Nov 10 2017

Artigo en QPC (XXXVIII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)»


(Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921. Premer na imaxe para a lectura deste número completo)

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)

Xesús Torres Regueiro no seu artigo «A prensa corcubionesa» (Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5) sinala que a primeiros de século xurdiron dúas publicacións La Verdad (1903) e El Canta-Claro (1905) que define como «voceiros do deputado a Cortes polo distrito Ramón Sanjurjo Neira». Na política da época, que alternaba entre conservadores e liberais, este avogado e segundo Marqués da Casa Pardiñas chegou a ser deputado polo distrito de Corcubión nos anos 1901 (con 7768 votos de 8151 votantes nun censo de 10304 electores), 1903 (con 6689 votos de 6690 votantes nun censo de 10421 electores) e 1905 (con 3761 votos de 7333 votantes nun censo de 10350 electores), e xa a partir de 1907 e até 1919 polo distrito de Arzúa. A súa presenza no distrito de Corcubión, malia ser nado en Compostela e con ascendencia en terras de Vilagarcía da Arousa, estaba xustificada porque entre as súas propiedades naquela altura posuía pazos, terras e rendas anexas en Carrabete (Serantes, Laxe).

La Verdad (1903): A única información que manexamos sobre este xornal é a que ofrece Torres Regueiro e que reproducimos deseguida, depurando algunhas grallas.

«La Verdad subtitulábase “Periódico semanal defensor de los intereses del partido judicial”. Apareceu no 1903 e debeu ter curta vida. Dirixiuno Emilio Waldemar, que anos despois seria secretario dos concellos de Corcubión e Cee. A publicación mantiña enfrontamentos con El Eco de Mugia, que viña a ser o eco do bando político muxián dos López Abente, quen defendian neste intre os intereses do candidato Blanco Rajoy, adversario político de Sanjurjo.»

El Canta-Claro (1905): A información sobre esta revista tamén é escasa. O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia mesmo sinala que se trataba dun periódico, cando o seu formato e o propio subtítulo evidencian que esta publicación periódica tiña vocación de ser unha revista. Dise: «El Canta-Claro foi un periódico editado en Corcubión en 1905. Subtitulada Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales, apareceu en 1905. No número 9 (10 de decembro de 1905) apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.»

Torres Regueiro, despois de consultar o único exemplar conservado é máis explícito: «El Canta-Claro apareceu en 1905. Subtitulábase “Revista literaria e independente. Defensora de los intereses generales”. O número 9 -único que coñecemos- é unha total apoloxía, con fotografía e todo, do político liberal español Moret, que viña de ser nomeado Presidente do Goberno. Na cabeceira figuraban estas curiosas e contraditorias lendas: “Los pueblos libres y agradecidos á sus protectores progresan notablemente” (¿os povos libres necesitan protectores?) e esta outra: “Corcubión no tiene caciques, y los desvelos y laboriosidad de los gobernantes, lo harán ser grande y floresciente”.

Como curiosidade, tanto La Verdad como El Canta-Claro custaban 10 céntimos o exemplar, coas 4 páxinas e o formato típico da prensa da época.»

Nerio (1920): Reelaborando a información que ofrecía o mencionado artigo de Torres Regueiro e engadindo algúns datos a maiores eu propio achegueime un pouco máis a esta revista, cando fun bolseiro de investigación no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra, sendo un dos redactores que elaborou as fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). No primeiro volume o artigo sobre Nerio é da miña autoría, aínda que por decisión editorial, que moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega:

«Nerio. Inicialmente tiña como subtítulo “Revista quincenal independente. Órgano defensor de los intereses de la comarca” e despois, en plena campaña pro-ferrocarril A Coruña-Carballo-Corcubión pasaría a chamarse “Órgano de defensa. Corcubión-Muros”, ó se interesaren tamen os muradáns polo proxecto. De feito, foi un intento de prensa comarcal que serviu de axitador desta e, en menor medida, doutras reivindicacións. O primeiro número apareceu o 1 de xullo de 1920 e durou ata setembro de 1921, saíndo un total de dezasete. A publicación era quincenal, figurando como director Segundo Rey Fernández, se ben a alma mater era o mozo Pepe Miñones, que chegaría a ser deputado na II República. Nun principio constaba de dez páxinas que foron aumentando despois. Na derradeira comparecencia do periódico anunciaba a súa ampliación no número de páxinas, con aparición circunstancial cando así o demandasen as necesidades da zona, sen embargo este desexo non se converteu en realidade. Contaba con correspondentes en toda a comarca e entre os emigrantes, na Arxentina e en Cuba. Eran colaboradores habituais coñecidos personaxes da comarca como Esmorís Recamán, Lastres Carrera, Juan Díaz Fernández e Evaristo Vázquez Mouzo, ou escritores de prestixio no país como o xornalista Roberto Blanco Torres. Ademais das noticias de actualidade comarcal, sociedade, marítimas, agrícolas, traballos históricos e literatura, tiña abundante publicidade. No tocante á literatura galega, nas súas páxinas reproducíronse poemas en galego de clásicos como Rosalía de Castro e Curros Enríquez ou de escritores da zona como Gonzalo López Abente, Víctor Castro Rodríguez ou Emilio Waldemar, ademais dunha serie de coplas das históricas “parrandas de san Xoán e de san Pedro”. Finalmente, tamén se debe mencionar o serial, en castelán, “La costa poética en la pos-guerra” de X. Campos Núñez”.»

Da cumprida información ofrecida por Torres Regueiro nesa altura deixei fóra esta curiosidade: «Non faltaba a autopropaganda: “Lea usted Nerio. Es la mejor revista de pueblo que se edita en España. Selecta colaboración”.»

Novamente, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, dedica as 32 páxinas do capítulo 1. 4. «La revista Nerio», alén dos datos máis esenciais sobre a publicación e de incluír o seu primeiro editorial, a citar e mesmo nalgúns casos reproducir por completo os artigos de Pepe Miñones, con chamados á emigración galega en América, coa defensa da Terra fronte ao poder central, e de maneira central a reivindicación do denominado «Ferrocarril dos tres C» (Coruña – Carballo – Corcubión), como tamén a avogar pola unión das vilas de Cee e Corcubión nunha única entidade pobocional que se denominaría Neria.

Malfadadamente, máis unha vez, os exemplares que se conservan da revista Nerio están en diversas mans privadas, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia

(http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do)

tan só posúe un único exemplar dixitalizado: Nerio. Órgano de defensa. Ano II. Número 13 – 24 de xullo de 1921, ao que corresponden as imaxes que acompañan esta anotación.

(ha continuar)

No responses yet

Nov 09 2017

Manifesto: «Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes»


Un Manifesto que partillamos e facemos noso:

LA GENT DEL LLIBRE

Per la qualitat democràtica, la llibertat, la llengua i les institucions catalanes

Des del món del llibre, els sotasignats ens manifestem a favor de:

1. Els valors democràtics

Defensem la legitimitat de les urnes i no acceptem inhabilitacions ni empresonaments per motius polítics. Per altra banda, demanem que s’actuï amb contundència contra les agressions perpetrades per grups feixistes.

2. La llibertat d’expressió

Reivindiquem el dret a la informació i la llibertat d’expressió de les persones, i explícitament la dels professionals del món del llibre, dels escriptors i dels il·lustradors. Sense llibertat d’expressió no només no podem fer la nostra feina, sinó que la societat en què vivim s’empobrirà i veurà minvat el seu accés a una cultura lliure, responsable i crítica.

