Mai 24 2016

«Esperanza», lectura na homenaxe compostelá a Manuel María o 17 de maio de 2016

Published by under Efemérides,Poesía

HomenaxeMM17-maio-2016
(Na Quintana, coa intérprete de signos e a presentadora Comba Campoy. Premer para agrandar o tamaño)

A entidade MaOs, Innovación Social, S. Coop. Galega vén de recoller no seu sitio web unha crónica da Homenaxe compostelá a Manuel María celebrada na tarde do 17 de maio de 2016, Día das Letras Galegas, organizada pola Concellaría de Acción Cultural do Concello de Santiago de Compostela, e na que tiven a honra de participar (como recolle a fotografía superior) xunto a outras e outros poetas ou narradores/as facendo unha lectura dalgúns dos seus Poemas a Compostela (1952). A miña intervención consistiu na lectura do poema «Esperanza».

Deseguida reproduzo a crónica elaborada por MaOs e o devandito poema de Manuel María.

«O 17 de maio organizamos un paseo-recital e un concerto en homenaxe a Manuel María polo Día das Letras Galegas de 2016 para o Concello de Santiago.

A homenaxe centrouse na relación do autor con Santiago de Compostela a través da súa obra Poemas a Compostela.

O paseo comezou ás 17 h. na Praza do Obradoiro, baixo os soportais do Pazo de Raxoi, cunha presentación da concelleira Branca Novoneyra na cal abordou aqueles aspectos da vida de Manuel María que o relacionan con Compostela. Foi a partir dese momento que diferentes persoas da cultura compostelá e do público recitaron os 14 poemas de Poemas a Compostela, libro escrito polo autor en 1952. A recitación dividiuse en tres espazos relacionados directa ou indirectamente coa obra: a Praza do Obradoiro, a Praza da Quintana e a Praza de San Martiño Pinario. O acto pechouse nesta última praza ás 18h cun breve concerto de García MC baseado en obras de poetas galegos/as, entre as cales se encontraba un poema de Manuel María, “Home”.

O acto guiouno Comba Campoy, e contou coa colaboración especial de Lara Rozados Lorenzo, Manuel Portas, Laureano Araúxo, Olalla Cociña Lozano, Rosalía Fernández Rial, Montse Dopico González e Miro Villar, ademais de con todas as persoas que se achegaron voluntariamente para recitar e pasear».

POEMAS A COMPOSTELAMANUEL MARÍA (1952)

ESPERANZA

Como unha Xerusalem purificada polo lume
óllote, ouh Compostela, docemente
feita lume no sangue do meu povo.
Quixera dicir, na nidia voz das túas campanas,
a túa mensaxe de pomba,
o teu silencio rumoroso de mar,
a túa humildade de fonte,
a túa sombra de terror e misterio,
o teu tremor de estrela no corazón da noite.
Quixera navegar a túa néboa de tempo,
chegar a ti humildemente co corazón na mau
pra darche esta miña vida que en ti vive
cantando a túa melancolía en doce son.
Quero terte lonxana
e falarlle ó teu corazón de cidade
en língoa amiga,
amorosa de fragas, de cervos e de ventos.
Ollo e recoñozo en ti o sangue meu,
a árbore que dá descanso e sombra
a miña tribu vella e melancólica,
batida polos ventos de todo o mundo,
probada pola mau de tódalas desgracias.

A dubidosa paz dos teus pregos mortos
doiche na alma como espiña.
A túa canción de estrelas no vieiro da noite
fálalle a tódolos povos da terra.
As cantigas que firen como espadas
deuchas o vento do Fisterre
pra que aprenderas os camiños sen fin.
O milagre sempre aceso dos teus beizos
faiche eternamente arder
como unha grande rosa vermella o corazón.
¡Ouh Compostela da Quintana dos Mortos
que escoas polas feridas da túa sombra:
dime como e cando naceu a túa dor!
Dime que milagre de rosas fixo florecer
a túa alma de pomba en vento melancólico.
O teu espíritu purísimo de luz e ar
amañeceu en gaita fonda de lembranzas.
¡Compostela das roitas misteriosas
inmortal
na nosa lembranza galega e pequeniña!

No responses yet

Mai 24 2016

Efeméride. «A casa d’o poeta Pondal», o primeiro poema en galego de Antón Zapata García (Suevia, Revista Gallega Regionalista, Bos Aires, nº 7, 24 de maio de 1913)

Zapata1920

A obra poética en galego de Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953), que estudei na miña Tese de Doutoramento, foi escrita durante case 40 anos dos 67 da vida do poeta. E tal día coma hoxe, publicouse o primeiro poema que localizamos, trátase do soneto «A casa d’o poeta Pondal» (Suevia, Revista Gallega Regionalista, Bos Aires, nº 7, 24 de maio de 1913)

Curiosamente, no envío que realiza para a fanada Escolma da Lírica Galega de Xosé Filgueira Valverde indica en nota a rodapé do soneto «A Rosalía de Castro» (Suevia, Revista Gallega Regionalista, Bos Aires, nº 10, xullo de 1913): «Nótola. O presente soneto foi o primeiro que pubriquei no noso benquerido idioma, pois, do castelán, xa o facía dende o ano 1911». Resulta sorprendente que esqueza a anterior aparición do soneto «A casa d’o poeta Pondal» na mesma publicación e no mes de maio.

A súa derradeira composición será outro soneto intitulado «Trincado» (Mundo Gallego, Revista de Galicia en América, Bos Aires, nº 2, xaneiro de 1952). Endebén non foi o último en ser publicado, antes de falecer, pois aínda aparecerían «O dolor de barlovento» (Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº1184, 30 de xullo de 1952), que era o capítulo VIII do longo poema narrativo «A crus da Rosa», e o soneto «Rosalía de Castro» (Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 1185, 15 de agosto de 1952), mais este texto xa se publicara tamén en xullo de 1913.

Polo tanto, temos noticia de que Antón Zapata García principiou a publicar na nosa lingua pouco antes de facer os vintesete anos, de maneira serodia, e interrompeu esta actividade dez meses antes do seu pasamento, por graves problemas de saúde. Nestas catro décadas de vida creativa chama a atención o predominio do castelán como lingua literaria ata 1926 e, desde este ano, a case absoluta práctica monolingüe, de exceptuarmos oito poemas, un deles «Heroica Stalingrado» composto para concursar con éxito no certame convocado pola Agrupación Democrática del Espectáculo Público, co apoio da Confederación Democrática Argentina, para premiar o mellor himno de homenaxe á resistencia desta cidade perante o avance do exército de Adolf Hitler.

Non é estraño que esta actitude de monolingüismo coincida co seu vencellamento co galeguismo, nomeadamente coa Sociedade d’Arte Pondal (posteriormente Sociedade Nazonalista Pondal), entidade que representaba unha opción ideolóxica arredista, mentres que o seu regreso ao castelán vaise producir durante a guerra civil española e sempre en poemas combativos, aparecidos en xornais que apoiaban con femencia a causa republicana, cando o noso autor xa fora excluído da S. N. Pondal e mantiña un claro e manifesto compromiso antifranquista e de lealdade á IIª República.

