Xuñ 29 2016

Artigo en QPC (VIII): #Efeméride «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario»

Cam
(Cartaz do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte celebrado na Fundación Fernando Blanco de Cee)

Na nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, evoco unha efeméride importante na creación literaria costeira no texto intitulado «A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario», que tamén xa se pode ler nesta ligazón. Este texto foi artellado con notas tiradas dos arquivos de prensa da época e tamén da memoria dos poetas fisterráns Alexandre Nerium e Modesto Fraga, quen foron presidente e secretario da entidade nalgún momento da súa existencia, e da miña propia. Velaquí.

A vinte anos do I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte, primeira actividade do Batallón Literario

1. A previa

Nun tempo de efervescencia cultural prodúcense dous acontecementos que van resultar definitivos para a posterior creación do Batallón Literario da Costa da Morte. Dunha banda, en marzo de 1996, a asociación «Arre-Sentelha» organizou un recital de poesía no Castelo de Vimianzo. Na convocatoria participaron os irmáns Rafael e Xosé Manuel Lema, Modesto Fraga, Rafa Villar, Xandra Tedín, Abel Mendes, Xavier Rodrigues Fidalgo, Alberto Lema Suárez, César Carracedo, Manuel López Martínez (hoxe, Alexandre Nerium) e Roberto Traba Velay. Aínda que non todos, unha boa parte deles entraría a formar parte do Batallón Literario. Doutra banda, a publicación dun caderno poético en abril de 1996, organizado por membros do colectivo antimilitarista «Último Reemprazo», que levaba por título As armas da solidaridade, no que se incluían textos de autores da Costa da Morte, tamén afortalou a idea que se podían realizar moitas actividades en común. Recolle textos de César Carracedo, David Creus, Estevo Creus, Modesto Fraga, Frederico López Santalla, Xavier Rodrigues Fidalgo, Xandra Tedín, Miro Villar e Rafa Villar e Roberto Traba Velay, poeta fisterrán e único dos últimos citados que nunca participaría do espírito do Batallón.

2. A constitución formal

Deste xeito, o Batallón Literario da Costa da Morte vai quedar formalmente constituído nun data simbólica, o 1 de Maio de 1996, logo dunha longa reunión nunha cafetería de Cee, á que asistiron unha vintena de autoras e autores. O nome suxeriuno o poeta Frederico L. Santalla, inspirándose na inscrición que ocupa as pedras da Quintana, onde se fai referencia ao histórico Batallón Literario santiagués. A súa primeira xunta directiva, ou xestora, pois a entidade aínda non estaba legalizada nin contaba con estatutos, estivo formada por Miro Villar, presidente; Frederico L. Santalla, secretario; e Rafa Villar, Xandra Tedín, Modesto Fraga, Xavier Rodrigues Fidalgo e Estevo Creus. Como se pode observar varios dos seus membros proviñan ben do desaparecido colectivo ceés «Un medio», ben da aínda activa agrupación soneirá «Arre Sentelha». A única premisa era que os autores fosen nados ou tivesen unha forte vinculación coa Costa da Morte, franxa costeira que vai de Malpica de Bergantiños ata Fisterra (aínda que de maneira circunstancial chegaron a colaborar co BLCM autores de Carnota, de Muros ou de Noia). Xurdiu co obxectivo de dar a coñecer as súas actividades e inclúe narradores, investigadores e, sobre todo, poetas. Configurouse como un movemento cultural asembleario, de carácter democrático e non elitista, que buscaba a comunicación directa cos lectores, ata o punto de que os poetas teñen realizado ducias de recitais en locais pechados ou en espacios abertos, como o palco da Festa das Carrilanas de Esteiro.

3. O I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte

A primeira das actividades que programou o Batallón Literario da Costa da Morte foi o «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte». Unha rolda de prensa, realizada o martes 25 de xuño do 1996 na cafetería Rúa Nova de Santiago de Compostela e que foi amplamente recollida polos medios, serviu como presentación pública do BLCM e deste primeiro encontro literario que se ía celebrar co lema Reescrevendo a Costa da Morte. Os organizadores propuxeron os seguintes temas de debate:

a) Poesía, narrativa e investigación na Costa da Morte.

b) O negocio das editoriais, alternativas.

c) A lingua arma fundamental da creación, identidade e normalización.

d) A política cultural das institucións e dos movementos alternativos.

e) Resolucións e futuro.

O sábado 29 de xuño, ás 10.00 h. da mañá, tivo lugar, no Café-bar Macondo de Cee, que rexentaba o poeta fisterrán Modesto Fraga, a recepción previa na que estaban varios membros da corporación do Concello de Cee, entre eles o edil de Cultura, directivos e membros do Batallón e outros convidados, para pasar pouco despois á sala magna do Instituto da Fundación Fernando Blanco de Cee, onde diferentes autoras e autores foron expoñendo os seus relatorios.

Rafa Villar, de Cee, falou das súas experiencias para sacar á luz os seus traballos como a edición de autor, publicación en revistas como Dorna ou a de presentarse a premios e ter a sorte de que cho concedan e recordou que en 1995 soamente se publicaron cen libros en galego.