3. La llengua i la cultura catalanes

Defensem la llengua catalana com defensem totes les maneres de veure, d’entendre, de narrar i de pensar el món. Estem resolts a treballar en la plena normalització de la llengua i en garantir el correcte desenvolupament i la vitalitat de la cultura pròpia com a base de la convivència social.

4. La defensa de les nostres institucions

Constatem que la intervenció de la Generalitat, primer, i l’aplicació de l’article 155 i de les mesures que se’n deriven, després, han provocat un bloqueig institucional que afecta greument els creadors i les indústries culturals. Reclamem la suspensió de totes les mesures d’intervenció econòmica i política del legítim Govern de Catalunya per tal de tornar al lliure desenvolupament de la vida cultural del país.

Com a escriptors, com a il·lustradors, com a traductors, com a agents literaris, com a editors, com a llibreters o bé com a distribuïdors, des del nostre compromís amb la cultura, reivindiquem que torni a ser l’ús de la paraula, i no el de la violència o el de la judicialització, l’eina que ens permeti resoldre els problemes del món en què vivim.

Les associacions i gremis que signem aquest text ho fem en el marc en què desenvolupem la nostra defensa de les llibertats més bàsiques. Valgui, doncs, com a resposta a qualsevol acció que les contravingui.

Associació d’Escriptors en Llengua Catalana

Escrivim. Associació Professional d’Escriptores i Escriptors de Literatura

PEN Català

Associació Professional d’Il·lustradors de Catalunya

Il·lustra. Professionals de la Il·lustració Catalana Associats

Associació d’Editors en Llengua Catalana

Llegir en Català. Associació d’Editorials Independents

Gremi de Llibreters de Catalunya

Gremi de Distribuïdors de Publicacions de Catalunya,

i les agències literàries:

IMC Agència Literària

MB Agencia Literaria

SalmaiaLit

The Foreign Office

Pontas Agency

Sandra Bruna Agencia Literaria

International Editors’ Co

Asterisc Agents

Cristina Mora Literary & Film Agency

#IdeesPerLaLlibertat

No responses yet

Out 30 2017

Adeus ao escritor chairego Xosé Manuel Carballo Ferreiro


(A fotografía da capa é da autoría de ©Xan Muras)

Finou antonte o escritor chairego Xosé Manuel Carballo Ferreiro (San Martiño de Goberno, Castro de Rei, 1944 – 2017), tamén coñecido como activista cultural e sacerdote na Terra Chá, e, malia non termos trato persoal, interesounos a súa obra que revisitamos para a antoloxía Pico Sacro, ferido polo lóstrego e a lenda (Escolma de textos literarios éditos e inéditos na literatura galega contemporánea), Alvarellos Editora 2017, coordinada por min propio e por Xosé Manuel Lobato, escritor e presidente da A. C. Mestre Manuel Gacio de Boqueixón, entidade que promoveu a súa publicación.

Na devandita escolma que ten como título un verso do poeta Manuel María, quen definiu o “Pico Sacro / ferido polo lóstrego e a lenda” e que presentamos en dúas partes: Textos éditos (por orde cronolóxica) e Textos inéditos (por orde alfabética), figura entre os primeiros un fragmento da novela xuvenil Don Otto de viaxe pola Chaira (Lugo: Citania de Publicacións, 1993), reproducido por nós nas páxinas 145-146 e que deixamos aquí deseguida a xeito de homenaxe póstuma.

Que a terra lle sexa leve!

Xosé Manuel Carballo Ferreiro (San Martiño de Goberno, Castro de Rei, 1944)

Fragmento de Don Otto de viaxe pola Chaira (Lugo: Citania de Publicacións, 1993)

A certa altura dunha conversación máis ou menos intrascendente preguntou Eurika:
– ¿Que pode ser unha especie de calzada que enxerguei desde a coroa do Castro contra o nordés e que parece subir pola Serra de en fronte arriba?
O caseiro, que se criara, en Vilar de Mouros na caída da Serra, deu a resposta que escoitara de neno:
– Polo visto, foi unha regazada de croios que se lle ceibou a unha meiga que tentaba acroiar a un vello frade do císter do convento de Meira; pero el fixo un esconxuro e á meiga ceibóuselle a mantela. As pedras rodaron polo monte abaixo e deron lugar a unha cascada de cachotes ciclópeos que chama a atención a calquera .
– É unha lenda fermosa, abofé, – comentou Don Otto.
O medio mestre, medio segador, aínda estaba medio enfurruñado, pero engadiu:
– Esa lenda pode completarse. Os cachotes non eran tan grandes cando se ceibaron do mantelo; pero por debaixo deles corre o fertilizante nun dos seus máis seguros nacementos. As súas augas, preñadas de todo a virtualidade orixinal, son a causa de que as pedras, que afunden nelas as súas raíces, medren media arroba por tonelada de peso cada dez anos.
– Tamén é ben fermoso o que acaba de dicir, – apurou a corroborar Don Otto, ledo de ter oportunidade de dar unha satisfacción a aquel con quen antes liortara.
Ó comeza-la tertulia, encendérase unha fogata creadora de fraternidade na vella cheminea do salón. O vello arqueólogo, coma fóra do tempo e de si, cos ollos perdidos nas charetas fuxidías, marmullaba palabras incoherentes para os caseiros e tan só evocadoras para o semi- mestre:
– Pedra, auga, lume. Lume, auga, pedra. Moisés. Pena de Horeb. Pedregal. Pico Sacro. Sartego xacobeo. Abalá-la pedra…
A caseira, rebordante de simpleza, de traballo realizado a conciencia e de sufrimento agochado no fondo da alma preguntou:
– ¿Aló donde vostedes son hai meigas?
Cando Eurika ía responder que si cortouna Don Otto respondendo el polos dous:
– Tamén alí se cre nelas. Tamén alí morreron queimadas varias que se cría que o eran e, incluso, poida que elas mesmas o cresen. Nas meigas crese en case tólo-los sitios donde o vento zoa nas árbores as noite de treboada, e donde as pólas baten nos vidros das ventás coma longoa brazos de medo.


Comentarios desactivados en Adeus ao escritor chairego Xosé Manuel Carballo Ferreiro

Out 27 2017

«La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua



(Ms. 923. Bonaventura Carles Aribau. Oda a la pàtria. Fonte: Biblioteca de Catalunya)

Benvinguda, República Catalana!

A obra poética do noso Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953) tan só inclúe unha única tradución á nosa lingua da obra doutros poetas. Trátase dun texto patriótico do catalán Bonaventura Carles Aribau, intitulado «La Pàtria» («A Patria»), que se publica na revista Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 460, 22 de marzo de 1936, introducido pola seguinte Nota da Redacción: «Traduito do idioma catalán ô idioma galego, por A. Zapata García, como relembro e honoranza ô precursor do aitual Rexurdimento Literáreo Catalán, Boaventura Calros Aribau, ôs 102 anos d-habérese publicado tan outo e nobre poema pol-a ves primeira, no mes d-Agosto de 1833». Ademais, aparece datado polo autor: «Bôs Aires, 1936» e despois do seu nome aparece a palabra (traduitor).

Bonaventura Carles Aribau i Farriols (1798-1862) escribiu este poema en Madrid para felicitar ao banqueiro Gaspar de Remisa (1784-1847). Apareceu publicado o ano 1833 no diario barcelonés El Vapor. É un canto de añoranza de Catalunya e de exaltación da lingua. Foi considerado como o iniciador do ‘Romanticisme’ catalán e do fenómeno cultural e literario de ‘La Renaixença’.