Así pois, do punto de vista cronolóxico o primeiro texto é o soneto «A casa d’o poeta Pondal» (Suevia, Revista Gallega Regionalista, Bos Aires, nº 7, 24 de maio de 1913. Axiña reproducido en La Voz de Galicia, Bos Aires, III, nº 19, 15 de marzo de 1914). Como indica o título, describe a casa natal do poeta na Ponteceso e remata nomeando a Pondal coma un “bello cisne”.

Tamén se conserva un mecanoscrito do poema en transcrición feita polo autor, que acompaña Emilia Pondal nunha carta a Eduardo Pondal Abente datada o 10 de setembro de 1913. Aquí varía o título, que é «A casa d’o bardo Pondal», malia termos a certeza de que Emilia adxunta a edición publicada. En Suevia e no mecanoscrito está datado polo autor: «Buenos Aires, Mayo de 1913». Na revista tamén sinala «Especial para SUEVIA», e aparece reproducida a rúbrica manuscrita do poeta, que asina Antonio Zapata Garcia.

No mecanoscrito, con mínimas variantes lingüísticas de raís etimolóxica, engade unha NOTA: «—Son neto d’o seu / curmán Pepe ó coxo, é nacín / n’areosa Lage, como dí vosté». Na marxe esquerda e en vertical pon: «Saénz Peña, 162 Dprto. 6. Buenos Aires», que naquela altura era o seu enderezo particular. É posible que procurase unha resposta de Pondal, mais se esta existiu non se coñece, nin sequera nas exhumacións da correspondencia pondaliana.

Velaquí o soneto na versión na que finalmente foi publicado.

A CASA D’O POETA PONDAL

Onde mais fondo é ó Anllóns sonrente,
N’a marge destra, ollando car’a Corme,
Stá unha casa que parés que dorme
Ao son lançal d’a rápeda corrente.

Car’o Norde é Söan, facendo guiños,
Antr’eucalitos d’oledor ramage,
A branca carreteira vai pr’a Lage
E par’o nobre chan de Bergantiños.

Locen, diante d’a porta, frols de ânxo,
Arbres subrimes d’o Renacimento,
Un grande limoeiro é igual naranxo.

E moi preto d’alí, forte é sombrío,
Asenta Ponte-Ceso ó seu cimento
E un bello cisne soña sobr’o río…

No responses yet

Mai 23 2016

Recensión a Repoboar, de Celso Fernández Sanmartín, en Grial 209

Grial209
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

No último número, 209 (xaneiro, febreiro, marzo do 2016) de Grial, Revista Galega de Cultura, que desde hai unhas semanas xa anda polas librarías e que tamén se pode adquirir en edición dixital desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» unha recensión intitulada «Unha poética singular» para dar conta da obra Repoboar, en edición de autor, do poeta e narrador oral Celso Fernández Sanmartín. Velaquí a devandita recensión ao completo:

Unha poética singular

Repoboar

Celso Fernández Sanmartín

Lalín: Edición de autor, 2015

Celso Fernández Sanmartín (Lalín, 1969) é un poeta que sempre camiña nas marxes do noso sistema literario e os seus libros adoitan aparecer en edición de autor, pola súa singularidade compositiva que non os fai adecuados á hora de seren integrados nunha colección canónica.

De feito, de toda a súa obra tan só o poemario Propiamente son captivo (1997) chegou a facer parte da colección poética que editou o proxecto cooperativo editorial Letras de Cal, un selo que publicou catorce obras entre 1997 e 2001, das que o título de Celso Fernández Sanmartín e A primeira visión de María Lado foron os lanzamentos inaugurais.

Antes dese título, Celso xa publicara en edición de autor, con formatos diferentes, as obras Divagacións iú (1991), O tigre das cenorias (1994) e (sen título) (1995). Na seguinte década, quizais absorbido polo desenvolvemento da súa carreira como coñecido e valorado contacontos ou narrador oral tan só deu ao prelo tamén en edición de autor, malia que desta volta figure a Imprenta Libraría Alvarellos, o libro Fucsia, talladas, estampados, boca (2001) e dez anos despois a obra que máis se asemella á súa nova entrega e que se titulou Gratas e boas novas (Edición de autor, 2011). Nela, como sucede nesta última entrega, vai mesturar a creación propia e a memoria narrativa atesourada durante o seu traballo durante anos nunha residencia da terceira idade de Lalín, de quen recibiu unha herdanza que nestes anos fixo revivir a través da recreación nos seus espectáculos de narración oral, cativando sempre a un público atento e agradecido coas súas historias.

Do mesmo xeito que en obras anteriores, a difusión de Repoboar (2015) tamén se sitúa nas marxes, pois a tiraxe é reducida e tan só chega a un selecto número de librarías, o que converte este e outros libros seus en pequenas xoias a conservar e de difícil catalogación para calquera biblioteca pública. Como considerarmos Repoboar nun catálogo de obras? Un caderno? Un folleto? Un libro? Quizais o termo máis impreciso sexa este último, mais só polo seu número de páxinas. De feito, o artefacto literario que nos presenta Celso Fernández Sanmartín mesmo carece de lombo onde pegar un rótulo cos datos.

O contido literario de Repoboar preséntase inserido nun sinxelo estoxo plástico transparente e consta de tres pezas en papel de diferentes tamaños e que aparecen en varios encartes. No primeiro, que se debe considerar a portada pois figura o nome do autor Celso Fernández Sanmartín e deseguida # núm. 1, decembro 2015. E antes do título Repoboar a seguinte anotación: Conto en conversa recollido en Lalín o sábado 23 de novembro de 2002 a Ana Acebedo Guerra (Anita de Zobra) 1919. Na súa parte posterior unha fotografía dunha cadeira e ao realizarmos o desencarte un conto de orixe popular sobre a orixe da Terra e que narra un preito entre deus e o demo, con presenza na historia de diversos animais como a ovella, o chasco e o pimpín ou a mula. Da transmisión oral dá conta o seu divertido remate:
E acaba así a historia?
Non sei, que eu era moi rapaza cando a oín.

O tamaño da segunda peza é moito máis grande e leva por título Laica. E engade: Para Manuel Otero López. Decembro, 2015. Trátase dun longo poema narrativo sobre o traballo nas minas de estaño e wolframio, que se completa con tres antigas fotografías. A primeira, na portada, reproduce unha páxina dun libro de familia que certifica o matrimonio celebrado o día «18 de Julio de mil novecientos cuarenta y cinco» entre o estradense Manuel Otero Matalobos e Carmen Bravo García de Arzúa. Onda o texto poético aparecen unha fotografía dunha cuadrilla de quince mineiros que posan diante da cámara coa roupa e cos trebellos nun descanso do seu labor de procura de mineral e aos que acompaña unha cadeliña. E na última imaxe un primeiro plano desta cadela, de nome Laica, e ao fondo os corpos borrosos de dous daqueles mineiros.