Un dos convidados foráneos, o poeta compostelán, de orixe arxentina, Eduardo Estévez falou tamén das súas experiencias editoriais na Arxentina e en Venezuela. Alí tan só publicaban textos de clásicos coma Borges, Pizarnik… Explicou coma un grupo de escritores novos puxeron uns cartos conxuntos e publicaron un libro dun deles, cos cartos que ían sacando publicaban outro e así sucesivamente. Esta foi a maneira de que as súas obras viran a luz. Curiosamente, anos máis tarde, desta idea xurdirá en Galiza a editorial «Letras de Cal» cun sentido aínda máis altruísta, pois o que fixo esta cooperativa foi principiar por editar textos de xente nova que non tiña nada publicado ou que tiña dificultades para o facer.

O estudoso e escritor corcubionés Luís Lamela, especialista en temas históricos, falou do seu labor de investigación e sobre as súas recentes Crónica de una represión en la Costa da Morte (Edicións do Castro, 1995) e tamén de que había que recuperar moitos dos documentos que pertencían a esta zona e que estaban en organismos nos que era case imposible ou moi dificultoso acceder a eles.

O historiador de Bamiro (Vimianzo) Xosé María Lema Suárez centrou a súa intervención na necesidade da formación duns arquivos que tiñan que estar a disposición daqueles que os quixeran utilizar para a súa posterior investigación.

Finalmente, os poetas do Batallón, Frederico L. Santalla, de Lires (Cee), e Xavier Rodrigues Fidalgo, de Castrelo (Vimianzo) fixeron senllas análises sobre a política institucional referida á literatura e á cultura en xeral e sobre os atrancos que as autoras e os autores teñen por escribiren en normativas diferentes da norma oficial do idioma galego.

Alén do poeta Eduardo Estévez, tamén foron convidados a ese «I Encontro» Yolanda Castaño, Olga Novo, Chus Pato e Paco Souto. Tamén asistiron ao acto a crítica literaria, Teresa Seara, e outros escritores e investigadores como o antropólogo muxián Manolo Vilar ou o filólogo malpicán Xosé Manuel Varela.

O «I Encontro de Escritores e Escritoras da Costa da Morte» finalizou ás 20:00 h. do serán cun recital poético a cargo de todos membros do Batallón Literario e dos poetas convidados.

No responses yet

Xuñ 28 2016

«28 de Xuño de 1936», un poema de Xervasio Paz Lestón

Estatuto-Castelao
Estatuto-Seoane
(Deseños pro-Estatuto de Castelao e de Seoane)

Diarios dixitais, como Praza Pública ou Sermos Galiza, ou a bitácora «O Almanaque das Irmandades» (en andamento grazas á coruñesa A. C. Alexandre Bóveda e a Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG), lembran na súa efeméride de hoxe que hai 80 anos, o 28 de xuño de 1936, foi plebiscitado o primeiro Estatuto de Autonomía de Galiza, de efémera existencia por mor do golpe fascista.

Na miña Tese de Licenciatura, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudo, publicada pola desaparecida Edicións do Castro en 1998, recuperei e exhumei un poema deste autor muxián emigrado de novo á Arxentina que fan referencia á data. O poema publicouse na revista Alborada, da ABC de Corcubión, Bos Aires, nº 163, maio a agosto de 1955, entidade e revista que aínda subsisten. E tamén coñecín o texto nun Manuscrito que me fornecera o chorado e finado doutor Juan Gervasio Paz Narbaiz, fillo do poeta, quen nos acompañara na presentación da mentada obra na compostelá Galería Sargadelos en xuño de 1999. Velaquí o poema:

28 de Xuño de 1936

Vinteoito de xuño, dia da Galiza.
No cívico hestorial da sagra Terra,
por séculos e séculos
serás data senlleira.
¡grabada a lume con ardor de pobo
na ruda afirmación de duas letras…!
O sol de San Xoan asomou ledo
bailando coa alborada unha muiñeira
sobre o chan da Galiza engalanada
con alfaias de cívicas arelas
dende os irtos bicoutos das montañas
aos praiales e rias das ribeiras.
Pol-as ruas de vilas e cidades
i as cañeiras sin lamas das aldeas,
cal si fose a cumprir sagrado rito,
con firme voluntade i alma acesa
marchou o pobo pra verter nas furnas
seus anseos de sigros feitos verba.
¡E falaron as xentes i a paisaxe
pra acabar coa inxusticia de Castela
recobrando os dereitos usurpados
dende a infamia da noite de A Frouseira.
En balbor rumoroso os piñeirales
i as mestas carballeiras
ergueron a sua voz, cal dixo o bardo
das sibilinas verbas,
e afirmaron seu ¡Sí! con rexo acento.
¡Sí! cantaron regatos e fontenlas.
¡Sí! bruaron os tombos escachando
dende a ponta Ortegal â de Fisterra.
¡Sí! dixeron trigos e centeos
ao bicalos a brisa vagaxeira
i o seu ¡Sí! farfallou alegre o millo
con acenos de follas e cencenas.
¡Sí! cantaron humildes nas camposas
as herbiñas pequenas,
as churumas dos toxos i as froriñas
de codesos e xestas.
As notas musicales dos paxaros
expresaron seu ¡Sí! nas arboredas
i o Pin Pin bailador dixo ese día:
¡Sí! ¡Sí!, rebulindo en son de festa.
¡Un rexo! ¡Sí! total o da paisaxe
i un ¡Sí!, coases total, das papeletas.
(Soio uns poucos ¡No! dos escravistas,
¡das almas sinuosas e perversas!).
(Dos que, treidoramente, entretecían
os fios criminales da traxedia
que había de afogar de infamia e morte
o chan todo da márter Celtiberia).
Y-o pobo celebrou seu mayor triunfo
locindo as galas das mellores festas,
que agochaba nas huchas seculares
dende a noite sinistra de A Frouseira.
¡Nos prazales de vilas e cidades
i os sinxelos terreiros das aldeas,
a xente festexou tola de gozo
a crebanza dos grillos e cadeas!
¡¡A reivindicación dos seus dereitos
pol-a Patria Galega!!

