Dec 02 2016

A experiencia do Batallón Literario da Costa da Morte na voz da poeta María Lado

Published by under Entrevistas,Poesía

MaríaLado

Xa teño afirmado noutras ocasións que é ben digna de loanza a sección «Encontros coa cultura» que se publica no xornal dixital noticieirogalego, pois no que atinxe á literatura xa leva moito máis de medio cento de interesantes e longas entrevistas a autoras e autores de noso. En xuño de 2014, como xa se contou aquí, publicouse a que me realizou a xornalista Úrsula Lorenzo Ruibal, que tamén se pode ler nesta ligazón.

Desde hai tempo é o escritor e profesor estradense Carlos Loureiro quen adoita realizar as entrevistas, como a realizada hai agora un ano ao poeta e libreiro fisterrán Modesto Fraga, conversa que nestoutra ligazón pódese ler ao completo.

Da autoría de Carlos Loureiro é tamén a última, desta volta coa poeta María Lado, que tamén nos acompañou na aventura do Batallón Literario da Costa da Morte nos seus dous anos longos de vida. Nesta ligazós pódese ler ao completo, mais desguida recupero os fragmentos da mesma nos que fai memoria do Batallón Literario da Costa da Morte, unha experiencia de hai vinte anos que partillamos entre os anos 1996 e 1998.

Velaquí ese fragmento das respostas de María Lado:

(…)

Claro que tamén nesa biografía se fai moito fincapé en dous espazos moi importantes: Cee e Santiago de Compostela…

Si, Cee porque eu son de alí e alí vivín ata que fun estudar a Compostela, onde pasei anos de estudante moi importantes para min. Alí ademais escribín tres libros (moi diferentes) Casa atlántica casa cabaret, Berlín e Nove.

Na maior parte de escritoras e escritores aparece algo no seu percorrer vital que lles supón ese pulo cara á arte literaria… Será en María Lado o “Batallón Literario da Costa da Morte” ese pulo?

Claro, eu tiven a sorte de atoparme coas xentes do “Batallón” nun bar que rexentaba en Cee Modesto Fraga, o poeta, e con eles comecei a escribir poemas e, sobre todo, a ir de recital en recital. Era unha época moi activa, na que recitabamos moito (festas, bares, homenaxes literarias…) e foi unha escola moi importante para min.

E aquí achamos a unha moi moi nova María Lado, con dezasete ou dezaoito anos, dando a coñecer os seus poemas ao carón doutros dunha xa consagrada Marilar Aleixandre, dos irmáns Villar… Desde logo que aqueles comezos deberon ser para ti un reto con múltiples caras, non?

Eu recordo como unha época moi fermosa, nunca coma un reto senón como algo moi divertido. Para nós lernos as cousas que escribiamos, facer poemas colectivos ou ir recitar a calquera vila era unha festa, algo que faciamos porque nos divertía moito. E creo que era tanto para min como para os Villar, ou para os Creus, Modesto, Suso Bahamonde… que eran dos máis activos no colectivo.

“A poesía é un lume arrebatado aos deuses, e logo inzado polas mans e os corazóns das xentes, pero nunca concedido por aqueles.” Para comezar non estaba nada mal este concepto de poesía que vós presentastes naquel “manifesto”(?)… unha poesía desligada do divino nas mans humanas…

Nin sequera recordaba esa frase… O que si recordo era que para todos aqueles poetas que estabamos no día a día do “Batallón Literario” a poesía era algo que tiña que estar entre a xente, a pé de rúa, non consagrada nunha columna para adorala catro iluminados. Eu sigo pensando exactamente o mesmo vinte anos despois.

(…)

No responses yet

Dec 01 2016

Unha lectura de D’a-y-alma. Versos gallegos, de Samuel Eiján

samueleijan

A bitácora Fervenzas Literarias lembra que tal día coma hoxe finaba en 1945 en Compostela o académico e poeta Samuel Eiján, aínda que outras páxinas como Por Un Ribeiro poético falan da data do 14 de decembro dese mesmo ano. O seu discurso de ingreso na RAG pódese ler premendo no seu título Ideas literarias del Padre Feijóo, pronunciado en castelán como adoito na época.

Na súa lembranza recupero unha lectura da súa obra D’a-y-alma. Versos gallegos, que fixen por volta do ano 2000 cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra.

Na altura traballei nas fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). Neste último volume a ficha sobre a obra poética de Samuel Eiján é da miña autoría e, como xa dixen noutras ocasións, por decisión editorial, que eu moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega.

D’a-y-alma. Versos gallegos. SAMUEL EIJÁN

A obra en galego do franciscano P. Samuel Eiján redúcese a unha novela bilingüe de escaso interese e aos libros de poemas: Mágoas. Versos gallegos (1902, cunha 2ª edición corrixida e aumentada de 1913), D’a-y-alma. Versos gallegos (1915) e Froliñas de San Francisco. Romanceiro seráfico-galicián (1926). Aínda que todos tres teñen como trazo común a súa temática relixiosa, a crítica coincide en sinalar o segundo como a obra de máis interese na traxectoria lírica do autor.

A primeira e única edición de D’a-y-alma. Versos gallegos imprímese no prelo da Tipografía de El Eco Franciscano en 1915, baixo a obrigada licencia eclesiástica. E bardante deste ámbito tivo escasa repercusión, moito menor da obtida polos volumes que conteñen as súas narracións e lendas de Oriente, os seus dramas ou os seus estudios sobre o franciscanismo, todos en castelán e a maioría reeditados. Despois da súa morte, en decembro de 1945, apareceron varios artigos biobibliográficos que incluían unha breve valoración sobre a súa poesía. Entre eles destaca o asinado polo frade franciscano José Campelo no BRAG, que fala do delicado dos seus sentimentos, da elevación do seu ton, froito da exuberancia imaxinativa, e da facilidade e fluidez da súa versificación. Posteriormente, e tamén con brevidade, será CF o que avalie a súa obra literaria, sinalando que tiña unha finalidade proselitista ou misional, ao relegar a propia escrita a un lugar secundario en favor do seu propósito evanxelizador e de propaganda relixiosa.

Nin sequera Fernández del Riego chega a incluír a Eiján na súa ampla Escolma de Poesía Galega e, de novo, será no monumental estudio historiográfico da nosa literatura de Carballo Calero onde atopemos a análise máis profunda. Nas dúas páxinas, inseridas no capítulo dos “Epígonos” (autores que continuaron sen ningunha achega esencial a obra dos mestres do século XIX), saliéntase que as súas principais fontes de inspiración son a relixión e a terra.