A narración poética ten moito de anotación etnográfica: Gastábase máis en festas que se aforraba / o que se sacaba da mina. / Moitos gardaban unha pebida como recordo / a memoria como é pobre e está chea de buratos / precisa de pezas firmes

O terceiro e últimos dos encartes, leva o nome do autor e como título Epílogo. Na cara externa veñen cinco imaxes de naturezas mortas: un anaco de madeira, un fragmento óseo e diversos minerais. O texto poético, a varias voces, presenta un diálogo filosófico existencial, do que son testemuño estes versos: Ata que un non se tropeza / non se lle aplica á pedra intención personal nen conversa / e ás veces un mesmo se enemista coa pedra / e cos significados/ Chamámoslle animismo a darlle voz ás cousas / que nos falan e contestan pola nosa propia inconforme boca

En definitiva, unha nova e inclasificable obra de Celso Fernández Sanmartín, mestura de xéneros e de formatos, que reafirma a perseveranza deste autor no seu singular e asistémico camiño creativo.

Miro Villar

(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)
Repoboar01
Repoboar02

No responses yet

Mai 18 2016

Gonzalo López Abente, «o poeta do mar» das Irmandades da Fala

Abente01

A pedimento de Miguel Anxo Seixas Seoane, coordinador do proxecto «Álbum das Irmandades da Fala» para o Consello da Cultura Galega, elaborei a entrada relativa a Gonzalo López Abente, que polo de agora aínda non se viu publicou na rede. A día de hoxe tan só viron a luz as anotacións sobre Antón Villar Ponte, Ramón Villar Ponte (as dúas elaboradas por Emilio Xosé Ínsua López), Ramón Fernández Mato (elaborada por Prudencio Viveiro), Roberto Blanco Torres e Asun Sóñora (estas dúas últimas elaboradas por Juan Luis Blanco).

Hoxe, no centenario no nacemento da primeira «Hirmandá de Amigo da Fala» na Coruña, aproveito para adiantar a miña colaboración nese «Álbum das Irmandades da Fala».

GONZALO LÓPEZ ABENTE, O POETA DO MAR

Resumo:

Biobliografía de Gonzalo López Abente (Muxía, 24 de marzo de 1878 – 23 de xullo de 1963), coñecido polos seus coetáneos como «o poeta do mar», con especial relevo na súa relación coas Irmandades da Fala.

Gonzalo Francisco López Abente naceu en Muxía segundo confesa en carta a seu curmán Horacio Bermúdez Abente, que a reproduce no limiar á obra póstuma Decrúa (1966): “… un día coma hoxe 24 de marzal do ano 1878 ás catro da serán, que cadrou en domingo, con feira en San Isidro, abrín os ollos á vida e pola fiestra da casa do Cabo da Grixa en que moraban meus pais, ollei craramente un outo cruceiro e que no seu cume agoniaba un mártir cos brazos en crús. Aquel día escoitei a rapsodia máis subrime e fíxeme segrel. Pillei un laúde e con ele ao lombo boteime a cantare polo mundo adiante…”. Seu pai, Francisco López García, foi alcalde de Muxía e xefe local do Partido Liberal. E súa nai, Xulia Abente Lago, era filla do médico Leandro Abente Chans, irmán da nai de Eduardo Pondal.

Estuda en Santiago, como conta Otero Pedrayo: “ós nove anos levárono a Compostela a se dispór pra o Bacherelato que enteirou ós 15 anos o 22 do san Xoán do 1893”, e remata Dereito con 21 anos, o 20 de xuño de 1899. Regresa a Muxía para traballar nunha entidade bancaria e a súa sinatura faise habitual na prensa comarcal e local, El Celta de Corcubión e El Eco de Mugía. Periódico independiente, defensor de los intereses generales del partido judicial de Corcubión, do que foi director-propietario.

Casou o 20 de setembro de 1909 coa súa curmá Balbina Abente Myszkovski, filla de Victorino Abente Lago, que emigrou ao Paraguai onde é considerado poeta nacional. Enviuvou ao ano no primeiro parto da súa muller, que falece, con 26 anos, o 12 de setembro de 1910.

Na altura principiou a colaborar con moitas revistas e xornais da prensa galega e da emigración (Arxentina, Cuba, Uruguai…), con versos que farán parte de Escumas da ribeira (1911?) e Alento da raza (1917?). Tamén publica as novelas O diputado por Beiramar (1919), que foi primeiro premio do certame de narrativa convocado por A Nosa Terra, editada como primeiro volume da “Bibrioteca Galeguista” das Irmandades da Fala, O escándalo (1920) e O novo xuez (1922).

O 11 de marzo de 1917 participa no enterro multitudinario de Eduardo Pondal Abente, presidindo o dó xunto aos representantes da RAG, o seu presidente Murguía e os académicos Martínez Salazar, Riguera Montero e Ponte y Blanco, e o alcalde coruñés, Manuel Casás.

En 1918 a RAG vaino nomear académico correspondente, como figura no título exposto na Casa das Beiras de Muxía, sé da Fundación López Abente, e que di: “Esta corporación en sesión del día 20 de Diciembre de 1918 nombró Académico Correspondiente a D. Gonzalo López Abente. Y en vista de este acuerdo se le expide el presente título en la ciudad de La Coruña a los 22 días del mes de Enero de 1919”. Asinan o presidente accidental, Francisco Tettamancy, e o secretario, Eugenio Tarel.

Participa nos movementos nacionalistas políticos e culturais, uníndose á acta de constitución da “Hirmandá de Amigos da Fala” (A Coruña, 18 de maio de 1916) e colabora no seu órgano de expresión, A Nosa Terra. López Abente representa á bisbarra nas Asembleas Nazonalistas, sendo un dos asinantes das conclusións da I Asemblea (Lugo, 17-18 de novembro de 1918). Nas publicacións galeguistas aparece como representante en Muxía da Irmandade Nazonalista Galega (ING) constituída en 1922. Está entre os “irmáns galeguistas” que colaboran economicamente para a creación de futuras «Escolas do Insiño Galego» (A Nosa Terra, 192, 12-9-1923) ou para crear unha biblioteca galeguista: “O notabre poeta López Abente, enviounos tamén os seus preciados tomos de versos «Escumas da Riveira» e «Alento de Raza»” («Biblioteca da Irmandade», A Nosa Terra, 194, 1-11-1923).

Na ditadura primorriverista atopa refuxio na creación, cos relatos Buserana (1925), Fuxidos (1926) e Vaosilveiro (1929), anunciado na derradeira páxina de Alento da raza co título Os fidalgos de Vaosilveiro, así como os poemarios Do Outono (1924), anunciado co título Froles d’Outono. Sonetos, ademais de Nemancos (1929) e a obra de teatro María Rosa (1928), subtitulada “Comedia en dous pasos”, escrita moito antes, pois foi estreada o 20 de febreiro do 1921 polo grupo teatral do “Cadro de Declamación” das Irmandades da Fala da Coruña.