No longo poema, Bonaventura Carles Aribau tamén amosa o seu amor pola lingua dos seus devanceiros, nunha estrofa así traducida na versión na versión de Zapata: Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos / qu-encheron o universo de seus costuns e leis, / d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis, / defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

E fala de cantar na Língoa lemosina, ou lemosín, un termo que se utilizou desde o século XVI para designar a lingua catalá, inspirándose no seu parentesco co occitano, usando o nome dun dos seus dialectos, o da rexión noroccidental de Limoges. No século XIX, cando Bonaventura Carles Aribau escribiu a oda La Pàtria (1833) o termo estendeuse tamén ás Illes Balears e Valencia, popularizándose durante a Renaixença. Significaba unha denominación unitaria para a lingua sen referencias xeográficas para evitar susceptibilidades, porén, a mediados do XIX, os especialistas en literatura trobadoresca consideraron inadecuada ea denominación e, nos Jocs Florals de 1862, Marià Aguiló y Fuster reivindicou a recuperación da denominación “catalán”.

Deseguida reproduzo o texto orixinal e a tradución do noso Antón Zapata García para saudar a proclamación nesta data histórica da República Catalá.

LA PÀTRIA

(Trobes)

A Déu siau, turons, per sempre á Déu siau;
O serras desiguals, que allí en la patria mia
Dels nuvols é del cel de lluny vos distingia
Per lo repos etrern, per lo color mes blau.

Adéu tú, vell Montseny, que dés ton alt palau,
Com guarda vigilant cubert de boyra é neu,
Guaytats per un forat la tomba del Jueu,
E al mitg del mar immens la mallorquina nau.

Jo ton superbe front coneixia llavors,
Com coneixer pogués lo front de mos parents;
Coneixia també lo só de los torrents
Com la veu de ma mare, ó de mon fill los plors.

Mes arrancat després per fals perseguidors
Ja no conech ni sent com en millors vegadas:
Axi d´arbre migrat á terras apartadas
Son gust perden los fruits, é son perfum las flors.

¿ Qué val que m´haja tret una enganyosa sort
A veurer de mes prop las torres de Castella,
Si l´cant dels trovadors no sent la mia orella,
Ni desperta en mon pit un generos recort ?

En va á mon dels pais en als jo m´trasport,
E veig del Llobregat la platja serpentina;
Que fora de cantar en llengua llemosina
No m´queda mes plaher, no tinch altre conort.

Pláume encara parlar la llengua d´aquells sabis
Que ompliren l´univers de llurs costums é lleys,
La llengua d´aquells forts que acatáren los Reys,
Defenguéren llurs drets, venjáren llurs agravis.

Muyra, muyra l´ingrat que al sonar en sos llabis
Per estranya regió l´accent natiu, no plora;
Que al pensar en sos llars no s´consum ni s´anyora,
Ni cull del mur sabrat las liras dels seus avis.

En llemosí soná lo meu primer vagit,
Quant del mugró matern la dolça llet bebia;
En llemosí al Senyor pregaba cada dia,
E cántichs llemosins somiaba cada nit.

Si quant me trobo sol, parl ab mon esperit,
En llemosi li parl, que llengua altra no sent,
E ma boca llavors no sap mentir, ni ment,
Puix surten mas rahons del centre de mon pit.

Ix, doncs, per a expressar l’afecte més sagrat
Que puga d’home en cor gravar la mà del cel,
Oh llengua a mos sentits més dolça que la mel,
Que em tornes les virtuts de ma innocenta edat.

Ix, e crida pel món que mai mon cor ingrat
Cessarà de cantar de mon patró la glòria
E passe per ta veu son nom e sa memòria
Als propis, als estranys, a la posteritat.

Fonte: ARIBAU i FARRIOLS, Bonaventura. «La Pàtria (Trobes) ». El Vapor. Barcelona, 24 de Agosto de 1833. p. 3.

A PATRIA

(De B. C. ARIBAU)

Adéus, sexades montes; por sempre adéus, comarca;
ouh, serras desemellas que aló na patria miña,
das nubens e do ceo, lonxán, bô ollar vos tiña,
pol-o eternal repouso e pol-a côr máis zarca.

Adéus, vello Montseny, que, en pazo de monarca,
câl garda abesullante que croben bruma e neve,
por un furado a foxa ben vês que o xudéu teve
e, ô médeo ô mar imenso, a mallorquina barca.

Eu túa ergueita fronte coñescía a loubores
câl coñescer poidera a fronte ôs meus parentes;
coñescía tamén o son dos teus torrentes
coma a voz da ña nai ou do meu fillo as dôres.

Mais, dempóis arrincado pol-os fados traidores,
xa non conozo e sinto câl nos millores días;
eisí, d-árbor migrado a terras lonxanías,
seu gosto os fruitos perden e seu arume as frores.

¿Qué vâl que me trouxera unha enganosa sorte
pra máis de preto ollar as terras de Castela,
se a cántiga do bardo non sinte a miña orela,
nin no meu peito esperta lembranza abonda e forte?

Condúzme ô meu país n-un máxico trasporte,
e do Llobregat vexa a praia en serpentina,
que fora de cantar na língoa lemosina
non teño máis pracer nin teño outro conforte.

Enméigame falar a língoa d-aquels sábeos
qu-encheron o universo de seus costuns e leis,
d-aquels fortes a língoa, que acataron os reis,
defendendo seus dreitos, vingando seus agráveos.

¡Morra, morra o mal fillo que ô soar nos seus lábeos
por eistrana rexión o tôn nadal, non chora,
que, ô lembrar o seu lar, non se consome e añora,
nin do sagro altar colle a lira dos abáveos!

No lemosín sonóu o meu primal xemir,
cando da nai no seo a leite doz bevía;
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cántigas soñaba ô me durmir.

Se cando fico soio, pr-ô meu esprito ouvir,
no lemosín a Deus pregaba cada día,
e lemosíns cantigas soñaba ô me durmir,
pois xurden no meu peito razóns do meu decir.

Vai, logo, pra eispresal o amore máis verdá
que poida en corazón pôr d-home a man d-Aquel,
ouh, língoa ôs meus sentidos docîsma máis que a mel,
que tórnasme âs virtus da miña tenra edá.

Vai, e berra pl-o mundo que ingrato non será
meu corazón cantando do meu patrón a grórea;
e diga túa voz seu nome e súa memórea,
ôs própeos, ôs eistranos e â posteridá.

Comentarios desactivados en «La Pàtria», de Bonaventura Carles Aribau, traducido por Antón Zapata García á nosa lingua

Out 27 2017

«O inverno do corazón» e «Soneto», os dous primeiros poemas de Gonzalo López Abente publicados na prensa


No Limiar da compilación da Poesía completa de Gonzalo López Abente, publicada por Espiral Maior en coedición coa Fundación López Abente, expliquei polo miúdo que deixando á parte os poemas en castelán, a obra poética en galego de Gonzalo López Abente (1878-1963) foi escrita durante 63 anos da súa vida. Así, con tan só 22 anos xa publica na prensa os primeiros poemas na nosa lingua que localizamos (sen que iso queira dicir que algún día poidan aparecer outros).

O primeiro texto poético de Gonzalo López Abente, até hoxe coñecido, apareceu publicado postumamente dentro do libro Decrúa (1966) nun apartado final de «Recobrados» que inclúe «Un velorio nunha aldea», datado en 1899, cando o poeta tiña 21 anos e aínda non estaba plenamente incorporado á escrita monolingüe en galego que o ía caracterizar andando o tempo. Co título «Un velatorio n-unha aldea» publicouse na Revista Gallega, núm. 340, do 22 de setembro do 1901.