No responses yet

Xuñ 28 2016

No quinto aniversario destas crebas

Published by under Efemérides

crebaSendón
(Crebas, fotografía de Manuel Sendón. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

Hoxe, 28 de xuño, ás 16,16 horas esta xanela aberta ao mundo fixo o seu quinto ano na arañeira no que se publicaron até hoxe 1079 anotacións ou artigos de variada xinea. Xa o teño dito, neste tempo con maior ou menor esforzo (segundo os diferentes estados emocionais ou as distintas outras obrigas de cada momento) fun achegando o meu parecer ou dando conta de acontecementos culturais e sociais, mesmo algún político, que foron do meu interese, aínda que moitos outros ficaron no tinteiro pola imposibilidade material de os atender. Como non podía ser doutra maneira tiveron preponderancia os temas literarios, nomeadamente a poesía que enche unha parte importante da miña existencia creativa e lectora.

A bitácora recibiu por parte das autoras e dos autores da nosa literatura o recoñecemento como «Mellor blogue literario» na XIII edición dos premios da Asociación de Escritores/as en Lingua Galega (AELG) 2012.

A xeito memorialístico, reproduzo novamente deseguida aquela afastada primeira anotación de saúdo que se fixo desde esta xanela. Velaquí:

Ola Mundo!

Benvido, benvida.

Neste 28 de xuño do 2011 rompe augas este blogue persoal, na acolledora casa común de blogaliza.org. Como “crebas” chegadas ás praias da Costa da Morte, este blogue irá recollendo anotacións de creación e de crítica literaria, alén doutras reflexións.

Nace o mesmo día que morre en papel o xornal Galicia Hoxe, a única prensa diaria na nosa lingua que aínda se podía atopar na rúa. Nace, daquela, porque son tempos de resistencia e de acrecentar a presenza do idioma galego na nosa sociedade e no mundo.

Aos poucos iredes lendo diversos materiais recentes ou de épocas afastadas para gozardes da lectura ou tamén para discrepardes se fose o caso.

Grazas por virdes onda estas crebas e unha aperta atlántica.

2 responses so far

Xuñ 23 2016

«Neria e o Museo da Pesca», a opinión do poeta fisterrán Modesto Fraga

NeriumeueFraga
(Na foto de Xesús Búa para La Voz de Galicia, de esquerda a dereita, Alexandre Nerium, eu, e Modesto Fraga nun Recital de Poesía que se celebrou en Muxía no nadal de 2011)

Continúa a fervenza de opinións da xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra, desta volta faino a autorizada voz do poeta fisterrán Modesto Fraga (a quen aproveitamos para parabenizar porque a súa obra Devalar sen pel resultou gañadora do XIX Certame de Poesía “Concello de Carral”) co artigo intitulado «Neria e o Museo da Pesca» na súa sección de opinión «A luz da fin do mundo» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo. Velaquí.

Neria e o Museo da Pesca

Despois de varios meses mareando a perdiz con dimes e diretes, resulta que agora a Asociación Neria decide volver abrir ao público o Museo da Pesca de Fisterra pero dunha maneira miserable, propia das formas e dos modos de actuar deste ente supracomarcal.

Pretender, así de boas a primeiras e pola porta de atrás, tomarnos o pelo con esta pantomima chabacana é ignorar a historia deste pobo, a súa dignidade e os valores que forman parte esencial do noso ADN. Fisterra non precisa mingallas de ninguén, nin moito menos que catro salvadores de patrias, chámense Neria ou o que sexa, pretendan vir aquí precarizar a nosa cultura, o noso patrimonio, a nosa identidade.

Levamos varias semanas asistindo a un debate público no que se levan vertido opinións de todo tipo e no que se amosou un contundente posicionamento a prol da necesaria posta en marcha do Museo por parte de relevantes sectores da nosa cultura que transcende os lindes, non só da Costa da Morte e de Galicia, senón doutros lugares do mundo. En apenas tres semanas ergueron a súa voz para apoiar incondicionalmente a continuidade do Museo da Pesca notables escritores, artistas, investigadores, poetas e académicos de grande prestixio. E non é para menos.