Ademais, CC cre que D’a-y-alma. Versos gallegos significa un progreso e que amosa a un bo versificador. Destaca os textos “Meu Anxo”, que nalgúns aspectos sería a versión divina do “Negra sombra” rosaliano, e “Terra santa” con máis reflexións morais que lembranzas persoais da súa estadía en Xerusalén. Tamén serían de interese as versións galegas dos poemas “A caridá”, “Cantiga de amor” e “A reina de Cataluña” de Mosén Jacinto Verdaguer, todos tres poemas relixiosos malia os títulos, especialmente o último dedicado á Virxe de Monserrat. Engade CC que os seus versos desbordan unha incurable melancolía, porque hai neles moita tristeza e moito pesimismo respecto aos bens materiais, nunha actitude ascética que tería como trazo literario a expresión das coitas da alma cristiana en loita pola perfección. Neste senso, aínda sendo continuadora da poesía mística de Saco y Arce ou de Barcia Caballero, os versos de Eiján supoñen a plenitude da nosa poesía relixiosa.

En efecto, a maioría dos 54 poemas que compoñen este libro poden cualificarse de relixiosos. Ora ben, esta temática xeral ofrece diversos matices, mesmo nas súas invocacións a Deus, pois unhas serven para pedir perdón, outras para o diálogo sobre a vida e outras para ofrecerlle o seu canto como creador ou como xuíz xusto e supremo no xuízo final. A propia revelación divina, a descuberta da vocación e a súa conversión protagonizan unha parte dos textos, caracterizados polo seu proselitismo espiritual e polo presencia da alma como interiorización do eu poético.

Moitos deles expresan tamén as dúbidas existenciais e a dor, a tristura e o pranto fronte ás coitas da vida terreal, que só atoparán solución no reino de Deus. Aínda que “Meu anxo” reflicte o envío deste ser celestial como protección perante a dor, as máis das veces está presente a vella idea romántica da morte como liberación, porque a vida é un cárcere, así ocorre en “Libertadora”, onde aparece a morte como redentora na posterior resurrección no eterno reino de Deus, en “Cuna e tumba” que enfronta neno / vello, identificando o berce como primeira prisión e a sepultura como antesala do edén. E tamén en “¡Volta a sofrir!”, en “Lux in tenebris” ou no explícito “Morte santa”. Completan este grupo, poemas que inclúen preguntas a si propio sobre a felicidade, que critican os excesos mundanos ou o particular diálogo cunha nena feliz sobre a vida e o futuro de dor que a agarda en “A cencia d’as bágoas”. En ocasións, a vida é unha barca a loitar coa tempestade e a voz poética invoca a Deus en petición de axuda, como sucede en “Antre as olas”. En “Aspiraciós” o home é considerado inferior aos foguetes, os paxaros, as estrelas ou o sol que poden estar máis preto de Deus. E non falta a metapoesía en “Veña a lira…”, onde se fala da súa utilidade para cantar as mágoas. Pola contra, son moi poucos os versos que se rebelan contra a dor.

Tamén conteñen referencias relixiosas outros poemas como “Terra santa”, un canto a Xerusalén –que Eiján coñecía ben por vivir alí varios anos, de feito sobrancean os topónimos hebreos– onde glosa pasaxes da paixón e fala do nacemento da igrexa. Son varios os textos que conteñen paráfrases de episodios bíblicos, reflexións sobre a propia igrexa ou a misa como homenaxe a Deus, mesmo “A casa parroquial” da aldea aparece representada como filla da igrexa. No poema “Alter Christus” glosa a figura de San Francisco, anticipándose ao contido do seu terceiro poemario en galego Froliñas de San Francisco. Romanceiro seráfico-galicián (1926) e noutros está moi presente a vivencia franciscana da natureza, como indican a contemplación de “N’o cume” e os títulos “A frol”, “O torrente”, “O piñeiro” ou “O mar”. Tampouco faltan as ofrendas á Virxe, nomeadamente en “Collendo froles”, que xa viamos nas versións de Verdaguer. Máis puntuais son aqueles nos que expresa dor pola morte da súa nai e da nai dun amigo durante a pascua, o soneto “As tres Nais” escrito na consagración episcopal de Eijo ou o romance “D’outros tempos (Compostelana)” sobre as pelegrinaxes.

De especial relevancia son os textos nos que se enfronta a aquel pasado xuvenil, zugando meles, co presente dorido que sangra feles. Son constantes as referencias ao pasado e á infancia como tempos de felicidade que se converten en flores murchas perante o outono da existencia. De feito, o paso do tempo inspira o soneto “O reló y-o tempo”, unha magnífica recreación do tópico tempus fugit. En menor proporción, os seus versos tamén falan da solidariedade cos pobres, inherente ao seu franciscanismo, amosando unha certa veta de denuncia. Así, “N’a estación” describe a chegada do tren co contraste entre pobres e ricos e o poema final, intitulado “Pensando n’a pátrea”, describe o edén do paraíso divino “onde os probes son ricos, y-os servos señores”.

Mención á parte merecen “Triste sorte”, que relata a fachenda daquel emigrante retornado que dilapida todo ata converterse en mendicante, o retrato persoal de “O rianxeiro” ou a descrición dos efectos da tormenta e da calma sobre o río en “Veira d’o Avia”, comarca que o frade coñece cando é destinado como superior da residencia franciscana de Ribadavia, así como a homenaxe histórica do poema “O Batallón Literario”. Como curiosidade final hai que sinalar que varios poemas teñen o título en latín, que naquela altura aínda era o idioma da igrexa.

No tocante ao repertorio métrico, Eiján demostra o seu perfecto coñecemento das regras de versificación, malia algún erro de medida, mesturando metros populares como o octosílabo das cuartetas tiranas, das décimas e dos romances ou os hexasílabos e os heptasílabos dos romancillos, con series de decasílabos e hendecasílabos brancos ou en pareados, cuartetos, serventesios, quintetos, octavas rimas ou reais* e sonetos. En moitas ocasións, como na combinación de decasílabos con hexasílabos, pentasílabos e tetrasílabos, na aparición de hexadecasílabos ou tridecasílabos ou nas setinas* do poema “¡Sube arriba!”, segue a Rosalía de Castro.

Tampouco hai nada de novidoso na súa estilística, tanto é así que Freijomil consideraba que era escritor de pluma fácil e que a penas necesitaba pulir o estilo. Atopamos as habituais recorrencias, anáforas, preguntas retóricas e quiasmos, estructuras bimembres, algúns paralelismos e moitos lugares comúns románticos nas imaxes, aínda que chama a atención algunha imaxe animista sorprendente na súa época.