Porén, os dous primeiros poemas publicados na prensa tamén viron a luz nesa mesma Revista Gallega, son «O inverno do corazón» (núm. 293, do 28 de outubro do 1900) e «Soneto» (núm. 298, do 2 de decembro do 1900) e tamén un relato breve pouco coñecido «A romería da Barca» (núm. 288, 23 de setembro do 1900. Ambos e dous poemas levan a indicación final «Muxía, Outono de 1900», que como é sabido nesa época nomeaba o décimo mes do ano e non só a estación. Daquela hai 117 anos destes dous poemas que máis unha vez reproducimos deseguida.

O INVERNO DO CORAZÓN

N-o xardín mais fermoso d’esta terra,
onde as cores das frores refrexadas
n-as augas trasparentes e pousadas
do manso lago que o verxel encerra,
producen á ilusión o qu’o admira,
da soberba mansión en onde as Diosas,
fadas e musas gardan misteriosas,
a doce emanación que o bardo inspira.
Onde o trinar constante dos paxaros
qu’antre os albres de cote están voando
e-as folliñas das froles peteirando,
cal biquiños que danse sin reparos,
eleva, cal si fose en doce sono,
a nosa fantasía a tal recreo,
que os paxaros son anxeles do Ceo
y-e d’eles o cantar celestial tono.
Onde a brisa o pasar pol-as folliñas
que n-as ponlas dos albres se suspenden,
en lugar de marmulos se desprenden
divinas armonias moi quediñas.
N-aquel campo cuberto en verde alfombra,
antre cores, cantares e armonías,
antre sonos de doces fantasías,
venturas e pracer qu’o ánimo asombra.
¡Ah! n-o paradiso feiticeiro
que n-outros tempos os meus ollos vino,
os nosos corazós ¡aí sí! Sentino
os efeutos ¡muller! do amor primeiro.
¿Non te lembras cando en tan venturoso
achegando os meus beizos a tua frente,
queimando o noso peito amor vehemente,
n-ela imprimía un bico tembroroso?
¿Non te lembras, ingrata, das parolas
que cheas de pasión tan verdadeira,
deciame á tua boca feiticeira
sentadiños n-o campo os dous á solas?
¡Canta felicidá, canta ventura
n-aquela primaveira disfrutamos!
n-os nosos corazós fogo encerramos
qu’o mesmo sol lle dábamos quentura.

***
Mais todo se pasou, todo fuxiu,
non queda d’eso xa, mais que a lembranza
e atras mais queda canto mais avanza
o tempo, outro tempo que morriu.
Hoxe o xardin cuberto está de neve,
as froles d’aquel tempo, xa morreno,
xa n-hai cores, xa n-hai lago sereno
nin nada a soñar con musas leves.
Calano os paxariños c’o seu canto,
dos albres xa parano as armonías,
deixano d’eisistil-as fantasías,
cubreu todo a tristura c’o seu manto.
Xa o inverno apagou co a sua friura,
aquel fogo d’amor que n-o teu peito
tan nobre e mais tan puro nacía a eito
e qu’en min producia tal dozura.
Pasou todo de tempo tan dichoso,
todo tapou co-as brétemas o inverno
e pra facer mais grande o meu inferno,
no meu peito deixou fogo amoroso.

***
Virá outro vran, con el á fermosura
as froles y-os paxaros lucirán,
pr’o meu peito coitado n-ese vran,
terá do inverno a mesma desventura.

Muxía, Outono de 1900.

SONETO

Ao que en vida foi Lorenzo
Pugalovich Méndez, dedíco-
lle esta derradeira proba de
amistade n-a sua morte.

Deixaste á carga d’esta triste vida
que sobre ti sin compasión pesaba,
o gran disgusto que o vivir che daba
fixoche a pena de morrer querida.
Nave pequena pol-o mar perdida
qu’en loita sin igoal ch’atormentaba,
antre os tombos da dor que t’afogaba
quedaba sempre a y-alma mal ferida.
Sin vista os ollos teus, xa nunca viron
a leda craridá do sol da dita,
de cote antre negruras, foise á calma.
As doce ilusions de ti fuxiron,
e marchando de terra tan maldita
a mais nobre rexión subeu tua y-alma.

Muxía, Outono de 1900.

Comentarios desactivados en «O inverno do corazón» e «Soneto», os dous primeiros poemas de Gonzalo López Abente publicados na prensa

Out 23 2017

Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)», un texto que haberá ter continuidade. Velaquí esta primeira parte que tamén se pode ler nesta ligazón.

A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)

A conmemoración da primeira década do xornal dixital Que pasa na Costa, a quen parabenizamos, é un bo momento para realizar unha lembranza dos diferentes xornais que foron publicados desde a pequena e nobre vila de Corcubión, como capitalidade de Partido Xudicial, e que por esta razón tiveron como unha das súas liñas de actuación a defensa dos intereses da nosa comarca.

Está por realizar un profundo estudo sobre esta prensa histórica corcubionesa, malia as sempre interesantes achegas de historiadores como Luís Lamela García, Xesús Torres Regueiro ou Manuel Vilar Álvarez. Porén, aínda hai outra eiva máis grande, pois a monumental base de datos do proxecto Galiciana. Biblioteca Dixital de Galicia (http://biblioteca.galiciana.gal/gl/inicio/inicio.do) aínda non posúe ningún exemplar dixitalizado das cabeceiras que imos mencionar. E é unha tarefa que se debería realizar antes de que desaparezan os escasos exemplares que se conservan a día de hoxe en mans de particulares.

O historiador betanceiro Xesús Torres Regueiro, que foi mestre no Sardiñeiro e que nesa altura residía en Corcubión, escribiu unha primeira aproximación no seu artigo «A prensa corcubionesa», que viu a luz en Nerio. Boletín Informativo do Concello. Segunda Época. Número 1. Corcubión, abril de 1985, páxs. 4-5. Neste texto fala de catro cabeceiras: El Adelanto (1890, que por grallas no artigo aparece referenciado como El Adelantado e datado en 1980?); La Verdad (1903), El Canta-Claro (1905) e Nerio (1920), alén de citar a revista Alborada da ABC de Corcubión realizada en Bos Aires polos emigrantes, publicación e entidade que aínda subsisten hoxe en día, e tamén cita o único número doutra revista denominada Perrachica que apareceu en 1982. Torres Regueiro non tiña constancia nesa altura de ningunha outra cabeceira e non cita El Celta (1901).

Deseguida, por orde cronolóxica, vai unha compilación informativa sobre estes xornais e revistas de Corcubión.

El Adelanto (1890): Pouco se sabe desta tentativa xornalística, da que non se debeu conservar ningún número e só está rexistrada en fontes documentais polos testemuños dos seus protagonistas. O propio Torres Regueiro escribe no seu interesante artigo: «Así, podémonos enterar através do Nerio que xa en 1980 (gralla por 1890) apareceron en Corcubión 3 números da publicación. Os “manuscritores” eran Antonio Porrúa e Jerónimo Figueroa Domenech, que ademais dunha chea de paciéncia debian ter boa letra. Figueroa contou anos despois no Nerio a extraña e precursora aventura periodística. Ao parecer o periódico iase facer con “policopy” e tiñan as planchas a secar nun tellado. Choveu e… molláronse, a xelatina disolveuse e a plancha ficou derramada. Un inglés mandarialles desde Londres unha pequena imprensa que non se usou por descoñecer o funcionamento. Mais estaba visto que os fallos técnicos non facian recuar a estes homes.»