O Museo da Pesca de Fisterra e Alexandre Nerium que, ademais do seu guía é un dos poetas de referencia da poesía galega, son indisociables. Só a un necio lle ocorrería pensar que con poñer un «voluntario» para abrir e pechar a porta do Museo coma quen abre e pecha o portal dun garaxe se logrará solucionar este asunto. Isto, ademais dunha supina estupidez, é absolutamente inútil. Calquera persoa que visitase o Museo da Pesca ao longo destes anos e tivese o privilexio de escoitar de viva voz as luminosas explicacións de Manolo poderá, con coñecemento de causa, acreditar en todo o que estou a referir aquí.

Por outra banda, non acabo de entender moi ben que pretende Neria con iso de abrir as portas do Museo cun voluntario con horarios propios da actividade laboral profesional. Acaso se trata Neria dunha ONG como Médicos sen fronteiras ou Unicef? Acaso queren facernos pensar agora que traballar de once da mañá a oito da tarde todos os días da semana como informadores turísticos é cousa de persoas ociosas que viven do aire? Xa empeza a cheirar un pouco esa estratexia tan manida coma innecesaria de facer da dignidade laboral e do traballo humano pouco menos que unha tarefa de escravos. É este o turismo e a cultura que queremos impulsar na Costa da Morte? Debe seguir xestionando esta xente o noso rico patrimonio histórico e cultural? Eu penso que non. É máis, o concello de Fisterra faría ben en abandonar canto antes a Asociación Neria. Non ten ningún sentido seguir formando parte dunha entidade que se nega por activa e por pasiva a dar solucións adecuadas a un patrimonio que lexitimamente é noso por moito que o xestionen mans alleas e insensibles.

Modesto Fraga

No responses yet

Xuñ 21 2016

«Castelo de San Carlos», unha asisada anotación de Francisco Fernández Naval

maribel longueira
(A escritora mexicana Elena Poniatowska, que chegou a Fisterra na compaña de Francisco Fernández Naval, escoita a Alexandre Nerium, Fotografía de ©Maribel Longueira. Premer na imaxe para agrandar o tamaño)

O escritor Francisco «Chisco» Fernández Naval é a nova voz que se vén de engadir á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa anotación intitulada «Castelo de San Carlos» na súa bitácora A noite branca (que recolle o nome da súa fermosa novela co mesmo título). Velaquí:

«Castelo de San Carlos»

Díxomo a semana pasada Alexandre Nerium. Este ano (con Alexandre Nerium) non abrirá o Museo do Castelo de San Carlos de Fisterra. Museo ou centro de interpretación da pesca que, con tanto amor, Alexandre amosou durante anos.

O Castelo, construído durante o reinado de Carlos III e situado sobre a praia da Ribeira, é un dos que mellor se conservan, de entre todos aqueles pensados para defender as vilas do litoral e hoxe case desaparecidos. Foi doado á vila por Plácido Castro del Río, fillo de Plácido Castro, quen llo mercara ao estado. A doazón expresaba o desexo do propietario de facer nel un museo. Ese destino chegoulle 58 anos despois da doazón, cando no ano 2006 abría as portas como Centro de Interpretación da Pesca, nunha vila de tanta tradición pesqueira como Fisterra. Ese momento coincidiu coa inauguración da lonxa nova, proxecto de Covadonga Carrasco e Juan Creus. A Confraría de Pescadores recibiu a encarga de xestionar os dous centros.

Porén, coa chegada da crise, a Confraría non foi quen de manter a xestión do Castelo, cedéndolla a Asociación Neria. Hoxe, Neria está en bancarrota, circunstancia que castiga de maneira particular o Museo.

Non son moitas as pezas que se expoñen no interior, pero son suficientes para que o visitante marche cunha idea do que é e foi a vida do mar. Alexandre Nerium ou Manolo de Fisterra, poeta e mariñeiro retirado, é quen de explicar con cariño os misterios das ondas, o valor das buguinas nos días de borraxeira, o funcionamento das nasas, a práctica do xeito. El fala das augas tintas, dos cetáceos, de naufraxios ou de versos, deses miles de versos, de poetas de todas as latitudes, que falan de Fisterra e que el se ocupou de recompilar. Nesta imaxe eu poso diante da caixa onde cada mes el expoñía un poema. Coincidiu na visita con Elena, que dentro estaba o meu Mar de Lira, no que son varios os poemas que falan do Cabo.

Conta, tamén, como dende as rochas que serven de base á pequena fortaleza, os nenos facían a guerra ao mar.
De visita ao Museo fun moitas veces, algunhas como guías a persoas ilustres, como cando levamos a Elena Poniatowska, ou ao escritor hindú Sudeep Sen, ou ao senegalés Abdoulaye Bilal Traoré. Tamén acompañamos a Yolanda Castaño, ao fotógrafo Francesc Torres, a artista norteamericana Terry Berkowitz. O resultado foi sempre o mesmo, unha revelación, a de escoitar a Alexandre contar con paixón o seu mundo, sen lle importar a lingua, porque el sabe que hai linguaxes que transcenden a fala, o corpo, e forman parte da emoción compartida.