Ingresa no Seminario de Estudos Galegos (SEG) con Ramón Cabanillas, Noriega Varela e Victoriano Taibo, nunha cerimonia que relata así Otero Pedrayo: “O ingreso de López Abente no Seminario de Estudos Galegos fíxose co de os outros xa nomeados grandes poetas o 14 de marzal de 1926 no vello e simpático salón de aítos da Sociedade Económica de aquila aínda istalado no Colexio San Clemente. Non poideron concorrirre Cabanillas, nin Noriega. Lembramos cada intre de aquila sesión. Hastra o efeito nalgús espritos de poemas de López Abente cecáis pra iles soantes ó metal panteista de Lucrecio”.

Vicente Risco en 1928 facía este retrato: “É un home estraño, calado e serio, cunha cortesía exquisita de gran señor. Ten viajado moito, estivo na América e percorreu case todo o Norte da Europa. Poida que aínda teña estado en máis sitios, mais non se sabe, pois il raramente fala dos seus viajes. Vive en Mugia, frente ao imenso Atlántico, e é o millor poeta do mar”.

Participa na VI Asemblea das Irmandades na Coruña, coa delegación de Muxía, segundo informa El Orzán (27-IV-1930) e meses despois figura entre os asinantes da creación do Partido Galeguista o 5 e 6 de decembro do 1931 en Pontevedra.

No Día da Patria Galega, 25 de xullo, do 1934 asiste á recepción de Castelao como membro da RAG, e o 24 de xullo de 1935 á homenaxe a Curros Enríquez perante o seu monumento n’A Coruña, na que falaron Plácido Castro, Antón Villar Ponte, Núñez Búa, Bóveda, Castelao, Suárez Picallo, Víctor Casas, Álvarez Gallego, Otero Pedrayo, Iglesia Alvariño, Lugrís Freire, Sebastián González, Gómez Román, López Abente e Carballo Calero.

O 29 de marzo de 1936, no salón de sesións do Concello de Santiago, cedido polo alcalde republicano Ánxel Casal, Gonzalo López Abente foi elexido presidente da Asociación de Escritores de Galicia, nunha lista única elexida por aclamación.

O fotógrafo muxián Ramón Caamaño, cronista gráfico da historia da Costa da Morte, fotografouno arengando aos seus veciños no Cabo da Vila na campaña a prol do Estatuto de Autonomía de 1936.

A sublevación militar contra o goberno democrático da II República provoca a depuración do poeta da súa vida laboral. Este documento foi exhumado por Luís Lamela García en Estampas de injusticia. La guerra civil del 36 en A Coruña y los documentos originados en la represión (1998).

O franquismo silenciou durante varios anos a López Abente que se refuxia, coma outros galeguistas, na creación literaria. Otero Pedrayo escribe “Tiña amor pola Academia pra a que foi eleito o 8 do Nadal de 1940. Tomou posesión o 27 do Sant-Iago de 1941 e correspondeulle a cadeira 16 dinantes ocupada por un ilustre devanceiro de semellantes afinidades poéticas e de parexa terra mariñeira. Don Manuel Lugrís Freire finado o 15 do febreiro do 1940”. O seu discurso de ingreso como académico numerario, presentado no paraninfo da Universidade Literaria de Santiago, titulouse A terra e a poesía de Pondal e foi publicado póstumo pola RAG en 1965.

López Abente finou o 23 de xullo de 1963, aos 85 anos, na súa casa da rúa Virxe da Barca. Oito anos despois, o 17 de maio de 1971 a RAG dedícalle o Día das Letras Galegas e o acto académico en Muxía contou coa colaboración do Concello. No paseo do malecón, no xardín da Cruz, foi descuberto un monumento do escultor Andrés Barbazán, simbolizando unha muller mariñeira que leva un medallón coa efixie do poeta e a lenda “Ao esgrevio poeta Gonzalo López Abente. 1878-1963. Día das letras gallegas, 15-5-1971”. Tamén se presentou a publicación realizada pola Academia, con prólogo do seu presidente Sebastián Martínez-Risco e epílogo de Salvador Lorenzana (pseudónimo de Fernández del Riego), do libro de poemas inéditos Monza de frores bravas para Nosa Señora da Barca. Nesas datas, Galaxia reedita O novo xuez, cun breve limiar biobibliográfico. Carballo Calero e Otero Pedrayo escriben senllos artigos de homenaxe que publican a Universidade de Santiago e o Boletín da RAG.

Trinta anos despois, o 29 de xaneiro de 2011 naceu en Muxía a Fundación Gonzalo López Abente para divulgar a súa obra. De feito xa recuperou o seu libro inédito Bretemada (2011), mecanoscrito datado entre 1917-1922, reeditou a súa Narrativa mariña (2012) e compilou a súa Poesía Completa (2013), alén de convocar un Premio de Poesía co seu nome, realizar unidades didácticas, roteiros e outras actividades.

No responses yet

Mai 18 2016

Artigo en QPC (IV): «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)»

ManuelMaríaOCouto1993b
ManuelMaríaOCouto1993(2)
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

Máis unha vez reproduzo deseguida a nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, a primeira parte dun longo artigo que desta volta intitulei «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)» e que tamén xa se pode ler nesta ligazón.

«A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (II)

É de estrañar que, malia a manifesta fascinación abentiana da que falamos na anterior entrega, Manuel María non viaxou até a Costa da Morte até o verán de 1980, dezasete anos despois, como confesa no artigo «Viaxe a Fisterra», asinado co pseudónimo Manuel Hortas Vilanova e publicado no semanario A Nosa Terra, nº 126. 3/X/1980, na sección «Andando a Terra», na que colaborou toda unha década, desde o seu nacemento nos derradeiros días do setenta e sete e até o ano oitente e sete.

Foi unha longa viaxe pola costa, pois Saleta e Manuel viñan de visitar en Noia ao poeta Avilés de Taramancos na súa taberna e pasaron pola Serra de Outes, terra do poeta Francisco Añón, por Muros, Carnota, a fervenza do Ézaro (Dumbría), Cee e Corcubión, antes de chegaren ao solpor fisterrán. A descrición que fai destas terras é breve, mais sorprendente. Velaquí os tres derradeiros parágrafos do artigo:

«Non imos falar do viaxe de Noia a Fisterra. Unicamente decir que en Outes pódese ollar un busto que a Real Academia Gallega lle adicou ó poeta Añón, coa adicatoria en español. Que contempramos ó noso xeito o hórreo de Carnota que, como todo o mundo sabe, é o meirande de Galicia. Que intentamos ollar a desembocadura do Xallas, o río cantado por Pondal. Sabíamos que desembocaba facendo unha breixa ou fervenza, que en castelán lle chaman «catarata». Non poidemos ver nada. O único que se pode ollar é a canle do río, cun fío de auga, que non move nin a un muíño de talas, dos que facíamos cando eramos nenos pra poñer nos regos. En Cee as chimeneas da fábrica de carburos, meten medo.

Fisterra estaba chea de catalás. Lembrámonos da vella ermida de San Guillermo e dos ritos que alí se facín pra fecundar as mulleres que non tiñan familia. E tamén da Ara Solis, das lexiós romanas e de Borrow, que tan curiosas páxinas deixou sobre o lugar. Cousas estas que se poden lér en calqueira guía que se precie. Chamounos moito a atención ver a tódalas mulleres maduras e as vellas vestir de mouro. E as rapazas vestir de branco.