Pouco sabemos dos contidos e da orientación deste xornal, aínda que recentes artigos do historiador Luís Lamela García sinalan que Jerónimo Figueroa Domenech sería natural d’O Pindo e que publicou os dous volumes da Guía general descriptiva de la República Mexicana (México: Ramón de S. N. Araluce, 1899); así como La revolución y sus héroes; crónica de los sucesos politicos ocurridos en México desde octubre de 1910 á mayo de 1911 (México, Herrero hermanos, 1911) e Veinte meses de anarquía: segunda parte de “La revolución y sus héroes.” Crónica de los sucesos políticos ocurridos en México desde julio de 1911 a febrero de 1913; el interregno político, la administración Maderista, D. Félix Díaz y la decena trágica (México, Herrero hermanos, 1913).

E tamén polo infatigable labor de pescuda e de divulgación histórica do propio Luís Lamela sábese que Antonio Porrúa, hoxe no rueiro corcubionés, foi médico da vila e mesmo chegou a ser alcalde entre 1863 e 1865.

El Celta (1901-1902): O artigo, sen asinar, «Prensa histórica corcubionesa» da enciclopedia dixital Galipedia lévanos a esta información:

Foi un semanario publicado en Corcubión entre 1901 e 1902.

Apareceu no verán de 1901. Dirixido por Salvador Ramón Carrera. Mantivo polémicas con El Eco de Mugía.

En efecto, así debeu ser, pois El Correo Gallego. Diario político de la mañana. Año XXIV. Número 7771, do 27 de agosto de 1901 na súa segunda páxina publica o seguinte breve: «Hemos recibido el núm. 1 de El Celta, periódico semanal que empezó a publicarse en Corcubión.» e algo semellante publica La idea moderna. Diario democrático en Lugo. Num. 3208 (28/08/1901) tamén na segunda páxina: «Ha empezado á publicarse en Corcubión un periódico semanal titulado El Celta

E na emigración bonaerense, El Eco de Galicia. Órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas. Num. 358 (Buenos Aires, 30/09/1901) tamén dá conta da súa aparición: «Ha comenzado á publicarse en Corcubión un periódico semanal con el título de El Celta

Por parte, Luís Lamela na súa imprescindible biografía do deputado republicano corcubionés fusilado polo franquismo Pepe Miñones. Un crimen en la leyenda (1900-1936) (Edicións do Castro: 1991, páx. 49), de obrigada lectura como moitos outros traballos que levan o aval da súa sinatura, engade: «En el “miñonismo” hay un precedente en 1902 cuando el patriarca de la familia funda un periódico independiente, llamado El Eco de Mugía, defensor también de los intereses generales del partido judicial de Corcubión. Manuel Miñoñes, aunque oriundo del ayuntamiento de Muxía, ya residía en Corcubión. Sin embargo, el periódico tenía su Redacción y Administración en Muxía. La publicación era quincenal y en octubre de 1903 ya había salido el número 25. Sin lugar a dudas era éste un instrumento para contrarrestar la influencia del periódico semanal El Celta, dirigido por el conservador Salvador Ramón Carrera, en el que, también, como objetivo, figuraba el de “defensor de los intereses de este Distrito.»

(ha continuar)

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVII): «A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (1ª parte)»

Out 14 2017

Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Teño devoción polos roteiros literarios que vén argallando nos últimos tempos na Formación do Profesorado do CAFI (Centro Autonómico de Formación e Investigación) o caro amigo e compañeiro de angueiras Carlos Rodríguez Pérez. E velaquí as dúas próximas convocatorias nas que imos andar, nunca mellor dito.

Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor con Manuel Ferreiro – da Coruña a Ponteceso o 28-10-17 (Código en fprofe G1703008)

Roteiro literario Miguel Hernández en Orihuela con Aitor Luis Larrabide Achuátegui – Orihuela, 02-12-17 (Código en fprofe G1703011)

Comentarios desactivados en Roteiros literarios «Eduardo Pondal. O territorio do escritor» e «Roteiro literario Eduardo Pondal. O territorio do escritor»

Out 11 2017

Artigo en QPC (XXXVI): «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García»

Published by under Historia,Poesía,Política

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para dar a coñecer «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García». Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García

Unha das liñas que define o estro poético de Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953) é o seu antifranquismo, alicerzado no seu galeguismo (de inicio arredista) e no seu compromiso republicano antes e despois do golpe militar do xeneral Francisco Franco.

E entre todos os seus poemas coa devandita temática salienta «¡¡¡Cristialobos!!!…», na miña opinión un dos mellores textos antifranquistas da Literatura Galega. Publicouse hai agora 80 anos no xornal Galicia, Federación de Sociedades Gallegas, Bos Aires, nº 535, 12 de setembro de 1937, precedido dun debuxo sen asinar, que representa a dous lobos enfrontados a unha cruz. De aquí foi compilado por Fernández Rodríguez, Manuel (2006). Poemas pola memoria (1936-2006). Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Nos versos do poema fálase da xénese do día festivo ou feriado do 12 de outubro, que despois da lectura lévanos a reflexionar se na actualidade debería manterse esta data conmemorativa. «¡¡¡Cristialobos!!!…» está cheo de moitas referencias que cómpre explicar para a súa adecuada comprensión lectora e a súa contextualización.

Deseguida van unhas notas introducidas polo número do verso ao que remiten, antes de reproducir o longo poema de Antón Zapata García, que obviamente non se compilou no seu único libro A Roseira da Soidade (1954).

(v. 8) Referencias aos fascistas italianos e aos nazis alemáns que colaboraron con Franco. Rómulo e Remo: Irmáns xemelgos fundadores da cidade de Roma, que de pequenos foron amamantados por unha loba. Isto explica a alusión aos “lobos” que realiza Zapata.

(v. 10) Abisinia. Nome da actual Etiopía, que nunca fora colonizada, mantendo a súa independencia durante toda a repartición de África, agás un período de 1930 a 1941, cando estivo baixo a ocupación italiana. Lembremos que Zapata publica o poema en 1937, en plena ocupación de Abisinia.
Bélxica. Porén, a ocupación de Bélxica pola Alemaña nazi produciuse en maio de 1940, tres anos despois do poema de Zapata, polo que debe estar facendo referencia á ocupación alemana da Primeira Guerra Mundial, cando o 4 de agosto de 1914, unha semana despois do inicio da contenda, as tropas alemanas cruzaron a fronteira belga, ignorando o seu estatuto de neutralidade, nunha ocupación que rematou coa ofensiva aliada de setembro de 1918 que fixo asinar un armisticio aos alemáns.

(v. 16) Vaticán > Vaticano. Estado da Cidade do Vaticano, que alberga a Santa Sé, máxima institución de goberno da igrexa católica. O Vaticano apoiou o rexime de Franco, pois a guerra fora cualificada como «cruzada», e foi o primeiro estado en o recoñecer e instaurar relacións diplomáticas.

(v. 44) Guernica – Gernika, en éuscaro. A súa destrución inspiroulle o poema en castelán «Elegía a la Maite Guernica». Cidade que simboliza a identidade basca, foi destruída por unha chuvia de bombas o luns 26 de abril de 1937, entre las 16: 15 e as 19: 30 horas. A tese máis probable indica que a operación, ideada polo bando franquista, foi realizada pola Luftwaffe, a aviación da Alemaña nazi. Nesa altura, agás Cataluña e unha parte de Aragón, Euskadi era o único territorio do Norte que gardaba fidelidade á IIª República, nunha zona rica en mineral de ferro, fábricas siderúrxicas e asteleiros de importancia militar e estratéxica para os franquistas. A destrución de Guernica inspirou unha das pinturas máis célebres de Pablo Picasso.