Este verán os turistas italianos, franceses, alemás, ingleses, portugueses ou de calquera das comunidades do estado, ou de calquera provincia ou vila de Galicia, atoparán pechada a porta do Castelo. É mágoa, porque o Centro de Interpretación da Pesca e o seu guía, formaban parte, xa, do noso patrimonio, dese que amosamos con orgullo.
Eu confío en que o concello sexa quen de asumir e facer posible a apertura desta referencia principal da vila e da Costa da Morte.

Francisco Fernández Naval

No responses yet

Xuñ 15 2016

«O Museo da Pesca / Alexandre Nerium», unha fermosa reivindicación de Xosé Henrique Rivadulla Corcón

RibeirasdeSalitre01
RibeirasdeSalitre02
(Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)

O escritor muxián Xosé Henrique Rivadulla Corcón vén de engadirse á xente da cultura que se está a pronunciar sobre o peche do Museo da Pesca de Fisterra coa publicación dunha ben fermosa reivindicación intitulada «O Museo da Pesca / Alexandre Nerium» no xornal La Voz de Galicia, edición de Carballo.

Precisamente este pasado domingo o programa da TVG que o propio Rivadulla Corcón dirixe e guioniza, Ribeiras de salitre, dedicaba o seu espazo a Fisterra e iniciábase cunha entrevista a Alexandre Nerium que non se debe perder (velaquí a ligazón). E deseguida reproducimos polo seu interese o mentado artigo de opinión co que concordamos absolutamente.

O Museo da Pesca / Alexandre Nerium

Museo da Pesca de Fisterra anda, por enfermidade, no pensamento de moita xente. Podemos comparalo cun enfermo agardando a que os doutores lle propoñan un tratamento, pero sen que cheguen a ver claro que tratamento, e mentres o enfermo empeorando. Non me plantexo de que xeito a Confraría de Fisterra, a Asociación Neria, e o Concello deberían chegar a un acordo no tratamento, aínda que si deberían atopar ese tratamento.

A cuestión que me importa é que nun pais tan falto de elementos con capacidade para crear sentimentos colectivos de unidade, para crear sentimentos de apego ao territorio, con forza para tecer confraternidades e construír orgullo do propio, o Museo da Pesca de Fisterra, sendo un elemento moi apropiado para crear todos estes sentimentos, parece condenado a ser unha ilusión que se perda na borraxeira como un pesqueiro á deriva que desaparece no mar.

E na Costa da Morte, e en Galiza, precisamos de sentimentos de orgullo, de confraternidade, de formar parte do territorio e de unidade. Pero Alexandre Nerium? Alexandre Nerium? Quería escribir o Museo da Pesca e o subconsciente traizooume e escribín Alexandre Neirium, ou sexa Manolo. Pero realmente traizooume o subconsciente? Pois non, o meu subconsciente foi fiel á verdade. O Museo da Pesca é Alexandre Nerium, Manolo. Así é, este Museo sen o poeta mariñeiro seguiría sendo un museo, claro, pero xa non tería a forza simbólica que transmite, porque o Museo da Pesca de Fisterra simboliza o espírito de supervivencia das xentes mariñas da Costa da Morte. Alexandre Nerium é un poeta desta costa que foi ao mar, traballou o mar, e segue co pensamento no mar, e a unión das dúas cuestións, poesía e mar, fan del un home exemplar para levar a diante a labor de dignificar o traballo da familia mariñeira que se pretende facer dende este Museo, porque el fala sempre cunha sensibilidade poética sustentada na paixón mariña. Se todos os homes e mulleres que amamos o mar e a Costa da Morte temos no Museo da Pesca un referente do que significa a cultura mariñeira é porque Alexandre Nerium nos fala do seu Museo e nos contaxia o seu amor polo que se conserva no Castelo de San Carlos, lugar físico do Museo, que é o pouso de séculos de duro esforzo de homes e mulleres que arrincaron do mar o xeito de construír a vida deles e das súas familias. E os que temos a costume de viaxar cada certo tempo a Fisterra e achegarnos ao Museo, ao que realmente imos é a pasar un tempo agradable de conversa con Alexandre Neirum, poeta salgado e mariñeiro de fonda sensibilidade.

Agora por el, por Alexandre Nerium, polo noso amigo Manolo, temos que movernos, abrazarnos con forza e facer todo o que nas nosas mans estea, axudando aos doutores para que este Museo siga coas súas portas e xanelas abertas a todos os ventos mariños durante máis anos que os que nos quedan a nós. A pervivencia do espírito da Costa da Morte despende tamén disto. E temos a obriga de ir visitar a o poeta ao seu Museo, aberto, durante moitos anos.