Voltamos a Santiago de Compostela pola estrada de Brens a Santa Comba. Todas estas terras, que non nos cansamos de contemprar, son como a poesía de Pondal. Ou a poesía de Pondal é como estas terras. Non o saberíamos con xusteza e si nos perguntan meteríamos nun apuro grande. Pra un chairego de nación, como este servidor que o é, estas paisaxes, grandiosas, sobrias e pedregosas, teñen un engado especial que ún non sabe esplicar ben».

Porén, a viaxe debeu deixar un pouso ben profundo e dous anos despois Manuel María publica o volume Versos do lume e do vaga-lume (Ourense: Galiza Editora, 1982), con dous poemas inspirados en lugares da Costa da Morte, «Dólmen de Dombate» (páxina 17) e «Fisterra» (páxina 20), alén das referencias ao Cristo de Fisterra e á muxiá Virxe da Barca que aparecen nos versos do poema «O Xistral» (páxina 14).

«Fisterra» recolle sen dúbida o solpor que puido ollar na viaxe referida nun fermoso poema que poetiza a fraxilidade da existencia, un sentimento ben comprensible na contemplación silenciosa da inmensidade oceánica. Cómpre lembrar que até entón Manuel María só visitara o mar como temática nas súas obras Mar maior (1963) e Versos florecidos en louvanza de Foz (1967), localidade á que acudía con asiduidade malia que como sinala nos seus artigos e como lembran moitas das súas amizades adoitaba estar afastado, na beira, e mesmo hai quen o lembra con traxe de verán nos areais focegos. E de resto, a presenza do mar é anecdótica na súa obra, aínda que teña un excelente poema sobre a dorna e algún outro sobre o oficio dos mariñeiros.

Así e todo, a Costa da Morte e os seus principais poetas tampouco podían estar ausentes no texto da súa conferencia A presencia do mar na poesía galega, separata da Revista Internacional de los Estudios Vascos, ano 39, tomo XXXVI, nº 2 (1991). Donostia: Editorial Eusko Ikaskuntza, S.A., xullo-decembro, 1991, pp. 313-338.

Rosalía de Castro e os seus coñecidos versos sobre a romaría da Barca de Muxía, unha ampla escolla de versos pondalianos e, novamente, as referencias a Centileos nas ondas de Gonzalo López Abente integran o corpus que Manuel María utiliza na súa asisada e documentada disertación.

O 16 maio de 1993 prodúcese outro dos acontecementos que máis achegou a Manuel María ao territorio da Costa da Morte ao ser escollido como o primeiro poeta en ser homenaxeado pola activa asociación cultural e veciñal O Couto, desta parroquia da Ponteceso. Nesa data descobre a primeira das placas, realizada polo escultor Anxo Cousillas, con nome de escritor que desde aquela e de xeito anual foron colocadas na Casa dos Veciños. Alén do seu discurso e da súa recitación, estivo acompañado por Xosé Agrelo Hermo que dirixiu unha peza teatral da súa autoría e polo cantautor Suso Vaamonde que interpretou varios poemas do disco que en 1978 realizou sobre os Soños na gaiola (1968), aínda que no acto os exemplares do libro pertencían á 8ª edición (Xerais, 1992) pois antes houbo outras noutros selos editoriais.

(continuará)

No responses yet

Mai 16 2016

«Contemplación do solpor en Fisterra». Homenaxe a Manuel María

Published by under Efemérides,Poesía

ManuelMaríaVersosdolume
ManuelMaríaCompendio
ManuelMaríaSonetos
(Portadas dos tres libros de Manuel María citados. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

A pedimento do escritor José Estévez López, compilador dun volume poético de homenaxe a Manuel María que xa está no prelo, en novembro do pasado ano escribín o soneto, até hoxe inédito, «Contemplación do solpor en Fisterra», que cumpría coa obriga de estar inspirado ou motivado por uns versos de Manuel María.

O meu soneto dialoga co poema «Fisterra» do seu libro Versos do lume e o vagalume (1ª ed: Galiza Editora, Ourense, 1982, portada e ilustracións de Joám Guisán Seixas; 2ª ed. testamentaria: Obra poética completa II (1981-2000), Edicións Espiral Maior, col. Ópera Prima, A Coruña, 2001), mais implicitamente tamén se dialoga con outros dous libros da súa autoría: Compendio de orballos e incertezas (1ª ed: Edicións El Correo Gallego, Santiago de Compostela, 1991, ilustracións de Xurxo Fernández) e os Sonetos á casa de Hortas (1ª ed: Edicións Espiral Maior, col. A Illa Verde, nº 29, A Coruña, 1997, limiar do propio Manuel María).

Velaquí ese diálogo poético:

Cheguei a Fisterra, alí onde
o sol desmaiado e silandeiro
morre no mar como unha bágoa.

«Fisterra», Versos do lume e o vagalume.

Obra Poética Completa, II (1981-2000)

Manuel María

CONTEMPLACIÓN DO SOLPOR EN FISTERRA

Chegaches a Fisterra, para ollares nas portas
do mar da costa brava como morre o Solpor.
E foi na decadencia do seu vello esplendor
onde apareceu lonxe, ben lonxe a casa de Hortas.

E a vida, labirinto que se enche de retortas,
transcorreu ben ás présas, ferida no fulgor,
tal vítima indefensa de animal predador
ou auga que un muíño remansa nas comportas.

Chegaches a Fisterra, fin deste mundo noso,
estrema dun camiño de medieval romeiro,
con escura incerteza no fondo do teu ser.

Con ollos no horizonte fermoso e misterioso
no verso interrogaches que hai de verdadeiro
no ceo ou no inferno para Nós comprender.

No responses yet

Mai 15 2016

Día de premios para a poesía da Costa da Morte: Parabéns, María Lado e Modesto Fraga

Published by under Poesía,Premios

MaríaLado
ModestoFraga01
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

A xornada de onte, 15 de maio, foi memorable para a poesía da Costa da Morte, pois dous membros do extinto Batallón Literario da Costa da Morte, María Lado e Modesto Fraga, recolleron cadanseu galardón ou premio.

A primeira hora da tarde un chío na súa conta de twitter do crítico literario Armando Requeixo facía chegarnos a nova de que se dera a coñecer o fallo do XIX Premio de poesía Concello de Carral e o gañador foi o poeta fisterrán Modesto Fraga coa obra intitulada Devalar sen pel, da que o xurado salientou «que xoga coas tradicións, tensionando moi ben o texto e sabendo darlle aire nos momentos oportunos». Cando lle escribín unha mensaxe de parabéns ao amigo Modesto Fraga, contestoume que «desta volta se convertera en suxeito feminino para, dese xeito homenaxera a poesía das mulleres. Intertextualidade poética». Devalar sen pel será publicado por Espiral Maior e o seu autor recibirá 2500 euros.