En opinión de CC, a súa lingua é bastante arbitraria, tanto na morfoloxía como na sintaxe. De feito, incorre sempre na mala colocación do pronome en cláusulas subordinadas, aparecendo enclítico cando debera ir proclítico. Polo demais, non se afasta das peculiaridades lingüísticas dos poetas do rexurdimento.

BIBLIOGRAFÍA

Cfr. CC, CF

Campelo, Fr. J., “Letras de duelo. El P. Samuel Eiján Lorenzo”, BRAG, ano XL, tomo XXIV, nº 285-288, A Coruña, decembro, 1945.

No responses yet

Nov 30 2016

«Roteiro Eduardo Pondal e os poetas de Bergantiños»

Velaquí o pequeno vídeo elaborado polo amigo X. Carlos Rodríguez Pérez, coordinador de Lingua Galega e Literatura no CAFI (Centro Autonómico de Formación e Innovación), para presentar o «Roteiro Eduardo Pondal e os poetas de Bergantiños» dirixido ao profesorado e que se vai celebrar o vindeiro sábado, 3 de decembro, guiado polo antropólogo Manuel Vilar e eu propio.

Acompañaremos o percorrido con poemas de Enrique Labarta Pose, Teodoro Morgade Varela, Antón Zapata García, Manuel Caamaño Devesa, Eduardo Pondal, Miguel Anxo Mato Fondo, Diana Varela Puñal, Paco Souto, Paco de Tano, Xosé Manuel Varela, Diego Cousillas Novo e Rosalía Fernández Rial.

Principiaremos en Baio, aínda en terras de Soneira, onde se visitarán as Torres do Allo, para axiña xa en terras bergantiñás achegármonos ao Castro de Borneiro e ao Dolmen de Dombate en Cabana de Bergantiños, onde teremos visitas guiadas por Ángel Eiroa. A seguir virá Laxe, a súa igrexa de gótico mariñeiro, a capela de Santa Rosa, o faro ou a prais dos cristais. E despois de xantar principiamos xa na Ponteceso, pararemos diante da casa de Pondal e do seu monolito, achegarémonos á igrexa de Anllóns e á Fundación Pondal e ascenderemos até o cumio do Monte Branco. En Corme ollaremos a Pedra da Serpe e xa en Malpica de Bargantiños as Torres de Mens, a capela do santo Hadrián e as Illas Sisargas no solpor.

No responses yet

Nov 25 2016

No lanzamento de Desescribindo, de Marilar Aleixandre

desescribindo00

Desescribindo de Marilar Aleixandre from apiario on Vimeo.
(Capa e booktrailer do libro)

Onte, á tardiña, a compostelá libraría Couceiro acolleu a presentación do novo libro de poemas de Marilar Aleixandre, intitulado Desescribindo, editado por Apiario na colección Cera Labrada.

Neste lanzamento a autora estivo acompañada pola poeta Antía Otero (unha das parceiras da editora Apiario xunto a Dores Tembrás) e a crítica literaria Chus Nogueira.

Antía Otero realizou unha presentación lírica alén de orgullarse de contar entre as singulares propostas de Apiario coa nova obra poética de Marilar Aleixandre.

Por parte, á crítica literaria Chus Nogueira, a quen escoitamos adoito no Diario Cultural da Radio Galega, correspondeulle resumir a traxectoria da autora e explicar polo miúdo as características do libro, ao que cualificou como «poesía de circunstancias», mais baleirando este termo de calquera matización pexorativa para salientar a actualidade dos seus diferentes fíos temáticos e a voz de denuncia e de reivindicación que acompaña os versos.

Finalmente, Marilar Aleixandre lembrou os seus inicios poéticos e a cerna das súas anteriores propostas antes de nos iluminar sobre a propia xestación do libro, para lle dar ramo á súa intervención coa lectura de varios dos poemas, a maioría da primeira parte «nas marxes da folla», entre os que escolleu «somos Verbo», «desbridar», «meu pai repróchame que traizoe a súa lingua», «as cordas do violín» ou «o dragón de San Xurxo desde fóra do canon». Da segunda parte, intitulada «lembranza de Babel» agasallounos coa lectura de «Babel», «Vera Nikolaiebna Figner lembra o xardín de Semiramide» ou «a cidade asediada». Menos presenza tivo a terceira parte do libro que leva por título «de quen a voz».

Porén, por varias razóns entre as que non é pequena que os versos falen dun espazo moi importante na miña infancia e na miña mocidade, escollín para saudar o libro outro poema da primeira parte intitulado «Estorde, 27 de xuño», ao tempo que agradezo a Marilar que me facilitase a reprodución do mesmo e a quen aproveito para parabenizar por esta súa entrega. Velaquí.

Estorde, 27 de xuño

Si bô ‘screvê’ me
‘M ta ‘screvê be
Cesária Évora

neste areal,
onde tomei da faneca brava
veleno para desescribir

aquí, onde as fanecas
espreitan polo pé nu,
sábeno os mariñeiros do Cabo de Cee a Nemiña
os linguironistas de Fisterra
os mozos que estragan as vértebras
turrando das ameixas en Corbeiro,

á noite cruzan dornas
de incerta carga
talvez leven o corpo
de Rozalía Luxemburg
guindado ao Landwehrkanal
con pedras atadas ás mans
chegado a nós en barca de pedra,
talvez envurullos de po branco
como cinza

mais hoxe está de vendaval
vento Sur
aínda non comezaron os incendios
hoxe as nosas pegadas nunha area
na que nada está escrito

grazas sexan dadas a Cesária
pola auga morna
a miúda pinga de felicidade
acrecentada ao trevo

para Carlos N. C.

(Fotografías da presentación, ilustracións de Mauro Trastoy e dedicatoria persoal no meu exemplar de Desescribindo)
desescribindo02
desescribindo01
desescribindo-marilaraleixandre01
desescribindo-marilaraleixandre02

No responses yet

Nov 25 2016

Artigo en QPC (XVII): «Poesía (necesaria) contra os feminicidios»

obituario-rocioleira

Hoxe, 25 de novembro, é unha data sinalada pola asemblea xeral da ONU como Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller, que sempre nos debe levar á reflexión e á mobilización colectivas. Nese senso veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, co título «Poesía (necesaria) contra os feminicidios», na que realizo unha recensión do poemario [Obituario] de Rocío Leira. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Poesía (necesaria) contra os feminicidios

[Obituario]

Rocío Leira

Negreira: Concello de Negreira, 48 páxinas

A primeira obra poética individual de Rocío Leira (A Pereiriña, Cee, 1979), logo da súa novela curta Universo Pitágoras (Biblos, 2013) e do conto infantil O becho que quería comer á avoa (Galaxia, 2015), chega co aval de gañar o IV Premio de Poesía que leva o nome do poeta negreirés Xosé Manuel López «Ardeiro» e leva por título [Obituario].