Xosé Henrique Rivadulla Corcón

No responses yet

Xuñ 13 2016

«Onda finada», artigo de Xosé Manuel Lobato sobre o Museo da Pesca de Fisterra

Xosé_M._Lobato_Martínez_(AELG)
(Fotografía da AELG)

E tamén o escritor Xosé Manuel Lobato (Lestedo – Boqueixón, 1958) vén de publicar nas páxinas comarcais do xornal La Voz de Galicia, edición Carballo e tamén en Noticieiro Galego e en Que pasa na Costa. Diario dixital da Costa da Morte outra colaboración intitulada «Onda finada» que vai sobre o peche (temporal?) do Museo da Pesca de Fisterra. Velaquí:

ONDA FINADA

A grande inmensidade oceánica latexa sostida polas afogadas inspiracións dun mergullo bambeante entre a desesperanza e a incerteza. Desacougo no chiscar do faro, a súa pausada ollada navega nas bágoas do pasado apresadas no museo do mar de Fisterra.

Historia viva situada no emblemático castelo de San Carlos, non é este un dos grandes castelos, mais o seu emprazamento e a súa historia conseguen a metamorfose ideal para albergar un museo dedicado ao mundo do mar. Sen dúbida, nun enclave que acolle a un pobo que inspira e expira co arrecendo salgado do vaivén constante das marusías fisterrás.

Este noso final da terra e as súas xentes son dende tempos afastados moradores do mar empedrado por numerosos cons con nome propio e unha vaga de mar que se enrabecha ante tanta pétrea presenza.

Admiración e respecto para esa acuosa bravura multicolor que arremete sen compaixón, porén os pescadores e mariñeiros deste Cabo ondean a bandeira ancestral da sabedoría transmitida polos seus devanceiros e logran vivir nestas augas nas cristas das ondas, abalando e devalando con intensa enerxía a procuraren empatía e harmonía co seu mar.

No entanto, esta historia de loita secular sen par debe ser espallada e valorada por todas aquelas persoas de calquera lugar do mundo que se achegan a coñecer Fisterra e o seu máxico engado.

Con profunda tristura e decepción vivín a miña última visita polas terras do Cabo. A sorpresa foi das que deixan pegada cando tentei acceder o castelo de san Carlos, como en varias ocasións anteriores, para min visita obrigada este museo do mar que encontrei trancado.

Posiblemente un museo humilde, mais que se magnifica cos folgos e coa intensa vida acubillada nas explicacións de Manolo, un guía atípico, xa que coñece todos os segredos dun mar que ama e co que durante moito tempo tamén compartiu a súa xornada laboral co o mergullador.

Mais iso non é todo, Alexandre Nerium é un dos poetas do mar cun vocabulario máis diverso e limpo.

Hoxe, o museo do mar necesita vida e precisa ser espallado, esa vida intensa que recibe do pasada feito presente na oralidade mareira de Manolo ou Alexandre Nerium.

Xosé Manuel Lobato (Lestedo – Boqueixón, 1958). Doutor en Filosofía e Ciencias da Educación. Escritor. Autor de Diáspora.com; Cos pés na peneira; Retorno á Natura; Máxico tear natural e Elos de cinza.

No responses yet

Xuñ 13 2016

Xosé María Lema Suárez: «O Museo da Pesca de Fisterra debera estar aberto todo o ano»

MuseodaPesca01
(Fotografía de Carlos Rodríguez. Premer nas imaxes para agrandar o tamaño)
RoteiroCostadoSolpor

Teño a honra e o pracer de reproducir deseguida o artigo que o meu Presidente, Xosé María Lema Suárez (porque é presidente do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, Semescom, do que fago parte) escribiu na súa bitácora Costa do Solpor para reivindicar o labor do Museo da Pesca de Fisterra e do seu guieiro, o poeta fisterrán Alexandre Nerium.

O artigo fai tamén referencia a o Roteiro «Costa do Solpor», organizado polo Centro Autonómico de Formación e Innovación (CAFI) dentro dunha xeira de actividades de formación do profesorado que coordina Carlos Rodríguez e que nesa ocasión se baseou nos itinerarios dos protagonistas da novela Costa do Solpor (Xerais, 2013. Premio da Crítica de Galicia. Creación Literaria, 2014).

Velaquí o artigo:

O MUSEO DA PESCA DE FISTERRA DEBERA ESTAR ABERTO TODO O ANO

O pasado 28 de maio fixemos a 3ª excursión do Roteiro «Costa do Solpor», organizada por Carlos Rodríguez (CAFI), que xuntou a 57 profesores/as de toda Galicia. Un dos lugares-estrela deste roteiro foi o Museo da Pesca de Fisterra, situado no castelo de San Carlos. Nel, o guía do museo, o mariñeiro-poeta Alexandre Nerium recitou unhas poesías relacionadas co contido da novela e logo mostrou o contido do interior do museo cunhas explicacións sinxelas e de gran didactismo. Profes como todos eran, quedaron marabillados co que alí aprenderon sobre o mundo da pesca e do mar. E tamén quedaron estrañados de que aquel recinto non estivese aberto todo o ano.