E á tardiña acudín ao Teatro Principal de Santiago de Compostela, que acollía a celebración gozosa da I Gala do Libro Galego, conducida polo crítico teatral e escritor Camilo Franco e organizada pola Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG), da Asociación Galega dos Editores (AGE) e da Federación de Librarías de Galicia, nunha convocatoria que sumaba a anterior dispersión dos premios que dende hai anos mantiñan por separado cada unha destas entidades.

Nesta I Gala do Libro Galego foron entregados un total de 14 premios, unha escultura de Francisco Pazos, e o derradeiro premio da noite foi para a amiga e poeta ceesa María Lado, na modalidade de poesía co seu oso, mamá, si? (Xerais) e que foi recollido polo editor Manuel Bragado, pois María Lado marchara a fume de carozo para unha actuación do dúo Aldaolado.

Curiosamente falei un bocado con ela á entrada do teatro sobre a súa condición de finalista e sobre a súa próxima maternidade e mesmo fixémonos unha fotografía xunto ao editor e escritor Fran Alonso, sen sabermos nesa altura que o seu marabilloso libro obtivera o galardón.

Moitos parabéns a María Lado e a Modesto Fraga, dos nosos, da Costa da Morte, do Batallón Literario.

One response so far

Mai 14 2016

Artistas e poetas da Costa da Morte apoian a convocatoria da plataforma cidadá Queremos Galego co lema «O idioma é vida» (Alameda de Compostela, 17 de maio do 2016)

Published by under Lingua,Manifestos,Poesía






Varios artistas e poetas da Costa da Morte apoian a convocatoria da plataforma cidadá Queremos Galego co lema «O idioma é vida», tirado dun verso de Manuel María, e que terá lugar na Alameda de Compostela, ao mediodía deste martes 17 de maio do 2016. Na canle de youtube da devandita plataforma están dispoñibilizados moitos videos que chaman á participación da cidadanía consciente na manifestación nacional que percorrerá as rúas de Compostela ao mediodía do Día Das Letras Galegas.

Esta anotación vai acompañada dunha pequena escolma deses videos, a penas media ducia, nos que se poden escoitar as voces de poetas como David Creus Andrade, Rosalía Fernández Rial, Xosé Iglesias e Paco Souto ou de artistas como Viki Rivadulla ou a compañía Talía teatro, representada por Toño Casais, María Ordóñez e Artur Trillo.

E velaquí o Manifesto que nos convoca para esa data:

O idioma é a vida

A lingua é a maior creación colectiva dun pobo, a expresión máis clara da súa existencia e vontade de se desenvolver. A normalidade plena da lingua propia evidencia o desenvolvemento e a prosperidade do pobo que a fala.

Neste 2016 fanse cen anos da creación das Irmandades da Fala, cen anos de reivindicación da normalización para a lingua galega, de desenvolvemento de todas as capacidades do pobo galego co noso idioma como mellor mostra do que somos e do que queremos ser.

Todos os avances para a lingua galega, por mínimos que fosen, foron conquistas sociais e democráticas como demostraron a Irmandades da Fala ou hai 50 anos o profesor Carvalho Calero incorporando o galego, en condicións moi precarias, ao ensino universitario.

Nos últimos anos o goberno do Partido Popular na Xunta, que ten a obriga legal de promover e defender a lingua galega, foi o principal promotor do retroceso do noso idioma. As consecuencias son perfectamente observábeis nos datos estatísticos, na reducida ou nula presenza do galego na xustiza, administración e servizos públicos;  na desaparición das aulas de Educación infantil como antesala do proceso de extranxeirización da lingua galega no seu propio país, xunto co veto ao seu uso nas aulas en materias da área científico-técnica, ou no obxectivo de redución a 1/3 a súa presenza no ensino que establece o decretazo contra o galego 79/2010; na exclusión do galego de grande parte dos sectores económicos e na discriminación consentida a galego-falantes en servizos de atención á clientela por parte de empresas que ademais de prestaren servizos en Galiza, extraen grande parte dos seus recursos.

Esta situación foi denunciada publicamente mesmo ante a comunidade internacional, e foi  motivo dun apercibimento grave, por parte do Comité de expertos do Consello de Europa para a Carta Europea das Linguas, ao gobernos da Xunta e estatal.

A aprobación da Lei de normalización lingüística en 1983, sucedérona outros avances, mesmo acordos aparentemente asumidos por todas as forzas políticas (paralizados ou vulnerados polos gobernos do Partido Popular), como o Plan xeral de normalización da lingua galega de 2004 ou recentemente a Declaración de unidade a prol da normalización da lingua galega que, en xullo do 2015, impulsou a Mesa  pola Normalización Lingüística.
Malia os incumprimentos reiterados, todos estes pasos foron o resultado da acción da sociedade galega, case sempre en solitario, a favor da súa lingua.
Porén, sentenzas como a recente do TSXG contra a ordenanza de uso do galego en Lugo, someten a escasa lexislación favorábel ao galego a unha interpretación abertamente contraria a todos os acordos conseguidos pola mobilización da sociedade en democracia. Utilizan as poucas ferramentas que temos, para negaren a existencia do idioma galego por si mesmo como lingua propia e plenamente oficial en Galiza, sen subordinacións, sen límites, en condicións de mínima igualdade.

Fronte as 500 disposicións disposicións legais que amparan e mesmo obrigan ao uso do español, as poucas que permiten a utilización do galego son utilizadas por sentenzas como a do TSXG para atacar calquera tentativa normalizadora. Por isto, ademais de políticas activas que sitúen o galego en todos os espazos da vida cotiá onde está excluída, precisamos mudanzas lexislativas que garantan o dereito a vivir en galego e eviten a utilización do poder xudicial para negarnos o dereito e a liberdade de vivirmos sempre en galego.

O idioma é a vida, di o verso de Manuel María, poeta e activista da lingua. E a vida dános  a forza, o amor e a vontade de unidade  que amosamos na manifestación do17 de maio, pois como di  Manuel María : “O idioma é a patria/a esencia máis nosa,/ a creación común/ máis grande e poderosa.

No responses yet

Mai 12 2016

Artigo en QPC (III): «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (I)»

AbenteElProgreso
(Premer na imaxe para unha mellor lectura)

Máis unha vez reproduzo deseguida a nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, a primeira parte dun longo artigo que desta volta intitulei «A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (I)» e que tamén xa se pode ler nesta ligazón.

«A Costa da Morte: poesía e paisaxe nos textos de Manuel María (I)»

A Terra Chá: poesía e paisaxe foi o título do discurso de Manuel María no seu ingreso como membro numerario na Real Academia Galega, para cubrir a vacante na cadeira de Marino Dónega Rozas a proposta de Xosé Luís Franco Grande, Ramón Lorenzo Vázquez e Xosé Luís Méndez Ferrín (quen lle daría resposta), nunha cerimonia celebrada no auditorio municipal de Vilalba o 15 de febreiro de 2003.