O libro, con Limiar do crítico literario Ramón Nicolás e cuberta ilustrada por Héitor Picallo, está editado polo Concello de Negreira, co apoio da secretaría xeral de Política Lingüística, porén as bases do certame só contemplan unha tiraxe reducida, da que se lle fai entrega de 150 exemplares á gañadora. Este feito e a escasa visibilidade, por mor dunha inaxeitada distribución, converten este poemario en marxinal como adoito sucede con outras obras poéticas da nosa literatura. E abofé que é unha mágoa que isto aconteza, nomeadamente con esta obra que acolle un discurso poético contra os feminicidios, unha doenza de sempre dolorosa e triste actualidade.

A construción do libro alicérzase nun percorrido cronolóxico que vai dende o 12 de xaneiro de 2015 até o primeiro de novembro dese mesmo ano. Son 41 poemas que testemuñan con nome e apelidos (ás veces só co nome ou coas iniciais e en tres casos con datos descoñecidos) a outras tantas mulleres reais que morreron por violencia sexista no estado español durante eses dez meses, de maneira que a data do seu feminicidio, o seu nome, a súa idade (a máis vella de 71 anos e a máis nova de 22) e o lugar do seu asasinato conforman o encabezamento de cada poema, coa veracidade duns datos tirados da prensa e que poden semellar fríos mais que converten esa friaxe en desacougantes evidencias do terror exercido contra mulleres de calquera clase ou condición.

Na maioría dos textos a autora opta porque a voz poética sexa a primeira persoa das propias mulleres asasinadas, nun exercicio de se situar (e de nos situar) nos seus pensamentos e nas súas reflexións íntimas antes de seren vítimas das súas parellas, a quen se dirixen nun diálogo xordo, mesmo interpelándoos con preguntas retóricas sobre as sempre inexplicables razóns da violencia ou anticipando desde o medo un funesto final: «Caio dentro do sono, premeditando / o instante exacto / no que hei de morrer».

En moitos menos textos ese suxeito devén nunha voz colectiva feminina, aínda que o contido non se afaste dos anteriores. A única excepción á voz das mulleres prodúcese no poema datado o 3 de maio de 2015 no que a barbarie do asañamento contra a vítima fai que desta volta sexa un sarxento da garda civil quen narre en primeira persoa o macabro achado: «atopeina tendida, / moldeando un chan inmenso de leucocitos».

Son versos tinxidos de dramatismo que as máis das veces describen o espazo físico das agresións como casa violenta, fogar atravesado ou directamente un inferno, mais tamén relatan a angustia da espera «tratando de averiguar / que agocha o teu rostro de veleno» ou o sufrimento en silencio. E así mesmo a deriva psicolóxica de moitas desas mulleres, que en ocasións desvelan un prometedor pasado en parella axiña transformado en espertar da besta: «Eu que nacín aberta ó entusiasmo (…) non sei como cheguei ser / muller / es / cin / di / da / do teu corpo».

Neste senso son varios os poemas que amosan a metamorfose producida desde unha iniciática relación de amor, mesmo idealizada e chea dunha tópica romántica, até a progresiva deteriorización. O breve poema datado o 27 de agosto de 2015 é unha boa mostra:

O noso amor pensou en ser ceo,
incluso mar,
pero só alcanzou a ser unha
caduca,
murcha,
podre,
podre podrísima mazá.

Rocío Leira é quen de converter a violencia machista das frías cifras estatísticas nun exercicio literario que busca reivindicar e perpetuar a memoria das vítimas, a única maneira de combater(mos) esa sensación de efémero acto de denuncia, como esas concentracións pouco numerosas que se suceden despois de cada feminicidio ou como o recanto que ocupan, cada vez máis pequeno e máis lonxe dos titulares dos noticieiros e dos xornais: «Mañá os diarios deitarán letras sobre os feitos / e en poucos días sobreviviranos / coma sosa cáustica, o silencio».

Sen unha linguaxe sobexo requintada, senón próxima do cotián, esta proposta poética necesaria que bate nas nosas conciencias incluso pode ser de moita utilidade para xerar actividades didácticas nos centros de ensino arredor, e non só, do 25 de novembro, data aprobada pola asemblea xeral da ONU como Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller.

No responses yet

Nov 17 2016

Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luis Cochón

arredordasirmandades

Desde hai uns días xa anda polas librarías (por máis que de maneira incomprensible aínda non chegase ás mans dos coautores e das coautoras) o volume de autoría colectiva intitulado Arredor das Irmandades da Fala. Pensamento, política e poética en Galicia (1914-1931), coordinado por Luís Cochón e publicado por Xerais. Nas súas 360 páxinas recóllense trinta textos éditos e inéditos de diferente xorne e que analizan diversos aspectos relacionados coas Irmandades da Fala con motivo do centenario da creación da primeira destas entidades galeguistas na cidade coruñesa en 1916. Porén, o coordinador con bo criterio decidiu enmarcar este período histórico entre o inicio da Primeira Guerra Mundial en 1914 e o nacemento do Partido Galeguista en decembro de 1931, despois de se celebrar a VII Asemblea das Irmandades.

A obra ábrese cun «Prólogo» de X. L. Méndez Ferrín e unhas «Palabras limiares» do propio Luís Cochón, alén de dous textos introdutorios: «Sobre Nicolás Tenorio e La aldea gallega» de Carlos García Martínez e a recensión publicada en Grial, 57 (1977) «El levantamiento gallego de 1846 y el nacimiento del galleguismo, por X. R. Barreiro Fernández» por Álvaro Cunqueiro.

Deseguida o apartado intitulado «Pensamento» recolle estes nove traballos: «Os irmandiños da fala na Galicia Sur (dos Anciles a Castelao)» de José Antonio Durán; «O precedente inmediato das Irmandades da Fala. A revista Estudios Gallegos de Aurelio Ribalta» de Xosé R. Barreiro Fernández; «61 Mestres do galeguismo: Xohán Vicente Viqueira. Vida, personalidade, pensamento» de Luís Veiga do Campo, pseudónimo de Ramón Piñeiro; «Recordo dos Villar Ponte: Antón e Ramón» de Xurxo Martínez González; «Risco, teórico do nacionalismo» de Justo Beramendi; «Lois Peña Novo, o estratego do nacionalismo das Irmandades da Fala» de Xosé González Martínez; «Nós e as Irmandades» de Xosé Ramón Pena; «O ensino no tempo das Irmandades. A “escola galega” como proxecto» de Antón Costa Rico e «Isidro Parga Pondal e a ciencia en galego» de Francisco Díaz-Fierros Viqueira.