Profes como todos eran, quedaron marabillados co que alí aprenderon sobre o mundo da pesca e do mar. E tamén quedaron estrañados de que aquel recinto non estivese aberto todo o ano. O profesor e escritor Miro Villar acaba publicar no web Que Pasa na Costa a visita dun poeta maltés ó Museo. Moitos son os visitantes que marchan marabillados do contido do pequeno museo e, sobre todo, polas explicacións do guieiro.

¿Non haberá neste noso paisíño algún organismo -Concello fisterrán. Deputación coruñesa, Xunta de Galicia- que sexa quen de manter aberto todo o ano este lugar, que hoxe constitúe un dos principais atractivos de Fisterra, malia ser pouco coñecido?

No responses yet

Xuñ 10 2016

Artigo en QPC (VII): «O poeta maltés Stephen Cachia critica o peche temporal do Museo da Pesca de Fisterra»

Cam

Na nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, cedínlle o meu espazo a outra voz no texto intitulado «O poeta maltés Stephen Cachia critica o peche temporal do Museo da Pesca de Fisterra», que tamén xa se pode ler nesta ligazón, e que reproduce un breve artigo recibido na miña caixa de correo. Esta tribuna de opinión asinada por Stephen Cachia, que xa deu pé a novos artigos de denuncia como a que asina o propio Ubaldo Cerqueiro, tamén foi recollida na edición de Carballo do xornal La Voz de Galicia. Velaquí.

O poeta maltés Stephen Cachia critica o peche temporal do Museo da Pesca de Fisterra

O poeta maltés e vello amigo Stephen Cachia coñeceu o mércores 23 de marzo o Museo da Pesca de Fisterra (velaquí a crónica), no que máis unha vez o poeta fisterrán Alexandre Nerium engaiolounos coa súa sabedoría. Stephen Cachia é descendente dun avó mariñeiro e seu pai (que o acompañaba nesta viaxe) sen o ser coñece ben o mar, pola que a conversa foi moi produtiva para todos, como eu propio testemuñei.

Tamén nesa primeira xornada visitamos a mostra de artesanía do castelo de Vimianzo, onde Stephen Cachia e seu pai conversaron cunha palilleira ou panilleira (como se dicía antigamente) sobre o encaixe, pois tamén existe na pequena illa maltesa de Gozo; o cabo Vilán; o dolmen de Dombate e o castro de Borneiro; o santuario da Barca, que foi seguido dun xantar gorentoso na casa A de Loló, e xa pola tarde no faro de Fisterra, no Museo da Pesca; na fervenza do Xallas ou do Ézaro e, de volta, a praia de Carnota subindo polas Paxareiras cara a Compostela.

Da visita ao Museo da Pesca saíu o seu compromiso de escribir un poema a Fisterra, algo que xa cumpriu e que adiantei nunha anotación da miña bitácora persoal. Na nosa relación epistolar comenteille que o Museo estaba pechado e que o seu futuro era incerto e Stephen Cachia decidiu testemuñar a súa preocupación e a súa crítica perante esa realidade e esa moura perspectiva. E velaquí o texto que nos fixo chegar, que versiono para o galego e que viña escrito nun español sen case grallas ortográficas, pois é un idioma que coñece ben desde que se decidiu a traducir fragmentos da obra de Federico García Lorca ao maltés.

O Museo da Pesca de Fisterra, patrimonio único de Galicia. Por Stephen Cachia

En marzo deste ano visitei Galiza co meu pai. Xa visitara esta terra tan fermosa hai máis de doce anos mais esta vez, á parte das visitas habituais a Santiago de Compostela, a súa catedral e os lugares vinculados co apóstolo, tiven a oportunidade de visitar o Museo da Pesca de Fisterra na Costa de Morte.

Escribo estas palabras cunha inmensa tristeza despois de saber que hai plans para pechar este museo durante varios meses ao ano. Digo ´tristeza´ porque a impresión que me deixou o museo despois de visitalo foi moi positiva. Para min, un escritor que volveu a Galiza para comprender mellor a súa historia, cultura e antigas artes, o museo foi a parte máis significativa e a máis destacada da miña visita a Galiza. Grazas ao museo puiden comprender moito mellor o carácter único deste lugar tan emblemático da costa galega.

Impactoume en particular a sabedoría e a paixón coas que o señor Alexandre Nerium explica as pezas dentro do museo. Encóntrase moi raramente a un guía tan experto e tan inspirador como o señor Nerium. As experiencias e as anécdotas que me contou durante a visita déronlle vida ás exposicións. Non teño dúbida de que esta persoa é un tesouro e un custodio único do patrimonio de Galiza.

Sería unha verdadeira perda para a cultura e o prestixio de Galiza, terra de pesca e de antigos costumes, se se pechase o museo durante algúns meses do ano. Todos os que visitan Fisterra non poden comprender ben o significado das tradicións e a cultura do lugar se non acceden ao Museo da Pesca. Polo tanto, prégolles que manteñan o museo aberto durante todo o ano porque só así se pode protexer o patrimonio único de Galiza.