A cerna daquel excelente texto de Manuel María estivo na lembranza da tribo poética que o antecedeu no territorio da Terra Chá, unha estirpe literaria da que quixo «dar breve noticia, dun xeito radicalmente subxectivo, e a todas luces incompleto, de como algúns poetas chairegos sentiron e expresaron a paisaxe da Terra Chá, da que nós somos parte inseparábel», para engadir, antes de disertar sobre a súa biografía e a sía obra:

«Na Terra Chá naceron moitos e bos poetas. E seguen nacendo. Debido á limitación deste traballo, que só nos permite enunciar o tema que tratamos, unicamente nos referiremos a poetas que xa non están entre nós e son argumento de eternidade. Dóenos excluír a Darío Xohán Cabana e, maiormente, a Miguel Anxo Fernán-Vello, que, a xulgar por algúns poemas seus publicados ultimamente, estanos a descubrir unha Terra Chá insólita e transcendente. Ninguén dubida que a Terra Chá é unha patria poética. Moitos dos seus poetas —entre eles, dos máis importantes e significativos, Xosé Crecente Vega, Aquilino Iglesia Alvariño e Xosé María Díaz Castro— estudiaron no Seminario Diocesano de Santa Catalina de Mondoñedo, onde adquiriron unha gran formación clásica e as esencias máis puras e fondas da latinidade. Eles trouxeron á poesía galega o engado das églogas virxilianas, o equilibrio horaciano, as escuridades das noites de Ovidio no afastado Punto Euxino e a saudade melancólica dos elexíacos. Para nós, os ritmos da paisaxe chairega son os mesmos que os dos hendecasílabos de Aquilino Iglesia Alvariño, música aprendida nos hexámetros de Virxilio.

Levamos anos sostendo que hai unha “Escola poética da Terra Chá”, con personalidade propia; e, dentro dela, perfílase nidiamente a que chamamos “Subescola poética vilalbesa”, á que pertencen, ademais doutros poetas menores, Xosé María Chao Ledo (1844-1894), Manuel Mato Vizoso (1846-1909), Antonio García Hermida (1885-1939), Carmen Prieto Rouco (1901-1977) e Xosé Luís García Mato (1924-1980)».

Calquera que coñeza a caudalosa obra de Manuel María terá constatado que o poeta chairego sentiu devoción pola Terra Chá e por moitos outros territorios da nación galega, como evidencian mesmo algúns dos títulos dos seus libros de poemas, alén do seu mítico Terra Chá (Lugo: Celta, 1954), poñamos por caso os abondo significativos Versos frolecidos en louvanza de Foz (Foz: Bahía, 1967); Cantigueiro do Orcellón (O Carballiño: A. C. Avantar, 1984); Cancioneiro de Monforte de Lemos (Monforte de Lemos: Concello de Monforte, 1990); Homenaxe ao regato do Cepelo (Ed. do autor, 1990); Poemas a Compostela (Santiago de Compostela: El Correo Gallego, 1993); Cantigas e cantos de Pantón (Pantón: Concello de Pantón, 1994); Poemas para dicirlle a dúas lagoas (A Coruña: Espiral Maior, 1994); O Miño, canle de luz e néboa (A Coruña: Espiral Maior, 1996) ou os Sonetos á casa de Hortas (A Coruña: Espiral Maior, 1997).

Porén, se callar polo seu tardío achegamento á súa paisaxe, a Costa da Morte e o seu territorio e os seus poetas, agás Eduardo Pondal, que a cantaron e que a habitaron non ocupan moito espazo na extensa produción literaria de Manuel María.

De quitado da obra pondaliá, que non imos referir por ser unha referencia obrigada en calquera autor contemporáneo, o primeiro achegamento de importancia prodúcese coa publicación do artigo «Recuerdo al patriarca de la poesía gallega. Noticia de Gonzalo López Abente», El Progreso. Lugo, 10 de agosto de 1963. O poeta de Muxía finara dúas semanas antes, o 23 de xullo, e Manuel María escribe unha longa necrolóxica, na que nos primeiros parágrafos sitúa a localidade costeira aos lectores do xornal lugués e reivindica a súa pertenza á «costa brava gallega», feito que revela un coñecemento profundo da obra abentiana, pois Gonzalo López Abente sempre rexeitou facer uso do topónimo Costa da Morte, popularizado desde os xornais da época. De feito, a día de hoxe as primeiras aparicións deste último están documentadas no coruñés El Noroeste, onde se utilizou no número do 14 de xaneiro de 1904, ao coincidiren tres naufraxios nas mesmas datas, un fronte á praia de Traba (Laxe), outro na enseada de Santa Mariña (Camariñas) e un terceiro á entrada do porto de Corcubión (1). Manuel María incardina a Costa da Morte nun amplo territorio e fala tamén de dous topónimos que se integran nese territorio: Bergantiños e Nemancos.

Nemancos, nome dun arciprestado que na altura abranguía as parroquias dos concellos de Fisterra, Cee, Corcubión, Camariñas, Muxía e parte de Vimianzo, xa que pouco tempo despois a Igrexa faría unha división eclesiástica deste amplo territorio en dous, Nemancos e Duio, foi tamén o título que escolleu Gonzalo López Abente para o seu último libro de poemas de pre-guerra, publicado na colección Nós, vol. XXVII, na Coruña (1929), e os motivos e a atmosfera da terra do autor xa se evidencian desde o propio encabezamento, alén de que o primeiro dos poemas é un soneto intitulado «Muxía» e o derradeiro é «A Arnela» que pecha o círculo da paisaxe costeira.

Deseguida Manuel María evoca no seu artigo unha brevísima biografía de Gonzalo López Abente, sinala o seu afastamento en Muxía lonxe dos círculos literarios, unha soidade a penas interrompida pola súa asistencia aos plenarios da Academia da que fora eleito membro numerario (xa era correspondente desde decembro de 1918) o 8 de decembro de 1940 e tomara posesión da súa cadeira o 27 de xullo de 1941.

En 1963, cando Manuel María escribe a necrolóxica, López Abente era unha referencia para os poetas da posguerra, xa que era o decano dos escritores galegos, despois de finar Ramón Cabanillas en 1959, e había un lustro que viña de publicar Centileos nas ondas (Galaxia, 1958), aínda que a súa feitura é evidentemente anterior, dentro da colección Trasalba, que en testemuño oral de Méndez Ferrín pagou Xaime Illa Couto.

Anotada a biobibliografía esencial de López Abente, Manuel María debrúzase sobre a súa obra poética, que analiza brevemente para rematar sinalando que co seu pasamento remata unha época da que o poeta muxián podería ser considerado o Patriarca.

(1) Cfr. Jesús Ángel Sánchez García (2013): «La leyenda de la Costa de la Muerte. Naufragios y faros como desencadenantes para la activación de un patrimonio marítimo». Sémata, Ciencias Sociais e Humanidades, ISSN 1137-9669, vol. 25: 59-92.