No segundo apartado intitulado «Política» aparecen estes sete textos: «As Irmandades da Fala en Compostela» de Justo Beramendi; «A Irmandade Nacionalista Galega de Vigo e a loita pola simboloxía nacionalista: Manuel Antonio» de Xosé L. Axeitos; «As formas da patria. Castelao e Camilo Díaz na creación do universo simbólico das Irmandades da Fala» de Pepe Barro; «Laudatio de don Manoel Gómez Román» de Isidoro Millán González-Pardo; «Víctor Casas «1900-1936», a enerxía dunha causa viva» de Arturo Casas; «A prensa nacionalista en Galicia (1916-1931)» de Clodio González Pérez e «A prensa nacionalista da Galicia alén mar na etapa das Irmandades (1916-1931)» de Luís Alonso Girgado.

Por último, na terceira parte intitulada «Poesía» os outros dez textos: «Karl Mannheim e Mikhail Bakhtín como fundamentos renovadores da periodoloxía literaria: aplicacións á poesía galega dos anos 1916-1931» de Arturo Casas; «O Cabanillas irmandiño» de Emilio Xosé Ínsua; «A crise de 1916 e Ramón Cabanillas» de Manuel Forcadela; «Cabanillas, a contemplación dun mar con ribeiras, dornas e barcas, e Sálvora na boca da ría» de Francisco Fernández Rei; «Ramón Cabanillas e a lingua» de Antón Santamarina; «Gonzalo López Abente, o “poeta do mar” das Irmandades da Fala» que asino eu propio; «Victoriano Taibo e as Irmandades da Fala» de Armando Requeixo; «Cabanillas / Manuel Antonio. Notas sobre unha oposición dialéctica» de Darío Xohán Cabana; «Maside e Colmeiro» de Rafael Dieste e «A dedicatoria: Os nenos» de Xosé Filgueira Valverde.

A miña achega a este volume colectivo, centrada no poeta muxián Gonzalo López Abente e na súa implicación persoal e literaria no proxecto das Irmandades da Fala, recolle tamén os dous poemas que lle dedicou ao irmandiño Lois Porteiro Garea, cuxa prematura morte conmocionou a todos, e que xa reproducín nesta anterior anotación:

Lois Porteiro Garea en dúas elexías do poeta Gonzalo López Abente

E un outro poema que lle dedica a Ramón Villar Ponte e que reproduzo deseguida:

A LEMBRANZA AMORTALLADA

A Ramón Villar Ponte,
amigo e irmán inesquecido.

Pensaba en tí, meu vello amigo; en tí,
ao pe da nosa Catedral mareira
e frente ao fero gardador da terra,
escumante e baril.

Orvallo de luar, longas aréas,
beixos de estrelas a brilar no mato
do Ártabro sonado;
e a voz fonda e têbrosa do misterio
que te recrama a tí, meu vello amigo.

Duggio enterrado, o Ara-Solis druído
e o vieiro enimático por onde
naus pantasmas innúmeras cruzaron,
e por onde chegaron
os anxos c’unha Virxen mariñeira.

Os druídas acenaban cara tí,
no mesto piñeiral,
pra que en vida fixeses romaria
a este bravo corruncho fisterrán
que ademirar querías.

Polas gándaras de Xallas,
piñeirás de Bergantiños,
bicos das outas montanas
que guindan no mar co río…

A lembranza amortallada
vai no corazón dôrido
pregando a Deus o milagre
do San Andrés de Teixido.

Muxía, Nuiteboa do 1953.

No responses yet

Nov 15 2016

«Máquinas pra coser d’a compañía fabril Singer»

Published by under Historia,Poesía,Xornalismo

singer

Un interesante artigo no diario dixital Galicia confidencial lembra que nestes días a publicidade en lingua galega vén de facer 140 anos, xa que o 5 de novembro de 1876 publicouse no semanario O Tío Marcos d’a Portela o primeiro anuncio na nosa lingua que daquela ofertaba «Máquinas pra coser d’a compañía fabril Singer».

E a publicidade debeu ter moito suceso nos anos posteriores porque as máquinas de coser Singer foron moi habituais nos fogares galegos. Tamén houbo unha Singer na casa de miña finada nai e a súa presenza no fogar materno inspirou uns versos cando escribín o poemario As crebas (Espiral Maior, 2011), onde incluín unha referencia a aquela máquina de coser no texto 26 intitulado «Misión pedagóxica». Velaquí:

Misión pedagóxica

A misión pedagóxica, e non se fala agora de Machado, de Lorca, de María Zambrano ou de Miguel Hernández, só pretende o reflexo no espello dunha nai que aleitou con tenrura a túa fame de ollos pechados no alimento, esa nai que aprendeu das raíces os nomes que designan as plantas para que fosen teus.

E cando ti regresas sabes que espera o tacto e a revelación fértil de exóticas raíces que traen outros nomes aprendidos nos libros que lle foron negados.

Os seus dedos mirrados tiñan como destino enfiar as agullas nunha máquina Singer e coser para fóra.

Con razón o teu tacto cose as súas feridas.

No responses yet

Nov 10 2016

No 80 aniversario do asasinato do xornalista Manuel Lustres Rivas

manuellustresrivas

Hai oitenta anos, tal día como hoxe, o 10 de novembro do 1936, foi asasinado o xornalista Manuel Lustres Rivas (Ribeira, 1888 – Redondela, 1936), como ben lembra o Almanaque das Irmandades. O seu corpo baleado foi aparecer no Alto da Cuncheira, na parroquia redondelá de Trasmañó, nun “paseo” a onde o levaron desde o cárcere na Illa de San Simón no que estaba detido desde os primeiros días do levantamento fascista.

