortés hai que ser. Isto primeiro
cómpre saber facer antes de nada.
Eu son a Negra Sombra. Eu non cheiro.
Sonvos como a dozura da almofada.

Coñecín moitos mundos, mais un día
quixen quedar na casa da Matanza,
porque aquí coñecín a Rosalía.
Devezo pola música e a danza
e fascíname o son da poesía.

Co recendo dos figos da figueira
olleina escribir versos nesa fiestra,
aproveitando a luz nesa cadeira.
E lía en alta voz coma unha mestra,
verso a verso, a estrofa toda enteira.

Escoiteina reler os seus Cantares
e os versos repasar de Follas Novas.
Eu corría detrás dos seus andares
na busca de palabras, vía as probas,
collía unhas, deixaba as máis vulgares.

Rosalía aprendeume devagar
os segredos da escrita do poema:
unha sílaba aguda vai sumar,
a esdrúxula restar, pensar bo tema
e nun branco papel todo apuntar.

Comentarios desactivados en No 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro (III)

Feb 24 2012

No 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro (II)

E como xa se contou nesta bitácora, a miña segunda colaboración coa Fundación Rosalía de Castro aconteceu en 2008, cando publiquei artigo «Rosalía de Castro na obra de Antón Zapata García» no número 3 da Revista de Estudos Rosalianos (pp. 173-197), que se pode ler no repositorio poesiagalega.org. No texto realizo unha análise da presenza de Rosalía na súa obra, despois dunha breve nota biográfica do poeta de Laxe, utilizando datos extraídos da miña tese de doutoramento de 1600 páxinas, A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero.
O estudo céntrase en dous poemas aparecidos en revistas da emigración bonaerense: “A Rosalía de Castro” en Suevia (1913) e “Rosalía de Castro” en Compostela (1941-1944) e Galicia (1952) [versión incluída no libro A Roseira da Soidade (1954), cuxa edición facsimilar editaron Xerais e o Concello de Laxe]. Alén diso anoto a pegada rosaliá noutros fragmentos de poemas e nos diferentes actos públicos do poeta na colectividade galega, así como na prosa en castelán e no epistolario co fotógrafo José Vidal García en 1935 ou Xosé Filgueira Valverde en 1936. Finalmente, un anexo compila os poemas onde aparece Rosalía, que reproduzo deseguida:
ANEXO: POEMAS CON PRESENZA DE ROSALÍA DE CASTRO

A CAMPANA DA SOIDADE

I
CAMPANA da Berenguela
que, con grave badalar,
dende a Santa Compostela,
espallastes fonda arela
sobre o mar
dos nosos celtas abós,
chamándonos,
falándonos,
agarimándonos
cô teu fraterno falar:
¡Pra decirnos que, nestora,
xa nacéu a redenzora
libertá do Noso Lar!…

II
Vencellados na armoñía
da santidá do teu canto
de fondosos repeniques,
chora Xelmírez o Santo,
chora a saudal Rosalía,
choran Pondal e Murguía…
¡E chora Curros Enríquez!…
Chora o ceu,
choras tí,
choro eu…
¡todos choramos eiquí
cando ouzamos túa vos,
chamándonos,
falándonos,
agarimándonos!…

III
O teu badalar, campana
do reló da Berenguela,
vertendo doce tenrura
—sinxela,
pura,
galana—,
véu a traguerlle â soidade,
n-esta terra americana,
a manciña da irmandade
¡tan lonxana!
das rúas de Compostela.

IV
¡Cómo choramos, campán,
ao sentil-a tua vos,
chamándonos,
falándonos,
agarimándonos,
a través do mar Atrán
e da soidade do Alem,
que, na América, tamén
nos sostén
sen ir a pique!:
¡Qué por sempre repenique
a redenzón de outro ben!:
¡Pra que retornemos nós!,
chamándonos,
falándonos,
agarimándonos…
¡AMÉN!…

ROSALÍA CASTRO

TIÑA unha sorrisa triste, triste de toda tristeza,
e un ollar adelorido, profundo, limpo e sinxelo;
nas tempas, i-encol da fronte a súa nobre cabeza,
un negro marco tecían as crenchas do seu cabelo.

A súa vos era tenra, tenra de toda tenreza
—quen ll-â escoitara, me dixo qu-era vos de terzopelo:
coma os sospiros das fontes, que teñen maor beleza
canto máis riman, söaves, amores, mágoa e desvelo…

Seu corazón era unha ánfora chea de doce ambrosía
que nas veneiras dos versos da máis outa poesía
riquecéu a Nosa Fala e cantóu a Nosa Dôr;

I-é câl unha nai pra cantos pol-o mar abaixo vîmos
pois si, orfos, no desterro, coa soidade máis sofrimos,
Ela arrula —¡Branca Pomba!— nosa i-alma con amor!…

LOITO, FEDOR E MEDO

As rúas de Sant-Iago están fatales
e xa non arrecenden lanzalía:
¡Un bafo de traición e mourería
espállase nos porches e portales!