(v. 47) A toma de Badajoz (Extremadura) foi un dos peores episodios da guerra civil. Centos de personas foron represaliadas en xullo, agosto e setembro de 1936. O historiador Hugh Thomas afirma que os lexionarios mataron a todo o que levaba armas, incluídos uns milicianos refuxiados no altar maior da catedral, que a cidade quedou sementada de cadáveres e que a praza de touros se converteu en campo de concentración, mais dubida da versión do masacre na época: «El 27 de octubre de 1936, en La Voz, de Madrid, se publicó una versión completamente falsa de esta matanza, en la que se acusaba a Yagüe de haber organizado una fiesta en la que se había fusilado a los prisioneros ante la flor y nata de la sociedad de Badajoz, y que tuvo efectos desastrosos, pues provocó represalias en Madrid».

(v. 48) A defensa de Madrid foi un suceso moi poetizado, velaí por exemplo este “serventesio épico” de Antonio Machado [1936]: ¡Madrid! ¡Madrid! ¡Qué bien tu nombre suena, / rompeolas de todas las Españas! / La tierra se desgarra, el cielo truena; / tú sonríes con plomo en las entrañas.
José Luis Abellán sinala «La revista Madrid nos testimonia la existencia de toda una épica surgida en torno a la defensa de la ciudad. Surge en aquel ambiente del primer ataque frontal el inolvidable cuarteto de Antonio Machado [é un serventesio que reproduce]. O el extraordinario poema “Ciudad sitiada”, de Emilio Prados: Entre cañones me miro, / entre cañones me muevo: / castillos de mi razón /y fronteras de mi sueño, /¿dónde comienza mi entraña / y dónde termina el viento? / ¿Dónde comienzas, Madrid, / o es, Madrid, que eres mi cuerpo?».

(v. 57) Pouco antes de Zapata publicar este poema prodúcese a consagración de España á Virxe do Pilar (Zaragoza) o 13 de maio de 1937, representando ao Estado ilexítimo o xeneral Miguel Ponte y Manso de Zúñiga, que desde o primeiro momento era vocal da Junta de Defensa Nacional, presidida por Miguel Cabanellas Ferrer, na que tamén era vocal Franco. Ao remate da guerra, o 12 de outubro de 1939, tivo lugar en Zaragoza a celebración oficial do “Día de la Raza”, presidida polo ditador Francisco Franco, que instaura a devoción á Virxe do Pilar como “Día de la Hispanidad” e o 29 de decembro de 1939 declara o Pilar “Templo Nacional y Santuario de la Raza”.

(v. 61) Tomás de Torquemada (Torquemada, Palencia, 1420 – Ávila, 1498). Primeiro “Inquisidor General del Tribunal del Santo Oficio” dos reis de Castela e Aragón no século XV. Dise que puxo o decreto de expulsión dos xudeus a sinatura dos Reis Católicos, malia non existir a certeza. O cronista español desa época, Sebastián Olmedo, defíneo como «el martillo de los herejes, la luz de España, el salvador de su país, el honor de su orden». O nome de Torquemada, como parte da lenda negra da Inquisición española, converteuse en alcume para a crueldade e o fanatismo ao servizo da relixión.

(v. 80-81) Espartaco (Tracia, 113 a.de C. – Lucania, 71 a.de C.). Gladiador tracio que encabezou a rebelión dos escravos contra Roma, sendo derrotado na batalla de Apulia (en italiano Puglia). Non se puido localizar o seu cadáver entre os miles de mortos. Os romanos decidieron dar unha lección ao mundo e todos os escravos prisioneiros foron crucificados ao longo do tramo da Via Apia entre Capua e Roma.
O Cirineo, segundo A Biblia, era unha persoa que “viña do campo”, de Cirene, unha poboación ao norte de África. O Cirineo axuda a Xesús a cargar a Cruz (Mt. 27, 32; Mc. 15, 21).

¡¡CRISTIALOBOS!!…

I
Ando buscando sempre unha parola
que teña máis valer que decir: ¡monstro!
unha parola que non sexa: ¡crime!,
unha parola que non diga: ¡noxo!…

Unha parola busco —¡xa fai tempo!—
pra condenal-os crimes dos faiciosos,
pra condenal-os fillos d-unha lumia:
¡os Rómul-Remos —lobos— i-os teutónicos

os que invadindo a Hespaña, traicioneiros,
—¡na Abisinia e na Bélxica vils dougos!—,
non pensaron, côs Xudas Iscariotes,
que os Imperos non campan dos histriónicos!

II
Non é, ¡non é!, a verba qu-eu arelo,
poider decir, berrándolle: —¡Petouto!—
a quen, poidendo, moito ben facere
fala do vaticán, e… ¡siga o choio!

Ê un algo terríbel que non hacho
no lenguaxe varil dos bardos nosos,
algo máis forte que, a Xehová, chamarlle
—¡Fillicida!, ¡protervo!, ¡paranoico!…

Un algo formidábel, despiadado:
Un ¡ACUSO! ferós, teratolóxico,
como a verba trenante de Isaías
restalando lostregos apostróficos!…

III
Eu fálovos do crime máis horribre
que non tên comparanza en ningún povo.
¡Algo eisí como un negro catacrismo
sideiral, de espanto mitolóxico!

Algo eisí como o istinto neroniano
que ollar quixo na entrana que enxendróu,
algo eisí como Herodes degolando
ôs probes inoscentes… ¡por un solio!

Algo eisí como cando Xesucristo
sofréu as vils cuspidas sobr-ô rostro:
¡As gárgolas desfeitas, dos empireos
e dos mares galgantes o balbordo,

soio poden falar de tal vileza,
furacando nos tímpanos dos xordos!:
¡Tornarán as cuspidas da inominia
âs faces espantadas dos seus donos!…

¿A pánica pavura apocalíutica?;
¿o Dioivo enxendrando maremoltos?;
¿o fogo devourando ôs numantiños?;
¡O feixismo, en Guernica, superóunos!…

¡Superóuse o feixismo, asesiñando
de Galiza ôs seus fillos lumiñosos!
¡superóuse na rexa Eistremadura
i en Madride invencíbel dos heroicos!…

IV
Non son de Atila os homes bestizados
oubeando, na Europa, como lobos:
¡Aquéles inda tiñan varonía!:
¡Son os mouros!, ¡os mouros!, ¡¡son os mouros!!

Son os fillos de… ¡Alá!, ôs que Sant-Iago
—o Nobre Pelengrino, o Dolce Apóstolo—
escorrentóu d-Hespaña, con parábolas,
e, agora, ¡os seus verdugos!, fan arrolos

e as Pilaras espúreas, desleigadas,
que visten de feixistas —¡marimonos
e mulas do pesebre contra Cristo!—,
soio arelan seus brazos impetosos…

Son os fillos de Franco e Torquemada
alcendendo as fogueiras dos oprobios:
¡a ruíña d-Hespaña diante ô mundo,
benzoada cô cuspe dos hisopos!.

V
¡Xurdiron, co-a traición, os Anti-Cristos
pra trocar Libertade en Manicomio!:
¡non pensar nin siquera que s-ê xente,
nin gruñar tan siquera como os cochos!