Nesa altura poucas voces se erguen para denunciaren o seu asasinato. E será o poeta Antón Zapata García quen cite o seu nome nun dos versos da elexía Na morte de Lexandro Bóveda, que principia: Pra tí, Lexandro Bóveda / —¡irmán escrarecido, / vida próveda!—; a primeira composición en galego que lembra o seu asasinato a mans dos franquistas, tal como testemuña o profesor Xesús Alonso Montero:

«Hoxe por hoxe, a primeira elexía a Bóveda da que temos noticia é a de Luís Seoane titulada «A Alejandro Bóveda, fusilado» (Galicia, Buenos Aires, 20-12-1936); a primeira en galego, segundo os nosos datos, é «Na morte de Lexandro Bóveda», de Antón Zapata García (id., 27-6-1937)». E nas súas «Notas ós poemas», ademais da localización do texto e doutros datos de interese, engade: «No verso 53 cítase, entre os asasinados, a Ánxel Fole, crenza moi estendida nestas datas».

Así é, pois o poema de Antón Zapata é moito máis que unha elexía a Bóveda, pois describe toda a represión do momento, e nome a outros mártires do galeguismo, malia o equívoco sobre Ánxel Fole que estaba moi espallado nesa época: “Quintanilla, Casal, Díaz Baliño, / Xan Carballeira, Casas, Lustres Rivas, / Xosé A. Suárez Picallo, Anxel Fole / e outros centos de irmáns non menos outos / ô corazón que os chora xa finidos”.

Deseguida reproduzo de novo o poema Na morte de Lexandro Bóveda de Antón Zapata García, poeta ao que consagrei a miña Tese de Doutoramento, onde escribín: “A crueza da guerra civil española e, sobre todo, a represión desencadeada polos falanxistas en terras galegas serán decisivas para que o estro poético de Antón Zapata García se volva cada vez máis comprometido. De feito, o seu poema Na morte de Lexandro Bóveda, publicado no Galicia o 27 de xuño de 1937, convértese na primeira composición en galego que evoca o asasinato do secretario de organización do Partido Galeguista”. En efecto, apareceu no Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 524, 27 de xuño de 1937. Publícase precedido dun debuxo sen asinar (aínda que ben puidera ser do propio poeta), que representa o rostro de Bóveda asasinado cunha bala na fronte. De aquí foi reproducido polo profesor Alonso Montero, na Coroa poética para un mártir. 35 poemas á morte de Alexandre Bóveda (1936-1994). Vigo: Xerais, 1996. E tamén foi compilado por Fernández Rodríguez, Manuel (2006). Poemas pola memoria (1936-2006). Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. 93-96.

NA MORTE DE LEXANDRO BÓVEDA

Pra tí, Lexandro Bóveda
—¡irmán escrarecido,
vida próveda!—:
Con requeimantes bágoas nos ollos
e na dôr afundido,
non encontro máis verbas no contido
do noso craro idioma, que adouraste,
(¡pra maldicer aqueles que os ferrollos
de Galiza remachan noite e día,
anque tí os perdoaste,
porque eras nobre, bô e xeneroso!),
que estas verbas: ¡Non son da nosa caste
os lobicáns e os lobos da xauría
que os dreitos arrasóu do povo noso
e â túa intelixéncea aborrescía!…
¡Non é!, ¡non é! da nosa enxebre sangue
a banda de traidores,
malvados e asesiños
que â nosa terra abrangue
i-ôs seus máis caros fillos, guiadores,
asesiñaron xunto ôs seus filliños
—nas aldeias, nos montes e nos vales—
i-ô pé dos seus maores
ou xunto ôs seus igoales
—d-abós e pais, d-irmáns ou da siñora—,
e, por eles, agora,
“A CAMPANA d-ANLLÓNS”, doída, tangue
e a irmán, de BASTABALS, doída, chora!
¿Qué van ser irmáns, pra nós, os seres
que trouxeron â moura moureiría
—empúdeca, babeante, sin homía—,
non respetando nenas nin mulleres?:
¡Galegos desleigados, sin concencia,
que n-houberon cremencia
pr-aqueles bôs irmáns das nosas almas,
esgrevos lumiñals da nosa cencia
e sopostallos lus das nosas artes
das nosas forzas vivas
—¡sinxelamente calmas!—
asesiñados todos no CAMIÑO
da REDENZON das LUCES RÊDIVIVAS,
dos sagros balüartes
da Sancta COMPOSTELA
—¡Nova XERUSALEM tremente en palmas,
procramada na voz da BERENGUELA!—
e que se choran xá por todas partes,
con fraternal cariño,
por onde padricaron
e, boandanzas, cantaron
ô pé do Altar da Patria, car-ô Sole:
Quintanilla, Casal, Díaz Baliño,
Xan Carballeira, Casas, Lustres Rivas,
Xosé A. Suárez Picallo, Anxel Fole
e outros centos de irmáns non menos outos
ô corazón que os chora xa finidos:
¡Co-as balas dos traidores furacados
diante ô tráxico asombro dos petoutos
e os “Queixumes dos Pinos” abraiados!,
mouradores no ALEM, ¡non redimidos!,
e que recraman, ¡forte!, ser vengados!…
Tí fóstel-o Moisés que abreu as fontes
das riquezas da Nosa Nai Galega,
hastra agora aldraxada, magöante:
¡Pol-os necios, pechándolle ourizontes;
pol-os pillos, roubándolle a talega;
e facéndoa, os caciques, emigrante!…
¡Tí fostes, bô Lexandro, o Xesucristo
diante ô Abrente das luces do Dereito
ensinando os Camiños da Verdade
—¡car-a cara co-a lus da Dinidade!—
e, por eisí aituar, teu nobre peito,
aniñando tenruras, foi desfeito
no crime mais atrós nos homes visto!…

Tí, como os Precursores,
meresces os máis férvedos loubores.
¡No “Alem”, no “Mar dos Silenzosos”,
na “Soidade”, onde mores,
teral-o ben querer dos irmáns nosos!
¡Non-os chores, Lexandro, non-os chores
na tráxica partida!:
¡Tí seral-o Druída
oficiando no Altar do Sentimento!:
—¡Por todol-os irmáns que nos mataron
por amar o Galego Encumiamento
que agora, como outrora, nos tallaron
n-un crime xamáis visto!;
mais, como Xesucristo,
no triste camposanto…
¡¡terá Rexurdimento!!…
¡¡Santo!!… ¡¡Santo!!… ¡¡¡Santo!!!…

No responses yet

Nov 10 2016

Artigo en QPC (XVI): «O naufraxio do HMS Serpent na novela Cadeas (Premio Xerais 2013) de Xabier López»

Cadeas1Cadeas2

Hoxe, 10 de novembro, é unha data sinalada para a lembranza e con certeza o naufraxio acontecido neste mesmo día en 1890 influíu en que o xornalismo principiase a facer uso do topónimo Costa da Morte. Nese senso veño de publicar unha nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, co título «O naufraxio do HMS Serpent na novela Cadeas (Premio Xerais 2013) de Xabier López». Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

serpent

O naufraxio do HMS Serpent na novela Cadeas (Premio Xerais 2013) de Xabier López

Hai agora 126 anos, contra as dez e media da noite do10 de novembro de 1890, produciuse o naufraxio do buque acoirazado HMS Serpent na costa brava (como escribía e dicía o poeta muxián Gonzalo López Abente) de Camariñas e aló onde se ergue o denominado Cemiterio dos Ingleses, lugar no que foi soterrada a tripulación por seren protestantes, vaise realizar coma nestes últimos anos unha outra homenaxe cívica.