(Continuará)

No responses yet

Mai 11 2016

«12 de setembro do 36», un soneto inédito para Verbo na Arria, libro colectivo na memoria de Xohán Xesús González


(Booktrailer de Verbo na Arria, elaborado por Quinteiro do Umia)

Diversos problemas na edición, que non veñen agora a conto, retrasaron até este mes de maio o lanzamento do libro colectivo de homenaxe ao avogado, mestre, xornalista, político e escritor Xohán Xesús González (nado en Sebil, parroquia de Cequeril – Cuntis), o 9 de novembro de 1895 e asasinado -finado, di a Galipedia– en Compostela o 12 de setembro de 1936). Nese volume intitulado Verbo na Arria, que editou a A. C. O Fervedoiro, colaboro xunto a moitas outras voces, no meu caso a pedimento do infatigable amigo Héitor Picallo, convocatoria á que respondín co soneto «12 de setembro do 36», escrito ad hoc en maio de 2009 e inédito ata agora.

A publicación foi presentada o pasado sábado e non puiden estar nela porque nese mesmo día estaba a participar como discente na Xornada Manuel María, que organizou o Centro Autonómico de Formación e Innovación (CAFI) na Casa de Hortas de Outeiro de Rei, hoxe Casa-Museo Manuel María.

Porén, reproduzo o convite público que fixo a entidade convocante, xa que explica moi ben toda a longa xénese deste fermoso proxecto, e finalmente reproduzo tamén o meu poema.

A Asociación Cultural O FERVEDOIRO e a súa sección ACUDE ALÍ (Acción Cultural na Defensa da Lingua) comprácese en convidalas/os á presentación do libro homenaxe a Xohán Xesús González titulado Verbo na Arria. Nel –ademais de facermos un repaso pola vida, obra, creacións culturais e políticas dese personaxe cuntiense– medio cento de persoas entregan as súas achegas para lembrar os 120 anos do nacemento do canteiro, mestre, xornalista, escritor e político que foi quen de protexer Compostela –xunto co Terzo de Calo– no levantamento fascista de 1936. O libro, aínda que rematado o pasado ano, imprímese no actual, polo que debemos consideralo unha obra de 2015 (tal e como aparece no ISBN).

Todos os apartados do libro están rotulados no Verbo Xido (fala gremial dos arghinas ou canteiros) pois, como se sinalou, Xohán Xesús González pertenceu a ese gremio de traballadores da pedra.

Moitas foron as entidades que colaboraron –dun ou doutro xeito– nesta obra,  facilitándonos a reprodución de materiais dos seus fondos documentais ou achegando axudas e/ou orientacións: A Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, a Biblioteca Penzol (Vigo), o Seminario de Estudos Galegos (Compostela) a Biblioteca Xeral da USC, a Biblioteca de Xeografía e Historia (USC) e o Arquivo Histórico Universitario de Santiago de Compostela; o Museo de Pontevedra, o Museo Valle-Inclán da Pobra do Caramiñal e o Arquivo do EuskoTren / Burnibidearen Euskal Museoa. Tamén colaboran os concellos de Cuntis (municipio no que nace Xohán Xesús González) e Compostela (no que falece). Tampouco nos podemos esquecer de edicións Nympharum, a Asociación Cultural O Meigallo e o proxecto comunicativo O Quinteiro do Umia.

Esta obra, publicada a toda cor, sae dende o tórculo de Edicións Fervenza e conta cunha marabillosa maquetación realizada por Martiño Picallo quen, a parte, e autor dalgúns textos. Coordinada pola asociación O Fervedoiro, Verbo na Arria comezou a se forxar no ano 2009, cando este colectivo lle rende unha homenaxe poética a Xohán Xesús González e inaugura unha exposición antolóxica sobre del. Sete anos máis tarde, e logo de teren colaborado algo así como cen persoas, sae á luz Verbo na Arria, que conta cun limiar de Marcos Seixo (un dos biógrafos de Xohán Xesús González), cunha lámina do artista Manuel Fragoso, e unha maré de medio cento de poetas que participaron coas súas propias composicións: Vicente Araguas, Maka Arca, Olimpio Arca Caldas, Romina Bal, Helen E. Bertels, Ramón Blanco, Marica Campo, Marta Dacosta, Manoele de Felisa, Suso Díaz, Luz Fandiño, Xoán Xosé Fernández Abella, Baia Fernández de la Torre, Modesto Fraga, Xosé Lois García, Fuco Gómez Fontes, Fernando González Graña, Baldomero Iglesias, Yolanda López, Xulio López Valcárcel, Miguel Louzao Outeiro, Xosé Luna, Xosé Luís Méndez Ferrín, Vanessa Míguez Bouzas, Alexandre Nerium, Ramón Neto, Lucía Novas Garrido, David Otero, Seném Outeiro, Carlos Penela, Héitor Picallo, Martiño Picallo Fontes, Xavier Queipo, Xesús Rábade Paredes, Lorena Rei Noia, Eli Ríos, Elvira Riveiro Tobío, Lara Rozados, Susana Sánchez Aríns, Xosé Luís Santos Cabana, Uxía Seixo, Nieves Soutelo, Diana Varela Puñal, Xosé Vázquez Pintor, Rocío Viéitez, Ramón Vilar Landeira, Miro Villar, Helena Villar Janeiro e Ana Vispo.

Tamén se reproducen tres composicións que se lle dedican a Xohán Xesús González en vida: unha do seu amigo e conterráneo Manuel Mesejo Campos, outra José Márquez Peña e a última de Ramón Martínez López.

A presentación terá lugar o vindeiro sábado día 7 de maio, na casa da Cultura Roberto Blanco Torres de Cuntis (Pontevedra), ás 20:30 horas. Nela teremos ocasión de visualizar en primicia o book-trailer que sobre a vida de Xohán Xesús crearon as compañeiras e compañeiros do Quinteiro, proxecto comunicativo da comarca do Umia. Durante cinco meses e coa participación de ducias de veciñas e veciños de toda a comarca, desenvolveuse unha rodaxe atípica con respecto aos traballos habituais do colectivo. O emprego de planos aéreos mediante drones, de planos en movemento e de efectos dixitais na posprodución sinalan o pulo cara a unha maior calidade e tamén o apoio desinteresado de empresas audiovisuais amigas que o fixeron posible. Un traballo que terá a sua continuidade nun documental específico e que pretende mergullarnos na vida e no tempo de Xohán Xesús González.

Ademais, tamén se ha colocar a exposición Xohán Xesús González: Porta dun Futuro Proletario.

(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)
XXGVerbonaarria
VerbonaArria

Foron de noite.
Foron por ti de noite
Como foron por Alexandre. Foron de noite.

ANTÓN AVILÉS DE TARAMANCOS

12 DE SETEMBRO DO 36

Xohán Xesús González e os do Terzo de Calo,
que voastes no vento pola cidade vella
a chamada insurrecta da bandeira vermella,
xa non escoitaredes no albor cantar o galo,

xa non escoitaredes das campás o badalo,
xa non escoitaredes terra fértil na rella,
xa non escoitaredes auga limpa na sella,
xa non escoitaredes a tarde no devalo.

Nos muros de Boisaca disparos de fusil
unha ferida voz de sangre fan que agrome
no corazón da terra labrega de Sebil.

Na mudez do epitafio, no silencio sen nome,
a lousa do canteiro é fría en Cequeril,
mais debaixo da pedra xace a razón dun home.

No responses yet

Next »