Non ser xente: ¡ser besta de espelunca!…
Non têr verbas nos beizos: ¡sô ferrollos!…
¡A calar!, ¡a calar!, ¡como as Esfinxes!:
¡C-ô silenzo das pedras e dos mortos!…

¡A calar!, ¡a calarse!… ¡que non ouzen!:
—¡Xa volve o Santo Oficio, c-ôs faiciosos!…—
¡Non chorar pol-os deudos, ¡tan siquera!,
nin axuda prestarlle ós probes horfos!…

Non ollar que a Alborada vai chegando
dos Dereitos Demócratas do Povo,
que a Hespaña oferdarán como tributo
os Novos Espartacos xenerosos!…

Mentras chega —¡xa van os Cirineos
co-a Crus da Libertá ceibando promo!—,
¡¡vel-haí têndes a verba que arelaba
pra máis ametrallarvos!! ¡¡¡CRISTIALOBOS!!!…

Comentarios desactivados en Artigo en QPC (XXXVI): «Unha crítica á celebración do 12 de outubro nos versos de Antón Zapata García»

Out 02 2017

Comunicado do PEN Catalá e de Escriptors AELC sobre a violencia policial do 1 de outubro

Published by under Manifestos,Política


Comunicat conjunt de @PENCatala i @EscriptorsAELC sobre la violència policial d’ahir.

Fago miña esta comunicación da AELG, da que fago parte.

Prezada Socia, prezado Socio,

Comunicámosche que a AELG vén de facer público a súa adhesión ao comunicado da AELC e Pen Català sobre a violencia policial do día 1 de outubro en Cataluña.

Á vista dos feitos acontecidos o día 1 de outubro en Cataluña, a AELG mostra a súa solidariedade e apoio ao comunicado emitido o día de onte pola PEN Català e Associació d’Escriptors en Llengua Catalana (AELC) que acompañamos traducido e cuxa versión orixinal se pode consultar en https://www.escriptors.cat/.

A AELG exprésalles o seu apoio ás e aos colegas da Associació d’Escriptors en Llengua Catalana e do PEN Català na súa denuncia desta intervención inxustificábel.

Os estatutos da AELG recollen que esta entidade se adhire á Declaración Universal dos Dereitos Humanos, comprometéndose a loitar pola xustiza social e as liberdades individuais, especialmente con respecto aos escritores e escritoras, e as linguas e culturas nacionais minorizadas.

O Consello Directivo da AELG

3 de outubro de 2017

Comunicado do PEN Català e da Associació d’Escriptors en Llengua Catalana sobre a violencia policial de onte en Cataluña

2 de outubro de 2017

Diante dos feitos de represión vividos onte en Cataluña durante a xornada do referendo convocado polo President do Govern catalán, como organizacións de escritores que velamos pola liberdade de expresión, queremos denunciar a vulneración de moitos dos dereitos humanos fundamentais, como son o da liberdade de expresión, de información e de reunión.

Onte, ante unha sociedade pacífica que quería exercer o dereito democrático e inalienable a participar nun referendo de autodeterminación, as forzas policiais do Estado español actuaron contra a poboación inerme de maneira indiscriminada e impune, tal como o reflectiron os principais medios de todo o mundo.

Unha vez máis, as autoridades españolas renunciaron a empregar a política para resolver conflitos territoriais e, unha vez esgotada a vía xudicial en beneficio político, acabaron utilizando tamén a vía represiva. A violencia, e máis aínda se é gratuíta, é sempre inaceptable e nunca é proporcional. Onte a intención era acabar de ofender a todo un pobo, despois de días de vulnerar dereitos adquiridos e de menosprezar as súas institucións democráticas.

Queremos denunciar estas actuacións ante a comunidade internacional e pedimos a solidariedade de todas aquelas entidades que traballan pola defensa dos Dereitos Humanos.

PEN Català e Associació d’Escriptors en Llengua Catalana

Comentarios desactivados en Comunicado do PEN Catalá e de Escriptors AELC sobre a violencia policial do 1 de outubro

Set 29 2017

Poema (XCIV): «CATALUÑA / CANCIÓN», de Farruco Sesto

Lembrounos o académico e escritor amigo Darío Xohán Cabana o poema intitulado «CATALUÑA / CANCIÓN», de Farruco Sesto, que apareceu por vez primeira hai cincuenta anos no que foi o seu primeiro libro de poemas en lingua galega Da estrela e da fouce (Caracas, 1967).

CATALUÑA / CANCIÓN

Para Felisa esta canción coma
se fose unha rosa vermella

na man esquerda do vento leste
o corazón a rente as nubes
Cataluña sempre de pé

cando a marea da barbarie sobe
cando na terra chora o tempo
Cataluña sempre de pé

no escuro tempo das cadeas
fosca paz e zorregada lingua
Cataluña sempre de pé

desamañados días de loita
morto silencio para sempre
e Cataluña sempre de pé

a espranza vai e vén co vento
cantan os galos e non cantan
e Cataluña sempre de pé

E así na noite decretada
sempre de pé Cataluña sempre
Cataluña sempre de pé

O poema tamén se inclúe no volume Pequenos encontros, as marcas deixadas. Obra poética reunida (1967–1995), de Farruco Sesto, que publicou Espiral Maior, con prólogo de Xosé Luís Méndez Ferrín e introdución e edición literaria de Yolanda Castaño.

Farruco Sesto (que mantén dous blogues: confarruco e cuadernosparalacomuna) é un poeta galego emigrado a Venezuela en 1962, onde militou diversas formacións comunistas até confluír no chavista PSUV actual, alén de ser arquitecto, urbanista e profesor recoñecido, e tamén ter cargos de moito relevo nos sucesivos gobernos bolivarianos, entre eles o Ministerio de Cultura.

Neste volume compílase a súa poesía en galego até 1995, nove libros: Da estrela e da fouce (1967), Achegamento aos trebellos (1970), Por unha muller (1971), UPG Poemas (1973) e Porta aberta (1975), o inédito Cancións e poemas dispersos, da mesma época, Isolda (1990), Cuestión de nomes (1990) e Auga final (1995).

No número, 190, de Grial, Revista Galega de Cultura, publiquei esta recensión de Pequenos encontros, as marcas deixadas. Obra poética reunida (1967–1995), de Farruco Sesto.

A palabra afastada

Pequenos encontros, as marcas deixadas. Obra poética reunida (1967–1995)

Farruco Sesto

Culleredo: Espiral Maior, 2010, 218 páxinas

Méndez Ferrín por volta de 1980 cualificou a Farruco Sesto Novás como “o mellor poeta galego vivo, como case ninguén sabe”, a quen nomea agora como “grande poeta” no Limiar a este volume compilatorio que xunta toda a poesía galega completa do vigués emigrado a Venezuela co epígrafe Pequenos encontros, as marcas deixadas. Obra poética reunida (1967–1995), nunha edición preparada pola poeta Yolanda Castaño. As hiperbólicas palabras ferrinianas, aínda téndomonos de conta aquela data na que foron escritas, van acompañadas da constatación do escaso coñecemento que tivo sempre a poesía de Farruco Sesto, pexada sempre polas minúsculas edicións que adoito se distribuían entre achegados e amizades e tamén por esa estraña maldición de alleamento co que o campo literario galego recibiu sempre poéticas escritas alén das nosas fronteiras, como acontecería neses anos co malogrado Xoán-Manuel Casado ou incluso con Vicente Araguas.