Cheirumes de faroles e ciriales
—¡a lus da Libertade, santa e pía,
non hai quén a procrame!: ¡naide chía!—,
agoiran novos clans sacramentales…

D-aqueles estudantes, risa e groria
—da xuventú galega executoria—,
nada máis que silenzo soio resta…

E fuxindo na noite máis sombría,
Pondal, Curros Enríquez, Rosalía…,
van dicindo: — ¡Sant-Iago!… ¡¡cómo apesta!!…

A ROSALÍA DE CASTRO

Non coa lira servil e aduladora
que a manates e reis o son levanta,
mais con gaita amorosa é que che canta
o poeta sinxelo que te chora.

Subrime reisiñor, xenial cantora
que o teu nome no Pindo se axiganta
cuberto de loureiro e groria tanta
como tên Deus Apol e a virxen Frora.

Non poido a negra Morte, coa fouzaña,
segar, câl túa vida, os teus “Cantares”
e as “Orelas do Sar”, xoiel d’Hespaña.

¡Vives, dempóis de morta, na memórea
dos que sinten na terra crués pesares,
e da nobre Galiza na outa Histórea!…

GALICEIBE
(fragmento)

I
A deusa redenzora de Galiza
­—a boa e xenerosa Galiceibe—,
dempóis de cinco séculos escrava,
rogóulle ás mocedades a liberten.

Seu rogo car‑á Celtia dirixindo
—vagullada a facián e tremecéndose—,
no lenguaxe da Santa Rosalía,
eisí dixo, arrastrando o vil grillete:

¡O fin!, ¡ó fin, ei d‑irme, ¡Terra Enxoita!;
¡terra de lobicáns e viles reises,
que usurpástedes os dreitos de Galiza,
usureiros, traidores, incrementes!…

(ANTÓN ZAPATA GARCÍA)

One response so far

Feb 24 2012

No 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro (I)

Published by under Antoloxías,Poesía


(Fotografía de Rosalía de Castro divulgada por Ramón Torrado. Pertence á colección denominada “Juan Naya”, nome do que foi durante moitos anos arquiveiro-bibliotecario da Real Academia Galega e que fora depositario de moitos documentos inéditos, alén de ser fillo da costureira da familia Castro-Murguía.
Fonte: Certo, Xornal Virtual da Barbanza)

Hoxe, 24 de febreiro, celebramos o 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro. Moitas asociaciacións e entidades están a realizar unha chea de actos conmemorativos desta efeméride, sobranceando os organizados pola propia Fundación Rosalía de Castro e tamén os que alentou a nosa Asociación de Escritores/as en Lingua Galega.
Á luz dos datos biográficos sabemos que a nosa Poeta naceu nunha casa do Camiño Novo (na actualidade Avenida Rosalía de Castro) en Santiago de Compostela o 24 de febreiro. Era filla de María Teresa de la Cruz de Castro y Abadía, fidalga vida a menos, e do sacerdote José Martínez Viojo, e foi baptizada na capela do Grande Hospital Real (hoxe Hostal dos Reis Católicos).
No ano 2007 fun convidado pola poeta Helena Villar Janeiro, presidenta da Fundación Rosalía de Castro a participar no volume Poetas con Rosalía II, que se rematou de imprentar o 15 de xullo dese ano, no 122 aniversario do pasamento da autora. Neste volume inclúense poemas de Federico García Lorca, Avelino Abuín de Tembra, Marica Campo, o brasileiro Henrique Marques Samyn, Antía Otero, Chus Pato, Víctor Campio Pereira, Daniel Salgado, Marifé Santiago Bolaños, Xosé Vázquez Pintor e a quebequesa Nicole Brossard.
Pola miña banda acheguei dous sonetos de Equinoccio de primavera (Esquío, 1998) que teñen evidente intertextualidade coa nosa Poeta. No libro levan os títulos “Ecos (II)” e “Saudade (II), que desta volta mudei un pouco. Velaquí:
Bolboretas das poetas

Ana Istarú trouxeches, despois de Iris Zavala,
en flores de palabras, en flores de papel,
que rebentaron antes de acougaren no andel,
debuxando violetas nas paredes da sala.

E María Mariño, dinamitando a fala,
baixou dos taboleiros e abrazou o ronsel
dos versos novos, frescos coma irto caravel
ou delicado encaixe que se garda na tala.

Cos ecos do balbordo descendeu Rosalía
canda Xohana Torres no seu tempo de ría,
e logo Itxaro Borda, Marta Pesarrodona

e outras escritoras, con tal algarabía
que ocuparon os versos da miña poesía
ornando a súa tona de inmerecida sona.

Saudades

Moitos días na ponte do Sarela
vexo partir o río e sei que o Sar
trouxo a voz e a nostalxia do alto mar.
Algúns días eu son, en Compostela,

ese río a querer rachar a trela
que me amarra na pedra e desaugar
reverberando o sol crepuscular
coma se fose o vidro da xanela.

Tamén hai días cálidos, de area
nos pés, nos que contemplo que a marea
devala, regresando. Poderosa

debe ser a chamada que a convoca.
Tamén hai algúns días que me toca
ser marea que volve a ti saudosa.

Comentarios desactivados en No 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro (I)