E máis unha vez tampouco se vai lembrar un texto fundamental da autoría do poeta Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953), quen escribiu unha magnífica elexía intitulada Responso galego ô “Serpent”, que foi publicada por vez primeira no xornal Galicia, da Federación de Sociedades Gallegas, nº 433, Bos Aires, 15 de setembro de 1935.

O texto poético aparece debaixo dunha fotografía co seguinte pé: «Antigo e novo CIMITERIO DOS INGRESES no lugar da Costa Brava chamado “Boi de Camariñas”. No fondo, â dereita, óllase a praia chamada c-ô agoirento nome de “AREA 13”. No mentado cimiterio fican enterrados 400 e pico de gardas-mariños e mariñeiros do Barco-Escola “Serpent”, da armada ingresa, afogados todos n-unha terríbel nuite d-inverno. Alí ficóu a fror e gala dos futuros lobos de mar. Triste destiño dos humáns e da soberba dos grandes…».

O poeta de Laxe non precisa ben a cifra das vítimas que foron 172, pois só se salvaron tres dos 175 tripulantes da embarcación. Na primeira parte do longo poema lembra o naufraxio e o feito de que unha escuadra de guerra inglesa saudaba desde o mar con vinte e un canonazos para lembrar as súas mortes sempre no día de Defuntos, na segunda critica o feito de que xa non aparece nunca nesa altura unha escuadra inglesa para realizar esa lembranza, e remata sinalando que foron acollidos polos galegos no Cemiterio dos Ingleses.

De maneira moito máis recente, o narrador Xabier López López (Bergondo, 1974), faise eco do naufraxio do HMS Serpent na súa novela Cadeas, que foi premio Xerais na convocatoria de 2013 e que logo de ser publicada tamén obtivo moitos recoñecementos a maiores da crítica e de lectoras e lectores, como o premio Fervenzas Literarias ao mellor Libro de Narrativa de Adultos. De feito, quen isto asina, non dubida en salientar que foi a mellor novela galega dese ano, sen desmerecemento doutras que tamén me encheron o padal de bo gusto literario. Cadeas é o que adoita denominarse como unha novela de novelas, pois son varias as historias que se cruzan e varias as voces narrativas. Entre todas esas historias tamén aparece o naufraxio do HMS Serpent.

Xabier López facilitounos uns fragmentos da súa novela referidos a este episodio, que moito lle agradecemos e que reproducimos deseguida:

 

De socato foi coma se o seu anfitrión lembrase algo. Sorriu, estricando coa mesma ese bigote tan pasado de moda (a culpa tíñaa un deses prognatismos que a xente intenta disimular como sexa) e marchou cara ao interior do restaurante limpando as mans na camisola. Cando volveu, de alí a tres ou catro minutos, agarraba un deses sobres acolchados cheo de papeis. Polo seu aspecto, manchas de graxa incluídas, debía levar bastante tempo alá onde estivese (un caixón?, acaso compartindo andel coas cebolas e o queixo parmesano?). Recortes de xornal. Ben, non tal. Pódese dicir que ninguén tomara a molestia de usar a tesoira.

–Viu isto, escritor? A muller parou por aquí antes de marchar de volta ao seu país. En canto souben dela, quero dicir, en canto souben que non se trataba dunha turista coma as demais, axiña me dixen que aí había material para vostede…

Lembraba o asunto. Tamén el lía os xornais de cando en cando. Tratábase dunha noticia relacionada cunha sesaxenaria chamada Allison Atkinson, condutora dun bus escolar alá en Cornualles, e, máis en concreto, da crónica do seu periplo na busca do lugar onde estaba soterrado o seu tío avó, un tal Stanley C. Halford, fogueiro no célebre buque HMS Serpent. A reportaxe viña acompañada dunha fotografía da riseira muller mirando o mar –co rostro iluminado polo sol, unha bufanda arredor do pescozo e o branquísimo cabelo despeiteado polo vento– e mais a reprodución dunha vella fotografía amarela que a súa nai gardaba nun caixón da casa e que lle puxera na pista dese cemiterio, nas súas propias palabras, encravado nun lugar “rochoso, ventoso e gris”. Con máis ou menos literatura, todos os xornais daqueles días (do 8 ao 11 de maio de 2011) coincidían en glosar a viaxe da muller (o transbordador de Plymouth deixáraa en Santander e dende alí amañárase para ir collendo autobuses), as 172 vítimas do terrible naufraxio (acontecido o 10 de novembro de 1890) e súa intención de deixar unhas flores en honra do seu parente entre as lápidas do Cemiterio dos Ingleses agora que sabía que era alí onde descansaba polos séculos dos séculos.

–Sabe que, escritor? Malia estarmos coma quen di a unha carreira de can de alí, na vida se me ocorreu pór un pé nese lugar. Porque tampouco é que chame moito a atención, non si? Se vai e me di que é unha desas vellas baterías militares que aínda se contan por ducias na costa…
Deulle a razón. O cemiterio –o burial place da vella fotografía- podía ser de todo menos un cemiterio. De feito, dende a estrada, a pé dos toxos, podería pasar por un pequeno castro romanizado –e debidamente cementado– ou, de empeñármonos en ver naqueles muros baixos unha necrópole, un deses pequenos cemiterios construídos ad hoc durante a guerra civil para dar terra aos mortos das tropas mouras. (Falar da súa semellanza cuns baños públicos parecería xa fóra de todo lugar).

–O do Serpent non foi o único naufraxio –ocorréuselle dicir, mentres volvía gardar as follas dos xornais no sobre.–Polo que eu sei, houbo ducias deles.

O Ramiro volveu encherlle a copa.

–Por algo lle chaman a Costa da Morte…

–Seguro que é por iso?