Por parte, Farruco Sesto formou parte dunha promoción inxustamente desprezada pola crítica, que os considerou voces epigonais de Celso Emilio, e que María Victoria Moreno Vázquez xuntou na escolma Os novísimos da poesía galega (1973), na que concorreron autores e autoras hoxe afastados do estro como Lois Álvarez Pousa, Alfredo Conde e Margarita Ledo Andión, de produción irregular como Lois Diéguez e Xavier Rodríguez Barrio, ou de ampla obra como Darío Xoán Cabana, Xesús Rábade Paredes, Xosé Vázquez Pintor e Fiz Vergara Vilariño. E, con certeza, non se desprendeu do clixé até a aparición do seu libro Isolda (1990).

A reprodución do cadro “Mater Gallaeciae” de Luís Seoane é a cuberta escollida para esta obra poética reunida polos editores, con moito acerto pola proximidade entre as súas poéticas, non só ligadas por seren froito da emigración senón tamén pola inspiración marxista.

No Limiar Ferrín achéganos as súas raiceiras galegas, salientando a personalidade de seu pai, Xosé Sesto, tamén poeta, e atrevéndose a sinalar a Celso Emilio pola intensa relación que tiveron en Caracas durante varios anos. Percorre tamén a súa vida política dende a primeira UPG até o actual compromiso coa revolución bolivariana. Defíneo coma un intelectual completo por xuntar teoría e praxe, na arte e na política, antes de o dignificar como “Poeta noso de pleno”, resumindo toda a súa obra até Isolda e sobranceando o seu contacto co cantautor e músico Xulio Formoso, un dos xermolos na nova canción galega que agromou a finais da década dos sesenta.

A compiladora, Yolanda Castaño, ofrécenos unha documentada Introdución de dezanove páxinas, que nos fornece moitos datos precisos sobre a biografía persoal de Farruco Sesto, tanto dos seus anos galegos coma dos venezolanos, que principian en 1962. Neste retrato desenvólvense dúas liñas fundamentais, dunha banda para facernos coñecedores da súa evolución política en diversas formacións comunistas até confluír no chavista PSUV actual, da súa carreira profesional, como arquitecto, urbanista e profesor recoñecido, e de servizo público con cargos de moito relevo nos sucesivos gobernos bolivarianos, entre eles o Ministerio de Cultura. E doutra banda un detallado seguimento da súa produción literaria, incluso en castelán mais con énfase na obra galega. Castaño debulla unha a unha todas as publicacións, con profusión de datos que nos confirman sempre o limitado das edicións e da súa recepción crítica e lectora, alén de sinalar que ela realizou un proceso de actualización lingüística dos textos, engadindo tamén un glosario final.

Nove son os libros compilados. Os cinco primeiros abeiran o socialrealismo: Da estrela e da fouce (1967), Achegamento aos trebellos (1970), Por unha muller (1971), UPG Poemas (1973) e Porta aberta (1975), unha liña temática que se completa no engadido pola compiladora co epígrafe Cancións e poemas dispersos. O primeiro, como advirte Celso Emilio Ferreiro no Breve Limiar, está percorrido pola saudade de quen era na altura mozo e emigrante, porén non é unha nostalxia contemplativa e mexeriqueira senón moi crítica cos males que percorren a terra que se deixou atrás, a “nación aldea da xigante anguria”. Formas sinxelas, afastadas do hermetismo, que acadan a maior concisión nos “Poemas pequenos” e nas “Paisaxes”. E cómpre chamar a atención sobre o humor acedo que chega ao seu cumio en “Concurso (Poema en tres tempos)”. A decantación e depuración continúa ao máximo no canto dos obxectos cotiáns de Achegamento aos trebellos, libro perdido que só a antoloxía dos “novísimos” permitiu recuperar en parte.

Por unha muller é un poemario de amor, mais de amor aos procesos de transformación social: “Por unha muller que ten un / só nome, / revolución, / e un millón de sorrisos“. Algo que xa deixou escrito na nota que antecede aos poemas deste libro compilados por Mª Vitoria Moreno. Da mesma xinea son os quince textos de UPG Poemas, aparecido co pseudónimo de Bárbaro Tomé, quen tamén asina un Limiar onde arremete contra os que aborrecen da poesía social. Nos poemas, onde cremos innegable a influencia de Méndez Ferrín, aparece por vez primeira o verso longo e de carácter máis narrativo, con especial preferencia polo hendecasílabo branco.

As vinte composicións de Porta aberta semellan a continuidade do discurso lírico encetado no libro anterior, tamén en versos potentes e longos, arestora máis simbólicos e nos que acadan especial significación a casa (tan produtiva como topoi na poesía galega dos últimos anos) e os elementos da natureza, sempre co recendo da saudade (Choro polos obxectos que noutras terras se perderon). Malia o feito de se publicar en 1975 e da a súa cativa autoedición non venal de cen exemplares, concordamos co profesor Monteagudo que o nomeou “auténtico precursor do desenvolvemento posterior da nosa poesía”. Certo é que a súa matería poética sorprende, mais habería que estudar a quen chegou aquí neses anos e de que maneira puido influír. Intuímos que moi pouco, na altura na que o deslumbramento proviña de Con pólvora e magnolias ou de Seraogna.

As Cancións e poemas dispersos non engaden gran cousa e confirman liñas anteriores, alén da eufonía e a musicalidade dos textos. Entre eles salientan os alexandrinos da “Imprecación á morte de Celso Emilio Ferreiro” que se leu nun acto público en 1979.

Haberá que agardar case unha década até Arte poética. Poema de amor a Rosalía (1984), escrito para o centenario da morte da poeta en 1985 e cuxo título xa é dabondo esclarecedor. A estrutura dialóxica e invocatoria acrecéntase cunha morea de interrogacións retóricas e motivos alegóricos. Poesía de moita altura a que atopamos neste pequeno libro.

E chegamos a Isolda (1990) que ensanchou de maneira notable os lectores de Farruco Sesto, se cadra animados polas xenerosas palabras do prólogo de Basilio Losada, quen se gaba de ter sido o seu lector desde a primeira hora. Losada destaca que renova a expresión poética amorosa, ferida polo petrarquismo, e que canta tamén a patria perdida. A estas palabras nós acrecentamos a excelente dimensión metapoética, velaí “Gume da palabra”, “Unha paixón” (onde di: “Escribo para que a roda non se pare, / e revederza o vacilante soño“), “Corpo da escritura” ou “Arte poética”, que xa xustificarían en por si a lectura deste libro.

En Cuestión de nomes (1990) e Auga final (1995), Farruco Sesto regresa á brevidade, case até rozar o minimalismo, daquel Achegamento aos trebellos. Porén, agora a linguaxe é máis elaborada e sobre o amor, eixo recorrente, trascenden novas temáticas, como no magnífico poema inicial do derradeiro libro, “A néboa avanta”, no que se pregunta polo alén.

A palabra afastada de Farruco Sesto, nestas case tres décadas que abrangue a compilación da súa poesía galega, está lonxe de requintados artificios retóricos, a tensión expresiva e a densidade de pensamento son algunhas das marcas que nos deixa un autor que lle comentaba ao poeta Daniel Salgado nunha entrevista recente: “Comecei a escribir en galego mais por razóns políticas que literarias”. Aquel contexto mudou mais non o interese por facer parte dun campo literario como o noso. Benvida sexa a súa decisión e a súa toma de conciencia, para aprendermos neste país de ananos desertores da lingua e para gozarmos da súa poesía.

MIRO VILLAR

Comentarios desactivados en Poema (XCIV): «CATALUÑA / CANCIÓN», de Farruco Sesto

Next »