Espero sinceramente que as autoridades responsables tomen a correcta decisión para protexer esta xoia de Galiza e así poder promocionar no mellor modo o seu patrimonio, tanto en España como no resto do mundo.

Stephen Cachia
Escritor e poeta maltés
xuño de 2016

(Versión galega de Miro Villar sobre un orixinal escrito en castelán)

No responses yet

Xuñ 03 2016

Artigo en QPC (VI): «No natalicio do escritor emigrante muxián Victorino Abente Lago»

VictorinoAbente04
(FOTO 1) (Lago en “Villa San Rafael” del Sr. (entre 1910 y 1915). Francisco Guanes.La quinta Guanes está frente a Mburubichá Roga y se extendía hasta la Av. Artigas. En la foto Don Victoriano Abente y Lago y su esposa María Haedo Machaín)
VictorinoAbente03
(FOTO 2) (El poeta Victorino Abente y Lago, gallego de nacimiento, pero paraguayo por elecciòn, en sus ùltimos dìas, acompañado de su hija Manuela. Es autor, entre cientos de poemas, de “La Sibila Paraguaya” y “Saltos del Guairà”)

Nesta nova colaboración con QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, recuperei a memoria dun dos nosos autores costeiros nun texto intitulado «No natalicio do escritor emigrante muxián Victorino Abente Lago» e que tamén xa se pode ler nesta ligazón.

No natalicio do escritor emigrante muxián Victorino Abente Lago

Tal día coma hoxe, 2 de xuño, conmemoramos o natalicio de dous escritores naturais da Costa da Morte: o muxián Victorino Abente Lago e o baiés Teodoro Morgade (ben estudado polo filólogo Xosé Mª Rei Lema).

Neste artigo recuperamos a lembranza do escritor emigrante muxián Victorino Abente y Lago, quen foi considerado un dos máis importantes poetas nacionais do Paraguai. Traduzo a biobliografía publicada no Breve Diccionario de la Literatura Paraguaya:

ABENTE Y LAGO, Victorino (Muxía, 2 de xuño de 1846 – Asunción, 22 de decembro de 1935). Aínda que galego de nacemento, a súa vida e a súa obra identifícanse co Paraguai desde a súa mesma chegada a Asunción en momentos difíciles e tráxicos da historia paraguaia (marzo de 1869), cando as tropas aliadas (soldados arxentinos e brasileiros) ocupaban a capital. Relacionado co segundo tramo do romanticismo nacional (que se inicia coa posguerra do 70) e aínda co posromanticismo, colaborou en varios xornais da capital, onde tamén publicou gran parte da súa obra poética. Creador de poemas dedicados ao renacer da súa nova patria (despois da tráxica Guerra de la Triple Alianza) e apropiadamente coñecido como “poeta de la resurrección nacional”, Victorino Abente y Lago tivo a sorte de ver triunfante ao Paraguai na súa guerra contra Bolivia antes da súa morte acontecida en decembro de 1935. Os seus poemas, dispersos en diversos xornais e revistas daquela época, foron recompilados e publicados postumamente en Asunción polo seu neto Cándido Samaniego Abente nun volume intitulado Antología Poética: 1867-1926 (1984).

En castelán os seus poemas máis sobranceiros son: “Sibila paraguaya”; “El oratorio de la Virgen de la Asunción”; “La tejedora de Ñandutí”; “El Salto del Guairá”; “Mis dos patrias” e ducias de obras máis.

Alén diso, no portalguarani.com pódese ler unha importante escolma da súa obra, que se completa nestoutra ligazón.

Ou tamén en letrasparaguayas.blogspot.com.es.

E outra breve biografía e ligazóns no portal cubano ecured.

As dúas fotografías foron tiradas de asunciondeantes.wordpress.com, mais a día de hoxe non é posible a consulta, e que reproducimos coas correspondentes notas a rodapé, que pertencen ao arquivo persoal de Jose Luis Ardissone Nunes.

Pola nosa banda, na antoloxía De Pondal ao Batallón Literario. 120 anos de poesía na Costa da Morte (Sotelo Blanco, 2009), edición literaria de Modesto Fraga e eu propio, incluímos os escasos poemas en galego que se coñecen e a breve anotación que agora reproduzo:

VICTORINO ABENTE LAGO (Muxía, 1846- Asunción – Paraguai, 1935)

Obra poética:

Antología poética 1867-1926, ed. Cándido Samaniego Abente (1984)

Figura na obra de Eugenio Carré Aldao, Literatura gallega (1911)

E un deses poemas recompilados é o que segue:

PONTECESO

Estóu na terra de Ponteceso,
frondoso berce do meu curmán,
galaico bardo de moita sona,
cantor do triste preso de Orán.
Ouzo as campanas d’Allóns e sinto
que magoando meu peito están,
porque me lembran o prisioneiro
que chora lonxe do patrio chan.
Altos pinales cobren os montes,
fermoso río recorre o plan,
garrida terra pola que xeme
aquel penado con tanto afán.
Famosa terra que serás de cote
nos moitos anos que pasarán,
nunca esquecida polo recordo
do teu poeta bergantiñán.

No responses yet

Next »