(páxs. 3234)

Ca! Sempre que pensaba naquilo –o primeiro bico, qué expresión tan rematadamente parva– remataba por botar un par de minutos intentando lembrar o nome dese paisaxista inglés que pintou coma ninguén as noites de luar sobre mares, ríos e é de supoñer que lagos, lagoas e outras acumulacións máis ou menos extensas de auga. Tratábase de William Turner, estaba farto de sabelo, aínda que, en honra á verdade, e falando de todo un pouco, o lenzo da súa autoría que máis o impresionara era un que recollía un naufraxio, unha curiosa anticipación (trece, catorce, quince anos?) de A balsa da Medusa, de Gericàult, esa terrible pintura que, en certa maneira, volvera aparecer ao fondo da memoria co relato aquel sobre a descendente do fogueiro do HMS Serpent que lle fixera o Ramiro.

(páx. 152)

Non. Non estaba disposto a falar de nada diso. Non con aqueles dous. Nin de broma. Así foi que para abandonar aquel tema de conversa (na súa cabeza, camiño dunha ebriedade xa non tan sobria, un ameazante e perigoso tremedal) ocorréuselle preguntar por aquela muller da Cornualles (decidiu baixar un chanzo e non chamala “córnica”) da que lle falara o pirata de Ramiro, a que aparecera un bo día pola bisbarra preguntando polo Cemiterio dos Ingleses. Sabían de quen lles falaba? Chegaran a vela?

–Refírese vostede á señora Allison Atkinson?

Ben. Vaites. Non só chegaran a vela (Juan Pedro pareceu recrearse nos tópicos todos sobre a maneira de vestir dos nativos das illas británicas), senón que tiveran ocasión de tomar un te con ela nunha cafetaría da vila. “Cousas do meu consorte”, apuntou Almudena, sinalándoo coa súa copa case intacta. “A boa da señora pasou polo PAC a tarde da súa garda, segundo parece por culpa dunha escordaura de nocello que se fixo saltando por aí polas rochas, e este, como cada vez que atende un estranxeiro, non se molestou en quitarse mérito ningún. Que en urxencias deban atender a todo o mundo non é impedimento para que o afaguen a un todo o que sexa posible”.

Un té, xaora, e a falta de pastas, unha desas galletas envasadas nun saquiño de plástico coas que o dono da cafetería acompañaba os cafés e os cacaos dos almorzos, cinco céntimos máis caros ca nos bares e cafeterías do arredor. Falaran, como non, do seu parente (parecía imposible sentar con ela e non sacar ese tema), o infortunado fogueiro chamado Stanley C. Halford, e tras escoitar dos seus labios unha versión do accidente do HMS Serpent que non distaba demasiado da que máis ou menos daban por boa todos os que algunha vez escoitaran falar do buque, deixáronse sorprender pola predición dun bo ano para o turismo de naufraxios. Nuns meses ían cumprirse cen anos do afundimento do Titanic e dado que non todo o mundo podía permitirse un cruceiro polo Atlántico, os lugares que soubesen tirar proveito do seu pasado náufrago…

–Sabía vostede, por certo, que no Titanic viaxaba tamén un orixinal de Jospeh Conrad? Cando menos é o que se di. Os seus editores agardábano ansiosos en América.

(páxs. 200201)

No responses yet

Out 28 2016

«Don Ramón del Valle Inclán y Montenegro», un poema de Antón Zapata

valleinclan-castelao-1912
(Caricatura de Valle-Inclán por Castelao, datada en 1912. Esta e moitas outras figuran recollidas no artigo «A icona Valle-Inclán» publicado no sitio web do Consello da Cultura Galega)

Este ano de 2016 é dobremente importante na biografía do dramaturgo, poeta e novelista, membro da española Xeración do 98, Ramón María del Valle-Inclán. De primeiras porque hoxe mesmo conmemórase o 150 aniversario do seu nacemento en Vilanova de Arousa o 28 de outubro de 1866 e tamén a principios deste ano foi o seu 80 cabodano pois faleceu en Santiago de Compostela o 5 de xaneiro de 1936.

O poeta Antón Zapata dedicoulle un singular poema, pois é o único «sonetillo» de versos trisílabos da literatura galega, que titulou «Don Ramón del Valle Inclán y Montenegro» e que apareceu no xornal Correo de Galicia (Bos Aires, nº 1325, 14 de xuño de 1931). Publicouse precedido dunha caricatura sen asinar de Valle-Inclán. Unha copia mecanografada do poema foille enviada a Filgueira Valverde para a súa fanada Escolma consultada de poesía galega de 1936. Nela o título é «Valinclán» e despois da rúbrica engade «1931».

No tocante ao contido sorprende o ton sarcástico de Antón Zapata, pois Valle-Inclán relacionouse cos galeguistas:

«Se falarmos da relaçom que Valle-Inclán mantivo com o galeguismo devemos constatar, por um lado, que a crítica tem sobradamente documentados os estreitos laços de amizade e admiraçom mútuas que Valle-Inclán mantivo com figuras míticas deste movimento, como Manuel Martínez Murguía (pai do regionalismo galego e amigo da família do escritor, quem havia de prologar o seu primeiro livro, Femeninas), Alfredo Brañas (máximo representante do galeguismo tradicionalista e profesor do Valle-Inclán estudante de Direito em Compostela) ou Daniel Rodríguez Castelao (fundador do Partido Galeguista em 1931, quem colaborou com Valle-Inclán em várias ocasions)». Cfr. Mascato Rey, Rosario (2005). «Valle-Inclán e a Galiza: um estado da questom». Actas do Ciclo de Conversas sobre Literatura Galega, que decorreu entre 15 de Abril e 4 de Maio de 2005, na Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa.

Deseguida reproduzo o poema de Antón Zapata García que se pode ler tamén na miña tese de doutoramento, dirixida polo profesor Xesús Alonso Montero, cuxo título foi A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo, en acceso libre nesta páxina de poesiagalega.org, proxecto dirixido polo poeta e profesor Arturo Casas e no que traballa arreo o seu equipo do GAAP (Grupo Alea de Análise Poética). O traballo académico xa estaba a dispór de quen tivese interese na propia USC, aínda que nun espazo escasamente divulgado. E tamén en googlebooks, porén neste caso con moitas páxinas en branco como adoita suceder neste buscador. Velaquí:

DON RAMÓN DEL VALLE INCLÁN Y MONTENEGRO

Ramón
do Val,
nasón
barbal,

sen don
n-é tal
nin dual
brasón;

mais tên
un ben
sin par:

ó lêr,
facer
chorar!…

Comentarios desactivados en «Don Ramón del Valle Inclán y Montenegro», un poema de Antón Zapata

Next »